*> - F by . \ "_<* a 2 » Px a Þ % 'T . & Lv I". , \. Oh F,Y LS _ <« . x 0! *> - F by . \ "_<* a 2 » Px a Þ % 'T . & Lv I". , \. Oh F,Y LS _ <« . x 0! PATROLOGLEA CURSUS COMPLETUS SIVE BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, OMNIUM'SS, PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMOUE ECCLESIASTICORUM AB &VO APOSTOLICO AD INNOCENTII II TEMPORA FLORUERUNT; RECUSIO CHRONOLOGICA UOMNIUM "QUE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICA TRADITIONS PER DUODECIM PRIORA ECCLESLE SACULA, JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTAGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIRUS OPFRIBUS POST AMPLISSINAS EDITIONES QUE TRIBUS NOVISSIMIS SAECULIS| DERENTUR ABSPLUTAS DETECTIS, AUCTA ; INDICIRUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE 'TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUIUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON, ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SURJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; OFERIBUS CUM DUBIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; DUORUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, quo conxserTo, QUuiDBQUID UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTURA SACRE, £x Quo LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS 'SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURE TEXTUS COMMENTATI SINT. EDITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA , $1 PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS CHART QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS 10M NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETH EXIGUITAS, PRESERTIMQUE ISTA-COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENTUS HIC ILLIC SPARSORUM, FRINUM AUTEM IN NOSTRA MIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES A&TATES, 1.0C0S, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. SERIES PRIMA, IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIA LATINA A TERTULLIANO AD GREGORIUM MAGNUM. Aecurrante J.-P. Migne, BIBLIOTHECE CLERI UNIVERSE, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTI® ECCLESIASTICE RAMOS EDITOREC,. * > PATROLOGIZ TOMUS LXXII. JOANNES PAPA 1-1, $8. MARTINUS BRACARENSIS EP1SC., S. GERMANUS PARISIFNSIS EPISC., 8. DOUMNOLUS CENOMANENSIS EPISC., S. RADEGUNDIS, BENEDICTUS PAPA I, LICINIANUS CARTHAGINENSIS EPISC., PELAGIUS PAPA II, ET ALI NUMERO TRE DECIM. TOMUS UNICUS, — o— PARISIS, VENIT APUD EDITOREM, EE IN VIA DICTA IAMBOISE, PROPE PORTAM VULGO D'ENFER NOMINATAM VE LIBRARY «YU PRTIT-MONTROUGE. 1849 TYl2 =— ww PELAGIT IL, JOANNIS III, BENEDICTI I SUMMORUM PONTIFICUM OPERA OMNIA. $, MARTINI, $. DOMNOLI, $. VERANT, $, AUNARIT, $. LEANDRI, LICINIANI, SEDATI, MARII, JOANNIS QUORUM EPISCOPATU SEDES BRACARENSIS, CENOMANENSIS, CABELLITANA, ©” FL UTISSIODORENSIS, HISPALENSIS, CARTHAGINENSIS, BITERRENSIS, AVENTICENSIS, ARELATENSIS ILLUSTRATE SUNT, c NECNON SANCTE GERMANI PARISIENSIS EPISCOPI, $. RADEGUNDIS, $. AREGIT, FLORTANT, JOANNIS BICLARENSIS, VITAM MONASTICAM PROFESSORUM, AC DEMUM COGITOSI, ANTONINI PLACENTINI, LUCULENTII, ANONYMI SCRIPTA QUA EXSTANT UNIVERSA AL S. GERMAN OPUSCULA IN APPENDICIS VICEM ACCEDENTIBUS PRETINSISSIMIS ANTIQUE LITURGLE MONU MBYTIS, INTER QUE LOCUM PRINCIPEM OBTINENT MABILLONY! LIBRE TRES DE LITURGIA GALLICANA, TOMUM CLAUDIT SYNTAGMA LEGLYW DECRETORUMQUE SELECTORUM QUIKUS SIVE REGES SIVE IMPERATORNES, SEX1O PRKESERTIM S#C1 LO, SESE REBUS ECCLESIASTICIS INGESSERUNT AUT SUAM IN DELM PIETATEYM TESTA1LI SUNT. SH» BYIOMUS UNICUS. -S$<00>4+- ENIT SEX FRANCIS GALTLICES. PARISIIS, VENIT APUD EDITORENM, IN VIA DICTA D'AMBUISE, PROPE PURTAM YVULGO D'ENFER NOMINATAN, SEU PETIT-MONTROUGE. 1849 ELENCHUS OPERUM QUE IN HOC TOMO LXXII CONTINENTUR. JOANNES PAPA III. Epistolez et decret:. Col. S, MARTINUS DUMIENSIS EPISC. S. GERMANUS PARISIENSIS EPISC. Epis(olg ad Brunichildem. Privilegium monaslerii $, Germani. Expogitio brevis antique litorgie Gallicanz. Appendix ad Opera S. Germani, varia lilurgica monumenla continens, inter que principem locum oblinet Mabillonii opus de Liturgia Gallicana. $8. DOMNOLUS CENOMANENSIS EPISC. S. Domnoli Vita et Tes!amentum. ; 8. RADEGUNDIS. S, Radegundis Vila et Teslamentum. BENEDICTUS PAPA I. LICINIANUS CARTHAGINENSIS EPISC. 8. VERANUS CABELLITANUS EPISC. Senlentia de caslilale servanda. PELAGIUS PAPA II. Epislole et decreta, S. AUNARIUS AUTISSIODORENSIS EPISC. Relatio concilii ab Aunario eelebrati. Aunarii el Stephani abbalis episto!z amebee. SEDATUS BITERRENSIS EPISC. Homilia de Epiphania. Sermones duo (bic tantum memorati). Ss. AREGIUS. Vila el Testamentum (hic lautum memorala). Opuscula septem. Epistole. Epistole due. COGITOSUS Vita S. Brigide virginis. MARIUS AVENTICENSIS EPISC. Chronicon. LUCULENTIUS Commentarii in aliquot Novi Testamenti partes. JOANNES ARELATENSIS EPISC Epist. ad Virgines monasterii Sanclze Marie. JOANNES BICLARENSIS ABBAS S. LEANDER HISPALENSIS FPISC. Chronicon. Regul. Homilia in laudem Eeclesiz. ANTONINUS PLACENTINUS. Itinerarium. FLORIANUS ABBAS. ANONYMLS. Appendix ad Euseliii Chronicon (hic lantum memorala). SEXTI SZCULI SUPPLEMENTUMN. ' Synlagma decretorum, preceplionum ac edictorum preci- puorum, quibus sive imperatores $ive reges $Scse rebus ecclesiaslicis ingesserunt. Epistola ad S. Nicelium. — Bea Ibhit. v4] Tx MIGNE, au Fetit-Homrooge, — ANNI DOMINI DLX-DLIXH *. JOANNES VITA (Mans), Collect. Concil.) 2 gn << -JOANNIS III, Ex: Libro Pontificals. E. PAPA IL. =. — : % £ - UP, A w*$ a» (Nora Labbeo ese tribugndum quidquid, uncinis [] conclusum, nou cod. Lueensi nominatiai (ributue.) =. ; Joannes (a) natione Romanus. de patre Anastasio A illustri Cod. Luc., illustrio], 2&fit anncd duoderim \ NOT A SEVERINI BINII. | | 7 a) Die 27 mensis Juniji, anno Christi Redemptoris $59, qui est Justiniani imperaltoris 35, in you Pelagii 8ubrogatus ſuit Joannes hujus nominis tertius, postquam sedes apostolica tribus mensibus et viginti quinque diebus pastore orbata et viduata fuisset. His temporibus Theodomirus, post filium Suum in transportatione reliquiarum sancti Martini miraculosc sanatum, ab Arianisno ad fidem catho- litam ext conversus. Gens Pictorum, in Britannia in$ula commorantium, per sanctum Columbanum ad fidem Christi. perducta fuit (Beda de Gestis angelicis, libro 11 cap. 4). Belisarius anno 3 pontificatus Joannis in suspicionem conjurationis adductus, a Justiniano imperatore, omnium scriptorum testimonio, in ordi- nem redactus ſuit; eamque suz impielatis penam incurrit, de qua supra dixi in notis ad Vitam Silverii, quem ille innocentem injuste relegaverat. Post obi- tum Childeberti regis, Clotarius germanus illius frater regnum accepit ; ejectisque liliabus Childeberti, 80- lus totius Francici regni monarchia potitus ſnit. Hie cum Parisios venisset, ibique repente in morbum incidisset, ideo quod $sanctum Germanum ejus civi- latis episcopum contempsisset, per ejusdem sancti Germani contactum miraculose sanjtatem recuperavit (Fortunatus in Vita sancti Germani apud Surium, eic.). Rex compluribus delictis obnoxius, ob inceslas puplias a Nicetio Trevirensi, quem relegaverat, s£pe monitus et excommunicatus, obiit. Deſuncto illo, uatuor illius lilii, nempe Charibertus, Chilpericus, untheramus et Sigebertus regnum vicissim inter se rtiti ſuerunt, anno post natum Christum 565 [imo 61, aut $62], postque obitum Clodovei regis 51. Justinianus imperator, qui 8e divinis rebus plus nimio immiscuit, quique pontificium munus inferen- dis legibus ecclesiaslicis, iisque exigendis, et in rele- andis episcopis, $ibi arroganter as8umpsit, cum | rn velamento pacis et concordie familiarius quam oportebat agere consuevit, a Theodoro illo nequissimo Czsarez Cappadociz archiepiscopo Ori- enista et veculto Eutychiano, in errorem Apthar- , ran sive incorruptibilium justo Dei vindicis permissu inductus, et specioso Incorruplibilis no- mine deceptus, exsecrabilem et deteslabilem bere- $im in ecclesiam induxit, eorumque, quibuscum liberius vivebat, venena peslilentissima imbibit. Re- SiSleutem $uz sententiz Eutychium Constantinopo- litagum episcopunm exsSiliis mullavit : cumque « Ana- stasli, inquit Nicephorus lib. xvi cap. 51, sacerdo- lumque £jus, qui eodew cum illo ardore flagrabant, \ et mensibus octo imperi exsilii bellum dictaret, visibui.jctus vita excessit. » Quando nimirum annis - Corrupticole sive a” $ive a a6. ga _——_— erant duarum Eutychiana- rum $Sectarum diversi " lemporibus in 8 confligebant. Corrupticole sffirmadan (quod bo relicum est) Christum habuivse cargem corruptibilew et passionibus ex necessitale obnoxiam, ut uequa- = se ab his liberum reddere potwerit. Aphthar- itt contra docebant Christi carnem (quod non minus erroneum es$t) Sua natura et passionum experiem fuisse ; tamen \qW volebat, eam passionibus. subjicere potuisse. Horem de in- corruptione venenosam sententiam Justinianus von tantum imbibit, sed etiam incongulla sententia epi- scoporum, edicto publico, ut refert Evagrius lib. 1v cap. 58, $labilivit et confirmavit; ita ut exsilii pe- nam incurreret quisquis contra suam hac da re opi- nionem $entiret. Nullo metu exsilii aut mortis hibenie, Anaslasius Antiochia episcopus imperatoris contradixit. Justinianus eum $ine dubio gravi pena relegationis punivisset, nisi ultione di- vina percussus, in goers $u0 ex8equendo worie preventus fuiset. Facti bujus turpissumi illum in exiremis pE@niluisse, atque Eutychium, quem rele- gaverat, ab exsilio revocari mindasse, non citra probabilitatem a plurimis as$eritur ex eo, quod $an- ctus Gregorius papa una cum Patribus synodi v1 aliisque pluribus eum nominet imperatorem piz memoriz, quando illius alibi mentionein facit. Ut ut git, Non immerito respuit Ecclesia illa Justinianj scripla et conslitutiones, quas de usuris, ecclesiis; personisque ecclesiaslicis arroganter nimis edidit. Svidas Lradit illum literarum imperitum ac playe analphabetum ſuisse. Quod $i verum est, aſffirmari debet, quod sicut Triboniani fuerunt leges civiles, ita etiam Theodori Czvariensis ſuerint illa scripia C =_ edicla de lide, quz sub nomine Justiniani vulgata leguniur. Justinus ex sorore Jusliniaui ne- pos, prout illi Eutychius episcopus aiſle triennium predixerat, defuncio Jusliniano suceessit : insignig imperii non prius accepit, quam ad templum pro» gressus pias preces ſudisset. A patriarcha benedictus, coronatus, et in solio collocatus, abs0- Jutis acclamationibus ad populum orationem habuit, anie cujus initium ſrontem vigno crucis obsignavit. De fide catholica edicium edidit. Quz sane maxima laude digna ſorent, si non admodum in voluptatibus * Aucioribus qaos in boc tomo recudimus, locum ante Gregorium Turonensem viudicabat ordo chrogologicus : quia vero peucis tautum annis 3Þ illo disiabant, justumque polerat ex ipsius operibus incunclanler coalescere volumen, cum lerisque aliorum opusculis noonisi per lougas investigationum vel transcriplionuu ks przepoucre on dubilayimus, licentie dubjo procul innvcue facilem apud lectores veniam habi FaTtroLt. LXXHI liceret, sanctum turi. Kor. 41 S. JOANNIS PAPA II 12 (a), menses undecin, dies viginti sex. Hic ampliavit A [Cod. Luc., aut cerle et civitatew|] Romanam, aut [Cod. Luc.,-amavit| et restauravit eemeteria sancto- rum martyrum. Hic conslituit ut oblationes et amu- le, vel luminaria in eadem cemeleria per onnes dominicas de Lateragis ministrarentur. Hic perſecit ecclesiam sanctorum Philippi et Jacobi, et dedicavit cam. Eodem tempore Eruli | Forsan, Heruli in Tusciam| in Tursiam |Cod. Luc., Tassiam] exierunt, et leva- verunt $ibi regem Sindua] [Cod, Luc., Sindugd], et premebant cunctam Haljam. 4s egresgus Narses ad eum, interſecit regem [Cod. Luc., interfectus est rex], et omnem gentem Erulorum $ibi subjugavit. Deinde venit Amingus dux Francorum, et Bucel- linus (6); el >i\mili 1nodo ipsi premebant laliam. Sed, cerle gentibus deserviemus. Quo audito, Narses dixit : Si mala ſeci Romanis; male inveniam. Tunc egressus Narseg de Roma, venit in Campanian , et gcripsit genti Langolardorum ug venirent, et possiderent Ntaliam. Ut cognovit Joannes papa, quia SUggesLiopem $Suam ad imperatorem contra Narsetem misissent, ſes|inus venit Neapolim, coepitque eum Joannes papa rogare, ut reverteretur Romam. Tunc Narses gixit ei : Dic, ganctissime papa, quid wali ſeci Rogganis? Vadam ad pedes ejus qui ine mwisit, ut , cognoscat omnis Italia, quomodo totis viribus labo- ravi pro ea. Respondit Joannes papa, dicens : Citius ego vadam, quam tu de hac lerra egressus ſyeris. Reversus est auxilianie Domino, et ipsi a Narsete interſecti s8unt. B ergo Narses cum Joanne $anctissimo papa, Tunc Erat ergo lota lialiagaudens. Tunc Romani (c), invidia ducti suggesserunt Justino [Cod. Luc., Justiniano] et Sophie, quia expediret [Forsmn, quia magis] Romanos Gotliis servire, quam Gracis, ubi Narses eunuchus imperal, et servitio nog Subjicit, et piissi- wus imperaior hac [Cod. Luc., princeps noster hzc} jgnorat. Aut libera nos de manu us, per $u0s occupalam quadraginia duobus annis oubitinueral) primus in laliam magnis viribus polegs ingreditur, Per conju- gium Clothosiudz Clotarii Gliz, quan, teste Gre- gorio, in UXOrem duxeral, quatuor reges Fraucorum $ibi conſederavit, jta ut aliurum etiam barbarorum auxilia adeptus, Romanis effectus fuerit formidabilis, Fost vaslalaw Yenetaw provinciam, Ccaplasque prope universas Liguriz civilales (justlo enim Dei judicio primum ſeris barbaris consumendi traduntur schis- matici Aquileiensis provincie ili, quos lam mulls livteris Pelagius papa ad Ecclesz unionew Iluvita- verat) przler eas quz in litlore maris Sitz $upl, JInsidiis Ro>aimundaz uxvris interficitur, cum tres annvs Cl Sex menses in alia reguasset. Successit p0s4 Alboinum Clepbis, Lenuitque regnaum lializ anno wao el mensibus quiuque. Ita Dei permissu feri barbari lialiam iuvadere ceperunt, ut ejus do- minjo Orieulales iuperalores, quibusvis barbaris adversus Rowanos iruculeuliores, paulalim exuerel ; Sicque laudem lieret, ut excussa Gracorum lyran- wide, et vendicaia a Francis cum urbe ala, eadem magna ex parte Romano ponlilici cederet. (Paulus diacouus de Geslus Langobardorum lib. u cap. 10 et ) lh ) Auuis redecim alque diebus quatuordecim pon- uhcatum tenuisse indicant ea lempora quibus hoc mucus apoxtolticum admini>trare e@pit et desiil. 1 Idus Juli defunctum esse fatetur Anastasius. Si ergo die 27 Juvii post julerregiuin trium menslum et Sanctis8imus papa retinuit $e in Cemeterio sancto- rum Tiburtii et Valeriani, et habitavit ibi multum tewporis, vt etiam episcopos ihi consecraret. Narses vero ingressus Romam, post non [In Cod. Lue. non dees!] mullum temporis mortuus est. Cujus corpus pogitum est iu locello plumbes, et reductum est cum omnibus divitiis ejus Constantinopolim. Eodem tem- viginti quiaque dierum, ponlifieatum adeplus ſuit anno Christi 559 ut sypra dixj, neces8ario aſlirmarj debet quod qui ad 1.ensew Julium angi 572 $uper- vixit, per angos tredecim get dies duodecig Sedeww pontiliciarg oblinuerit, (b) llc tesle Agathia lib. uy conligerunt anno 29 Jusiiniani imperatoris, avno Domini 355, $ub pon- lilicalu Vigilii, et Theodobaldo Francorum rege, Erral jitaque Anasl:sjus, qui banc historiam ad lem- pora Joannis pape Il bic reſert (Vide Baronium anno 525, num. 12 et 15). (c) Ad bisLoriam islam Anaslasii Paulus diaconus lib. 1 cap. 5 de Gesiis Lougobardoruwy addit, Narses tem Rymayorum invidiam incurrisse, quis muliug awi et argenti, aliarumque rerum divitas acquisi - visset. In reliquis ſere convenjunt; pisi quod Paulus diaconus bistoriam hanc paulo prolixius recenseat. Utriusque historiam lanquam fabul»sam et plays commentiuam releilit Bironius anno 507, num. (1 el $eqq., ubi, auctore Corippo gramwatico Africano, oslendit Narselew ante annum 567, quo Lang»bardi ex Pannovia in Naliam irruere ceperunt, Consta livopolim revocatum, wagnumque hunorem CUnSR- cutuw ſuisse. Deinde idem eo argumento convincit, quod ipsi scripto proprio faleotur mortui cadaver cum honore Constauiinopolim Ltrauslatum esse. Quod $I verum esl, ipsi Narsetem ab lilia proditionis cri- mie immunem reddint, sSuamque hac de re enarra- D tiovew in mendaciorum lextrina Conlexta ., qu propria conlessione revelait, Nam $i Nar-es, reſerunt illi, Langobardos in Italiami evocavit, pro sceleris Wwagnitudiue, uon modo tanto honore et triumpho Spuliandus ſuerat, sed potius exhumand combust:sque cineribus plane foras gjiciendus eral. Si dicas ipsurm Narsclem ab imperatore ilerum in ltaliam esse wisSum cum eodem munere preſeciure; repugnant omnes SCriplores, gui unanimi CODSERS') fatentur, Longinuw in locuw Narsetis subrogatu.y ſuisse. Explosa igilur ſabulosa ulriusque bac enar: .- tione de prodibone Narselis, ejusque obitu et (raus- lativne, cum Grecs sCriploribus azSeramus, ip$um hunvrifice Couslaulinopolim esse reversum, 8ubslj- luloque illi Longiuo »uccessore, Mirilice cultuy, ibidem usque ad obitum permansisse, et Sumptuosa #dilicia erexisse. Hec ex Cedreno, Coripps, aliisque Scriplorbus, Baronius ann. 567 et 568, num. © & $equen{bus, _—_— ww . o. —y Sk. A. __ is EPISTOLA AD EPISCOPUS GERMANILE ET GALLIE. 14 page Joanpes papa et ipse mortuus e$l, el sepulius A tim. cum uullus ex Sepluaginla discipulis, yuarum iy hasilica beali Petri apgsLoli, 11 [dug Juljas [1n Cod. Luc. wi id. Jul. deest]. Hic lecit ordivationes duas per mensem Decembrium, presbylervs lriginla octo lin Cod. Luc., irigiula noyew| diacones Iredecim episcopos per diversa loca numero Sexaginla unum. Et cessavit episcopalus menses, dies tres |In Ced. Luc., menses decem, dies tres sub gie 15 mensjs Iyl.] EPISTOLA * (a) JOANNIS PAPA Ill AD EP!SCOPOS GERMANIZ ET GALLIE. I. Primum chorepiscopus quosdam temerarios olim jam damnatos arquit, quod nimjum 81b1 sumerent ayctorjlatis in impositione manuum. Il. Deinde monstrat Clementem 1 post beatum Petrum Speciem in ecclesia gerunt, legatur douum Spiritus $ancli per manus jmpositionem tradidisse. Quod ay- lem Solis aposlolis, eornmque success0ribus proprii Sit officii tradere Spiritum sauctum, liter Actuum aposlolorum (Act. vin) docet. In conciliv vero Caxsa- reeusl ita de chorepiscopis habelur scripluin (Neoces. concil., can. 15) : Chorepiscopi quoque ad exemplum el ſormam sepluaginta videntur esse : ut comministri autem, propter 8ludium quod erga pauperes exhi- bent, honorentur. Si evim meliores $anctioresque Sanclis avuslolis [vos] esse pulatis, facite que ili non ſecerunt, et $superexlollite vos illis. Si vero tjusdem ordinis eslis, et 2quiparare vos vullis illis, polite ea agere, quz illi nog egerunt : sed imitamini, sedem aposlolicam rexisse, idque tradenie 8ibi ips0 B prout melius potestis, exempla et vestigia eorum. [li Petro. II. Tertio tradit quania cura alque 80llicitudo ills subeunda it, qui gregem Chris pascat. Joannes episcopus universis per Germania et Galljz provincias conslitulis, in Domino saluiem. Optaveram-sjquidem, cbarissjmi, pro noslri cha- ritale collegiji, ompes Domini sacerdotes iy una de- voligqne persislere, nec quemquam prohibila graiia ayl ſavore sacerdolum sectari, aut a via recla disce- dere. Et quanquaw credamus, Dilectionem vestrain ad omne opus bonum esse paralam [devolam], ut tawen eflicacior fiat congruum nobis visum est, lit- teris sedis apostolice (ut anleces80rum quoque nO- dirgrum vesligia imilemur) v0s Monere, precepla divina et aposlolicz sedis inslituta viriliter peragere, et probibila non tangere, $ed cavere; nec cuiquain liceat upquam doctr:\naw Patrum deserere, el sacer- dotali bonore gaudere. |. Perlatum es ad sedem apostolicam emersisse et Jdenuo reviviscere prolibitum et ſuuditus exstir- patugn tam a Sancto Vamaso, quam a Sancto Leone, viris ap0>lolicis, alque ab uuiversis s$ynodali auctori- tate episcopis, reprebensjbilem atque oppido. juoli- lump usum, eo yuod quidam chorepiscopi (qui et a prediclorum anteces$0rum sanclorum apostulicorum patjibus et viris apostolicis, el ab ipsis, Sive a nobis $uj1t probibiti, sicut eorum hactenus leslaniur de- crela) ultra modum $uva progredientes (Conc. Pari- giense V1. lib. 1 c. 27), d»num $sancti Spiritus per impogitionem manuuin tradaut, et alia, quz, +olum D poulilicibus debentur, contra fas peragant : prever- autem, precipienle Domino, illisque denuntiante, ut illi et Successores eorum tantummcdo per manus impositionem traderent Spiritum sanctum, nulli un- quam ex $Sepluaginla tradere Spiritum sanctum per Banus impositionem permiserunt, eis (quorum ty- pyin, ut predictum est, chorepiscopi, aniequam pro- bibiti essent, gerebant in ecclesia) 8cientes illicitum ſore, danies 8uccessoribus eorum exemplum, ne yunquam lalia pre>umerent. Unde in Actibus aposto0- lorum scriptum est (Act. vii!) : Cum audissent aposoli qui erant Hierosolymis, quia recepul Samaria verbum Dei, miserunt ad eos Peſrum et Joannem. (ui cum venissent, oraverunt pro ipsis, ut acciperent Spiritum sanclum. Nec dum enim in quemquam illorum venernal, G sed bapiizali tuntum erat in nomine domini Jeu. Tunc imponebant manus 8uper illos, et accipiebant Spiritum 8anctum. Non ergo (ut jam dictum est) aliquem ex $epluaginla, licet pauci essent apostoli, ad hoc opus perficiendum direxerunt, sed Petrum et Jo:nnem apostolos per manus impositionem tradere Spiritum sauctum miserunt : quorum vicem episcopi in ecclesia gerunt, el non chorepiscopi (Nicol. I, in episl, ad Rudolphum Bitur, arch.), qui septuaginta discipulorum formam ante probibitionem eorum ge- rebamt. Quod illi non ſecerunt, vos facere nolite, ne dissimiles eis, et indigni eorum successione et mini- $l1erio esse videamini : qui: (ut ait Dominus in Evan- gelio) qui non est mecun, advergum me es : et qui nou colligit mecum, dispergit (Luc. x1, 25) H. Si autein Petrus princeps apoctolorum adju- tores 8:bi ascivit Linum et Cletum, non 1amen po- (a) Adulterinam omnes doch censent, nec ipse Baronio przeunte ausus es refragari Biuvius. Lazp. NOTA SEVERINI BINII. * Hanc epislolam ab aliquo impostore sub nomiue Joavnis pap:e II yost obitum illus suppositam fuisse, nultis argumentis oslendi potest. Primo , quod sub consulatu 16 Justinj iv Kalendas Augusti, anno 7 {Juslini, et 572 Chris scripla ſuisse reperia- lur, quo lempore Jognnes papa jam in vivis esse de- x 16k Secundo, quod nota consulari insignita- Sit, ua his 1emporibus epistole pontificie consignart > ron Tertiv, quod in ea Scribatur Linum et Cle- rum ſuisse tantum chorepisc»pos ; quo tlatnen omnis pene anliquitas SCriptorum optimorum, ut in nolis ad Vitas eorumdem ponlificum diximus, pro veris pontilicibus agnovit. Taceos quod noincn chorepi- $coporum, de goon munere iulegra epistola scri- pta est, in Gallia et Germania plane abolitum fuerit. Hec unum dunlaxatl sanctissimi pontificis scriptum * commentblium, germanis ejusdem epislulis Teperdi- lis, exslare, vebementer est dolenduw (Vide Baro- nium anno 572, num. 5). / * Ab inuficet9 plagiaro qui Sub Jsidori larva delitescit, merces | 1& $145 nnper.ts obltrudit et obcecatis gcriptori- bus. Las. | 15 S. JOAN. PAPA III EPIST. AD EPISCOPOS GERMANIZ ET GALLLIE. 46 testatem pontificu, aut ligandi, aut soivendi efs nor- A diſlicile fuerit, aut propter instautem necessitatem , mam tradidit, $ed success0ri $u0 sancto Clementi, qui sedem apostolicam post euin, et potestatem pontificalem , tradente $ibi beato Petro, tenere pro- meruit. Linus vero et Cletus ministrabant exteriora, princeps autem apostolorum Petrus verbo et orationi insistebat : quz uon incongrue ad traditionem Spiri- tus 8ancti per manus imposilionem pertinent. Unde et in Actibus apostulorum scriptum habetur (Act. v1): Non es @quum, nos relinquere verbum Dei, et mi- aistrare mensis. Quaproplter sepluaginta electi sunt discipuli, qui exteriora peragerent, ipsi vero apostoli verbo et orationi insisterent; inde et in Evaugelio sgecundum Lucam scriptum est ita : Post hec autem degignavit Dominus et alios sepluaginla duos , et misit aut propter itineris longitudinem, a tribus tamen oinnimodis in idipsum convenientibus, et absenlibus quoque pari modo decernentibus , et per scripta consentientibus, tune ordinatio celebratur. Firmitas autem eorum quz gerentur per unamquamque pro- vinciam , metropolitano tribuatur episcopo. Omnia quoque maxima Cconcilia aſtirmant, eum non esse episcopum, qui minus quam a tribus episcopis, aucto- ritate etiam metropolitani , ſuerit ſactus episcopus. Ideoque illos quos chorepiscopos vocalis, quia ab uno (ut audivimus) fiunt episcopo, episcopos non esse, nec aliquid de pontiſicali privilegio agere de- bere, perspicuum est. Quoniam $i nomen non ha- bent, quomodo officium pcssunt habere [ſacere] ? illos binos ante ſaciem suam in omnem civitatem ei lo- B Sj ergo episcopi non sunt, et presbyteri (quorum cum, quo eral ipse veniurus. Et dicebat illis : Messis quidem mulla, operarii autem pauci. Rogate ergo do- minum mess1s, ut millat operarios in messem suam. Ie. Keee ego milto vos sicut agnos inter lupos. Nolite porlare 8acculum, neque peram, neque calceamenta ; el neminem per viam s8alutaveritis. In quamcunque domum intraveritis, primum dicite : Paz huic domui. Et i ibi ſueri! filius pacis, requiescet super illum pax vestra ; 8in autem, ad vos rererletur. In eadem autem domo manele, edentes et bibentes que apud illos 8unt. Dignus est enim operarius mercede sua. Nolite transire de domo in domum. Et in quamcunque civitatem intra- veritis, et susceperint vos, manducate quam apponuntur vobis, et curale infirmos qui in illa 8unt, et dicite illis : Appropinquabil in vos regnum Dei. In quamcun- que aulem civitatem intraveritis, el non receperint vos, exennies in plateas ejus, dicite : Etiam pulverem qui adhesit nobis de civilate vestra, extergimus in vos. T a- men hoc 8cilote, quia appropinquabit reqnum Dei. Dico vobis, quia Sodomis in illa die remissinus erit quam illi civitati (Luc. x). Et in Malthzo evangelista est : Ecce ego milto vos 8icut oves in medio luporum. Exztote ergo prudentes sicut serpenies, et simplices 8icut columba, Cavete autem ab hominibus. Tradent enim vos in con- ciliis, et in synagogis 84is flagellabunt vos; et ad reges et presides ducemini propter me, in testimonium illis et gentibus. Cum aulem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini. Dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. Non enim vos estis qui loqui- vicem gerunt, quia ad exemplum et ſformam septua- ginta olim fiebant) esse despiciunt, quid erunt ? Pro- ſecto quod ratione caret, aut nihil, aut parum pror- $us est. Si quis de his amplius, et quod fieri non de- beant, voluerit scire, legat predictorum apostolico- rum (Damasi scilicet et Leonis) decreta, et ibi repe- riet. De quibus aliqua et hic inserere, dignum duximus. Il. Si Domini desideramus esse discipuli (a), ipsius imilemur vesligia, ut de nobis dicatur : Ego 8um pastor bonus, et agnosco oves meas, et voco eas nomi- natim, et cognoscunt me mea, et reliqua (Joan. x). Et iterum, monente dominice vocis imperio, quo beatissimus apostolus Petrus trina repelitione mySti- cx $anctionis imbuitur (Joan. ult.), ut Christi oves , qui Christum amat, diligenter et cum magna cura pascat, quoniam ipsius $anctz $edis (cui per abun- dantiam divine gratie pre$u::us) ipsius amore et reverentia coarctamur, ut tant $Superstitionis, quz nullius (ut szxpe dictum est) fulcitur auctoritate, pe- riculum (quantum possumus) declinemns, ne beati magistri nostri Petri summi apostoli dilectio, qua $6 #matorem Dei esse les!alus est, vana inveniatur in nobis : quoniam omnis negligenter pascens toties commendatum $ibi dominicum gregem, couvincitur $SUMMmum non arnare pastorem, nec ejus velle $6 discipulum fieri, cujus exempla negligit imitari. Nam gratia prorsus major acquiritur, si de commissis ovi- bus lucrum offerat domino sollicitudo pastoris. Nam et beatum Jacob, qui pro uxoribus diu $ervierat, mini , 8ed spiritus Patris ves!/ri qui loquitur in vobis. D gixisse meminimus (Genes. xxx1) : Viginti annis ſui Tradet autem ſrater ſratrem in mortem , et paler filium, et insurgent filii in parentes , et morle eos affi- cient. Et eritis odio omnibus propter nomen meum, (ui aulem perseverarerit usque in finem, hic salvus erit (Malth, x). Linum namque et Cletum nihil legi- tur unquam ex pontiſicali ministerio egisse potesta- tive : sed quantum eis a beato Petro precipiebatur , tantum solummodo agebant. Nam et in cauone legi- tur Niczno (Niceni concilii can. 4) : Episcopum Bamque convenit maxime quidem ab omnibus qui Sunt in provincia episcopis ordinari. Si autem hoc tecum : ores (u@ el capre sleriles non ſuerunt : arietes greqis tui non comedi, nec caplum a bestia ostendi tibi : eqo damnum omne reddebam, et quidquid ſurlo perie- rat, a me erigebas. Die noctuque &81u urebar et gelu , ſugiebat somnus ab oculis meis. St igitur $ic laborat et vigilat , qui pascit oves Laban, quanto Jabore, quantisque vVigiliis debet intendere, qui pascit oves Dei? Sed in his omnibus ipse nos instruat, qui pro Suis dedit ovibus animam, et adjuvet nos, ut de his qui nobis commissi sunt, fructum mulliplicemn |wul- tiplicet], ac mensuram Supereſſluentem ad zterna (a) Damasi papz epistola 5, imo impostoris Mercatoris ineptus cento. Laps. - =©@ «ww a 17 S. MARTINUS DUMIENSIS. NOTITIA. 18 gaudia reportare concedat : Petri apostolorum principis amor accendat, ut in ovili ipsius, cui omnes creatur# $unt tradite, omnes taliter errantes, et illicita atque prohibila presumen- les, S8anciis vestris studiis $summo redintegrare cum desiderio ſestinelis, qualiter anime pretioso Chris. Sanguine redempilz,, eorum non depereant dece- ptione. Reslat etiam, quod per ostium hi nequaquam Subintraruni, quia non habebant ostium per quod ingrederentur : quia (ut dictum est) si nec epi- $copi $unl, et plusquam presbyteri esse ambiunt, per quod ostium intrabunt? cum hi tantum duo ordines in ecclesia legantur, necamplius ad pastorale officium aliquod palet ostium, per quod pastor intret. Audite, ſralres, non me, $ed ipsam Veritatem dicentem (Joan. x) : (Jui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille ſur est et latro, et reliqua. Cum etiam egregius predicator dicat : Fundamentuw «liud nemo poles! ponere praler id quod positum esl : (I Cor. m) : praedicta duo fandamenta in Eeclesia tantummodo posila inveniantur, quidquid amplius in his positum invenitur, slare nullatenus poterit, Etideo cum omnibus suis fundamentis, actionibus atque radi- cibus ut evellatur, necesse est, ita ut amplius nec pul- lulare, nec germinare valeat, Non ergo generet, etnon ſaciatvobis, ſratres, toties repelita locutio ſastidium : quia 8umma necessitas esl sXpius prohiberi quod tolies | illicite usurpatur : et quoniam verilas $2pius exa- gilata, magis 8plendescit in lucem; et quod toties repetendo admonetur, minus usurpatur., Super his enim mulla jam ab anlecessoribus nostris dicta sun1; a quibus ipsi, sicut nunc a nobis, ita olim ab ipsis C damnali et prohibiti sunt. Ideo szpins repeltentes, omnes monemus, ut vitentur hujusmodi, et a lali- bus se abstineant, qui noluerint una cum eis a $acer- dotali ministerio, ut rebelles, fieri alieni. Quod demum probare poterimus, si_tales exstirpare, et (a) Hactenus ex laciniis Isidori 8ub persona Damasi delitescentis. Lans. tantusque vos beali A nou eis ſavere, decertaveritis; et ita in postmodum de tali re querela ces8abit : quia contumeliz studio fit ſappelitur], quidquid interdictum toties usurpa- tur. Omnia hc decretalia, et cunctorum decessorum nostrum constituta, quze de ecclesiasticis ordinibus et canonum promulgata sunt disciplinis, ita vobis et omnibus episcopis, ac cunctis generaliter sacerdoti- bus custodiri debere mandamus, ut $i quis in illa commiserit, veniam $ibi deinceps noverit denegari : quoniam occurreret veritas, $i falsitas displiceret. Et merito nos, qui summa ecclesiz tenere debemus gubernacula , causa respicit; si silentio faveamus errori (a). Data xiv Kalendas Augusli , Justino [Ju- Stiniano ] s8exto et Nargete viris clarissimis con- Sulibus (6). EPISTOLA JOANNIS PAPA Il, AD ERALDUM VIENNA ANTISTITEN. OBSERVATIO LABBEI. Joannes a Bosco monachus ord. Colestinorum , editor Bibliothecz Floriacensis cenobii O. B., vulgavit perbrevem Joannis III pap epistolam ad Edaldum Vienn® antistitem, quz vic habet : Joannes episcopus Edaldo Viennensi , Piscop9. De officiis missarum, de quibus in litteris vestris requisistis, Sciat Charitas, vestra quia varie apud di- versas Ecclesias fiant; aliter enim Alexandrina Ec- clesia , aliter Hierosolymitana , aliter Ephesina , aliter Romana facit : euvjus morem et institua debet servare Ecclesia tva, ouz ſundamentum $ancti habitus ab illa sumpsit. Venerabitis pallii usum per Sanctum presbyterum vesirum Felicem tibi destinavi- mus nolentes te privari antiquo beati Petri munere : simul mittentes de capillis sancti Pauli, ut esset Ec- clesi:e vesIrie illius intercessione s0latium, per cujus discipulum +uscepit primum religionis honorem. Et alia manu : Benedictio apostolorum vos ab imbre mali« gnorum deſendat. (b) Falsa consulum nota. Laps. archie- ANNO DOMINI DLUXXIHI. S. MARTINUS DUMIENSIS EPISCOPUS BRACARENSIS. (Galland. Biblioth. tom. XII). NOTITIA DE SANCTO MARTINO EPISCOPO BRACARENSI. |. Inter eos viros eruditos qui $ancti Martini Bra- D ciensem a provincia Hispanica in qua degit, Dumien- carensis epi. Sed quamvis hoe a me exigat laudabile tux pietatis studium, 8cito tamen tenvitatis mee insolentem continuo a cautis impingi propterviam , si regalis reverentiz gravilatem aut a8siduis aut vilibus, ut libet, dictis adjungam. Et ideo ne aut ego licentia pie invitationis abuterer 10- quendo, aut vestro magis desiderio obsisterem reti- cendo, libellum hunc nulla sophismatum ostentatione politum, sed planitie pure simplicitatis excerplum, capacibus ſidenter auribus obtuli recitandum. Quem ſaciem mendacii veritas retinet. Crebro mendacium specie veritatis occulitur. Nam sicut aliquando tristem frontem amicus, et blandam adulator ostendit; sic verisimilitudine coloratur veritas et - ut fallat vel 8u- brepat, coloratur. Si prudens esse cupis, in ſutu- rum, prospectum intende; et quz possunt contin- gere, animo tuo cuncla propone. Nihil tibi subitum sit, sed per olium ante conspicies. Nam qui prudens es, non dicit : Non pulavi quidem hoe fieri ; quia non dubitat, sed exspectat; nec $Suspicatur; $ed cavet. Cujuscunque facti causam require : cum initia inveneris, exitus cogitabis. Scito te in quibusdam debere perseverare, quia cepisli : quzedam vero nec incipere, in quibus perseverare $it noxium. Prudens non vestr® specialiter instituo potestati, cui naturalis B fallere non vult, ſalli non potest. Boni est viri, etiam sapientiz Sagacitas preslo es!, sed generaliter his conscripsi, quos ministeriis tuis astantes hac con- venit legere, intelligere et tenere. Titulus autem li- belli est : Formula vite honesi@ ; quem idcirco tali volui vocabulo superscribi, quia non jlla ardua et perſects, que a paucis 2*t peregregiis Veicolis pa- trantar, instituit; sed ea magis commonet, quz et 8ine divinarum Scrjpturarum praceplis, naturali tantum humane intelligentie lege etiam a laicis recte honesleque viventibus valeant adimpleri. Quatuor virtutum $species multorum $apientium senlentiis definitz sunt, quibus animus bumanus eomponi ad boneslatem vite possit. Harum prima est prudentia; 8ecunda magnanimitas; tertia, conti- neniia ; quanta, justitia. Singulz 1ibi in officiis que C subsunt, annex# $unt, ac bene moralum virum effi. ciunat. CAPUT PRIMUM. De prudenliia. Quisquis prudentiam 8equi desideras, tunc per rationem recte vives, 8i omnia prius existimes et perpenses, et dignitalem rebus non ex opinione mul- torum, $sed ex earum natura conslituas. Nam <&cire debes quia sunt que videantur esse bona et non Sunt, et sunt quz videantur non bona esse et sunt, Quzecunque autem ex rebus transitoriis possides, non mireris, nec magnum exislimes quod caducum est; nec apud e que habes tanquam aliena servabis, sed pro te lanquam tua dispenses et utaris. Si pru- D dentiam amplecteris, ubique idem eris; et prout re- rum ac temporum varietas exigit, ita te accommodes lempori; nec te in aliquibus mutes, $sed potius aptes : sicut manus quz eadem est, et cum in pal- mam extenditur, et cum in pugnum astringitur. Pru- dentis proprium est examinare consilia, et non cito facili credulitate ad ſalsa prolabi. De dubiis non de- finias, $ed Suspensam teneas Sententiam. Nihil inex- pertum aſfirmes, quia non omne verisimile statim verum est; sicut et sepius quod primum incredibile « Lic ex editione Vineti Pictavis vulgata anno Jon Baluzius ; antea mendose legebatur mortalis, — itor Bacherianus, qui ex eadem editione, mox tris in morte neminem fallere. Opiniones tuz judicia Sint. Cogilationes vagas et inutiles, et velut somnio similes, non recipies ; quibus $i animus tnus $8 0be leclaverit, cum omnia disposueris, tristis remane- bis : sed cogitatio tua $tabilis, et certa sit; sive de- libzret, sive quzerat, $ive contempletur, non rece- dat a vero. Sermo quoque tuus non Sit iranis, $sed aut Suadeat, aut moneat, aut consoletur, aut preci- piat. Landa parce, vitupera parcius. Nam similiter reprehensibilis est nimia laudatio, ut immoderala vituperatio. Illa 8iquidem adulatione, ista maligni- tale suspecta est. Testimonium veritati, non amici- tix reddes. Cum consideratione promitte plenius que promiseris przsta. Si prudens est animus tuus, tribus temporibus dispensetur. Prasentia ordina , ſutura previde, preterita recordare. Nam qui vil de preterilo cogitat, perdit vitam, qui nil de futuro premeditatur, in omnia incautus incidit. Proponas in animo tuo ſutura mala et bona ut illa sustinere possis et ista moderari. Non semper in actu $is, sed interdum animo tuo requiem dato : et requies ipsa plena sit sapientie $tudiis, et cogitationibus bonis : nam prudens nunquam otio marcet. Habet autem aliquando remissum animum , nunquam Ssolutum. Accelerat tards, perplexa expedit, dura mollit, exx- quat ardua. Scit enim quid qua via aggredi debeat : et distincte cuncia videt. Consilium peritorum, ex apertis obscura #stlimat, ex' parvulis magna, Cx proximis remota, ex parlibus tola. Non te moveat dicentis auctoritas, nec quis, Sed quid dicat, inten- dito. Nec quam multis, $ed qualibus placeat, cogita. Id quzre quod invenire possis. Id disce, quod potes scire. Id opta, quod optari coram bonis potest. Nec altiori te rei imponas, in qua tibi slanti tremendum, ascendenti cadendum Sit. Consilia_ tibi salutiſera ad- voca. Cum libi alludit vite prosperilas, tunc te velut in lubrico retinebis ac sisles, nec tibi dabis impetus liberos, sed circumspicies quo eundum Sit, vel qu0u$que. addidit ante illa gepius lilteris. d Sic idem rescribit, ubi antea erat afſeram dictu, n= —_—_—_— - a ah. ad ws ob ab am an fr a6 a oa CTR i _MccM.TSTCST. ww oy A = - CAPUT Il. De magnanimilate. Magnanimitas vero, que et fortitudo dicitur, $i insit animo tuo, cum magna ſiducia vives liber, in- trepidus, alacer. Magni animi howinis bonum est non vacillare, conslare $ibi, et finem vitz intrepidus exspectare. Nj] aliud magnum in rebus humanis, nisi animus magna despiciens. Si magnanimus fueris, nunquam judicabis tibi contumeliam fieri. De inimico dices : Non nocuit mibi, sed animum nocendi habuit; et cum i!lum in poteslate tua videris, vindictam pu- tabis, vindicare potuisse. Scito enim honestum et magnum genus vindicie es8e ignoscere, Neminem $ugurro appelas, neminem suffodias, palam aggre- dere. Non geres, conflictum nisi indixeris ; nam frandes et doli imbecillum decent. Eris magnanimus, si pericula nec appelas, ut temerarius, nec formides, ut timidus ; nam nil timidum facit atimum, nisi re- prehensibilis vitz conscientia. Mensura ergo magna- nimitatis est, nec timidum esse hominew, nec au- dacem. CAPUT IN. De continentia. Continentiam vero si diligis, circumeide superſlua et in arctum desideria tua constringe. Considera tecum, quantum natura poscat, et non quantum cupiditas expetat. Si continens fueris, co usque pervenies, ut le ips0 contentus sis. Nam qui-sibi ipsi $atis est, cum divitiis natus est. Impone concu- OPUSCULUM PRIMUM. FORMULA HONESTZ VITA. 20 A riliter effusus, si muliebriter _ fractus. Odibilem quoque hominem ſarit risus, aut superbus, aut cla= rus [An elatus?], aut malignus et furtivus, aut alienis malis eyocatus. Si ergo ips0s jocos exigis, hoe quo- que dignitate sapientiz gere, ut te ncc gravent tan- quam asperum, nec contemnant lanquam vile. Non erit tibi scurrilitas, 8ed grata urbnitas. Sales tni $int $ine dente, joci Sine vilitate, risus sine Ca- chinno, vox Sine clamore, incessu3 s$ine tumulty : quies tibi, non desidia erit; et cum ab aliis luditur, tu $ancti aliquid honestique tractabis. Si continens es, adulationes evita : $itque tibi tam triste laudari a lurpibus, quam $i landeris ob turpia. Lztior esto, quoties displices malis, et malorum de te existima- tiones malas, veram tui laudationem ascribe. Diſfi- B cilliwum continentiz opus est, assentationes adula « tione repellere, quarum sermones animum voluplate resolvunt, Nullius per assentationem atmicitiam merearis, nec ad tuam promerendam per hane adi- tum pandas, Non eris audax, nec arrogans : 8ub- miltes te, non projicies; gravitate servala, admone- beris libenter, et reprehenderis patienter. Si merito objurgabit aliquis , $cito quia proſuit; si immerito , scito quia prodesse v«-Iuit. Non acerba, Sed blanda timebis verba, Esto vitiorum fugax ipse; aliorum vero neque curiosus scrutator, neque acerbus repre- hensoy, $scd 8ine exprobratione correptor, ita ut admonitionem hilaritate prevenias, et errori facile veniam Gato, Nec extollas quemquam, neque deji- cias. Dicentium esto tacitus auditor, audientium piscentiz tnz ſrenum et modum , omniaque blandi- C promptus receptor. Requirenti facile responde, con- menta que occultam voluptatem trahunt, rejice. Ede citra cruditatem, bibe citra ebrietatem. Observa ne in convivio aut in qualibet vite communitate, quos non imitaberis, damnare videaris. Nec - pre- Sentibus deliciis inhzrebis, nec desiderabis absen- tes. Victus libi ex facili sit, nec ad vyoluptatem, sed ad cibum accede. Palatum tuum fames excitet, non sapores. Desideria tua parvo redime, quia hoc tan- tum curare debes, ut desinant : atque quasi ad exemplar compositus divinum, a corpore ad $piri- lum, quantum poles, te ſestina reducere.. Si conti- nenlix: studes, habita non amcene, sed salubriter : nec dominum esse velis notum a domo, sed domum a domino, Non 1ibi ascribas quod non eris, nec quod temnenti facile cede : ne in jurgia exsecrationesque discedas. Si conlinens es, animi tui motus corpo- risque observa, ne indecori 8int. Nec il)os ideo con- temnas quia latent; nam nil differt, si nemo videat, cum tu ipse illos videas. Mobilis esto, non levis ; conslans, non pertinax. Alicujus rei scientiam habere te nec ignotum Sit, nec molestum. Omnes libi pares ſacies : 8ed inſeriores superbiendo non contemnes. Superiores, recte vivendo, non metuas. In reddenda officiositate, neque negligens, neque exactor appa- reas. Cunctis esto benignus, nemini blandus, paucis ſamiliaris, omnibus 2quus. Severior esto in judicio quam $sermone, vita quam vultu: cultor clementiz, deteslalor s2vitie, bone ſame, neque tuz semina- es ; Nec majus quam es videri velis. Hoc majus ob- D tor, neque alienz invidus. Rumoribus, criminibus, £erva, ne paupertas tibi immunda sit, nec parcimonia sordida, nec simplicitas neglecta, nec lenitas lan- guida; et $i tibi res exigue $sunt, non tamen Sint angustze. Nec tua defleas , nec aliena mireris. Si continentiam diligis, turpia ſugito ante quam acce- dant; nec quemquam alium vereberis plus quam te. Omnia tolerabilia przter turpitudinem crede. A ver- bis quoque lurpibus abslineto, quia eorum licentiam imprudentiam nutrit. Sermones utiles magis quam facetos et amabiles ama, reclos potijus quam vnSe- cundantes; Mi-cebis interdum seriis jocos, $ed tem- peratos, et sine defrimento dignitatis ac verecnndie. Nam reprehensibilis risus est, si immodicus, si pue- suspicionibus minime credulus vel malignus, sed potius his qui per speciem simplicitatis ad nocendum aliquibus subrepunt, oppositissimus. Ad iram tardus, 2d misericordiam pronus, in adversis firmus, in prosperis cautus et hnmilis: occultator virtutum, icut alii vitiorum. Vanz gloriez contemptor, et bo- norum quibus praditus es, non ace: bus exactor, Nullius imprudentiam despicias. Rari sermonis jpse, ed loquentium patiens. Severus, non s2vus; sed hi'arem non aspernens. Sapientie cupidus et docilis : quz nos1i, Sine arrogautia poslulanti imparties ; qu: nescis, sine occullatione iguoranliz tibj postu'a in- partiri. Non conturbabit sapieas mores publicos, ure a... Nn S. MARTIN BUMIENSIS OPUSC. I. FORMULA HONEST VITE. 28 pepſin in 86 vite.novitate convertet. Justhizz post A ergo maculas prudentia immensurata perducet. Qui- wc vifies Et. CAPUT IV. De juititia. Quid es1 justitia, nisi naturz tacita conventio, in adjutorium multorum inventa? Jutitia non nostra constitutio, sed divina lex est, vinculum gocietalis bumanz. In hac non est quod #$timemus quid expe- diat : expedit tibi, quidquid illa dictaverit. Quisquis ergo hanc sectari desideras, Deum time prius et ama, ut ameris a Deo. Amabilis cris Deo, si in hoc jfllum imitaberis, ut velis omnibus prodesse, et nulli nocere. Et tunc te juslum virum appellabunt omnes, sequentur, venerabuntur et diligent. Justus enim ut gis , non solum non nocebis, sed etiam nocentes pro- hibebis : nam nil nocere, non est juslitia, $ed absti- B Me nentia alieni est. Ab his ergo incipe, ut non auſeras, ut ad majora proveharis, et aliis ablata restituas. Ra- ptores quoque ipsos ne aliis timendi sint, casliga et cohibe. Ex nulla vocis ambiguitate controversiam neces, ed animi qualitatem speculare. Nihil tibi in- tersit, an firmes, an jures *. De fide et religione 8cias agi, ubicunque de veritale tractatur : nam $i jureju- rando Deus invocetur, et non invocanti teslis est, amen non tfansies veritatem, ne juslitiz transeas legem. Quod si aliqqando coarcteris uti mendacio, utere non ad fals|, $ed ad veri custodiam Þ; ct si conligerit fidelitatem mendacio redimi, non men- tieris, sed potius excusaberis : quia uhi honesta causa esl, justus secreta non prodit, tacenda enim lacet, loquenda loquitur : atque illi aperta, et secura lranquillitas, ut dum alii vincantur a malis, vincan- lur ab illo mala. Hec ergo si studere curaveris, lztus et intrepidus cursus tvi finem exspectabis, prospicies hec tristia hujus mundi bilaris, tumultuosa quietus, exirema $ecurus. CAPUT V. De mensura et moderatione prudenti@. His ergo ins(itutionibus observatis, quatuor virtu- tum 8pecies perſectum te facient virum, $i mensuram rectitudinis egruom #quo vivendi fine 8ervaveris. Nam 8i prudentia terminos $u0s excedat, calida et pavida commigeris, investigator latentium, et scru- tator qualiumeunque noxarum oStenderis, notaberis timidus, speciosus | forte, su$piciosus], atlenius, Sem- cunque in illa medioeri lance pefrvistit, nec obtusuin in se aliquid habeat, nec versutum. CAPUT VI. De moderanda fortitudine. Magnanimilas autem $i $e extra modum $uum ex- tollat, faciet virum minacem, inflatum, turbidum, inquietum : et in quascunque exto!leitias dictoruin actorumque, neglecta honestate, ſestinum ; qui mo- mentis omnibus supercilia subrigens, et besliarius eltiam quieta excitat, atium ſerit, alium ſugat. Sed quamvis audax sit impugnator, tamen multa extra s8e valenlia ſerre non poterit. Sed aut miserum appe- lit finem, aut 2rumnosam 8vi memoriam derelinquit. nsura ergo magnanimilalis est, nec timidum esse hominem, nec audacem. CAPUT VII. De modo temperantie. Continentia deinde his terminis astringat : cave ne parcus $is, ne speciose el limide manum contra- has. Ne in winimis quoque 8peculum ponas. Nam ta- lis et tam circumeisa vilis putabitur inlegritas. Hac ergo mediocritatis linea continentiam observabis, ut nec voluptali deditus, prodigus et luxuriosus appa- reas nec avara lenacitate Sordidus aut obscurus ex- Sislas. CAPUT VIII. Qualiter 8it moderanda justitia. Justitia postremo eo medlocritatis tibi itinere re6- genda et, ut nec ductu jugiter [Af. turpiter] levi ith- motam semper anim| rationem negligentla subse- quatur. Dum neque de magnis, neque de minimis errantium vitiis corrigendi curam geris, sed neque licentiam peccandi, aut fIſudentibus tibi blande, ant jilludentibus proterve permittis, neque rursus nimia rigiditate et a$peritate, nil venies aut benignitati re- gervans, human#z Societati durus appareas. Ita ergo jutitiz regula tenenda es!, ut reverentia disciplinz &jus neque nimia negligentiz communitate despecta vilescat, neque 8everiori atrocitate diuturna gratiam buman# amabilitatis amitlat. Conclusio premissorum. Si quis ergo vitam $suam ad utilitatem non tantum per aliquid quzrens, Semper aliquid limens, semper TJ) parial, sed multorum inculpabiliter componere desi- aliquid dubitans, et sublilissimas $uspiciones Suas ad animi tui apprehensionem impingas. Monstraberis di- gito astutia plenns, versipellis, et 8implicitatis inimi- cus, contemplatorque culparum, et posiremo uno nomine vocaberis a cunctis, malus bomo. In has * Caute legs : nam multum interet inter Simpli- cem as8ertionem et juramentum. Et hoe $8ane opus est religionis : illad non. Forsan byperbolice ita 10- eutus et, quod vir probus alque perfectus, Est es!, Nou non, nisi major adsit necessilas, conteutus esse debet, ut Christus monet in Evangelio. b Caute ista lege : nam certum es, mendacium derat, hanc predictarum virtutum ſormulam pro qua- litatibus temporum, locorum, personarum atque cau- * Sarum $Sequatur : eo mediocritalis inSistens, quo per abrupta altrinsecus precipitia, aut ruentem corporis devilet insaniam, aut eſficientem puniat ignaviain ©. quantumvis officiosum, nunquam «s8e lieftum. Vide S. Thomam 2. 2. quzst. 110. art. 3. et Sixtum Se- nensem lib. v, Bibl. annot, 107. * [n ms. Cocice his verbis desinit hoc opuscu'um : Aut deficientem conlemnat invidiam, ut observal lau- datus editor Bucherianus. > _— na. » ha "—y OPUSCULUM II, LIBELLUS DE MORIBUS, 1. Omne peecatam actio est. Actio antem onnis A lis displicere, est landari. Male de te loquuntur ho- voluntaria est tafn honesta quam turpis ; ergo votun- tariuitn est omne pecettum. Tolle excugationem ; nemo peccat invitus. Education et diseiplina- mores ſaciunt ; et id nnnsquisque $apit, quod didicit. Haque bona conguetudo excutere debet quod mala insirutit. Nihil interest quo animo ſaci1s quod ſecisse vitiosum ext, quia ſaeta cernuntur, animus yero non videtur. Nulla autern lans est non ſacere quod facere non pos- is. Quid homini est inimieitsimum ? lomo. Liben- ter ſeras quod necesse est; dolor palientia vineitor. Exspec'a quo nunquam pE@eniteas. Non quam multis placeas, $ed qualibus stude. In hoe tantim ineumbe, ut libentiuvs andias quam loquaris. Maltos vitam dif- ſerentes mors juncta przevenit. Itaque omnis dies mines, bene antem loqui nesciunt; non quod merea- ris, sed quod solent ipsi. Homines de te mala loquun- tur? Si merito, non quod loquuntur molestun est, sed quod non mentiuntur. Si immerito? Innocentia mea nunc maxime gaudeo; apparet enim illos vera objecturos, si possent. Non es in pairia tua? Patria tua est, ubicunque bene es; illud enim per quod bene cst, non est in loco, sed in homine. Nihil ma- gaum, nisi magno animo degpicias. Que gsunt marxi- me divitie? Non desiderare divitias. Quis plurimum habet? Is qui minimum cupit. Quid est dare benefi- cinn? Deum imitari, Honeslius est cum judicaveris amare, quam cum amaveris judicare. Dissensio ab alio incipiat, a le autem reconciliatio. Suecurre pay- velut ultimes judicetor; Tristitiam, s{ potes, ne ad- B pertali amicorum, imo occurre. Amicos secande res miseris; sin minus; ne o8tenderis. Amicos secreto admone, palam antem lauda. Verba rehis, non per- ponis e$timanda 8un!. Otatorem te puta, $i tibi afite omnes quod oportet persuaveris. Ut licentiosa man- eipia animi, imperio coerce linguam, vehtirem et li- bidinem. Quod tacitum esse velis, nemini dixeris. Si tibi non imperasti, quomodo ab alio silentium $spe- ras? Ridiculum est aliquem odio nocentis innocen- liam perdere. 1. Monstro $imilis cst avaritia 8enilis. Quid enim swnltius es}; quod dici £olet, quam via deficiente via- ffeum augere? Vintes infantes terra nudos excipit. Non pudet te fortius nasci quam vivere? Quid dul- ejus quam habere amicum cum quo audeas ut tecum parant, adversz certissime probani, Pejora gunt te- cla odia quam aperla. ltaque te minus loquax inimi- cus offendit quam tacitus. Mira ratio esl, que non vult predicari quod gaudet intellegi. Ignosci amat, qui quod odit ostendit. Eleemo>yna non tam acci- pientibus quam dantibus prodest. Et spes pramil Solatium $it laboris. Que esl maxima egestas? Ava- ritia. Pecunie imperare oportet, non servire. Nul- lum econscium peccatorum tuorum magis limueris quam lemetipsum. Alium- potes effugere, te antem nunquam. Quis est pauper ? Qui sibi videtur. Qui a multis timetur, multos timet. Inſelicem erige, sub- mitte ſelicitatem. Vera ſelicitas innocentia4 est. Ne- quiti1 ipsa $ui pena es!. Ma'a conseientia S2pe 10's omnia loqui? Magnaruim virium est negligere lziJen- C est, Secura quj exitum cogitabit. Beneſicii accepti tem. Quid sis interest, non quid habeas. Nondum es felix $i te turba non deriserit. Si vis beatus esse, c0- . gila hoc primom, contemnere et contemni. Prius quam promittas deliber's; et cum promiseris, fa- cias, Id agas, ne quis meriio le oderit ; et si nullos inimicos libi ſaciet injuria, multos facit invidia. S0- litudinem quzret, qui vult cum innocenlibus vivere; Optimus ergo animus et pulcherrimils effitor Hei &51 Abslinebis ab alieno matrimonio. Prestabis parenti- bus pi-tatem, eognatis ihdulgentiam, omnibus zqui- talem. DevitaBis crudelitatem, et ministram crudeli- latis iram, Non aliter vivas in 8olitudine, liter in ſuro. Nihil petas, quod negaturus fuisti : nibil nega- bis, quod petiturus ſuisti. Pacem eum hominibus ha- bebis, cum viliis betlum. Hoe habet omnis :fectns, ut in quod ipse insanit; in id putet etiam c#teros ſurere. Maximum in eo vitium est, qui non meliori- bus vyult placere, $ed pluribus. Vis omnibus esse no- lus? prius eflice ut neminem noveris. Bonam est non laudar!, et esse laudabilem. Stultum est limere quod vitare non poles. Ill. Male opinentur de te homines, sed mali. Ma- nunguam oportet oblivisci ; dati, protinus. IV. Inhonesta victoria est, $108 vincere. Satis est peenarum, poluisse punire. Inimicitias tarde suscipe, amicitias exerce moderate. Simnltates deprne. Imago animi, sermo cst. Qualis vir, talis oratio. Magna res est vocis et silenlij temperamentum, Qui 2quo animo malis immiscelur, malus es!. Neminem Is ud$teris; neminem cito accusaris : semper pula te cum diis lestimonium dicere. Vitium est omnia cre- ders, vitium nihil efedere. Utendun &1 Uvitits, non abutendum. Nullum putaveris locum sine teste. Ex cu-ationem qu#rere, vitium. Fortior est qui cupidi tatem vincit quam qui hostem subjicit. Est difficilli- mum, $e ipsuſm vineere. Inique jrascitur, qui $vis irascitur. Amare $ic incipe, lanquam non liceat de- simere. Magnarum ferum etiam $i 8ucces$us non ſuerit, honestus est Ipse conatus. Nobilitas animi est generositas Sensn0s; nobilitas corporis, generosus aftimus. Honestior est quein Senectus ad otium retu- lit, quaw quem in otio inveuil, et tune incipit 1aby- rare. Turpe spectaculum prebet animas zger. Nun- quam Sit tristis facies tibi in commodo alterius. >... 31 MARTINI DUMIENSIS 32 Homo 8um : quomodo devitabo secundarum rerun A facit. Merito damnari, pceva est; damnatio iminerita, invidiam ? Si ſelicitatem jactaveris, cum multis dives eris. Quomodo optime potentiam tuebor? Impoten- tia occasionis. Locum tenet innocentiz proximum conſessio. Ubi conſessio, ibi remissio. Irz severitas in vitio est. Boni judicis esl dispensare, non tantum quid damnandum vil, sed quatenus. Proximus jusli- tie modus, $severilas. V. Quietissimam vitam agerent homines in terris, $i hc duo verha a natura omnium rerum tollerent, meum et tuum. Qui paupertatem timet, timendus est. Vires tuas amici magis sentiant beneficiis quam injuriis. Pecunia non +aliat avaritiam, $ed irritat. Homo $semper in(igens pecunia , scit cum ejus mo- ribuPconvenire. Mihi crede , non potes dives esse eb felix. Anribus ſrequentius quam lingua utere. Quidquid dicturus es, ante quam aliis , dixeris libi. Nibil interest inter iratum et insanum, nisi unus dies : alter non semper irascitur, alter semper in- g:nit. Facillime bonus fueris , $i ea vitaveris que vituperaveris. Cum alienos timueris, te ipsum ve- rere: nam $sz=pe Sine aliis esse poles, Sine le nun- quam. Si bene te instruxeris, pndeat deteriora ſacere. Quod persuaseris erit diuturnum, quod coe- geris erit in occasione. Alteri semper ignoscito , tibi ipsi nunquam. Tantum ad virtutem adjicies , quantum ex voluptate abstraxeris. Stultum est $0mno dejectari, et quasi mortem moliri. Bonis nocet, qui malis parcit. Multi cum aliis maledicunt , $ibi ipsis convicium faciunt. Nibil turpius quam qui objicit alteri ; $ibi objiciendum. Ut licentiosa mancipia animi , imperio rege linguam , libidinem, venirem ; cupiditatemque comprime : si non potes, paululum remilte. Szpe ea que $Sanari ratione non poterant, 8anata sunt lempore. Qui propter pecunie amorem et libidinum moritur, ostendit se nunquam $1i caus1 vixisse. Turpiz ne dixeris, pavulatim enim pudor per verba discutitur. Sic habila, ut potius laudetur do- minus quam domus : consuetudinaria-res est inno- centia. Non damnatio, sed causa hominem turpem damnantis est calamitas, VI. Si aliquid cogitaveris, cito apparebit conver- Santibus. Videri vis ab omnibus ? uunquam bone honestatis simulatio longa est. Quod (le alienis trac- tas, ex tuis yudices. Multi snnt obligandi, pauci offendendi; nam memoria beneſiciorum facilis est, injuriarum lenax. Objurgationi Semper aliquid blande admisce ; facilius euim penetrant verba quz molli vadunt via, quam aspera; nemo enim $e mulat , quia mutari $se desperet. Quoties scribens aliquid dicturus es, $SCito morum tuorum te hominibus chi- rographum dare. Qui in servos irasCitur et crudelis esl , Salis ostendit poteslalem adversus alienos $ibi defuisse. Qui nescit tacere, nescit loqui. Facilius est R pauperi comemptum effugere quam diviti invidiam. . Bonus fruitur bona conscCientia. Malis hominibus tu- lissimum est cito ſugere. Nulla pusilla domus, que multos amicos capit. Scire uti paupertate, maxima felicitas. Acuit intentio, ſrangit animum remissio, Nunquam scelus scelere vincendum est. Bonus vir est qui eo perduxit affectu animum, ut non tantum peccare non velit, sed etiam non possit. Regnantibus pejus multo periculum quam his qui judicantur ; hi enim singulos timeut, jlli universos. Nunquid fortis ſortem $e gloriabitur, quem corporis zxgritudo eflicit infirmum ? Nunquid dives in opibus svis gloriabitur, cujus Spem fur vel tyrannus abrupit? Nunquid nobi- litas gloriabitur affecta, nonnunquam indignis et miserabilibus $serviens? Diabolus aliquando $e glo- riabatur interfectorem tuz misericordie, nunc in- lergemiscit Socios tuz bealitndinis. Fugienda sunt omnibus modis et abscindenda igni ac ferro, totoque arlificio separanda , languor a corpore, imperitia ab animo, luxuria a mente, a Civitate $ediiio, a domo discordia , a cunctis rebus intemperantia. Dixit qui- dam , amicorum omnia esse communia, et amicum se ipsUM esse alterum. Duorum temporum maxime habendam curain, et evrum quz acturi sumus , et eorum que gessimus. Post Deum veritatem colen- dam, quz s0la homines diis proximos facit. —_ — OPUSCULUM NT. PRO REPELLENDA JACTANTIA '. I. Mulia sunt vitiorum genera , quibus bumana D sordidatur, turpiloquiis , ludibriis , Scurrilitatibus , ſragilitas inſeslalur, et quorum vulneribus pene om- nes homines $auciantur. Nam, ut dicam pauca de multis aliis : qui ab iracundia vincitur, czdibus , homicidiis, clamori ac $editioni deservit. Alius qui avaritia impellitur, inhumanitatem , rapacitatenh , ſalsa 1estimonia, violentias , perjuria, ſurta, menda- cium et ſraudationes cxercet. Alius qui a libidine « Hzc et que $equuntur opuscula quinque primus edidit Joannes Tamayus Salazar in 8uo Martirol. Hisp. tom. II , pag. 317-328. Quoruw tria priora descripsit e pervelusio Codice ms. bibliothece D. adulteriis et fornicationibus succumbit. Alius qui gulz ingluvie superatur, comessationibus , crapulz, ebrietati deservit. Et ut non multa prosequar, quz- cunque memorare perlongum est, cum singulos ho- mines conslet : unus inter hc omnia morbus ext, qui conditionis Suze non Singillatim quosdam , sed congregalim cunctos addicit; et cum cxtera vitia Garsize de Loaysa.Reliqua vero duo unde desumpse- rit, expresse non indicat , quz tamen ex codem Co- dice ille hausisse videtur. 35 OPUSCULUM III. PRO REPELLENDA JACTANTIA. 34 particulatim sibi vindicent quos vicerint , hoc unum A de $e $ibi hoe quod verum est confitetur , gloriam nou nisi omnibus dominari contentum est. Id autem Sl inane laudis studium, quod Greci zevo3o%ia, Latli- ni ranam gloriam 8eu jactantiam yocant. (Juod quale sil malum, et quomodo universos vulneret, dicam. 11. Cum in omnibus hujus vite $tadiis, aliqua plus, aliqua minus humano generi placeant. nihil magis deleclabilius ab omni homine quam $studium humane laudis appelitur. Et alia quidem quamvis ardentissima cupiditatis ambitione $unt acquisita ; tamen postquam haberi ceperint, ips0 quotidiano Sui USU, quamvis magna Sint , continuo faslidiuntur. At vero inane hoe vane glorie desiderium tanto am- plius quzritur, quanto amplius inventum est : ita ut nihil ex omni opere plus homo cupiat quam Jaudari; nec aliud aliquid gratius $ibi existimet reiddi , quam $i quis illum quasi gloriosum ſuerit admiratus. Hoc ergo reges, hoc judices, hoc urbani, hoc rustici, hoc viri, hoc ſeminz, pueri, adolescentes, juvenes et senes hoc ambiunt. Omnes laudari volunt, quamvis false Jaudentur. Naim pueri adolescentum $ibi inge- nium vindicant, advulescentes juvenum in $e ſortitu- dinem mentuntur, juvenes $enum $ibi prudentiam ascribunt-: senes, quia ullerius ire non possunt, redeuntes retro, gloriam $ibi exigunt de transactis ; ſeminz, quamvis $exu non possunt, animo $e lamen virilitatis extollunt ; rustici urbanos videri se ges- tiunt ; judices hoc $ibi quzerunt deferri, quod regi- bus ; reges hoc se somniant posse, quod Deus. Atque ita dum singuli se plus volunt videri quam sunt, gloriim laudis quz $0li Deo veraciter debetur hosti- jiter deprzedati s$unt. Et quod ad summum nefas per- tinet , hinc illud sacrilegium exoritur blasphemum , ut quia tolum quod laudis est homo diripit , nihil aliud Deo nisi sola vituperatio relinquitur. Excessit mensuras Suas genus humanum , dum neminem in- venias qui non ita mirari se velit ut Deus. Quis ergo modus potest esse lalibus , 2 quibus et c(ylum esL pignoratum, ad cujus altitudinem nisi quis fuerit humilis, non altingit ? II. His autem a quibus id quod supernum est usur-. patur, ut mihi videtur, nihil aliud remanet quam in- fernum. Non enim habent quo ascendant ; quia semper ascendendo, hoc illis tantum $uperest, quod descendant. Omnes enim ad gloriam , nec tamen una via concurrunt; alii enim de acceptis honoribus lau- dem cupiunt, alii de relictis; quidam auro elati, quidam panno vilissimo gloriantur ; alius quia deli- ciose Vivit placere vult, alius quia parce ; postremo alter vitiis, alter virtutibus. Omnes ubique famam Suam prorogare contendunt : et ideo diflicillima est hujus jactantice curatio , quia non viliis tantum , sed etiam virtutibus se immiscet. Nec enim permittit hominem qualis Sit a semetipsov dignosci; quia dum laudibus alienis adgaudet , ejus exaltatio sequitur gaudiuin , exallationem vero tumor et nimia xs$ti- watio $ui, plus siquidem ju $e #stimat quam quod videt. Atque ita fit ut non ſantum aliens adulatione SINUS miseri, Sed etiam nos(ra : nam dui nullis Suam ex aliena opinione suspendit ; et cum dicitur beatus, magnilicus, potens, non quia ita est de 30, ed quia ita dicitur, credit. Hoc enim est mortiſerum Illud vitium de quo Dominus in Evangelio ita Joqui- tur ad Judzzos : Quomodo, inquit, vos potestis cre- dere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam que a s0lo Deo ext non quaritis (Joan. v, 44) ? Ostendit enim Dominus, quia quisquis ab hominibus gloriam quzrit, a Deo non habet quod exspectet. Unde etiam llud de hypocritis eleemosynam facientibus dicit : Ideo hoc ſaciunt , ut glorificentur ab hominibus. Amen dico vobis, quia receperunt mercedem suam ( Matth., vi,2); id est, laudem humanam solummodo in prxsenti. Paulus quoque Apostolus nos monet : No- B lice, inquit, fieri inanis gloria cupidi ( Gal. v, ). Inanem appellans gloriam quam ſenerat mendice men- dicus. Inanem dicens et vacuam qua $si quid boni agitur, dum $ibi homo tribuit, omnium laborum ſructus evacuat. | IV. Nec solum merita virtutum excludit, ged etiam reus eſſicitur zterni supplicii : quia opus bo- num quod obtentu jubentis Dei debuit exerceri, ac- quirendz laudis gratia exercegtar. Tolle ſavores, tolle admirationes humanas, pancos invenies qui aliquid boni aut amore Dei, aut ($i hie non ſuerit) timore perſiciant. Unde non levior nos culpa commaculat , quia homines Deo, et gloriam humanam gloriz ca- lesti preponimus. Acutus nimis hie elationis et morbus : ex utraque parte pesliſerat, ac incaulos C exulcerat. Nam alii sibi, quia boni sunt ; alii, quia inali sunt, gloriantur. Sed de bonis elalis dicitur : Quoniam Deus dissipavit 0338 hominum 38ibi placen- tium (Ps, 11, G). De malis vero inflatis dicitur : Quoniam laudatur peccator in desideriis anime 8u@, et qui iniqua gerit benedicitur (Ps. x; zec. Heb, 111). Et illud apostolicum : Quorum deus venter, et gloria in conſusionem ( Philipp. m, 19 ). V. Ubique enim hoc jactaniie vitium serpit, et $1nas utrobique partes exercet. Sed si illos qui in bonis operibus viventes humanam gloriam aucupan- lur, 2uctoritas divina condemnat, eo quod $e in jillis magis voluerunt Jaudari quam Deum; quid de illis fiet qui et male vivunt et tamen laudari volunt ? Ips| considerent. Nullus jgitur vanz gloriz finis est : nec D golum ea que gesla 8unt requirit, sed etiam ca que gerenda $unt antecedit. Nam si quid boni operis ab aliquo destinatum est , eontinuo hc alludit ; et quan- tum ex eo admirabilis fiat ceteris, jam depingit. Si aliquid recte quosdam docere voluerit, prius quam ab aliis eruditus aut eloquentiissimus appelletur, jam hoc pramisse suspicionis delectatione anres depru- riunt audire. Si quoties aliquando dirigantur litter ad amicum, prius quam transmiltantur, aut in ma- nus ejus cui $unt scriptz peryeniant, quantum in eis apud illum doctissimus videatur, quantumque Illi admirationis per quzdam dictatus $ui loea nascatur, $2g3ci quodam commendationis 8uZ cogitamine pre- divinat. Si alicui in loco necessitatis beneficium 65 MARTINI DUMIENSIS 56 prompte prevetur, antequam accipiat, qui prebet, A sequilur : ut nisi quis iſlam in omni opere $u0 cir- quantum ex eo benignus omnibus ant largientissimus videatur, hic qui daturus est metitur. Miles denique ipse sumptis armis pergit ad prelium ; duin adbuc, eui cedat victoria , nescitur, pregumpla $ibi forti- ludinis arrogantiia, ila typhosus, quasi jam victor ingreditur. Preludit ergo elaitio in quibusdam, et velut dux quedain suadet omnibus. Nec s0!um magnis dat animum , sed et parvis. Nam in quovis operis conatu vel ponderis, quamvis invalidum mox lau- daveris , plus valebit. Si parum ponderis poritantem guasi admiratus fueris, majori 8uccumbit. Si pigro dizeris quia velox est, continue evolabit. Postremo @t Cui vires vana gloria dare non poluit, vel impetum commodavit. Kaque ergo quedam precedit, quedam cumspecte provideat, nihil Deo ex omni opere ejus, nihil proximo , nikil denique eidem ipsi proficiat ; sed velut infelix mancipium, $ub aura domina quam- lumvis laboraverit, tamen semper est nudum. VI. Sed dicet mibi aliquis : Ergo nibil charitati, nihil misericordie , nihil postremo quod gessimus, euicunque deputabitur bonilati? Audacter dicam : nihil. Quia soli jnanitati 8uz vana gloria vindicat, quidquid non bonitalis, sed ejus imperio est perfec- tum. Mulla $unt quz de hac conlagione dicantur ; sed quia jam multiformis $ubijhlas ejus potest 5sapienti viro his pancis judiciis perlucere, nunc -ad reliqua transeam , et quid aliud pejus ex hoc malo generetur expediam. OPUSCULUM ITY, DE SUPERBIA, I. Qualis elecius $it Pavid iv popula Dej prophela Þ} ex Vaua gloria. Cum gemel aliorum asseutlationibus el rex, quaniaque migericordia, SUmme Ct mantue- tludinis ſueril predilus diguitale, pulo le, charigzune, pacrorum voluminum teslimonijs agnovisse. latendat ergo prudentia tua, quomodo ille Deo placidus | For- is, placitus] vir byoc nequissimum yapg gloriz spi- xitum, pe $ibji «ubreperet, ſormidavit. GCouspiciens enim qualia et quania bona jlli quolidie Dej gralia largiretur, jd est, Lot Victorias alieyigenarum, tantam divitiarum aſſluentiam, vindiciam in @2mwulis, innu- merosilzlem ip civibus, maugugludinem in judiciis, pogiremqo propbetiam Spiritug sancti jy agnitionem gmniun ſulurorum ; tamen ne illuy jo bis lantis bo- pis aliqua yana glorja ugum juſlaret elalio, orat Dem aitentius, dicens : Noy veniat miki pes guperbie, et consuveyit homo, quod magnus Sit, necesse est ut hoc $ibi et ipse Ccunseuiiat. Quam miseriam illud quod est pejus as$equilur : quia quidquid apud $e eliain pro- prio lestimonio reboravil, quamvis falsum Sit nulla id ei [ Edit., eum| poterit exlorquere 8uasio; et ob hoc inemendabilis slatus, spretis aliis, 88 lantum quolidie admiraiur, id solum irreprebensibile per- ſectumque judicays, quod ipse Sapuerit. Hoc igitur eral, quod rex David, ne illi subreveret, exorabat ; ne ſorie aliqua svasioue, vana laudis inquctio, non hoc divine graliz, Sed $uz potesl41i, quia tam ma- gous erat, ascribe:et. II. Quid autem $superbiz $piritu inflatos homines $ubscqualur, proximis idem prophela yerbis adjunzit. manus.peccatoris non mopeal mg. ibi ceciderunt omnes (, Cum enim dixisset : Non veniat miſti pes superbig, gui operan/ur iniquitatem : expulst gunt, nec poluerunt pare (Pg. xxxy, 42, 13). Yideawus ergo quid est hoc, quod dixit : Non peniat mihi pes guperbie, & manus peccaluris non moreat me. Pes giquidem in bomine, quautum ratio indicat, quamyis exilremitas Corporis "zit, lamen quasi ſunJamenium aliqued initium Sur- genlis staly+ es, 3 quo eliam veluti fabricalta for- Maia carnis altitudo cgnsurgil. Quod ergo ait : Non peniat miki pes superbic, tale est, ac $i diceret : Non yeniai mibi initium Super biz, id es, yaua gloria, Cx evjus ſuudazyento rujnosa illa Superbice celsitudo proguciiur. Una enim geperatur ex alters, el propiu- gujtas earum »ix paucorum forte di-crgtione cogog- scilur. Nam ex quocunque bong nimium fſuerint i0- continuo addidit : Et manus peccatoris non moveat me. Sciebat enim quia omnem superbiam mobilitas Slalim Sequitur peccaliorum. Ilia re vera est. Nan quisquis superbiz tumore [Edit., timore, mendoze| dislenditur, in hoc Dei gloriam imiltatur, quod nemo illj Sit $wilis : languam yere profanus, qui ad jnju- ria Dei consurgit, derelictus ab eo, in manibus tra- ditur peccalorum, in operibus actuum immundorum, ut ignominiosis passionum flagitiis incurvyalus, di- $cal Se lerram esse el Ccinerem, et quod inflatus in se viderc non poluit, bumiliatus agnoscat. Unde et Sa- lomon ait : [mmundus esl anie Deum, qui exallat cor guum (Proverb. xvi, 18; zvili, 12) IV. Quid autem post hac rex David $eculus it, wines gloriali, hoc continu Subsequityr, ut 1pSUm D) yideainus. 16i, ait, ceciderunt omnes qui operantur bunum, noon largjiori Neo, $ed gu# tribuant pote- $lali. I1. Yana gloria ezt ergo bumanis laudibus dele- etari : guperbia vero ext, bogum pro quo aliquis lau- dawr, $ibi hoc applicari, nou Deo. Et vana gloria guidaw 6x aliena 251igiatine nutritur, Superbia vero iniquitatem : eapulsi 8unt, nec potuerunt stare. Evi- denter oslendit quia in superbia omnium iniquorum prima ruina est. Idemque etiaim alibi scriptum est : Initium peccati swperbia (Eccli. x, 15). Quod ut aper- lius demonsltretur, angeli ill us primi recordemur exilium, qui pro splendure deroris svi Luciſcr nuns +” 37 OPUSCULUM IV. DE SUPERBIA. 38 , halus, ex lo sudlimi bealoque angelorum loco, nullo A plura commemorat : Et cibus, inquil, jus clectus » alio nisi hoc solo superbiz vitio, ad inſe1na dilapsus est. Quia cum inter. ceteras Supernag Vigipigs clay rivris pulchritudinis luimine preeminerel, non hoc benelicio crestgfis 5ui, ged propria vipiule g8 exedidig obtinere ; et tanquam vullius non egeret auxilio, $i- cut Peys. ila $e jIli sjmilem judicavit, dicens : Ponam sedem meam ab aquilone, ej erg 8imilis Altisgimo (154i. xv}, 15, 44). Hzc enim cogitalio ola illum dejecit : nam mox deserius a Deo cujus $e protecjione credi- dit non egere, infirmus subito el miser effectus, et mulabilitalem Dalurz SUP quam n@n agnoverat Sen- Sil, et Dei munus quod babebas amisit. Pogi bec etiam videng a Deo hominem ſactum ex pulvere ja locg beatitudinis quem ipse perdideral subrogari, insliga+ (Habac. 1, 46). Electos ille viros et sublimes aggre- ditur. [lis Syggerit quia magni Sunt, quia ni!:il indi- geant, quia quidquid agunt, cogitant vel loquuntur, lyyum id 82Pjeplja vit Wiymgyps ia. Quibus si quid utile, Beo id gubernante, provenerit, svis illud coplinuo virjbus 8y2que indugyrig Jegytanies, cla- mant : Ego hac feci, Ega dizi, Ego exgogitavyi; gt quasi $typentibus cuncis, prerepla gloria Dei, ad ejus 8 $jmilitudipem proſerunt admirandog. Quibus justo Deus judicjo pretidia >ua gubguceny, tradit il- los, $icul ait Aposlolus, in reprobum $gugum, vi [4- ciant vel cogitent gue nan conventunt (Rom. 1, 38), Quia cym jn omnibus Dei proyidentiam agdegse cognor scant, gon ut Deum magniſicant yel gratias agual, tus invidia, eedem $uperbige illum telo quo ipse evi B 5ed glorianies in semelipsis evangscunt in cogilaligr dejectus appelit. Sibj enim dixerat : Ero gimulis Al- liszimo. Ade et Eve dixit : Eritis sicut dii (Gen. 11, 5). Qued jlli concupisceuies, non Ob agliam causam, sed tantum ut dii fiereut, mandatum Dei transgressi sunt. O quania egl cecitas in appeliw vane gluria | Non vidis homo lam aperiam fallaciam, in qua illi yersa vice $imilizudo Dei non ex vbedientia ejus, $2d ex conlempiyu promitiilur. Y. Ecce hie est primi illius veneni saporalus inie- ritus, qui amarissimo inanis jactaplie melle circun- litus, et angelun fefeilit et hominem. In bog et ca- leslis et lerrena c&cidit creatura. Qb hoc de Sedibus puis, ille de celo, bic de paradisv expulsi sunt; et non poluerunt $Lare, quia graviler ceciderunt. Quale ergo superbiz malum sit quod res David aperie n- muil, 8ybjeciis rujparum Ccaugis ipse MOnSLravil. VI. Omnia peccalvrum genera, id es, luzuria, avarilia, adullerium, et si qua gunt alia, quamvis et in bis onyjbus Deus irascalur, tamen aut per angelos, pul per bomines lalium eliamnuum vindiclas ex8e- quilur. AL yero Super bia, non per alium quempiam, ged ipgum per se Neum merelur habere contrarium. la enim gcrippum el : Superbis autem jpse revistit (I Pet. v, 5; Jac. iy, 6). Ciera enim vitia vel in eos ips0$s qui illa perpetraveriut, relorquentur, vel jn alios homiges yidentur admilti. Hic vero superbie tumor proprie Dililur contra Deuw, et idcireo illum patilur ipigiigyuw ; quia 5e in excelsum Llendens, hic Semper appelit quod illi goli est proprium. Quawvis aulem geueraliter bc superbiz labes iufesta it, non D plus lamen abis metuenda e-t quam bis qui aut spi- Tilaliter ad perſecliogem virtuluin, aut carnaliter ad divitiarum copiam et gummos houorum litulos per- Veuerinit. Tantum Sscilicet in illis major efficitur, quantum et major et qui superbil. Neque illa viles quoque aut populares gubvyeriisse contenta es, ed et in ulorum qui Maximi indidiis as8idet : quorum quantum allivr gradus esl, lantum altivr et ruing. Unde eliam et illud de codem guperdiz 8piritu Scri- An guccreverint? Malim tlamen supplaniaverint. nibus sujs. Dicenles 8e es4e $apientes, Slulti gupt ; jar clanles 5se esse 6labiles, invicios, polentes, iplirmi, victi el ippolentes exgisluol. Vil. Quz cum ita sint, satis manifestissime est comperium quia omni vigilantia omnisque cordis in- dustria appetitus nobis vane gloriz es ſugiendus, ne ſorile si virulentum vel semel morbi contagium in penetralibus nostri cordis irrepserit, in omni operum nostrorum prosperitate, sublilissima humanarum laudum deleclatione Succrescens, ex abundantia ne- quiliz $uz deterrimum illum et crudeliorem super+ biz proſerat partum. Quz cum utraque pesliferis fundatz radicibus humanz mentis arcana suppleve- rint *, undique mulata insidiarum specie improvisis occurrant. Nam his qui ad $piritualia se studia con- tulerunt, mox vana gloria illis ge jejunio, de vigiliig, de lectione, de $olitudine eremi, de patientia, de 1g- citurnitate blanditur. Et 8i statim bec prima $oHiei- tatio circumspectz meniis oculo deprebensa non fue rit, dirior illam e vestigio superbia comes as8equj- tur; quz illis mentiatur et sanctiores eos melioresque omnibus exse, et in summo perſectionis culmine, propria etiam virtulis slabilitale, quasi nunquam Ca- Suros stare divendit. His vero qui adhuc carnalium passionum oblectationibus quibus subrepunt, cum semel 8ibi oblinuerint domicilia mentiuin humana- rum, lim multiformem ex utraque ſomitem puliulant vitiorum. Nam yana gloria generat ex $@ prxsum- ptionem omnium novitatum, adinventiones falsorum dogmatum, quzStionum torturas, contentjones, he- rese«, Sectas, schismata. Superbia vero parit indig- nationem, invidiam, contemptum, detractionem, murmurativnem, et exsecrabiliorenr bis omnibus blasphemiam. Quorum malorum cauga $i quis exgtir- pare in veritate desjderat, origines earum a $e prius et radices excidat. Ita namque omnium vitiorum ſunditus poterunt soboles exstirpari, si 3psa quogque eorum $ewjns, priusquam germineut, evelantur. s.. OPUSCULUM PV. EXHORTATIO HUMILITATIS. |. Quisquis nutu Dei cujuslibet officii dignitate A Oleum avtem peecatoris adulatio est , que levi przluces, hic provide gubernationis utilitale czleris precedis * hominibus, hanc exhortatiunculam meam diligenter, quzs0, recipias, nec pomposas in ea $pu- mas rhetorum quzras; quia humilitatis virtus non verborum elatione, sed mentis puritate requiritur. Et 8 ſorte durius aliquid videor loqui, veritatis bec culpa, n0u mea est. Nam ideo quzdam dura sunt, quzdam mollia ; sed et quamvis alterutrum $ibi om- nes homines debeant veritatem, libere tamen loquar: nemini verius debere aliquid dici, quam ei qui pre- sidet multis. Cui etsi asperum aliquid ex veritate aliquando, ut as8vlet, offeratur, velut antidotum quoddaw, quamvis forte sit, tamen quia $alutiſerum esl, etiamsi amaricet, bibendum est. H. Hoc ergo hortor in primis, ut seniper delecta- bilia illa nimis hominum blandimenta pertimeas. Non enim in hac re tanla vigilantie induslria adhibenda est, quautum in jllis sermonibus repellendis, qui si Þ rigiditatem animi quadam $imulationum delectatione subnervant, qui promerende gratiz aditus, non la- borum merito, sed adsentationum rimalur acumine. Utilia ergo potius quam vbsequentia verba recipies, recla magis quam affabilia et jucunda captabis. Adu- lanti siquidem adgaudere, regium vitium est; adu- lari vero, servile est. Sed quamvis adulanti adgau- dere regium sit, lamen vitium usu vernaculum hoe, et quasi proprium munus est, egregie verba poten- tum $subsequi, et ex illorum voluntatibus formare germonem. Nam si quid forte laudaverint, et id non quadain et 8uavi unctione caput interioris hominis, quod est cor, quasi ungendo dinitidat. Melius ergo $ibi ipsi esse dixit propheta David ab homine justo argui vel moneri, quam a quovis adulatore laudari. Recte autem adulatorem peccatoris nomine denota- vit , cujus id maximum ante oculos Dei et detesta- bile est peccatum , aliud corde texere, aliud ore proſerre. De talibus enim et in alio Psalmo dicit : Molliti sunt sermones ejus 8uper oleum , et ipst gunt jacula (Ps. Liv, 22). De justo autem dicit : Loquitur verilatem in corde 8u0, et non egit dolum in lingua sua (Ps. x1v, 3). Ut auntem in his rebus quzevis ho- minum $sublilitas nullo unquam laudationis titilla- mento © credulitalem mentis tuz atlltrahat in consen- RB Su, ad ipsius Domini nostri Jesu Christi evangelica . illa gesta convertere ; et invenies illum dominantium Dominum ( Apoc. xix, 16) magnum nobis dedisse inter humanas laudes humilitatis exemplum. Hanc ergo excole, hancque magis|ram habeto, hane libi inter laudationum illecebras arbitram pone. Quanta portio ex his que homines adlaudando tribuunt, vel quanto lempore tua 8it, hac non permillas placidis auribus audire , quia ficta. lV. Postremo hec $sancta humilitas , subductis a te omnium $imulationum illecebris, tune tibi celum aperiet, cun tibi in aure dixerit: Quia terra es (Gen. m,419) ; wwnc te in illa vera s0cietate hereditalis Dei introducit, cum te in omnibus admonuerit: Quia homo es et peccator, 'Et cum universas rationes libenter audiri prospexerint, continuo accusan!, si C ex his quz ad te pertinent, in hujus humilitatis sup- quid paulo ante laudaverunt. Si quid yero vitupera- verinl, id iterum, si ita patrono visum fuerit, laudant. Alque ita inter hos tales adulati animus fertur 1an- quam navis inter varivs aurarum flatus, quia non babet unde exeat et fluctuatur. Inter hos ergo quo- rum uberrimus quzstus, hic maxime es, desideriis vivere alienis, avimum tuum $umma discretionis mensura Constringe; ut cum mulili adulantes hinc. atque inde nil! aliud nisi tantum quod delectet insi- nuant, offerentes quzdam glorie verba, in quibus boc libi dicitur quod et Deo, agnoscas nibil aliud ex his proprium tuum esse, nisi hoc tantum quod et tecum, et cum de hac vita excesseris, Permansurum esl. pulaitone prospexeris ( miram rem dicam), invenies homines ad honoris lui cumulum augmentando mi- nuere, hanc vero $solam minuendo plus addere. Quantum ergo magnus es, ut ait- Salomon, tantum te humilia ( Eccli, m, 20), Quia et cum multos guber- naveris, non est lamen perfectio, si hoc quod majus es , tu Solus resliteris, quem gubernare non possis. Tune enim aliis vere prZibis, cum prius prziveris tibi. Nec enim malis nunc ergo, sed quam maxime bonis hzc loquor. Nam $i ad magisterium Dei re- Spicias, non solum peccatori, Sed sanclis data prae- cepla Sunt. Dicitur et illis verbum veritatis , non ta- men ut fiant boni, quoi sunt ; sed ne fiant mali, quod non sunt. Credo autem quia bonis plus hoc II. In omnibus ergo in quibus adulationum ti- D quod purum , quod sincerum est, placeat. Nam Deus mietas ellam terminos homini compeltentes excessit , illud Bavidicum recordaveris documentum, in quo ille venena adulationum devilans, ail : Corripiet me juatus in migericordia, et arquet me ; oleum: autem peccatoris non impinguet caput meum ( Ps. cxt, 5). « Forte, ut lectio conslet, legendum, ut provide... precedus. d Particula si redundare videtur, alioquin $uspensa nosler non tantum dulcibus adorantium $e precibus, quantum innocentia et simplicitate placatur. Plus illis autem inclinans, qui 8inceram puramque ei mentem offerunt, quam qui $vavia orationum intu- lerint blandimeuta. Non enim ad alium mibhi de vana sententia. © [ta resCripsimus quo (itulumento Ellit. NN a @ > fr nas oi A a = oo. _ co ia —n—=u _ == oe a a.oc ci. oa oa. we © WW © = = = —=© © = © mm = Hwy MH. MARTINI DUMIENSIS OPUSCULUM VI. DE IRA. 42 gloria aut superdia visum et lequi, nisi ad te, qui- A corde. Ecce hoc est, quod incurvatum sepius erigit cumque prior es aliis : qui etsi non recipias, tamen ones pac ingeruut, onines blandiuntur, omnes exiollunt ; nemo ex illis id offerens, quod ita dulce git, ut tamien a periculo longe sit. Nee enim miror omnibus esse in promptu, quia laudare polentem , sicut nec labor, ita nec timor est. V. Tibi igitur me oportuit hac humilitatis insiru- menta porrigere, libi gubernaculi, quamvis et ipse habeas, etiam hoc superfluum addere moderamen. Quia ibi semper elationis ſortior venius est, ubi nonori fortior altitudo. Cupio ergo te ante oculos Dei quibus nuda est abys8us humanz conscientiz , humili corde semper incedere, quia scriptum est : Super quem , inquit Dominus, reyuiescet 8piritus inimicum, Peceatum namque elationis nostre, robur illius. Sola ergo bumilitas cordis eat, que 8e infir- mam dicendo, omania potest , que totumn quod boni est obtinet, Deo hoc semper applicandv, non 8ibi ; in qua $i quis ascenderit , non habet unde cadat. Omnes aliz virtutes ad perſectionem 8uvam per excelsa quzedam nos et ardua pote-unt provocare, hzc ola in plano est; et quaimvis humilior aliis vi- deatur, clo tamen est altior, quia in regno ejus hominem non ascendendo, se&d descendendo per- ducit. Per hane obtinuerunt sancti ſuture beatitu- dinis premis , custodientes dominicum illud elo- quium : Beati pauperes spiritu , quoniam ipsorum eat regnum celorum ( Matth. v, 3). lite scilicet est hu- meus, nigi guper humilem et tremen'em verba mea (1zai. B milis, qui spiritu plenus est, flatu quodam elationis LIVI, 2)? Cupio te omnia mandata Christi seryare ; el cuin illa operibus bonis adimpleas, illud quod ipsis apostolis dictum est, recordari. Ait enim jllis : Kt cum hac omnia ſeceritis que mando vobis , dicite : Quia servi inutiles ſuimus ; que debuimus facere, ſeci- mus ( Luc. xvi, 10); id est, non ex dono tanquam liberi, sed ex debito tanquam $ervi. Nullus enim quamvis perſectus in omnibus vir, ita aliquando bec preoccupavit que Deo sunt placita, ut prius aliquid illi ſenerans , non debitor fuerit, 8ed exactor. Quis enim aliquid habet, quod ab illv datum non est ? Aut quis, sicut Apostolus ait, prior dedit illi, et re- tribuetur ei? Quoniam onnia ex ipso, et per ipeum , el in ips0 : ipsi gloria in s&cula, Amen ( Rom. x1, 35, 36). VI. Ecce bac est vera illa et Christiana humilitas. In hac eos quibus presides, optime gubernsbis. la hac victoriam ex omni vitio polteris promereri , Deo hoc quod viceris iribuendo, non tibi. Nam, quod aliquoties, patientia victa, vitia iterum vires acci- piunt, nibil aliud est, mihi crede, nisi quia non dicimus Deo, quod belligerator ille David bella Do- mini bellans : In te, inquit, inimicos nostros venti- lavimus, et in nomine tuo spernimus insurgenies in nos ( Ps. xLin, 6), Et iterum : Quia non virtute sua potens ext vir; Dominus infirmum ſacit adversarium ejus. Sed forte respondetur mibi : Ergo et Deo non agimus gratias , non reſerimus laudes-? Credo, quia agimus gratias ; potest fieri, sed verbo tenus, $ed in abundans elatus, ut uter est. VH. Sed jam quomodo ipsa virtus obtineatur, charitas tua pavlisper- intendat. In primis 8i quid volueris boni operis inchoare, non hoc proposito acquirendz laudis, ed studio inchoationis facienda bonitatis incipies. Debinc cum perſectum ſuerit opus, illud quodeunque est opus, omni custodia serva cor tm, ne forte humanis ſavoribus acquiescens, inde te existimans, libi ipse complaceas ; aut aliquam ex quovis actu gloriam queras, quia natura glorie ita est, ut umbra corporis : si illam sequeris, ſugit ; si ſugeris , sequitur. Sed semper te minimum omnium z$tima, et reminiscere : Qnidquid tibi in omni vita boni successerit, totum hoe Deo qui dedit , non tibi qui accepisti, conscribas, convincens te illo testimo- nio Pauli : Quid autem habes, quod non accepisti ? Si autem accepisti , quid gloriaris quasi non acceperis (1 Cor. 1, 7)! Similiter et illud apostolicum : Quia omne datum optimum et omne donum perſectum de- 8uroum et, dezcendens a Patre luminum (Jac. 1, 17). Cumque ex his pretiosissimis sancte humilitatis la- pibus, in corde tuo Spiritui sancio templum orna- veris, tlunc orans in eo, asgumens canticum David prophetz, non verbo tantum, sed et opere decanta- bis : Domine non eat exaltatum cor meum, neque elati gunt oculi mei ; nec ambulavi in magnis, nec in mira- bilibus auper me (Ps. cxxx, 1). Quod carmen tune in yeritate offerre poteris Deo, quem te humiliando landas; cui veraciter cum omnibus fidelibus et tu sinu, Deo privatim gratias agimus, nobis publice ; Deo D quotidie dicis : Te dece! laus (Ps. Lx1v, 2), illum glo- in labiis laudem tribuimus, nobis et in labiis et in pe rilicans. OPUSCULUM VT. DE IRA. PR EAFATIO. Domino ac beatissimo , mihi desiderantissimo in Christo patri, Vitimiro episcopo Marlinus episcopus. Dum simul positi dudum mutuo collationis allo- quio ſrueremur , illud inter cetera tu# a me dili- PatroOL, LX XII. genti® charitas elicuit, ut de passibilitate ire, vel - qu-litatis ejus effectibus, brevi libi aliqua libello di- gererem. Parui prolinus libens, paucisque hee tuo Studio de ſugienda ira, 8allem 8i id non eveniat, de lenienda, disservi. Quidam de $sapientibus irain dixe- 43 MARTINI DUMIENSIS 44 rant brevem ea8e insaniam. Ea enim 8ul est impotens, A ammos, sed ahducit. Cztera vitia illiciuut ; ira ve- obliviscitur honestatem , affectoum immemor, rationi congiliigque preciuse ; dum variis agitata caugis, ad considerationem justitie inhabilis et ruine fit simul, Superque in quod oppresserit , ſragitur. CAPUT PRIMUM. De habitu ire. Habitus audax et minax vultus, tristis ſfrons et torvus intuitus, faciei au! pallor aut rubor : z25tuat ab imis precordiis sanguis, flagrant et injeant oculi, iremunt labia, comprimuntur denies, crebro el ve- hementius acto suspirio quatitur pectus, gemitus anxjus, et paulo explanats 80no Sermo est Preceps, rabida vocis eruptie , colla distendit, inquietz ma- nes, Sepiusque compulsi coitus digitorum , dentes B strident , citatus gradus, pulsataque pedibus humus, artus trepidi, et instabili luctuatione totum conei- tatum corpus ; magnas ex $e proferens iras horribilis ira , depravat $e atque intumescit; ita ut nescias uvirum magis detestabile sit vitium, an deforme. Uualem putas intus esse animum, cujus extra imago iam feeda est? Cetera vitia absconduntur et in ab- dito reſugium! ; ira 8e prodit, el in facie exit ; quan- toque major est, tanto maniſestius exardescit. Nihil ergo minus quan irasci prudentcm decet. CAPUT IL De effectibus ire. Ira omnia ex opilimo et juslissimo in contrarium mulat. Quemeunque obtinuerit, nullius eum memi- nisse officii sinit. Da eam patri, inimicus est ; da filio, parricida est ; da matri , noverea est; da regi, tyrannus est. Ira nec in prefliis uilis invenitor, quia in temeritatem prona est; et pericula dum nferre vult , non cavet ; venilque in aliam pote- Statem dum non ext in $ua. Ira ex proprio libito judicat ; audire non vult, nec patrocinio relinquit [ocum. Judicium $uum eripi $ibi, etiamsi pravum Sit, non $sinit. Amat et tnetur errorem sSuum , nec vult argui, etiamsi oculis manifesta veritas ingera- tur. Honestior iI!i in male ccoptis pertinacia , quam eorrectio estimatur. Quamvis enim vanz illam con- citaverint res, perseverare vult, ne videatur $ine causa oepisse. Et quod est iniquius, dum retinetur, M1 pertinacior et augescit , quasi hoc ipsum graviter ireeci jubtze ire git argumenium. Quod $si quantum minatur, tanium valuerit, ob hoc etiam quia Llerri- bilis est, amplius est invisa. Si vero $ine viribus est , contemptui est magis exposila, derisumque non fugit ; sed periculosius est illud, tamen tntius , despici. Omnes alias passiones ira $ibi subditas fa- cit, nullaque est ambitio animi in qua ira non do- minetur; et avaritiam pessimum malum minimeyve flexibile ira calcat. Quoties scilicet iratus animus vpes $uas adactus gpargit ! Quoties magno #stimata pretio insignia projicit! Irz violenlia repetitina, et univepsa est : nov paulatim procedit ; sed dum inci- pit, tola est; nec aliorum vitiorun more $ollicitat ro, ut 80lent flamina procellz=que, precipitat, nul- laque magis urget, 8ive valet superba, 8ve frugtra- tor insana. Alia vitia a ratione, ira autem a $anitate discedit ; nam nee fepulsa, in tzdium agitur 8ui ; sed ubj adversarius subtrabitur, morsus $v0s in semetipsam convertit. Cetera vitia gingulos quos- que corripiunt, ira antem interdum mvltos poblice invadit : nam nunquam populus universus 8imul ſornicandi cupiditate succensus et ; nee in lueruin pecunie spem $suam tota 8imul civitas misit ; nec honoris ambitus gregatim cunctos , sed viritin sin- gulos occupat : at vero in iram uno s&pe aginine | curritur catervatim. CAPUT Il. De tribus ir@ remediis. In jram primum remedium est, non irasci; 86cun- dum, cito desinere ; tertium, alienz quoque ire me- deri. Primum est ergo, ne incidamus in iram : quod si acciderit, secundum remedium est, ne in ira pec- cemus. Nam sicut in corporum cura, alia de eon- servanda sanitate precepla sunt, alia de medendis morbo correptis; ita aliud est iram cohibere ne in- surgat, aliud compescere jam erectam. Sicut enim pars 8uperior et propinqua sideribus, nec in nubem coustringitur, nec in wwrbinem vertitur; inferior vero s2pius ſulminatur : eodem modo sublimis anj- mus, quietus 8emper et in tranquilla statione Joca« lus, onania infra 8e premens quibes ira contrahitur, modestus ac venerabilis invenitur. Animus autem qui in negotia multa discurrit et varia tentat, in multis incidit querelis. Alius spem ejus falit, alius differt, alius intercipit : alque ita omnium rerun exsistit impatiens, et ex levissimis irascitur causis, nunc perso0nZz, Nunc Negolio, nune temporr, nunc loco, nune $ibi. Ut ergo quietus 8it animus, non est multarum rerum actu las8andus, nec magnarum 3C gupra vires appetitarum. Facile est enim levia ap- plieare cervicibus, et in utramlibet partem sine lapsu transſerre CAPUT IV. De causis quibus enascutur ira. Contra primas ergo causas ire pugnandum et. Causa auiem ire, opinio est injurie : cui non ſacile est credendum, nec apertis quidem maniſfestisque conjectationibus statim est accedendum, quia inter- dum falsa veri speciem ſerunt. Diſſerendum $emper est tempus : dilatus dies aperiet verilatem. Non fa- cile aures criminantibus pateant; $ed hoc humane naturz vitium suspectum notumque sit nobis, quod ea qu2 inviii audimus, facile credimus, et irascimur. Multi enim $suspicionibus impelluntur, et ex vultu ri- $uque alieno pejora interpretati, iunvcentibus iras- cuntur. Plurimum mali credulitas facit. Quamobrem s2pe nec audiendum quider es, atque ex animo tollenda $uspicio. Nunquam argumentatio deest, et conjecture irritamenta fallaeia, Simplicitate et be- nigna reram Z#$timatione opus et uti. Nihil credere a cs © a oc aw ac aac wass cM DX Dun ia XV" a: at. a] <_ #6 £..acu N; OPUSCULUM VI. DE IRA. 46 oportet, nisi quod maniſeste occurrit in oculos; et A Juszus feeit, necessitate fecit; quare guccenseas ? quoties Suspicio apparet in animo, credulitas ob- jurgetur. Hec enim objurgatio consuetudinen non ſacile creleudi efficiet. Si non vis in iram incidere, ne 8is curiosus. Qui inquirit quid de se dictum eat, et malignos sermones, etiamsi secreto dicti sint, eruit, ipse $e inquietat. Dum enim perpetraniur, ad hoe producuntur, ut videantur injuriz. Sed in ea perpetratione, . alia defendenda sunt, alia donanda, alia deridenda : atque ita his modis preveuiends est irs. Multas injurias transit prudens, et plerasque non accipit; quia aut eas nescit, aut si scierit, in Iu» dum eas jocumque convertit. Nam 8i quereletur aut falsa suspicando aut levia aggravando, non ira ad illum, 8ed ipse venit ad iram ; qua nunquam ACCcer- $enda est, sed cum irrepserit refutanda. Magni avimi B est, despicere injurias; altius in 8e demittere | Edit., demisere], dum vindicant; potius est non agnovisse, quam ignovisse injuriam. Enimvero ille magnus est et nobilis, qui more magne ſfers latratas minuto- rum canum Securus exaudit, Sanctius siquidem et dissimulare injuriam quan ulcisci. Potentiorum vero injurie non tanium patientia, 8ed etiam bilari vultu ſerendz $unt. Facient jerum, $i te passum, et ge ſe- cisse crediderint. Adeo enim injuriam s2pe vindi- care non expedit, nt nec fateri quidem expediat. Ab- simendum jitaque ab ira est, sive Superior sit qui lacessit, sive par, sive inſerior. Cum superiore con- tendere, ſuriosum est; cum pari, anceps; cum infe- riore, jam sordidum. CAPUT Y. Nikil susurronibus credendum; nec nobis, audiendo aut videndo. Ex his autem que solent offendere, alia renun- tiantur nobis, alia ipsi audimus, alia et videmus. De his ergo quz narrantur, cito non debent credi, quia alii mentiuntur, ut decipiant; alii mentiri non exi- stimant, quia et ipsi decepti 8unt. Alius criminatione gratiam caplat; et ut videatuy loqui, finxit injuriam. Est etiam aliquis, qui hoc oeculte loquitur et mali- gne, ut amicitias dirimat cohzrentes, aut ut certe $yum apud te insimulet inimicum. Dicitur aliquis de le male locutus. Cogita an prior hoc f(eceris. Cogita de quam multis ipse loquaris. Cogila non facere ali- quos injuriam, ed reponere aliquos pro nobis ſa- cere; alios adversus nos, 8ed coacte; alios et igno- ranter. Eos autem qui volentes scientesque faciunt, non ipsam injuriam appetere, $ed aut dulcedine ur- banitatis prolapso0s; aut fecerunt aliquid, non ut no- bis vbessent, sed quia aliter consequi quz volebaat nvu poluerum. Ac in his que audiendo aut videndo cognoscis, naturam voluntalemque disculies facientis, peccantisque animum perpensabis : voluerit, ab in- ciderit; deceptus sit, an coactus. Puerum excuset #1as, quia neseit an peccet; extraneum liberias; domesticum fainiharitas. Si primum offendit, cogita . quam diu glacuerit. Si sxpe, ler quod sxpe lulisti. * Sic edit, ; 5ed legendum, non yuia illa dure, Quod si injuriam recipis, aon est injuria, quod $u- perius leceris peli. Judex ett; 8i nocentem punit, cede juslitiz. Amicus et; fecit quod noluit. Inimi- micus est; fecit quod debuit. Pater est; cogita quia tantum profuit, ut ipsi etiam injuriam ſacere fas it. Mutum animal e-t; ipsum 5i irasceris, imitaris. Po- 8tremo 8) bonus vir es! qui injuriam ſecit, noli cre- dere; si malus, noli imitari. Prudentiori cede, stulto remitte. Regis quisque intra $e animum habet, ut li- centiam sibi in alios dari velit, in se nolit. Qui ergo semper futurum aliquod quod $e offendat existimat, minime cum acciderit irascetur. CAPUT YI. Alia in iram censure, Quin illud valde in hae illiberale et ſoxdum, cum miniwmis sordidisque animes exacerbalur in rebus. Si parum agilis ſuerit puer, si tepidior aqus poturo por- rigitur, i turbatur torus aut mensa neglectius posita, $i musca parum ſuriose (ugaia, 8i e manibus servi negligentius clavis elapsa; cum hac non in tuam coutumeliam ſecit, nec ic ut te offenderit, ſecit, in- nocentibus parce. Sepe etiam quam sLulte bis rebus irascimur, que [Edit., qui] iram nostram nec ine- ruerunt, nec scntiunt. Ecquid bac insania demen- tivs, quam bilem in homines collectam, ia rebus ef- ſundere? Ager et infelicis valetodinis animus est, quem talium rerum levis cura conturbat. Ubi enim et animum 8imul et corpas voluptates corruperint, aihil est tolerabile; quia ilia dura *, 8ed quia qui pa- titur mollis est. Nulla itaque res magis iracundiam alit quam intemperans et impatiens luxus. Dure ergo iractandus est animus, ut jctum non gsentiat, nisi gravem. Ad coercitionem autem errantium, irato caSiigatore opus non e#1, Nam card ire delictum anime it, non oportet peceantem peccato corrigere. Quod si tantum irascatur Sapiens, quantum scele- rum iniquitas exigit, non irascendum ith, $ed insa- niendum es. Furta, fraudes, irificiationes, et si qua $unt alia ; omnia isla tam propitius aspicit sapiens, quam medicus egros $n0s. Nunquam ifaque iracun- dia admittenda est, aliquando simvlanda. Si segnes audientium animi concitandi sunt, aliquando incu- tiendus et his metas, apnd quos non proficit ratio. CAPUT VII. (uo modo leniatur ira, Hze dicta sunt, ne veniat quis in iram : quod 8i jam ira proruperil, matimum ili remediuun et, more dilatio, Hoc primum petatur, aon ut ignoscat, sed ut judicet. Si exspectaveris, desinet; nec un, versai illam tentaveris tollere, que |£dir., qui] . graves babet impetus primos. Tola viacitur, $i par- tibus capiatur; donec quod ex ejus imperie erat agen- , dom, ipsi potius jubeames. Agendum est enim ut primus ejus ſervor relanguescat, et caligo que pre- mit mentem aliquauwlum tenyelur. Pugaet autom 47 OPUSCULUM VII. DE PASCHA. Apontolus ait quod subjecta ſuerit servituti non sua A xis8e enim traditur Dominus vi Kal. Apr. Dowinica | 8ponto, zed propter eum qui eam subjecit in pe : quia ipsa liberabitur a 8ervitute inleritus, cum libertate fi- liorum Dei (Rom. vin, 20, 21). Hazc creatura est spi- ritus vitze, qui * creavit omnia terrene corporalturzr, Subjectus in eam $8pem, ut de corruptele interitu cum libertate filiorum gloriz liberetur : que utique io bodie subjecta est 8ervituti, in quo > mubdus eſſectus esl, quam Chris'us liberare venisset, et ser- vavit, ut in eo tempore pateretur, in quo creatura Subjecta erit |An erat ?]; ut qui dies ille tristitize ſue- rat, jam Ilztiliz redderetur. Quoniam vero Agni bu- jus sacramenta lanta es8ent, ut veritalis ipsius eliam umbra proſiceret ad salutem liberandi, sicut de his, de servitute Pharaonis, quasi jam libertlas creature de servitute corruptelz figuraretur. Figure passio- nis Christi imago in adventum salutis operata esl; et ideo dictum est a Deo, ut in primo mense avni quarta decima luna agnus immaculatus, anniculus, immolaretur, de cujus $anguine domos $uas Super limina obsignarent, ne a vaslatore angelo terreren- tur ; atque in ipsa domo, comesto per domos agno, quod est Pasche celebratio, liberationem per ſugam servitutis acciperent. Non obscura est figura, agnum inwaculatum esse Christum : hujus immolationem, ad servitutem nostri interitus liberandam, Nam signo crucis ejus quasi s8anguinis aspersione $Signati, usque ad consummationem mundi, a vastatoribus angelis vindicabimur. Hoc breviter et striclim dixisse suſſi- ciat, ut id quod quzrere propositum est, rationem Ss... die. Quinta feria autem precedente, Pacha cum discipulis comedisse : quod fuit x1 Kal. Apriles. Rationem hanc temporis hujus habuerunt, quod creatura quain liberarat in $anguine $10, in eo tem- pore $ervituli fuerat subjecta. Probandum itaque nobis est, in hoc tempore mundi initium constituisse [ Forte, constitisse|. Inchonsse mundum veris tempore Genesis docet. Cum primum appareret aridam quam vocavit Nens ©, dictum est: Germinet lerra omne ſenum omne pabulum, et omne viride liqni quod ſerat semen 8ecundum yenus suum (Gen, 1, 11). In quo germinare omnia videmus; atque ita in eo esse priccipium mundi, non dubitamus, Sed cum tres menses ver- num tempus habeat, horum trium medius est, qui B iniltium mundo dedit. Nec solum mensis medius, sed etiam dies mensium medii. Ex v Id. Febr. veris est inchoatio : in v Id. Mart. in vi Kal. Apr. quiniecim dies $unt, id est, medietas mensis : ila unns et dimi- dius mensis subsequitur. vii Kal. Apr. ax:qualis est nox et dies, $Sicuti factum mundi initium Genesis docet, dicens :. Divisit Deus inter lucem et tenebras * et vocavit lucem diem, et tenebras rocavit noctem (Ibid., 4, 5). Omnis enim divisio £qualitatem habel. Ita, in quo #qualitatem noctis et diei invenimus, in eo igi- tium mundi conslitutumn intelligamus. V. Sed non 8ine causa majores nostri super vin Kal. Apr. tres dies addiderunt, ut primum diem mundi invenirent. 11 kal. Apr. primum mensem mundi et diew majores nostri existimaverunt : quia observationis, et Paschz, et mensis, et lunz, etdiei, C ante quam $0l in principatum mundi conderetur, zine molestis multiloquii aperiamus. Hl. Quesitum est ergo a mayoribus nostris, se- cundum id quod scriptum erat, quis es8et primus dies, et in quo die decima quarta luna efficeretur Pascha celebrari. In illo enim tempore in quo Ju- dzis ſacta traditio est, necdum mensis ad lunz cur- Sum Significatione nominum compulabatur. Dedit autem illis argumentum, jam calculo computationis invento, lempus et dies passionis; ut ex eo intelli- geren!t, quem primum mensem anni, et quem pri- mum ejusdem diem, et quando quartam decimam lunani | Edit., quarta decima luna] fuisse $usciperent, et quare hoc myster:um Paschz secundum diem et lunam observari deberet. Hoc autem in primis judi- caverunt, cum per $ingulos annos Pascha, et tempus non conveniret ad lunam et ad diem, melius esse tempus extendere, quam non lunam diemque reli- nere. Primum quia duz res justius prezberentur. Deinde quia hec viderentur in observatione po- tiora. IV. Definiamus igitur quis primus mensis in men- Sibus anni; deinde quis primus ejus dies. Diximus ergo argumentum habuisse majores nostros ex lem- pore passiouis et resurrectionis Domini. Resurre- « Lege qua, respe*ctu habito ad illud rity, id est, Christi, ut ipsemet de $e ait : Ego sum via, veritas ef vita. Yuz quidew vita creavit omnia, ut ait auclor, terren@ corporuture. Nan umnia per ipsum ſacta $unt. Absurdum quippe de spiritu hc intelligere, qui au triduum ante pr:yces+erat. Relert Genesis (Ibid., 16, 19) quarta die facta Iuminaria $0lis et lunz : pro- pterea invenimus Christum vin Kal. Apr. resurre- xis8e. Verum x1 Kal. de Pascha cum discipnlis in- choasse : quo die primum $ubjecta ſuerat creatura Servituti 812, quam per pas$Sionem $Suam venerat liberare. Diem antem Dominicam, primam diem esse mundi, dubitari non polest; quia dicit Seriptura (Gen. n, 2, 5), 8ex diebus factum ess8e mundum, et seplima die requievisse Deam : quam septimam diem Sahbatum appellavit. Unde est manifestum primam diem mundi Dominicam fuisse ; et plenam lunam factam imelligimus, quia fſacta est-in inchoatione noctis et principatus. Sed hoc sicuti computatione D *$ienditur, percurrere $ibi per singulos annos non potest, $cilicet x1 Kal. Apr. die, 8emper et quarla decima luna die Dominica inveniatur. Sequenti 21- tem anno, x1 Kal. Apr. invenitur luna vic-sima quinta et ſeria $ecunda. Haque cum due res, et luna et dies, commutal# inveniantur, recte x1 Kal, Apr. na- talis mundi observari visns est. VI. Haque majores - nostri judicaverunt mensem integrum esse observandum ad natalem mundi, et Pascha celebrandum, in quacunque parte ejus et clori statim dicitur subjectus in eam spem, ut de c.1- ruptelm interitl..... liberetur. d Forte, ex quo, Qux sequantur manca viden!!:r, © Vox terram deesse videtur. 4% — —_ —_— —_ —— — - 7% —_ __ — — -”- 49 MARTINI DUMIENSIS 50 unuSquisque Secum, ut $i vincere jam non potest, vel A ſeret ze contemni, cuicunque venit in mentem nul- ; celare meminerit. Si exitus illi non datur, signa ejus obrui possunt, licet cum magna hoc molestia fit. Cu- pit evim exsilire.ira, et incendere oculos faciemque mutare; et si paululum iili extra nos emiltere licue- rit, 81pra nos esL ut in imo pectoris reces-u condatlur; ſeraturque, non ſerat. In contrarium omnia ejus fle- clantur judicia, vultus remiltatur, vox lenior , gra- dusque sit lentior ; et ji.a paulatim cum exlerioribus interiora formmantur. Sicque fiet ut si aliquis iram tuam intelligal, tamen sential nemo. Faciunt ergo nos moderatiores respectus nostri, $i consulamus nos; nam (ale aliquid et ipsi aliquando commisimus. Nam $i SiC erravimus, expeditne nobis in aliis illa damnare quz eſfugere ipsi nequivimus? Faciet etiam nos mi- tiores, $i cogitemus quid nobis ille cui irascimur B aliquando proſuerit, et sic presens offensa prioribus meritis redimatur. lllud quoque occurral, quentum nobis commendationis allatura sit ſama clementie, quam multos iniinicos venia ſecerit utiles. Nibil glo- rivsius quam iram amicitia commulare. irascitur ali- quis? tu contra beneliciis provoca. Calit $Statim si- multas ab alterutra parte deseria, nisi paria non pugnant, uod $i utrumque certaverit, ira concurri” tur. He est ſortior, qui pri- r retulit pedem ; victus est SEPe, qui vicit. Percussil te? recede ; nam referiendo, et occasionem dabis sxpius feriendi et excusalio- nem : postremo cum volueris reverti, non poteris. CAPUT VII. Injuriam vindicare eat vitium vilto opponere. "Qui irascitur mjurianti se, vitium vitio opponuit. Nunquid non insanire videtur, $i mulum calcibus pe- tat, aut canem a quo morsus est lancinet? Eodem loco est, quisquis convsilio caret. Quid enim reſert, an alia multa dissimilia habeat, $i hoc $imile habet, quod omni peccato munda deſendit? Ev nos loco conslituamus, qu» ille est cui irascimur. Nostram esse Ccausam illus aſlingamus : nam fecit nvs iracun- dos iniqua noslra #sL matio; quia ea qua: volumus ſacere, noluinus pati. M mento cijam quia >auctis>imi quique viri mulla delinquuit : quod $i eltiam pru- denti>Simi viri peccant, cujus error causam non habet ign-Scendi? Nemo es lam tinidus offensarum , qui non il.as dum vitat, admittat. Aquivore enim anuimo lam esse lantam potentiain in qua nvn incurral in- juria. Deus spatium peccanti, quo possit congide- rare quid ſecerit, et ipse se caSligabit. Quid ergo, inquis, impune ille erit? Puta velle te; nam non erit. Quia non inagis gravius addicitur quam qui ad sup- plicium peniteniie datur, Re>piciendum est deinde ad conditionem rerim humanaruim, ut omnium ac» cidenbum qui judices $imus. Iniquus est autem qui commune vitium siagulis objicit. Omnes in- consulti atque ituprovidi $umus ; omnes incerti, que- ruli, ambitivsi. Quid levioribus verbis publicum mas lum abscondo? Ownes mali sumus. Quidquid in alio deprehenditur, id unusquisque in Sinu $u0 inveniet. Mali vivimus inter ma'os. CAPUT IX. Aliene& ine curalid. Nunc jam tertio in loco! videamus quo wodo alie- nam iraq leniamus. Nec enim $ani tantuin es8e Vee limus, 8ed $Sanare. Primaiu ergo iram alterius non audebimus nostra ratione! mulcere, surda et euin et amens : dabimus illi spatium ; nam remetlia me- dicorum non in accessibus infirmitatum, sed in re» missionibus prosunt. Quod $i lumentes oculos quis lentel inungere, recente vi magis iucitat comme- venda. Sapiens ſurenti amico omnia ultionis instru- wenta occultius removebit, ipseque iracundiam $i- mulabit, ut tanquam auditor doloris et comes, plus aucioritatis in cunsSiliis habeat, moras nectet: et C dun majorem paenaiu quzral, preentem interim differet, et omni arte ſururi requiem dabit. Quod si lu putengior es, aut pudorem illi cui vi resistis , aut metum incuties. Alteri dices : Indiguum nimis, et non invenio dolendi moduin ; sed exspectandum e>t tempus : dabit paenas. Serva islud animo Luo, et pro mora, cum poteris, reddes. Alteri dices : Vide 18 iracuniia tua voluplati Sit inimicis. Alteri : Vide ne m:gnitudo animi tui, et creditum apud plerosque decidat robur. la enim abscondet et medicus ferra- meutnm, et ger dolurem, dum 8peral, fſeret | Edit., ſerat]; nam quedam non nisi decepla SAnantur. Cas Stigare aulem irascentem, et uliro irasci, castigars est. liaque vario modo ira! sananda 65t. - OPUSCULUM VTH. DE PASCHA. & I. Plerique mysSterium Paschz enarrare voluerunt D ineworatio agatur, ut unum anniversarium natalig ex ratione Suppurationis in mense, et luna, et die: sed, sive SCievlie, Sive Sermonis impossSibilitate, id rehqueraut obscurius, quasi nibil inde dixissent. Sci0 enim multos scrupulosi/us interrogare SOLIOS quare Secundum morem Jud#orum ad lunz cumpu- latiouem diversis geueribus Pascba celebremu>, di- ceutes rectius $ibi videri si dominice passionis com- diem vbservemus, siculi a plerisque Gallicanis epi» $copis usque ante non meltum tempus cuStoditum est, ut semper vin Kal. April. diem Pasche celebra- revut, in quo ſacta Christi resurrectio traditur. Pla- cuit aulem mili, inquirenti curiose quid majores nostri seculi essecnt, aperte exponere. 1. Passio Christi redemplio est creature, de qua 34 B. MARTINI VUNMITENSIS VYARI VERSUS. ay | dies et luna concurrerent. Neque enim hoc sine A enim rediit [Forte, redit], et finem dierum renovat. Scripturz auctoritate. Ait enim Moyes : Mensis hic vobis initium mensium es( : primus erit in mensibus anni (Exod. xn, 2), Quo verbo totum mensem ad natalis mundi diem consecravit. Ita majores nostri qui x1 Kal. Apr. die natalem mundi invenerunt, mensem primum conslituentes in x1 Kal. Maias de- finierunt. Sic Pascha nec ante x1 Kal. Apr. nec post x1 Kal. Maias celebrare licebit. Sed cum in hoc mense et luna et dies convenissent, Jluua scilicet decima quarta et dies Dominica, tunc Pascha cele- braretur. Sane quia rursus ſrequenter luna decima quarta cum Dominica die concurreret, extendi lunam septem dies maluerunt, dummodo diem Dominicam in resurrectionis Izlilia retinerent. Ita quando sic dies venerit usque ad vicesimam. primam lunam, propter Dominicam diem Paseha differimus semper, ul nec ante xi Kal. Apr. nec post x1 Kal, Maias ce- Jebretur : sic inventum est, ut mensis et dies et luna in celebratione Pasche retineretur, VII. Prudenter igitur, magis ad lunam et diem, quain ad x1 Kal. Apr. ad natalem mundi redigemur. Luna enim prima totas noctis illuminat tenebras, 8 Dominica dies resurrectio est dierum : ad initium « Ex antea dictis rescribendum videtnr, ad vicesi- mam primam. i Hec magis erunt ju vatalis letitia, et in creature liberatione servanda, maxime cum intra primi men- 8is terminos retinentur. Rursum majorew diei reli- gionem , quam lunz dicarunt. Decimain quartam eniin Junam egredimur; diew autemn nunquam egre- dimur, quia tola salus est in resurrectione diei. Dies autem Dominica et initium dierum habet et resurrectionem ; propter quod in ipsa Dominus re- Surrexit; luna vero, licet usque ad vicesimam pri- inam partem extensam [An extensa ?|, non totan complet noctem : plurimum tamen noctis illuminat, et post se quidem relinquit tenebras, sed eas quz in ante sunt superat : in quo majores nostri maluerunt usque ad vicesimamn * quam ante deeimam quartam B Pascha celebrari. Quia relinquere tenebras post ter- gum melius est, quam antecedentes non posse $U- perare. liaque hac summa et hac conclusione, que a majoribus constitutum est Þ, Pascha neque ante x1 Kal, Apr. nec post x1 Ka!. Maias posse celebrart. Cujus pinacis conslituendi que fuerit ratio, in quo mediocritas potuit, ediximus : per gratiam Salvatoris nostri Jesu Cliristi, cui est honor et gloria in s2cu- lis, et in szxcula 8xculorum, Amen, b Ant delendum relativum que, aut rescribenduin conslitula es. Juod taineu posterius minus placet. B. MARTINI DUMIENSIS EPISCOPI VARII VERSUS. IN BASILICA. Post evangeticum bisseni dogma genatus, Quod regnum Chris toto jam personat orbe, Postque sacrum Pauli stylum, quo curia mundi Vieta $u0s tandem slupuit siluisse sophistas, Aretous, Martine, tibi in extrema recessus Panditur, inque via fidei patet invia tellus. Virtutam signis , meritorum et laude tworum, Excitat afſectum Christi Germania ſrigens, Flagrat et accenso{divini Spiritus igne, Solvit ab infſenso stricias Aquilone pruinas. Immanes, variasque pio $ub faedere Christi Asciscis genies. Alamannus, Saxo, Toringus, Pannonius, Rugus, Sclavus, Nara, Sarmata, Datus, Ostrogothus, Francus, Burgundio, Dacus, Alanus, Te duce nosse Deum gaudent. Tua gigna Suevus D Admirans didicit fidei quo tramite pergat, Devotusque 1tuis meritis hc atria clars Culmine sustollens, Christi venerabile templum Conslituit, quo clara vigens, Martine, tuorum Gratia signorum votis te adesse precatur. Electum, propriumque tenet te Gallia gaudeus Pastorem, leneat Gallecia !ota patronum. Non hic aoratis ornantur prandia fulcris : Assyrius murex nec tibij sigma dedit. Nec per multiplices abaco splendente cavernas, Ponentur nitidz codicis arte dapes. Nee scyphus hic dabitur, rutilo cui forte metallo Crustatum stringat tortilis ansa latus. Vina mihi non $unt Gazetica, Chia, Falerna, Quzque Sarapteno palmite missa bibas. Sed quidquid tenuis non complet copia mens®, Suppleat hoc petimus gratia plena libi. EPITAFHIUM EJUSDEM. Paunoniis genitus, transcendens 2quora vasta, Gallicice in gremium divinis nutibus actus, , Conſes80r, Martine,ſtua hac dicatus * in aula Antives, enitum instituit riturque $acrorum ; Teque, patrone, Sequens kiwulus Martinus eoden Nowine, non inerilo, hie in Christi pace quiesco « Sic Bollandiani Act. sanct. Martini tom. III, pag. 89, num. 13. Al, dicatur. = ANNO DOMINI DLIEZVI. SANCTUS GERMANUS PARISIENSIS EPISCOPUS. NOTITIA (Ez Gallia Christiana). In pago Mduensi, vico Lausia, Eleutherio et Kuse- A Dec, 558; qua die defunctus Childeberius paulo post bia parentibus natus Germanus, diaconus, iriennio- que pos presbyter a sancto Agrippino Auguslodu- nensi episcopo ordinatus , abbasque Sancli Sympho- riani a Nectario preſectus, cum eo concilio v Aure- lianengi, anuo 549, interfuit. Cum autem sanciitate vile, uworibus el-miraculorum virtule clareret, voca- tur ad regimen Parisiensis Kcclesiz, mortuo Eusehio an. 555 (Act. sanct. Bened., i. I, p. 234), ut testis est Fortunatus auctor, 8uorum temporum episcopus Pic- laviensis qui res ab eo przclare gestas libro de vita ejus 8cripto tradidit, consentitque Gissemarus in Vita 8ancti Droctrovei. Nihbil navus dignitatis gradus mutavit in cultu, victu, vigiliis et asperilate peniteuliz ganclissimi inibi sepelitur. Successor ejus Clotarius Francorum coronam adeptus, Parisios yenit, ubi ob contawptum beatum Germanum in gravem morbum incidens, ab eodem $sancto »anatur, scribente Fortunato. Euindem acceplis regine Radegundis sacramentalibus litteris a propusilo uxoris recipiendz deterret sanctus Ger- anus an.'559y; tum Pictavos profectus ut ab ea pro rege veniam deprecaretur, Aguelem coram aliig epi- Scopis in monavterio Sancle Radeguudis abbatissam consecravit, quod in epistola ad episcopos concilii Turonensis ips2 memorat Radegundis, Urdinavit anno circiter 560 Syagrium Alduensem epigcopum. Inter alia privilegia, immunitatem ab episcopo Pa- risiensi el quovis alio 1-onachis Santi Vincentii lar- viri. laterfuit anno 557 Parisiensi-11 concilio , habito B gitus et x11 Kal. Septembris anno 5 Chariberti regis,, ad regarcicenda damna omnia Ecclesie ex bellis civi- libus jllata. Astitit anno 558 translationi $ancii Ursini Bituricensis episcopi, 8Sicut et sancli Albini Andegavensis , cujus tempus non adnotatur. Hujus in honorem ecclesiam voluntale et imperio Childeberti regis ante portam Andegavensis urbis ſundasse me- moratur in charta Nesingi episcopi, in notis Baluzii ad Servatum Lupum, pag. 378. Quantum nb eo przesule Childebertus rex pietate eniluerit, ostendit imprimis, quod Ecclesize Parisiensi ,-sanilate recepta precibus sancti Przsulis, cellas, regiam villam in qua convaluerat, cellamque in provincia cum basilica Sancti Romani donaverit ango regni 47, in mense Januario (Hist. Eccles. Paris., t. I, pag. 82). Sed Christi 565 (Ibid. p. 89). Aslitit an, 566 xv Kal. Decemb. concilio Turonensi 1, ub1 decretum episco- porum de suscepta bealz Radegundis epiztola con- scriplum est (Conc. Hard. tom. [1I, col. 367). Con- secravit anno 568 Felicem Biturigum episcopum. Circa idem tempus, est Charibertus fex incestÞcriming insimulatus ; quippe qui repudiata legitima conjuge lngoberta, Meroſledem ac postea Marcoſevam ejus sororem religiosa veste indulam, conjugio sibi copu- laverat. Cum nollet eam dimittere , ab eodem Ger=- mano $acris interdictus est : quod recitant Gregorius lib. 1v, cap. 26, et Gesta veterum Francorum cap. 30, ubi et legitup a rege Chariberto Encolismam ci- vitalem mis&um Germanum cum Gregorio Turonensi pr:esertim notatu digna regis hujus effusa in paupe- C consecrasse basilicam sancti Eparchii (Lebb., Nov. res liberalitas, ita ut auream et argenteam $Supelle- clilem ad eos nutriendos et ſovendos conſringeret ac con14ret , consilio et exemplis Germani permotus : unde forte uata opinio sanclum Germanum fuisse regj ab eleeinosynis primum, et, ut modo loquimur, ma- gnuimn eleemosynarium. Czsaraugustz urbis opulen- tissim# in Hispania ad ripas Iberi obsidione $0luta, et inde allata Vincentii diaconi et martyris stola , rever- sus Lutetiam Childebertus zdificare capit (1bid., p. 87) sancti Germau! pontificis bortatu, sancti Vin- centii nomive , illustremw .basilicatu, in qua dictam Stylain deposuit. Hanc autem absolutam dicavit, et pluribus donatienibus auxit sauctus Germauus 23 Biblioth. rt. I, p. 182), qui inibi nuper $epultus fue- rat. At errorem in nominibus deprehendunt doctis- Simi Bollandis|2 ex temporis ratione : nam Sanclus Germanus z#que ac Charibertus rex ante sanctum Eparchium e vivis excessere, ut notant tomo [I Julii, pag. 109. lavifatur a Doinnolo Cenomanensi episcopo ad dedicatiovem monaKerii Sancti Vincentii juxta urbem{(enomanorum eidem astititanno 571, Kalend. Novemb., ut constat ex litteris. Domnoli pridie nonas Martias dalis in banc rem, quibus Subscripsit Germa- aus, Interfuit anno 573 conciko Parisiensi 1v (Cone. Hard. tom. 111, col. 404), ubi inter cztera depositvs est Promotus, qui episcopale officiumn in dicecesi Car ) SANCTUS GERMANUS, PARISIENSIS EPISCOPUS: %6 noteus| usurparat , nimirum in Castrodunensi, et qui A dati fueraut parentes ejus Eleutherius et Eusebia, ad synodum a Germano invitatus venire contempse- rat. Anno 575, Brunichildem regioam luculenta hor- | Latus et epistola ut Sigibertum conjugem a cousilio helli quod fratri inſerebat 8wo revocaret (His. Eccl. ' Paris., i. I, p. 96). Hane habes in appendice Operum Gregorii Turonensis novissime editiouis, col. 1343 (Vid. infra col. 900), Infinitus essem $i sancti anti- slitis virtules et miracula recensere vellem. Hunc Robertus rex in diplomate Parisiorum clypeum inex- pugnabilem nuncupat. Celebrat Forinnatus ejus mo- rum $anclitatem, clerique Parisiensis sub eo ponti- fice religionem et ecclesiastici chori concentum : nam poemate 19, lib. 11, ejus inslitutum recens de psal- modia commendat, quam a populo et clero Parisiensi gceptam fuigse. Demum ſere octogenarius in celum wigravit Germanus v Kalend. Junias anno 576, paulo post quam Sigiberto regi comminatus moriem fuisset ac predixisset, ut relert Gregorius Turonensis lib. rv, cap. 52. Diem quoque 8ui ipse obitus paulo ante pronuntiaverat. De ejus ſunere ita laudatus Gregorius libro v, cap. 8 : « In cujus, inquit, exse- quiis, multis viriutibus quas in corpore gesserat, hoc miraculuw conlirmationem ſecit. Nam carcerarils acclamantibus, corpus in plalea aggravatum es, solu- tisque eisdem, rursus sine labore levatur : ipsi quo- que qui s0luti ſuerant , in obsequium ſuneris usque ad basilicam in qua sepultus es, liberj pervenerunt. Ad sepulcrum autem ejus multas virtutes, Domino tribueute, credenies experiuntur. » Hzc Gregorius, qui posiea commendat librum VYitz sancti pontificts a Fortunato presbytero compositum. Alii citius, tardius alii mortem ejus assignant, neinpe annis 575, $77. Baronius biennio pos Jdeſurctum tradit Germanuinm, et Hugo Flaviniacensis ex Chrovico Virdunensi apud Labbezum p. 101, 9 Februar. 582, ubi perperam ſra- rem ei fuissxe Paulum Virdunensem episcopum as- seril, qui vigebat ai-no 630.. Tumulatur in oratorio Sancli Symphoriani , quod ipse construxerat in in- gressu basilicz $ancti Vincentii, ubi prius sepulture mira frequentia et animorum alacritate perhibet 8u- B pro quorum anniversario multa largitus ſuerat eidetu ecclesize. Germani epitaphium a Chilperico rege, in poeticis litteris exculto, couscriptum notat Aimoiuus lib. m, cap. 16; quod tamen alii a rege ei pogitum tantumn, ab jillo vero qui Vitz sancti Germani acta coiposult, scriptlum es8e conteudunt, Mabillonius ad annum $76, n. 68, a Chilperico rege -ompositum quidem epitaphium conjicit, sed ab Aimoino expoli- tum. Sic autemn habet : Ecclesie speculum, patrie vigor, ara reorum, Et pater, et medicus , pastor, amorque gregis, Germanus virtute, fide, corde, ore beatus, Carne tenet (umulum, mentis honore polum. Vir cui dura nihil nocuerunt ſala sepulcri, Vivit enim, nam mors quem lulit ipsa timet. Crevit adhuc potius justus pos! ſunera, nan qui Fictile vas ſueral, gemma superba micat. Hujus opem ac meritum mulis data verda loquuntur, Redditus et cecis predicat ore dies. Nunc vir apostolicus zapiens de carne tropheum- Jure triumphati considet arce throni. Translatum est 8acrum Germani corpus ad majo- rem ecclesiam vii Kal. Augusti anno 754, astante Pipino rege, latus ejus $tipantibus Carlomanno et Carolo qui postea dictus est Magnus, sub Lans- ſrido sancti Germani abbate, cujus ſesti memo- ria recolitur die 25 Julii. Ejus in honorem Bertichramnus, Cenomanorum episcopus , qui ab eo presbyler ordinatus ſuerat, monasterium apud Ceno- manos ultra fluvinm Sarthz condidit et dotavit , quod nunc redactum est in parzcialem ecclezam suburbanam. Ab ejus quoque nomine dicta apud Pa- risios ecclesia Sancti Germani veteris, prius capella Sancti Joannis Baptiste ab ipso0 sancto Germano tunc abbate Sancti Symploriani constructa, in quam ob metum Normannorum ejusdem $ancl corpus translatum anno 886, per biennium depositum man- git. Sancto Germano tribuitur opus de Missa lomo V Anecdot., col. 91. | — _ SANCTI GERMANT, PARISIENSIS EPISCOPI VITA, AUCTORE VENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAVIENSI Ad mss. Codd. diligenter recognita. I. Beatus igitur Germanus Parisiorum pontifex, xy quod hune post alterum intra breve spatinm conce- territorii Augustodunensi3 indigena, patre Eleuthe- pisset in utero, pudore inota muliebri cnpiebat aute rio, matre quoque Eusebia, aonestis honoratisque parentibus procreatus est. Cujus genitrix, pro eo partum infantem exstinguere : et accepta potione ut abortivuin projiceret, dum nocere non poSset, incu "gn a ww a = -- = © ww. cz «co wu © op. fu . © © -— FA 2 7 VITA. 58 babat in veutre, ut pondere preſoraret quem venena A dere non valerent. Certabat mater cum parvulo, reuftebatur infans ab utero : erat ergo pi:gna inter inolierem et viscera. Ledebatur matrona, nec noce- batur inſantia : obluctabatur sarcina, ne genitrix fie- ret parricida. Id actum est, ut servatus inculumis, ipse illzsus procederet, et mairem redderet inn'- centem. Erat hinc futura preznoscere, ante ſecisse | Al., factam pro eo] virtulem, quam nasci conli- gerit. Il. Deinde cum Avallone casiro (a) cum Stralidio propinquo puer scholis excurreret, maler parentis (b) ut ejus hereditatem acquireret, de adolescentis ſallitura nece lractavit. Quz temperalam potionem in ampullula condidit, vinum quoque in allera, pre- cipiens puelle ut venientibus ambobus illi porrigeret B de vino, isti de maleſicio. Sed ignorans ministra , ampullulam mutat et pocula; vinum sanclo Germano, venenum dat Stratidio; et dum insonti praparatur interitus, auctor cadit in laqueum. Quo mater ejus eognito, puellam increpat cum fletu, exslinxisse $e filium. Cui Stratidio, $ollicite impenso $tudio, facto de ipsis maleſiciis vario, etsi mors vitam non abstu- lit, tamen signnm mortis iofixit, HI. Hinc ad parentem suum $anctum Scopilionem Lausia (c) 8e conferens, moribus honeslis alitus et institutus est. Qui cum fere mille passus longe a vico consislerent, jugiter ad matutinos currebant, ducti fidei calore per tempestatem, per hiemem. Qui inbra terni Justri spatium (d) a beato Agrippino diaconus institnitur, et sequente triennio presbyter ordinatur, C Dehinc a pontliſice Nectario abbas ad sanctum Sym- porianum merito dignus ascisciiur. Quanta vero inibi abslinentia vixerit, quantis quoque vigiliis conw- nuando duraverit, quibus eleemosynis profusus ex- stiterit, illa res una Lestis est, cum jam rebus reli- quis pauperibus erogatis nec panis ipse resideret quatenus ſraires refice. entur. Qua de re insurgenvi- bus adversum se monachis, retrudens $e in cellula, amare flevit et doluit. Inter hzc ips0 oranle quzdam Anna matrona duorum $aumariorum (e) cum pane dirigit onera. Sequenii etiam die cum annona desti- navit plena carpenti vebicula : ita ut exinde mona- chj cum saturarenlur cibo, terrerentur miraculo (f). His itaque celebriter intentus officiis, non desiit prz- dicandis manilestari miraculis. (a) Avallo seu Aballo ( 4Ava/lon), oppidum in ducatu Burgunviz inter Augustodunum et Anlissiodorum. (db) Alia exemplaria habent, propingui, sed utraque VOx, parens et propinquus, Fortunalo synonyina el. Hinc ad parentem suum sanclum Scopilionem, elc., hic, num. 3. (c) Lausia seu Lansea (Luzy), oppidulum inter Au- gustoduuum et Ligerim medio fere intervallo po- SiLUM. (d) Dubium est an 8patiuimn istud quindecim anno- rum a SAncli Germani nativitale, an a leinpore quo Scopilioms discipiinam $ubit, Sit metieudum. Posle- rius imagis arridet : nam Ayrippinus Aiuensis epi- $Copus, qui Ger:anuu ordinavit diaconum, nondum sedets obtinelat anno 517, quo Praginatius ip>ius Agrippiui decessvr Epaviensi Ccouciho subscripsil. IV. Igitur quadam viee dum cibum fessus accipe- ret, ingreciente Amando monacho in ſenile cum lu- mine, carbouedecidente, flamma feuum corripuit, et arida nutrimenta vorax ignis allambit. Concurrenti- bus reliquis, nec tamen incurrentibus, tardius ipse prosilieus, rapla de ſoco cucuma, ascendens Supra ſabricam concinens Alleiuia, fundens paululum aque in crucis imaginem reslinxit incendia : ac de inanu Sancti imbre $sedata est ignis unda, quam vix exstin- guerent lumina. Quod tamen postcro die Cujus in$i- diis actuin est hosus ipse confe-sus esl. V. Chariulfus quidam Francus partim ville basi- lice res obstinatus invaserat. Quem cum Yir Dei ad reddendum aliquatenus commoneret, nec tamen pro- ſiceret, ad orationem $e converiii, nec fides vin- dictam distulit. Statim ex vicino ſerus ursus exsi- hens tres iliius equos interſccit, nec sic a duritia resipiscit. Seque«ti vero nocte duplicavit ultor per- niciem. Sex Jumenta interemit, nec Sic quoque pena suffecit. Tertia idem nocte novem vehicula prosier- nit, triplicato cadavere : sic labor crescebat in cla- dem. Dehinc ad beatum Virum tardius dirigit pue- rum; agrum reformat invasum, calamitas compe- Scitur. Id acium et, ut beslia castigante homo $sen- Sum acciperet, et daret non intelligeati bellua ra» tionem. VI. Dehinc beatus Agricola Cabillonensis (Chdlons- sur-Sadne) episcopus habens cubicularium graviter vi ſebrium fessum, qui destinato animo totus pende- hat in transitu, dirigit ad sancium Virum interce- dendi suf agium. Tunc perceptis apicibus basilica Sub porucu ad sancli Sywphoriani sepulcrum pro« greditur. Interea vir jusius orationi incubuit, terrain corpore premens et sidera inente transcendens ;- et quasi ante 8e habens presemiam Domini, pro voto Supplicis obsecrator accedit. Nam mox vicinus Re demploris auribus exauditur, et adhuc isto recu- baute in pulvere, #grotumw medicina perſudit; ac jus(o jacenle in pavimento , languidus surgit de le- ctulo, ante currentem m: delam | Pro currente me- dela] quam pergret qui supplicat : ita ut portitori re- deunti obviam puer occurreret cui parabantur exse- qui#; ul non esset ambiguum eadem hora lauguidum Saluti fuisse redditum , qua Vir beatissimus fusus oras8e comperitur. VII. Nec illud omitti convenit, quod ad domun At vero $anctus Germanus anno cilato, viginti mini- mum annos jam alligeratl, $iquidein fere octogena rius evolavit ad calus Ex Fortunato num, 76) anno 576, (e) Saumarii, equi sarcinarii, Gallis sommiers a oaxJmua, SArcind. ; (ſ) Post hec verba apud Surium et in nonaullis apographis poslerioris #lalis ingernntur hi ver>us : i Cujus bonis operibus inflammatius epi>copu>, S$an+ ctum Virum neque adbuc isia recusanlem, quem eliam prazdicabant demonia, iy cusludiam tru. Cui fatevr nutu divine aperiebatur ergastulum, sed non hbinc egredicbatur, ni Supplex et ep'scopalis darelur praecepto, » At cuw isÞ4 in anuquioribus SiIncerioribu>yque membranis yon legantiur, buc revu- canda iu >ece>Sul duximus. $9 SANCTUS GERMANUS, PARISIENSIS EPISCOPUS. 60 Ebronis pro fide Justi collatum est. Cujus ingre- A testimonio. Qua occasione filii vel filiz ita 8aucte diente domura, Anna matrona proclamat rem mira- bilem $e videre. luquisita a conyuge quid esset quod inspiceret , ait : Kcce beatus Germanus cornuta facie milfi videtur incedere : quod pene vix valeo aut in- tweri lumine, avt sermone conſerre, sancium virum novo more cornibus radiantem. Consternataque mi- rabatur mulier hominem nostro tempore in figura Moysi potuisse conspicere. Credendum guod et isle post colloquium Domini potuit a muliere cornu exaliatus agnosci. Cujus caus2 pavore Ebro eadem die juxla Sanctum sedere nullatenus presumpsit du- plici pro merito, mcerore pariter et lerrore. VIII. Contigit ut pro villis Augustodunensis Eccle- si2 Theodeberto regi Cabillone oecurreret. Memor conversati Sunt, ut per monasleria nunc regant ag- mina monachorum, Quz causa inodo mirabili proſuit patri vel germini, ut parvum genitoris flagitium po- steris transiret in luctum. XI. In pago Alisiense (6b) hc res gesta est. Con- jux illustris viri Vulfarii, Destasia nomine, vitalis spei deslitula $0latiis, linguz carens officiis, per bi- duum jam muta, s8piritu deficiente decumbens, appa- ralis exsequiis jam palpitabat exanimis. Cui eulogiis per presbyterum suum directis et violenter adaperlis premortuz dentibus in ore (ransjectis, mox ut ſau- ces $emivive liquor benedictionis introiit , .statim incipit premortua vile (latibus anhelare, oculi nece preclusi lumen diei requirere, ut post ſunerum pal- gancti Symphoriani in ingressu palaui, ita Spiritu B lorein facies in ruborem transiret, donec cunciis Dei redundanite locutus est, ut ante rex annueret, quam verba petitor explicaret, Cui et ore prophetico fnem dixit de transitu. Quod pancis interim die- bus (a) dum ad Rbemos remeavit, in ips0 itinere rex exirema $orle delecit, quasi gancti Viri sermo dictus fuisset ab angelo. IX. Et quoniam Bealissimo erat familiare in basi- lica $ancti Symphoriani s0li vigilias ducere, euntem eum monachus Sylvester prosequitur. Et ingressi pariter ad 8ancli mariyris tumulum, circa noctis medium ab altari tumultum frequentantem rumores accipiunt, lanquam $i ad rapinam collecta curreret multitudo, Credens enim vir Dei versari latronum lacursum, imperat monacho ante gepulcrum psal- $tupentibus viviſieata consurgeret, et circumstanles auclorem muneris gratiain predicarent. Quz singulis annis tributum vite s0lvit pro pretio. XlIl. Czterum revelationum $uarum quis scrutator introeat , cui ante quatuor annorum curricula, ipsa episcopatus sui causa non est abscondita ? liaque posilus in $Sopye, inspicit a quodam +ene claves $ibi porle Parisiacz porrigi. Interrogans quid hoc fieret, accepit responsum, ut salyas eas ſaceret. Quod pos civitatis ejus episcopo (c) decedente dum przecellentissimo regi Childeberto occurreret, in ejus electione effectum illa vox promeruit. Urdinatusque poniifex qualis quantusque $e gesserit, hoc expedire lingua mortalis non suſfficit, quoniam supra homi- lere. Ipse vero accedit ad altare. Dehinc illa turba C nem ſuit omne quod edidit. Denique adeptus gradum al monachum quo psallebat alacriter properat. Quo mactalo graviter et in terram projecto ac $emivivo relicto, veloces effugiunt. Qui viz yoce flebili cladem $uam replicans, a demonibus s6 ca$um gravi con- gressu conſessus est. X. Accidit ut Sabarici ſamulus Asarius nomine ad virum de quo loquimur injuriam passus conſu- geret, gsupplicans ut quolibet pretio eum de inso- lentis domini servitio liberaret. Quod indignatus Sa- baricus pro Asario et conjuge vel: unico ejus filio, ocloginia solidos pretii nomen petiit, quominus fa- mulos servili ditione laxaret. Tamen hoc non dubi- lavit misericordia Jusli vel perquirere vel donare. Quo pretio persolulo, conligit ut ante basilicam szpe cur.e pastoralis, de reliquo monachus persislebat. Hinc se frequentibus exercebat vigiliis, inde conti- nuatis macerabal inediis. Pernociabat algida.Senectus per biemem suslinens dupliciter frigus, Z#latis et temporis, quod nec tolerare possint petulenti juve- nes : seipsum pene obliviscens pro victoria corporis, tanquam $i Simul accessis8ent dignitas et necessilas; que vero eleemosyna: fam de rebus ecclesiz quam populi oblatione vel regio munere per manus Saucti ſaci 8unt, so0lus ille qui omnia $SCit, novit et nu- merat. XII. Denique quadam vice przecellentissimus Chil- deberius rex cum ei direxisset sex millia solidorum pauperibus eroganda, expendens tria millia reverti- dictus Sabaricus przteriret, nec tamen orationi D tur ad palatium; interrogatus a rege $i adhuc resi- quoque occurreretl. Qui domum $uvam ingrediens, s{atim aſfligitur , ligatny, et catenis revinctus ad Sanctum perducitur. Neque sic a pio Viro miseri- cordia tollitur, sed slatim missa prece ejus obti- nenle fide purgatur. Tuvc adjecit Sabaricns adhuc vigint} aureos ad pretium quod acceperat, et de centuin $olidis crux ad sepulcrum beati Symphoriani ab ips0 8uspensa est : que vsque hodie res est in (a) EL tamen Gregorius Turon. in lib. m Hist., cap. 36, scribit Theodobertum diutissime #grotasse, et cap. 57, anno 57 post Cloduveiobiinn, regat $ui 14, Chrisli scilicet 558, obiisse. (b) Alexia (Alize), oppidum quondam validissi- mum in colle 1pu;| Mandubios in Burgundia situw, derei quod egenis tribneret , respondit medietaiem resedisse, nec invenisse inopes quibus tolum expen- deret. Cui rex inquit : « Dotnine, dona quod restilit : nam Christo largiente quod donetur non deficiet : » incidens aurata tis<0ria, argentea Yasa Counminuens, quidquid primum habuit dans sacerdoli ne perderel. Erat ergo ex$; ectanda contentio inter sacerdoten et princjzpem. Faciebant apnd sede misencordia pugnam Czar notissimum lib. v1 de Bell. Gall., nunc vieus est colli declivis impositus. £2 (c) Ensebio sanctus Germanns successit in 8edem Parigiacam ante concilium Parlsiense 11, auno 557 celebratum, cui Germanus subscripsit. 61 VITA. 62 el de pietate certamen, thesauros ut spargerent, et A Christi nomine invocato, coneussa sanctis digitis al de $wis lalentis egeni ditescerent, festini ad futura lucra, ut bratheum semen (a) serereut, et post mes- $0res accederent aurolentam per Segetem : ut Sacerdos locupletaretur regalibus thesauris, ei in regem flore- ret gratia $acerdotis, qui $uum solum hoc credidit, quod nudus aut egenus accepit. XIV. Sed revertamur ad ordinem. Quidam in Exona (Exzone, prope Corbolium) vico de liscalibus ſamulis Gildomeris nomine, cum die Dominico quiddaim ope» ratus $i, jta contrabitur digitis, ut unguium acumen pariem transiret in alteram. Qui Parisius sancto riro occurrit in oratorio; et oratione data, manuque per- ' uncta oleo, ungues de palmz retracte sunt. Digitis redditur organum et in antiquooſficio nervorum tela retexitur. Quem clericum post effectum , et ut inte- grum $alvum ſaceret, pesle liberavit et crimine. XY. Rursus quzdam mulier nomine Favonia in urbe Parisiaca per nover) dies percipiens nihil pre- ter pulticulam, ore aperto inhians sancto Viro oblata est. Quz velut ferro opposito nulla lege poterat jun- gere denies aut labia. Quam in oratorio sacro per- ungens oleo, palpato undique capile sine tarditate 8alutj restituit. XVI. Accidit ut puella quzdam de Medard: Mogli- dunensis (6) ſamilia filaus die Dominico , coniracia 1990u damnaretur supplicio. Qua contacta oleo virtus infudit remedium. Hinc $stupentes digiti yigorem pri- slinum resipiscunt, oblitum artis officium reducii ar- ticuli meditantur, manus ramosa distenditur, et pur- gala vitio dextera $aluti reducitur. X VIE. Recte creditur inserendum iflud quoque mi- raculum. Bobolinus quidam de vico Nuviomo (Noyon, in Picardia) vebementer inimici pervasus insidiis, ad Hominem Dei vinculis 1vexus adducitur, rebelli spi- ritu rotatus excutitur nec lassatur. Qui, exorante Sancto Viro, quasi de longo itinere ad 8e Suamque mentem septimo die revertitur. Sic dupliciter libe- ratus, dum fugit umbra de sens!bus, calena Cadit de manibus, et Sanus redditur et solutus, XVIII. Hoc auutem memoriz jure perpeluo es tra- dendum. Quidam ex Nantharici |An, Nemptodori ? Nanterre?| familia, separalis ab invicem maxillarum juncturis, ore aper'o ad sanctum Virum perducitur. Quem $igno crucis impress0 >anitali redditum vetuit ne acciperet vini potum aut carnis edulium (c). Qui przecepto postposito ad normain $ui languoris slalim reductus est. Sed ne prevaricantis neglizentia jus(0 Sublraheret gloriam, in Spedoleno 'd) villa rursus ej oblatus esi. Cujus loca maxillarum $sancto perunguens oleo, ac beatis manibus mentum astringens el labia (a) Ita mss. Codd., ubi legendum videtur bracteum semen, hoc aureum vel argenteum : nam bractea est auri vel argenti lamina gubthor., Cui intrepretationi lavet quod $equitur de aurvienta segele. (d) Melodunum (Melun), ad Sequanam decem leu- cis Supra Luleliam Parisjorum. In quibusdam Mss. legitur de domo Medardi Meglidunensis ſamlic. (c) Simile quid de 8ancto Patre Benedicto legitur in lib. 14. Dial. Greg. Magni, cap. 16. se junclura reveriitur, et suz fidei merito salvus domum reducitur, XIX. Item ſaber, Ligerius nomine, turbulenti dx- monis arrepius insania , ita bestiali ſeritate proru- perat, ut calenis collo manibusque revinctus vix ad beati Viri traberetur przsentiam. Inde miserabil.or, ut qui sustivebat ab hoste violentiam, ipsi adderetur altera pena per vincula. Quem tainen 8acerdos apud se imperat detineri; et, gsicut sepilimo die Deus quievit ab opere, ita et opera Dei iransacla hebdo- mada eripitur a dzinone ; $ieque in propria redire Securus meruit liberatus ab hoste. XX. Waddo vir illuster, consiliis regis particeps, typum dupliciter incurrens ſebris et ſrigoris, exspur - B gandus sancti Viri presentatur obtutibus. Iaterea hora solita ſebre concussus gravissima, ut reſrigera- retur vel aquaw instanter expostulat. Qua sibi dene- gata in $ancti pontificis insolescit injuriam. Vir ta- men Dei cunteutus ut obtineret victoriam , oralione explicala, polum ei donans in calida, bominem re- yocavit salutem ad pristinam, et imminens periculum lali curavit anlidoto, febrem curans per calidam. XXl. Nec illud est preterevadum similis cause miraculum, Regine Chrodosintz (e) minister, Uiſus nomine, typ» |{d ext, ſebri periodica] vexabalur gra» vissime. Poscens suffragia medelz, perrexit ad pon- liſicem. Quem vir Dei conslanter ducit ad baptigte- rium. Scd exorante Sancto caepit aſſligi gravius in proximo liberandus. Postulat-ardens et #stuans aqua modicum, $sed negatur. Qui ſcllis amarituling $usCi- latus acerrime, balieum Suum ad Saucti vesligia projecit clamans : Tu me, domine, interficis , cum sanare debueras. Sed hoc libi notum sit, quia per te morior, Vita mea a le erit requirenda a rege vel a parentibus, Interdum pre calore per baptislerii pavimentum volutatur. Orante beato Viro in $0po- rem convertitur , et aliquantulum post g0mnuimn Cex- citatus, ab ips0 in omnemn incolumitatem languidus reſormatur. Inquisitus a ponlifice cur lantum locutus Sit ad injuriam sacerdotis, respoudit solum ei gralias reſerens, nibil se de $svis yerbis recordari conſessus esl. XXlIl. Precellentissimus Childebertus rex cum equum necessarium ad sellam beali viri donas8et D vehiculum, rogat ipse qui dederat ut eum. $ibi reti- nerel, nec cuiquam tribueret. lateriu bealus vir, postulantle caplivo, equuin donal in pretio, quonam apud ponlificem plus fuit qua illa regis Yox pau-- peris. Jubet igilur ut quindecim eum veuundaret 50- lidis : quem pauper ipse cum duceret, negoliator (d) Al., Spedenoto (Espone), vicus prope Medun- {am Castrum (MWantes) decem leucis infra Lutetiam Pariviorum, non longe a confluente Mandrz in Se- yuana::. (e) Gregorio Turon. in lib. iv, cap. 3, Cloisinda vocatur, Clotarii regis lilia, que Alboivo Langobar- Jurum regi poslea Dupvit. Ex boe loco videas regui Fr.:nrorum filias in paterna domo adbuc de- geules reginas appellari. 65 SANCTUS GERMANUS , PARISIENSIS EPISCOPUS. %.. 64 vceurrit, ervitque predictum equuin duodecim au- A retur, ingressus 1n oralorium Statim mulieri alter reis. Quo empto negotiator adducit ad stabulum. Sed quoniam minus dederat quam vir Dei praeceperat, equus $ub nocle moritur, ne Sancii verbuw iret in- cassum. Unde sequenti die sellarem de $tabu'o jun- clis bobus exstinctium retraxit empior mortuum ve- hiculum. Qui versa vice capistro non capite, sed pe- dibus alligatus educitur. XXIN. Est oper pretium illud memoriz tradere, qualiter Sacerdos Christi solitus erat de ipsis quoque regibus triumphare. Igitur cum glorios9 Clotario regi occurrisset ex $0lilo, nec tamen de sancto Viro slante ante palatium ei ſuerit nuntiatum , mora facta ante ve>tibulum non representatus inde domum reverti- tur. Sequens nox in oratorio vigiliis ducitur, rex do- lore atjue ſeb:is infeslatione torquetur. Vix primo diluculo ad domwum ecclesiz a proceribus concursa- tur; pena regis exponitur, ut sua visitatione regis doloris vim mitiget optimates deprecantur. Mox aud pietatem injuriie causa postponitur, qui ante nec nuntiabatur, intrat honoratus et exoratus palatium. Rex vix assurgit de lectulo, cxsum $e divino Alagello conqueritur. Allambit sancti palliolum , vestem Sa- cerdotis deducit per loca doloris. Culpam couſes+us criminis, mox dolor omnis fugatur : idque actum est, wt cujus incurrerat de contemptu periculum , seuti- ret tactu remedium. XXIV. In pago Parisiaco Vico Novo (Infra, num. 40) res gesta est. Quidam in eodem loco impetu lupi rabidi lacteratus et exira sensum effectus beato Sacerdoti miseranter oblatus est. Hic ad illa svz ar- C tis recurrens suffragia, mox brachio olei benedicti liquore circumlito et $acris eo digitis medicabiliter attrectato, pestis illa que viscera dolore prasse multo gemitu conſitetur, nec in Beali prarsentia clamat proprio $e posse « e- lare prestigio. Ergo ita 8 proditum et egressurum gravi ardore conqueritur. Interim non cessanle $a- cerdote mann crucis signum depingere, exspectanii- bus omnibus in muscz $imilitudinem prorumpens, cum sanguine de naribus mulieris inimicus egressus est. Quam sanitati restitutam, monachali veste mu- latam, Dei servitio traditam bis triumphare ſecit, hoste victo vel sxculo. XXXVII. Quid illud quod sine mora curavit debi- lem dexieram? Cum ad festivitatem sancti Martini Turonis accessisset, egress0 de monas1tcrio offert $6 mulier barbara, manu nervis cortracta, postulans medicinam. Quam $sub casula receptam, $u0 $sputo illitam velut s8parshm farine col'ectum commace- rat. Hinc resudante dext. ra digitos Ltendit et repli- cat, torporem veleratum ad vivacitatem resvscilat. Et priusquam veniret ad beati Martini januam digitis Sis extensam reddidit incolumem dexteram. Quam mox $entiens esse directam, mulierem a Se repulsus est | Pro repulit|, ingressus basilicain. XX VIII. Deinde egrediente de prixdicta basilica, cum $e ad mansionem $ervus Dei reciperet, offert Se manca allera palma digitis aflixa, quz privs ta: ta de saliva, debine olev peruncla, pristin:e Sanitalti de praesenti e>t reddita. Nam causas intirmitatis hoc eral £avclo Yiro curare quod langere. XXIX. Erat $save mirabile, quoties famulus Dei ad Augustodunum voluisset accedere, mox ad San- clum Sy mphorianum demones nuntiabant. Et vecure rentes per Murvinum (Num. 532), fletu gemituque clamabant : Vir sancte, $i de locis cultis nos incon- sideranter repellis \el habitare, concede silvarum per solitudinem, ut liceat miseris per deserta securos errare. Anie tuos oculvs nec corpora nos celant, nec nemora. Qui deflentes et Sancti non tolerantes przesentia', admota ejus dextera de obsessi> corpo= ribus pas-im verlebantur in ſugam , et de salute po- puli projecla demonia lamentabantur, XXX. Producatur in medium nobile illud miracu- lum. Cum regrederetur pontifex de sancto Sympho- riano , castello Avallone (Supra num, 1) iter agens ingreditur, ubi reorum mullit+do tenebatur ergasiulo, Hinc a Nicasiv comite invilatus ad prandum , Vir Dei caepit de misericordia habere conoquium : ut datis fidejussoribus laxarentur de vinculo, et partem (by Savara (Serres), duabus lencis infra Parisios, prope Mcudonis Caslellum (Meulon). 65 VITA. | 66 ceulp# cederet pietatis intuitu. Quod ille ſacere distu- A Suinthi | matrona , dum tempore litaniarum pre lit obstinato spiritu. Unde antequam perpranderet, $e de wensa Sanctus proripuit, et carceri sulerra- nev ſoditur. Sic utrique vaſiatores uno momento perimuntur et ipsi sibi conſestim arma mortis effecti Sunt. Post ipsi redeunti mnlir-r pelles ursorum obtu- lit ex $tuGio, et quasi victori $u0 representat 8po0- lium, quod 4amen omnino ipse recn-avit accipere; et qui prius riserant , peniter: ceperunt videntes mi- raculum. XXXIfl. Et quoniam de Dei dono non debet e5se ſactidium, illud etiam breviter ducimns explicandum. Beretrudis quzedam mulier Munsunthi [4/., Mun- (a) Bace, $91 Baccr, Jauri vel juniperi ſructus, ew gewmmas et mortuornmn capulum Significat, hic KSolilo quidem catenarum annmlos, (b) Ceriedo (Cerron), vicus prope Corbimacum, v1'zo $.-Leonard de Corbiqny, in tractu Morvinensi (lz - orvan) , qui tractus Burguudiam a Niverns diriunt, 8ancti Yiri prxsentiam tota. commiltit presidia. Qui per missum 'nvitatus, quantum valet ad conclamalz puellz cadaver | Antiq. Codd., cadaverem | properat, Excepius wul'is Netibus , d-plorante familia , appro- pinquat subsellio quo jam rigehat infantula. Calo vim facit questibus. Fere transacto inter hec unius hor: s8patio, mobili singultu Natus pu-lle reducitur, viscerum vilalis calor per membra diffunditur. De- hinc paulatim animata potum poposcit ut hiberet. Tune a beatlo Viro pane 8ignato vel calice degustato, inſantule revocate de ſunere totum vertitur in 8alu- lem. Que post in monasterio beate Radegundis feli- cioris \ite terminum consummavit. XXXV. Quidam clericus de juxta monasterio beali C Sylvestri in Ternoderinse (c) cum die Domir jeo, ut loquimur ex consuetudine, caligas circinasset, debi- litatem manuum vel pedum incurrit. Sed de beato Sylvestro gressus recepit officium ; per soporem ad- monitus occurrit sanclo Germano poscens $alutis compendium. A quo interrogatus, causam culpz con- ſessus est, Tum imperat clerico ut clamaret per po- pulum, nec quis temere die operaretur Dominico. (Juo, quinto die transaeto, superfuso vleo debilis palma dirigitur, et ad propria eundi cum libertate dimitltitur. XXXVI. In pago Amoniense (Mosny in Bria), quod gestum est replicetur. Rotegiaco | Rozoy| villa Parisiace Ecclesie $septem ei viri debacchanies oblati >unt. 'Quibus curatis unus qui graviore vexa- B batur spiritu cum exire cogeretur, homini Dei pro- ſes$u+ est, expulso se de illo loco gravem lamenta- tioneta Parisiacis ſacere. Tunc ſugata pesiis de Sancli viri Germani transitu ſamam fudit per popu- los, et pa$ioris pro obitu gregem movit in fletum, Qui tawen energnmenus etsi s8eminavit mendaciua, expulsus non defendit obses8um. XXX VII. Et quia Jusii opera crescere cogebant miracula, item in przdicto loco afſertur ei paralyti- (c) Ternodorensis tracts cujus caput Ternodarum, s$eu Tornodorum {Tonnerre), in Burgondiz ducatu, extenditur nlerium Reomense, yulgo M oustier-Saint-Jean, cui tum $::nctus Silvester abbas pr. verat, lege Vitam sancti Joannis R-omensis. 67 SANCTUS GERMANUS , PARISIENSIS EPISCOPUS. 68 eus membris dissolutus, carpento subvectus, gressn A pecunia in domo lumina dispensaret. Sed hec in destitutus et actu. Quo sanciiGeati olei liquore per- ſuzo cum cutis summa teligisset, vigor medullas in- troiit. Dehine redivive manus ad ueum mobilem redeunt : thorace peetoris vitali appulsus fit fortior, genua eolumnaris imbecillitas roboratur (a), plantz s0lidatis bazibus aubriguntur. Inter hec tota wem. brorum ſabrica reparatur : qui sanitale recepta, re- deunte eancio vire ocecurrit in itinere, preparato exenio gratias Christo referens de reddito cor- puseculo. XXXVINl Nec bee pretereundum et, qualiter simili merito clarvit virtus in altero. Igitur Emmege- silus de vieo Bucciaco (6b), quidam puer admodum parvulns membris paralyticus in sella Parisios ad eubiculo pregente me gesta 8unt. XLl. Cum ad possessionem ecclesiz quz dicitur Inethe (Al., in Xihe), Sacerdos accederet, quidam ei fit obvius, conquerens de quadam villa 8e solum incolumen esse, univers0s vero accolas gravi tzdio laborare. Cujus eulogiis ad infirmos portatis, 8tatim ab #grotis languor omnis ſugatus est, et primo gustu eulogiarum morbus cum pane consumptns est. Sic fuit ab illa turba cum esca 8anitas manducata ! XLII. Item cum Parisios ad basilicam beatz cru- eis (e) vir Dei procederet, mulier parvulum in albis uvitimo flatu palpitaniem et jam migraturum ante Sanctum exposuit dicens : Pie Pater, si velles ad la- mentantem respicere, mater flebilis non orbarer. Sanctum virum manibus bejulantium delatus est (c). B Neque hine discedere malles plenam gemitu vacuatam Nec dexira vigens mobili, nec planta snrgens sta- bill, nee lingua gonans volubili , totius debilitatis marcore caplivus, quodammodo ine nature ordine in rerum natura prefusns. Quem Sanctus continua- tim per triduum sacro liniens oleo, sanilati resti- luwens uno ub momento voce, manu , vestigio. Cunctos stupor amplectitur, clamor in c@lum edu- citur omnem arlem medicorum $anctum guperasse Germanuw. XXXIX. liem de eodem vico Bucciaco quzedam occurrit Parisios ita mann contracta, ut unguium acumen palmam foraret in intimam. Qui tantum oris 8ui ducta galiva pollice, nervorum distentionem, mae- nus reformat imaginem. de fractu. Et nisi ſeslines 8uccurrere, vides infcli- cem extorquente morte rapi natum ab ubere. Aut fi- ſium restitue, aut pariter cum ipso ſuneraturam me odtine. Indulge, pastor, miserz quam $uus dolor facit audacem. Qua flebiliter poscente, mox ut Beati dextera supra expirantem Signum crucis impressit, quasi vigil de sopore lac matris expetiit, qui jain ſri- gebat in ſunere. Ita momento temporis filius de mortis fauce, mater tollitur d6 merore. Hinc cir- cumstans popuſus stupore conecutitur , fragor in partes altollitur, gratias Creatori reſerentes de pre- mio tempore Sacerdotis pr:ecipuo, a quo morbis ju- giter et mortibus imperetur. XL. Deinde accedente in Bradeia vico (Brie- XL. Relinei cjus laureas et pagus Bituricus. Igitur C Come-Robert, in Bria), pagi Parisiaci, missa cele- Pastor bonus cum de vico Novigento ad Vicum No- vum (d) visitandi regis cura solita pervenisset, of- ſert 8e quzdam vetule anrorum bis quaterna gerens in eacilate curricula. Gujus super oculos gignum nostre redemptionis Sacerdos imponens, imperat ut $equens iret qua Pontiſex pergeret. Altera quoque die cum predicto occurreret ei ex improviv0, sangui- nem mananiem de lumine largo ſonte saluiem suam oculi lacrymabent. Que inter reliquos aslante 8ancto viro eonspicitur. Qui tollens $se de congessy , mulic- rem nt pole c2cam trahit in diversorium, quo $ihi erat cubiculum. Cujus luming aqua tepid: snis ma- nibus abluens, diem refudit in oculis. Que mox lu- eem inspicit, sancti viri digitos insatiala gaudio $uis immersit faucibus, pariterque ministris compun- D clione defſlentibus videre 6e hominem qui c2cis pro (a) Ita Mss. Codd. Legendum tamen videtur : Thorez pectoris vitali pulan fit ſortior genuum colum- naris imbecitiiies, ett. : nisi forte genua adjective SUMAtyr. | (d) Bucciacus (Poizsy), paulo gupra Lutetiam, iu- ter Sequanam et Matronam. (c) In pluribus Mss. hie ingerantor ista verba : « Per triduuwm voce, mani, vestigio, padore Conci- titur, rumor in parles lollitur, gratias creatoris refe- remes, hominem a quo morbis jugiter et moribus imperetur. » Sed cum texiu non bene cohberere videotur. (d) Fortunatas, supra, num. 26, mentionem fecit Vici Novi quem juxla Parisios locat. Hic idem omuino esse videlur apud Bituricas a quodam Gallico para- brata, ei in sacrario cathedra deporiata offertur pa- ralytica universorum membrorum damnata gerens officia, nullum vigorem retinens plantz vel dexterz. Mox habens in eo fiduciam, qui dona 8ibi larga pra- 8labat, eam ut vitalis olei benedictione $superlinivit ; Slatim morbus excludiiur, salubris vigor ill:.bitur; recreatisque visceribus, melius renascitar saluti quam germini, plus acquirens ex mnnere quam $SUmP8$is- set origine. Ita nt &nis postea manibus tunicam Sancto ſaceret quasi acquisite tributaria medicine. XLIV. Tradidit memoriz quod juvat in laude. Itaque Andegisilus major domus regiz com quartano typo graviter ageretar, occurrit beato viro, fidens de beneficio. Homo Dei in 8va cella deputat, et cum uno diacono residere jubet inclusum. Tum anxius et jejunans minister, quid faceret excogitat trepidus hrasle perperam quesitus, cum s0lita cura a sancto ermano visitaretur. Fuerit proinde mulier illa Bitu- ricensis dicecesis, 8ed nequaquam Novigentum, vel Vicus Novus. Sancti Clodoaldi views, vnligo Saint- Cloud , olim Novigentum dicebatur. Vero imvnen Simile est bunc locum interpretandum de Novigento silvze \incenensi (Vincennes) proximo, a quo nov longe divtat Villa Nova $ancti Georgii communiter appellala. : (e) Basilica sancte Crucis, alias sancti Vincentii, nunc Sancti Germani Pratensis, in $suburbio Pari- Siensi. Lege Vitam sancti Droctrovei abbatis, num. 15. Amanuensium interpretatio ext id quod in nonuullis Mss. | .ditisque libris additur, in 8nburbio ejusden; civitalis postam, m—_—_ Mm Dov wo XXX Xo aww AS a2 _Xa=_n am as FJÞJDAXAS ag arr oo .o£ waa "Y | VITA. 70 unde curaretur infirmus. Ideirco ſebricitantem vi- A tes : Bone pegtor, adbuc quod huic languide medi- rum Dei Servi rachena (a) undique obvolutum com- ponit ejus in lectulo. Eadein quoque die tactu veslis nobilis quasi impetu fluminis, ita quarianz febris jgnis omnis exatinctus est. Et redeunte de prandio, reserato cubiculo, sanus surrexit e lectulo, exsul- tante ministro pro ganitalis premio, Wwne Sibi res0- Juto jejunio. Sic tactu Beali vestis salutem operalus e>{ absens. XLV. Exsequamur itineris accepli viaticum. Ita- que cum Pictavis (Poitiers) vir Dei ad beatum con- ſessorem proficisceretur Hilarium, quzdam Baudo Feiſa de Sene Corbiaco (Secorbi), villa inter duos vix advecta ei representala est, quz erat mula, clauda vel manca. Lingua rigebat immobilis, anhelita pal- pilanle, pars erut tola de ſunere, ut videnlibus oculis reliquum es8et cadaveris. Super quam migericorditer ut Signum sacre crucis expressit, conſestim ownis vigor per membra diffunditur , venarum fluxuosl - rivuli suscilantur, nervorum imbecillis Stupor excu- litur, naturalibus motibus ad vitalem usum tota ſa- brica renovatur. Mox lingue plectrum resolvitur, digitorum glomi tenduntur, pedum bases $olidan- lur, tlolamque viscerum molem hoc fuit apud an- ctum vivilicare quod tangere. Que convalescente medela tertia die ad Civitaitein Sancto gratias reſe- rens Suis occurrit vesligiis. XLVI. Oper pretium creditur etiam illud inse- rere curationis preconium. Pag» Vindocinensi (Le Vendomois), vir beatus dum preteriret, in Ransi- donem (Ransce) manendi gralia deelinavit : ubi tanti robur benedictionis iuvaluit, ut stipulam lectuli in quo Vir Sanctus requievit, quisquis lideliter abstwlit, donum medelz portaveril, et de semine paleze fru- gem meteret medicine. : XLVII. Reddat hic teslimonium nobilis facti urbs Nannetum (Nantes in Armworica), Quo vir Dei acce- dens, religios0 admodum exceptus obsequi', occurrit ei Tecla Damiani matrona bominis promplii negoliis, Supplicans ut virum $8uum aut ipse paslor, aut missi Sui requirerent. Quo quia ipsi ſuit accessvus diſlicilis, cum chrismariis (b) svis diaconum direxit. Qui. per- currens ad hominem ut $ibi jussum ſueral, infirmi viscera langit. Altera die exoratus ipse 8acerdos ac- cedit ad debilem, qui duplici sub tortore, hinc pres- $Us Valetudine, inde podagrz vulnere, cruciabatur homo wiverandus procaciter. Tum Sacerdos Altissimi infirmum oleo benedicto perunxit. Eo momento de- bilis $1atim manibus directis longinquo de lauyguore gressu 80lidato provsilivit, XLVHI. Sed ut duplicaretur in una domo mySle- rium, et que precessit in patre medela perveniret ad prolem, habentes filiam, offerunt ei, nomine Ma- riam cecam, Surdam et mutam. Exponunt vivum cadaver [Al., cadaverem] ante Sancti vestigia dicen- (a) Alij scribunt rachane, sed utrumque recte, a verbo Greco geaxn, quod divulsiones Significat. Unde rachana, vilis et lacera veslis Yossio de Vitiis serm. videtur. Sed aptior hnic loco Mcenardi nostri inter- pretatio in Concord. regul., pag. 921, nhi rachanas cine restat impende. Nam tibi credimus reservatum, unde teneres preconium, ut restitula ſamilia acquiral a $acerdote quod amisit de germine. Tunc pietas 1n- signis advocatur in lacrymas ; mox ad militiz $uz belliger arma converiitur, et ad oblinendam victo- riam preces offert ſortis orator. Tunc fvie beatus sur geus ab oratione, oleo benedicto loca perungens ca- pitis, in Trinitatis nowine irino depulso languore, Statim palefactis aurium oculorumque meatibus , plaudentibus universis muta loquax effecta est. Quo ſacto negotiatores civitalis Nannetice quisque $ui re- medium, pecuniam, ut potuit, sancto virs dispen- sandam pauperibus devote vel vblulit vel direxit. XLIX. Leudegesilus vir illuster juxia quod ipse B proſessus est, cum aliquis ex familia sua domus in- curreret {ypum cujuscinque febris aut aliquid frigo- ris, lavans illas litieras quas io subscriptione manus Saucti depinxerat, quamplures $uo0s hac medela 8a- luti restituit. L. Breviter his perstrictis prosequamur ex reli- quis. Chusinus quidam incongrue dum die Domi- minico equo curam impenderet, missa manu in vul- nere, digitus cjus intumuit. Hinc, grassante fervore, lota pars brachii relaxatur putredine. Qui per Bel- sam (La Beauce) Sancto ilinerante ut ad domum $uaia diverteret precibus fusis obtinuit. Mox ejus bra- chium vir Dei aqua callida conſovit ; iuguper vleo benedicto perungens s4perpositis caulis (oliis mirifi- cus medicus alligavit. Sic quidquid inerat ulceris, C pretiosa cura restinxit. Post ipse gratias referens SANC1O Viro OCCurTit Lali curalus malagwate. Ll. lem $ervus ecclesia, Libanius nomine, die Dominico sepem inconsulte dum clauderet, manis ei contracte sunt ultione presenti : qui ad sanctum virum Parisios morbo castigante percurrit. Quem olei benedicti liquore perſuzum ac mysterii potius unguenlo respersum addila oratione incoluinitali resliluit. Lil. Per siogulorum compendia currant rerum miracula. Namque Andulſus k.cclesiz Parisiac cle- ricus dum die Resurrectionis [1d ext die Dominico| in vincula sua auces ab arbore excuterel, pro eo quod operatus est in die illuminationis, c2cilate percussus esl, et vultu tenebroso perslitit anni spalio. Dehinc D pontifici oblatus, et sancio unguine perſusus, diei rursus redditus, et sacerdotis serenum purgavit cle- rici nubilum. Sic quidquid minisler amisit, medica- bilis przsul obtinuit. LII. Et quia crescunt genera miraculorum per tempora ; cum regi presentandus vir beatus occurre- ret villa Roteiaco, clericus ei nequitiz $piritu vexa- tus adducitur. Unde expulso adversario videntlibus ciremnstantibus, velut avis paryula de capite ener - gnmeni, umbra ſugata, egreditur. Quam dum reliqui pro lectorum operimentis usurpat. Alibi tamen Vos- $ij expositio quadral, ut in hb. 11 Vitz sanclz Rade- gundis, num. 4. _ (b) Chrismaria vasa erant ad recipiendum Chri- up... 71 SANCTES GERMANUS, PARISIENSIS EPISCOPUS., 72 per domum volitantem insequerentur, ipse Sanctus A potuit : manibusque contractis ad rediquias 8ancti, 8vis eam contrivit vestigiis : et cum pede comprime- retur, conversa est repente fallax in sanguinem, ge- minato przconio, ut nec calcaretvur, et 8ui cagus in- dicio multifarius artifex fieret sanguis , reus sangui- nun. LIV. Producat pagus Oximensis (a) inter nostra quod guum est, ne teneatur in obscuro poxteritati res uninis. Siquidem vir sanctissimus ad villam Tasi- liacum (Ville-Taillac) cum declinasset itinere, offer- tur ei mulier ceui duplex morbus erat, inde vetnstas, hinc eecitas. Salutem deprecari verbis trementibus incepit. Qua $supplicatione motus senis mulieris et debilis orstione pre-edente oleo superſuso, Incerne oeulorum reddunt luminis radios, et datis speculari- bus tencebre fogerunt. Qua illuminata, Deo reddentes gloriam per quem Christus operatur, astantes Sancti Germani preconati sunt merita, LV. Dinumerandi sunt morhi, ut pradicetor ſons medici. Daningus Ardulfi filius ita capite, oculis et totis bydropis morbo tensus erat visceribus,_ut in utris $imilitudinem quasi totus venter esset, pene- tralis vitalibns velut vitrum perluceret inſecta cutis intrinsecus. Qui a medicis desperatns, ad Beati con- ſugit extrema $sorte remedium. Quem mox vestibus exutum et sacris manibus perunctum, hydropis in- clusns liquor liquore consumitur, et aqua infusione olei desiccatur. Sic modo admirabili nec humor foris egressus est, nec intus languor ret-nius est, arte przedicabili humorem ex humore siccari. LYI. hem cum ad basilicam beatissimorum Ger- C vasii et Protasii vigilaturus accederet, quidam cx- cus institit misericordiam postulans. Cui vir Dei precepit inter altare et sanctorum reliquias ut jace- ret. Quo peracto primo diluculo, mox super oculos 8ignum crueis intulit, lux effulsit. Et totus labor me- dici curam virtute crucis impendit. LYII. Mulier de Oximense petens redemptijonem a $ancto viro , qua sorte, nibil accipere meruit. Dehinc Britannum presbyterum pro infirmitate rectoris pa» trize $uz benedictionem pradicti et reliquias expe- tiit. Qui iter 82um egredins, mansionem in villa qua predicta mulier habilabat obtinnit. Quam maritus allocutus ut sicut alii et ip i ad reliquias domni Ger- mani occurrerent. Que d: spexit pro eo quod i $an- ctus vir redemptionem non dederat. Sed statim in loco quo >tetit velut fixa Stipite gres8um movere non (a) Vieus Oximensis (Hyesme), in Normannia, ex Sanct! Ebru!lfi monaseriv nomen accepit, yerr.acule Saint-Euroul. (b) Phrasis invsitata et Fortunato peculiaris, ab eo iterum in lib. 1 Vite sanctze Radegnndis, num. 14, usurpaia, sed utrobique in libris editis depravata ſedissime. Hune locum Surivs reeentiorum exem- plarium fidem $ecu-us ita exhibet, r Vigiliis in honore Sancii eodem in orator.0 devote celebratis ac missa, de presenti curala est. » Omrino vero exemplaribus velerrimis in nos!ram lectionem cveuntibus Subsert- bendum. Quid ergo missa revocata? Nempe dies ſestus annua vertligine recurrens. Patet ex couc. Pi>tensis cap, 5 : « Communi placito conslituimus, ut usque 4 wissam (saucti Remigii), hoc esl kalendas manu mariti portata est. Inter hzc dicti paenitens, miserante pio viro saluti reducta est, confſitens ejus despectu $ibi repentinum accessisse periculum. LVIE. Et quoniam 8no merito semina salutis per quzque loca dispersa $unt, contigit ut venerabilis Flameris abba de Cadone (Chinon, supra Ligerim) Tuaroni-o, manu beati Germani subscriplam acce- pisset epistolam. Qui cum swum monachum per ducs annos febribus decubantem ad lectulum visitaret, re- quirit infirmus unde venisset prgina. Respondit abba a domino Germano 8ibi ſuisse directain. Quam petiit sibi porrigi. Qui de $ubscriptione ejus lingua deter- gens litteram, salus descendit in viscera, et alra- menij pictura cuncta vicit ungnenta. Unde approba- B tum est langnido recuperato ut dicamns communiter, de Saneli snbscriptione $ibi salntem linxisse, LIX. Dehinc cum ad Carnonam (Charoy , in tractu Wastinensi) castellum accederet; quidam $e ei in- gerit manu contracta debi'is pro eo quod die Domi- nico aliquid operatus 8it. Quem prxcepit ia villa Cariaco (Cherry) post $e ſestinum occurrere. Quo ac- cedenle, dum digitos ejus gacro perungeret oleo, Subito sicca pal'ma revirescit ex altera. Astricta cu- tis ossibus intercurrente humore relaxavit articulos. Juncturz pene disjunctz re'enduntur in digitos, ari- ditas diuturna $s' fusa reflorescit in vena, statimque vulnere clausa dextera inter manus medici sana red- ditur et distensa. LX. Accidit ut sanctus vir remeans de Namne- tico, domum Nunnichi illostris [Al. illuster] illu- straret et vesligia. De cujus veste matrona, rapto ſideliter filo, recondit in oratorio; quz valetudinem irruens [incurrens], vigiliis in honore sancti 8olem- niter celebratis ae missa revocata (b) de przsenti curata est. Ita Beatissimns non 8vJum mann $anavit quod tetigit, sed nominatus curas 8parsit. LXI. Attila vir illuster ac regalis aule domesli- cus, corruens in balneo, les" graviter brachio, com- putruerat ipsa tola manus ab humero, Qui medico adhibito dam curam vellet impendere, rupta vena viscerum pene omnis in momento vite ganguis eſ- ſusns est. Nuntiatur Pontifici hominem esse in ſu- nere. Pietatis impulsu, occurrit senior. Quem la- crymis conclamantum Sine ulla 8pe oculis clausis oppressum invenit expositum. Cujus viz adaperit ſauces cum cultelli manubrio, oratione prius data, Octob., sp*tium habeant illi qui in istis temporibus js|as depredationes <1 alia male ſacta criminaliter et publice ſece: unt, ut inde apud Dominum et apud eos (quihbus) maleſecerunt 8e pacificemt. » In capitul, tb. n, cap. 10, Carolus Magnus monetz emendand.:: concedit spatium usque ad missam sancti Martini; et cap. 20, pontibus resarciendis ad missam $ancti Andrez. Si igitur missa sancti Remigii, sancti Mar. tini, 8ancti Andrez pro die ipsis dicato $umitur, ut ex locis addneitis manifestum est, recte etad textnn apposite Fortunatum hic de anniversario, ut loquuy- tur, {esli s2ncl1 Germani recursn interpretari licet, nec aliter fortasse licet. Cum enim de $acro $ancto mis$2 $acrificio is auctor agit, non recedit ab usitato loquendi more, Supra, num. 4 73 VITA. 74 intulit ei in ore paululum aquz ſfrigide semel, se- A clamore prosequitur, multa ipse concrepitaus, ut cundo vel teriio. Interim exspectans quis esset rei enitus, asSedit circa lectulum. Transacia fere hora, redivivo Singultu exanimatus concutlitur, ac mollis wotu anhelitus evocatus reducitur. Faucium meatus relaxalis viseeribus $spiritu intercurrente reducilur, paulatim convaleseens, vita de morle revertitur. Dehine quasi de sopore expergeſactus, interrogat ad caput ejus quis fuit. Adesse domnum Germanum a circumstantibus dicitur. Postulat manum Sancli Sibi dignanter porrigi, ita incipiens alloqui : Downe, lu me revocaci longo euntem itinere. Statim- que obtulit sacculum plenum pecunia et balteum am- p'i ponderis, quos pauperibus erogaret mercedem vile vel gratiz. loqui solet calamitas, Tunc $ancti Germani manu lu- men in locum reducitur, et ab eo ad beatum Sym- phorianum dirigitur. Qui pro ipso tandiu vigiliis institit, donec amissus oculus purgata pristina mas cula addito beneficio integrior redditur, et melius redit post vulnera, quain quod natus erat per natu- ram. Qui Florentinus (Florentinus episc. Matiscon.), deinceps Matiscone (Mdcon) ordinatus est episcopus. LXV. Quanta vero fuerit virtus ejus $ignaculi , adest inter reliqua res ista testimonii que producitur in $equenti. Cum de basilica\sancti Martini ad villam Sanclz ecclesixe Severiaco (Sivray apud Turones) re- currerel, adjungitin itinere quemdam Amantium ju- venem, quem deprehendit a Judzis duci nexum in LXII. Pergens Augustodunum vir $sanctus Ny B ferreis. Requiritur quid fecerit. Puer respondit ve- giaco (Rozoy, in Bria) dum pervenit, comperit ab Abbone quosdam retrusos in earcere. lgi.ur pro ahsolvendis snpplex tribuno suggerit; $ed ille durus non annuit. Hine ipse cauto consilio dum dicit $e campum Circumire, currit devotus ad carcerem. lta- que ad exorandgm provolutus sternitur, ibique tefm- pore nocturno calenze discuss2 sunt, validus tor- menti rigor ad fragmenta redigitur, sera gravis illi- ditur, postis cardine vellitur, ſeralis carcer recludi- tur, damnati ad vitales auras quasi redeunt de sepul- cro. Ita fit ut ci Rotagiaco matutino tempore ingressi occurrerent : et qui Sanclo non przstilit pro abs0- Iutis reis, tribunus reus effectus est. EXIHIE Igitur cunctorum saluti semper inslans $0l- licitus , dinatione Felicis episcopi , przdicante $acerdote Sigerius quidam Judzus fidei sacramento percepto conversus est, habens in Judaismo Mammonam no- mine conjugem. Que cum de conversione nec men- tionem reciperet, et per miss0s Beati admonila re- ſugeret, ſacta ab eo vigilia Doctor ipse pi oſectus es. Que cum beatum virum nec visu vellet intendere, cantalo cursu lerliz, manum $Suam Pontiſex ad mu- lieris frontem dignanter admovit, pielatis ex opere. Statim a circumstantibus de mulisris naribus scin- tillante igne fumus egredi visus est, ut cunciis clare- fieret, ejecto insidiatore mulierem usque tunc illum $aluti Suz repugnasse per obsidem. Tunc exonerata inimici ſasce, respirans conless8a est nunquam Se prius ſaciem beali viri potuisse conspicere. Qua pe- tente ac precante, eſfici Christiana cum propria domo promeruit, et quasi capite subdito exemplo ejus multi Judzorum conversi sunt. LXIV. Decet hic illud inseri, qualiter peregrinula 8it revocata lux oculi. laque pergens Augustodunum pro ordinatione Syagrii episcopi, huc inter reliquos cives Floreglinus illuser> pro consensu delatus est habens nzvym in oculo speciositati derogans ali- quantulum ne florens haberetur in vultu. Interea dum laudes acclamantur episcopo, a quodam ignorante ex improviso percutitur eodem in oculo, evulsoque de loco ccepit Supra maxillam dubi» pendere eum visu. Qni cursu praprepero ad bealtum Germanum cum PatTROL. EX XIL. raciter ob hoc duci in viaculis, quia $e recusaret le- gibus subdi Judaicis. Tunc dissimulabant cum clave Judzi vincula ferri reserare. Facto a $anclo viro desuper crucis signaculo, mox ferri sera revellitur. LXVI. liidem cum Parisios ad basilicam sancto- rum Gervasii et Protasii orandi causa procederet, januis obseratis ingressus illi negatus est. Tunc re- quisitis clavibus, nec ipsis aperientibus, sic resera- vit pessulum, facto crucis signaculo. Stupor animos invasit presenti miraculo, aperiri de virtute quod clave duce non potuit. Hzec quoque veneranda pre- Sente me gesla Sunt. LX VII. Et quia beato viro nullum obstitit metal- lum, cum ligna, $axa, ferramenla ante ipsum soluta cum Bituricas (Bourges) accessisset pro or- C $1unt, accidit una dierum Parisiis orationem cum daret ad ostium carceris, $equenti nocte trusis appa- ret lumen in carcere. Visus est eis admonere quod ſoderent ut foris procederent, Qui dicentes ad invi- cem domnum Germanum $e vidisse, et signa singuli reſerunt. lnventa costa de pecude, fodientes amovent lapidem, et predicto amico Dei occurrunt ad eccle- Siam malutino tempore, cum rediret ad requiem. Sic multis causa $alutis fuit imago Pontificis, et ad vicem beati Petri dedit nostri Sacerdotis ipsa ligura remedia. ; LX VIII. Debine illis ereptis , tribunus civitalis $2vire Cepit in milites, depulans eorum ſuisse ne- gligentiam , quod viro sanctissimo deputatur ad glo- riam. Conversa in custodes' iracundia judicis, qui D golebant asservare, tradidit servandos in carcere, et ablatis clavibus judex fit cuslos custodibus. Interim vir beatus tribunum vocat ad prandium. Ac dum pariter sederent in eodem convivio, ad mensam $an- eli viri occurrunt et ipsi qui fuerant missi pro reis in compede. Claves habens in manibus cum tribunus de ereptis vix crederet quod videret, aguoscens 8 SiC cuslodisse $imiliter sicut et milites carcerem, data vicissim vcnia, culpa transit in gratiam. LXIX. lnferat Aurelianis (Orltans) nobile viri przconium. Qua de civitale vir sanctus progrediens damnatorum voces exaudivit in carcere , quo cerie $ublerrancum bhabebatur ergastulum. Quo super ascendens et prosiratus accubans orationem dedit g 75 SANCTUS GERMANUS, PARISIENSIS EPISCOPLS. 76 amicus Christi cum lacrymis. Prorsns oblentu ora- A digus, explicari non poleril, nec $i totius populi vox culi insequenti nocte carcere paleſacto ad basilicam Sancti Aniani confugiunt. Et ita beatus Pontiſex quan vis pretereundo post $e reliquit suffragium. LXX. Non faslidium 8it audife quod Christus prestat fidelibus, dum miraculorum simul virus crescit et numerus. Itaque Sanctissimo occurrit qui- dam Parisjus, - evjus quasi pugnus extuberaverat oculus, ut etiam dictus vergeret in ruina post vul- nera. Quo rogante vir Dei de saliva oris $ui oculum illiniens, medelam lamini revocavit et gratiam. LXXIE Moveria [Al. Noverca] quzedam Parisiis pustulam habens in brachio, cruciata doloribus, oc- currens beato viro, pari medicamine tactu alive curala est. in uno $e glutinet. Qui ſrequenter contentus casula vel lunica, quidquid erat residuj, nudum pauperem vesliebal, ut inops calefieret largitore algente. Quanta eliam ſuerit redemptionis effusio, nullateuus explica- bitur vel loco vel numero, Unde sunt contiguz gen- tes in teslimonium, Hispanus Scotus, Brito, Wasco, Saxo, Burgundio, cum ad nomen Beati concurrerent undiqae liberandi jugo $ervilii. Cum vero aliquatenus nibil esset pre manibus, tristis sedens et anxius geverior in vultu, austerus erat alloquio. Tunc si ſortassis ab aliquo invitaretur ad prandium , compel- lebat convivas aut ministros proprios, ut conferentes pariter unde vel unum captivum $ervyitio liberarent, et Sic aliquantulum Sacerdotis respiraret animus ex LXXII. Sed si exsequamur miraculorum gingula B mcerore. Quod si Dominus aliquid per manus Sancti que $uis gestis presenti floruerant in vita, hec Sine fine sunt cepta, non erit modus in pagina. Quia quecumque Pontifieis se convertit presentia, nulla morborum gener.bus deft.it medicina et quanta $e oblulerunt languentium vulnera, $alutis fudit tot $2- mina. Namque prima Pontificis exsequamur vel ul- tima, cum per 8alivam oris 8ui multa curala fuerint ulcera, purgata Sint energumina. Ante quem quam- vis occulie venisset hostis nequitia, statim se manj- ſestavit ſraudulenta fallacia : ac de conspectu $ancti viri (uia celari non poterant , nec tolerabant presen- tiam, tefribili ululaty 8va gemebant incendia, passim per loca volitantia exponebant et erimina , snspensi per aera : ſrequenter nec interrogati confitebantur et nomina. Cum $zpe 810 impulsn eurrebant ad san- C clum virum crucianda demonia. Cujus minister quo loco Sancti tenebat baculum , illic energumenus pendebat religatus aero vinculo , et quasi clays af- 1x» tenebatur vestigio. LX XI. Et quia $ancio viro sxpe infaici teude- bantur insidiz, ut ant equus lapsum jocurreret, vel ramus arboris tangeret, aut aqua vallis vel glacies periculum generaret; mor qui aut quanti aut qualiter totum energumina ſactum omne confitebantur et nu- merum. Cum vero pedem efferret de domo vel eccle- ia, videres $trages demonum ante tanti Ponlificis vc triumphatoris obtutum. Cadebant circa Sancti catervatim ve+«tigia diversis modis effusa : hc muta, illa clamantia; illa fixa, bhzc lubrica. Et velut ad judicem dum gesta referrent propria, non effugicbant D tormenta. Sed ad Sancti preconium quanta est hc laudatio, cum ineffabiliter multa et stupenda ab eo fierent sub momento ? LXXIV. Czterum eleemosynis quantum fuerit pro- (a) Seripiores antiqui cursns en decurans nomine divioa officia, sive horas, ut vocant, canonicas in= telligebant, quod persolvantur quotidie ac decurran- tur. Regula $ancti Macarii, cap. 9 : « Cursum mo- nasterii super omnia diliges; qui vero szpins orare voluerit, uberiorem inveniet misericordiam Christi. » In Vita ms. S$aucti Serenici abbalis (seculo vu Bened.) hec leguntur : « In orationis autem $ludio Llantus i]- lum fervor accenderat, ut absque pecoliari «uppli- caltione Romanum $eu Gallicanum, et Sancltorum Beuedicti seu Columbaui cursum horis sig- dispensandum alicunde dirigeret, mox in $piritu pre- videns $olitus erat dicere : Gratias agamus divine Clementixz, nam unde fiat redemptio appropinqua- vit. Continuo sine ambiguitate prezens probabatur effectus. Quod dum accepisset in manibus, resoluta ruga ſrontis vuſtu florebat 8eujor, gressu pergebat alacrior, lingua fluebat jucundior : ut crederes homi- nem pro redimendis aliis se ipsum servitutis vinculo liberaadum. LXX V. Quis verodigne repelat quanta virtus verbo- rum ab ore rotabalur cum pradicaret in populum, ut omni lilteratur nasceretur slupor, et fieret in com- mune generalis compunciio,. alque ex ore dicenlis crederes ut verba ſoraarentur ab augelo, dum plus quam homo loqueretur translatus in mentis excessu, cum abrasis maculis $sincerilate dogmatis pectora plebis cogeret divinis effragrare pigmentis. LAXVI. Qui equilans in itinere, semper Deo ali- quid aut verbo contulit aut cantavit, cursum (a) nudo capite dicens, etsi nix aut imber argeret. Gym vero venit ad mensam, conſestim recitans aCſuit minister divina colloquia, ut inter cibi ſercula animi pastus alimento plus saturaretur conviva. Nullum tempus interpolans quo non aut aliis prodesset, aut non ipse proficeret. LXXVII. Quantam vero vigiliarum curam $emper impenderet quis enarret? Aut toleratos algores ar- dore fidei predicei? cum frequenter in lectulo anfe- quam reliquos de $0pore commoneret assurgere, quin quaginta psalmos vel amplius, indeſessus in lemplo $uj pectoris Domino decantaret. Sed quis illud ſur- tum ſelix [Al., ſelicem] vel auditu senserit vel visu deprebenderit, cum ipse de lectulo ſrequenter sine gulis Bomino decanlaret. » Ubi particula seu utro- bique copulativa es, nec cursus Romanus hie alii:5 est a Gallicano, Nam Gallos olim Romanos appella! us in Vitz $ancti Samsonis episc., preſat., pag. 163, observavimus (in Actis senct. ord. 8ancti Benedieti). De cursv Gallico iterum mentio fit in Vita Sancti W#- larici abb., apud Surium, 4 Avril., num. 14. Porro nihil hae voce usitatius apud Gregorium Turon., qui librum unum de cursibus ecclesjasticis a $& Compost- tum in lib. x His. commemorat. © = xt =” = 8A +» . 77 VITA. 78 caligis, ne sentiretur ab aliquo, perrexit in oratorium, A premeret illata neeessitas. Paratus pro misericordia, nullum 8ibi cupiens tlestem in illud [AL., illum] furtum przeter Christum occurrere. (ui celebrata vigilia re- means ad lectulum quasi nibil egerit, tunc primum reliquos excitaret. Quanta vero ad psallendum ſuit constantia, dum velut ferri rigore induta caro sub- sisteret, cum $axa ſfrigus decrustaret, et aquas in erustam verteret ? Qui cum svis visceribus dimicaret et vinceret, pene seipsum obliviscens, ut domestico tormento superato corpore de $e triumphum in pace factus martyr acquireret : ut, se mulantibus clericis, sine vicissitudine ipse decantandj modulamina non finiret. Cum pene hoc incredibiliter dicitur quod sCi- tur : quia tertia noctis hora ingrediens in ecclesiam, non est egressns ulterius psallentium ab ordine, do» semper currens pro venia, paler et pastcr populi ad Se alienas cau proſectum, quibus anlea haevesis in ejus perniciem abulebatur. De his omnibus merito plaudit ac 81bi gra- tulatur Belgica provincia, imo tola Ecclesia Gallicana, que « novit, » ut [vonis ad Urbanum IT verbis war, Rhemorum « sedem diadema regni habere, et omnibus pene Gallicanis Ecclesiis exemplum ruine vel reaurrectio- nis exislere. » Quapropter magnopere peccare miki viderer, illustrissime primas, 8 Rhemensi provincie et ego ejus alumnus ob tam lates succes8ns non gralularer ; neque porro commillere licet, ut tum ob has causas, tum ob singularem in me lan'illuym hominem benevolentiam et gratiam tuam, quod superes( vile ac 8piritus, sine aliqua grati animi te- s(ificatione elabi sinam. Et quidem hactenus occasio potius deſnit quam voluntas : propterea quod ea que veraad bam stludia nominis tui dignitati non zatis responderent. Sed cum nord in Me arcessissent beneficia tua, ſeliciter 8ese obtulit LiTURGIa GALLICANA, quam meis, S0ciorumque meorum s{udiis e Lenebris eruere et illustrare aggres- $us 81m. (Juid enim summo 3acerdoti convenientius offerri poterat, quam divini ſorma 8acrificti, cujus ritum in- sliſ{uerunt zive tenuerunt clarizzima Gallicane Ecelesie lumina, Hilarins, Martinus, Sidenius, Aritns, Remugius, Cesarius, aliique sanclissimi antislites? Quid inquam catholice religionis studiosizsimo poulifici accepiius, quam anliqua illa Gallicanorum Patrum oracula, in quibus nostra de Euchariglia fides tam claris et illustribus cons\- qnata ext monumentis? Erunt alii qui alia tibi majoris opere et ernditionis inscribant. Ego rero, cui nulla 8pes el perveniendi ad illam aliquando ſacultatem, ut a me quidquam eqreqgium, el nomine tuo plane dignum exspe- clari debeat ; saltem id assecutus mihi videor, ut argumenti gravitas ua dignitati reegpondeatl, el obser vantic in leme@; et si non alia re, rel utiltate 8ua ipsa 8e [urubratio tueatur. Celerum etiam atque cliam 2 te pelo, illus* triss\me Ecclesig princeps, ut s80lita beniqnitate et benevolentia tua hos labores nostros, qui tua aucloritule nixi in publicum prodennt, tibi accipiendos exiztimes. (Quod 8i pro tua humanitate id conces8eris, non dubito hoc opus toti Gallicance Ecclesie approbatum 1ri, quod libi gratum et acceptum esse conslilerit. Id yorro non tam meo quam totius congregationis nostre nomine tibi offero : quam 8i tuo patrocinio teri pergas, hoc me beatum repu- labo, el egregium laboris mei [ructum retulizze mihi gratulabor. F. Joannes ManiLLon M. B. _ Prxfatio. |. Quz omnium apud nos eccleslarum ore ac revereutia quondam consecrata fuit Liturgia Gallicana , hze ab annis retro nongentis ita non modo in desueludinem , Sed eliam in oblivionem abiit ; ut ejus nec vesti- gium pene uilum relictum $it, nec Titus apud viros nostr2e Z#talis, eligm doctissimos , certus et exploratus. Non deſuerunt e Gallis nos(ris eruditi bomines, qui hoc argumentum illustrare tlentarunt : 86d irrito conatu, Am % 105 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN! PARISIENSIS. 104 delicientibos quippe idogeis hujus rei monumentis. lilud apud omnes jn confess0 es, Liturgiam Gallicanam principio a Romana ſuisse diversam , ejusque mulationem ante annum Chris octingentesimum contigisse Caroli Magni principatu. Is enim sancti Gregorii Sacramentarium, quo Romani in sacris utebantur, utun- turque etiam nunc , ab Adriano papa primo suscepit, edito Capitulari, ut missa in posterum ordine Romano in Gallieanis ecclesiis celebraretur. 11. Quenam fuerit bujusce mulationis causa, in ambiguo est. Hoc sine Llemerilatis nota dicere licet, Adrianum id satis egisse apud Carolum : qui ultro , ut Romano ponlifici graliſicaretur, pelenti annuerit. Idem magno molimine tavdem evicit Gregorius VII apud Hispanos , qui ab avitis et patriis ritibus zgerrime discesserunt. Nimirum hc semper ſuerunt $ummorum ponlificum ardentissima 5studia, ut Romanz Ecclesiz ritus aliis Ecelesiis approbarent ac persuaderent , rati id quod res erat, eas facilius in una fidei morumque concordia, alque in Romanz Ecclesiz obsequio perstituras, si eisdew cxremoniis, eademque sacrorum forma continerentur. Ea mens ſuit Innocentii 1 in epistola ad Decentium episcopum Eugubinum : eadem etiam omnium cujusque regni aut provinciz precipuorum avlistitum , quibus hac in primis cura fuit, ut ad uniformem modum omnes $ibi subditz Ecelesix componerentur. Ita Patribus concilii iv Toletani , Bra- earensis |, et Gerundensis apud Hispanos atque Venetici et Epaonensis apud Gallos visu:n est. Hance rituum in divinis officiis concordiam magnopere curarunt, tesle Cassiano, eliam primi vite religiose inslitu- tores : «Verentes scilicet, ne qua in quolidianis solemnitatibus inter viros ejusdem culture consortes diss0 nantia vel varietas exorla, quandoque in posterum erroris, vel zmulationis, seu schismatis noxium germes emitteret, » ut ipse scribit in lib. 1 Institutorum, cap. 5. INI. Hec Liturgize Gallicanze in Romanam mulatio tanta univers® Gallie Ecclesiarum consensione facts est, ut regnanile Carolo Calvo, Magni nepote, miss# Gallicane nolitia jam penitus oblitterata esset. Unde Carolus Calvus , ut ejus a Romana discrimen oculis perciperet ac comprobaret, mis8am Toletano more a quibusdam presbyteris, qui ex pariibus Toletane Ecclesi® ad se veueraut, celebrari voluit : quoniam veterem Gallorum Liturgiam cum Toletana convenisse didicerat. Id patet ex ejus epistola ad Clerum Ravennatem , in qua hc $ubdit : « Celebrata etiam Sunt coram nobis miss8aruam Solemnia more Jerosoly- mitano, auctore Jacobo apostolo ; et more Coustantinopolitano , auctore Basilio : 8ed nos $equendam ducimus Romanam Ecclesiam in missarum celebratione. » His verbis Carolus innuit, eam hvujusce facti rationem ſuisse, ut visis compertisque diversarum Ecclesiarum variis celebrande missz ritibus statueret, guolem alteri formam. przſerendam existimarel : sed Romanum tandem ritum $ibi pre c#teris placuisse. Ab eo tempore nemin} de restituenda Liturgia Gallicava , Romanave dimiltenda quidquam tentare venit in animum, nec ante nostram ztatem apud Gallos de prisco illo ritu ſuit ulla fere mentio aut memoria. IV. later primos cjus notitiam denuo revocandi occasionem prebuit Maithias Flaccus lilyricus , centu- riatorum Magdeburgensium facile princeps : qui cum veterem quaidam missam Latinam ex Codice ms. eruisset , alque Argentine anno 1557 edidisset, eam es8e Suspicatus est quz ante?Romanam in usu ſuerat apud Gallos et Germanos. Hance conjecturam pro indubitata Sententia excepit Guillemus Peyratus in His- toria Capella regum Francorum ; eumque $Secutus Carolus Cointius, doctissimus Oratorii presbyter, in tomo I] suorum Annalium. Utriusque $Sententiam ad examen revocavit clarissime memoriz cardinalis Bona in insigoi opere Rerum liturgicarum ; idoneisque asservit argumenliis , longe diversam ab Illyriciana ſuisse migsam Gallicanam : in cujus tamen inquisitione se implicatum fateri non erubuit vir modestie $in- gularis. Nibilo minus Liturgiz Gallicanz quatuor as8ignavit indicia ; et Missalia duo, unum Vaticanz bibliothecz , alterum serenissimaz Suecorum reginz , indicavit , quz pro genvinis Gallicanis habenda esse arbitratus est. Duo hec Missalia ante biennium integra protulit in lucem Josephus Thomasius , clericorum regularium in Urbe presbyter rerum $acrarum $tudiosissimus , tertio Missali addito , quod itidem ad pris- cum Gallicanz Ecclesiz rilum pertinere exislimavit. V. Cum res ita se haberent, adeundo Germaniam conligit ut in Luxoviense monasterium accederemus, atque inter semilaceras veleris ejus loci bibliothecz reliquias antiquissimum Lectionarium, quod in $acris ad legendas propbetias et Epistolas cum Evangeliis ante annos mille in usu ſuerat, inveniremus. Mox pre gaudio exvilientes, illud Gallicanz Keclesiz proprium fuisse suspicati 8umus. Nec nos ſeſellit conjectura. Nam re malurius in reditu expensa, nullus nobis relictus est ambigendi locus, hoc: es8e antiquissimum Lectionarium Ecelesiz Gallicanz. Quam ob rem amicorum consultu quoddam operz pretium fore duximus, 8 hoc de argumento Singularem conderemus tractatum : in quo Liturgiz Gallicanz, qualis ante Carolum Magnum apud majores nostros recepta erat, vera forma, genuinique ritus explicarentur. Id pro modulo exSecuti Sumus : quo fructu, alii viderint. Nobis certe (sine jactantia dicere liceat) diligentia pro materie dignitate non defuit. VI. Totum opus in tres libros tribuimus. ln primo, posiquam de variis Ecclesie Latine Liturgiis bre- | viter actum est, Gallicane indicia yerzque nolz afſeruntur, expenduntur, et probantur. Deinde facta | ejusdem Liturgie cum Mozarabica comparatione, tolam ejus e dicens, quia ingenium est Roma- norum (Romanos enim vocitant homines nostr#e religionis) ut ita accidat, et non est Dei virtus. » ldem in ejusdem libri cap. 8 reſert miraculum pro Gdei Chris!ianz approbatione factum in presbyters catholics adversus presbylerum Arianuw ; qui catholicus presbyter nostre religionis a Gregorio; Romanorum vero ab hereticis appellawur. Imo etiaw a Catholicis ipsis Romana lides pro catholica ante id tempus $Sumehatur. Sic Hieronywus in prima Apologia adversus Rufinum : « Fidem suvam quam vocal? Eamne, qua Romana pollet Eeclesia, an illam, quz in Origenis volumigibus cootinetur ? Si Romanai responderit : Ergo Catbolici $umus. » Non ergo novitium est, quod Catholici. Romani dicimur. Hzc occasione Missalium Gallicanoruw. X11. Erit ſortasse qui: inquirat quo pacto bac Missalia ex Gallia Romam deportata sint; nullumque forgan $Supersit apud ipses Gallos Liturgie Gallicanz exemplum. Nimirum bc nostratium (neque enim dissimulare * Hic & infra revocatur lecior ad Bameres in lexww crasxiori characiere expreecs. Eat. 109 IN LIBROS DE LITURGIA GALLICANA PRAFATIO. 110 licet) incuria ſuit, ut ad exieros tam preclara rerum nostrarum monumenta transſerrentur : actumque erat de Liturgize Gallicane memoria, nisi hc Missalia in doctas et eruditas nee minime' invidiosas manus inci- dissent. Quo pacto hac migraverint Roman, jam 4itimus. Nempe duo ex his per serenissimam Suecie reginam eo delata; tertium ex bibliotheca Palatina in Vaticanam. Et ills quider duo ex Alexandro Petavio comparata fuerant : hoe vero tertium ex Jacobi Bongarsii hereditate in principis Palatini potestatem vene- ral. Unde aulem hee $upellex sive Petavio, sive Bongarsio provenerit, modo exponetdum. Uno verbs dieo, ſere omnis ex bibliotheca Floriacensi. Rem breviter narro. Cum anno 1562 hzretici, Aureliahorum urde expugnala et expilata, etiam finitima loca diriperent, predz avidi etiam convolarunt Floriacum, cujus abbas $ecularis tunc erat cardinalis Castillioneus, et ipse acerrimus hereticorum ſautor. Huic in primis acceptus erat Petrus Daniel, Causidicus apud Aurelianos eruditus, et Flariacensis Ballivius : qui cardiualis gratia dex- tere usus, Florjacensis Bibliotheez Codices mss. a predatoribus, quibes nullius ſerms pens! erant, qua arte quo pretio ſacile impetravit. ls anno 1564 ex uno horum Plauti Aululariam ; ex alio Servii commentarios in Virgilium anno 1600 vulgavii. Lupi Ferrariensis epivioiz primum ex eodem penu, atque Justini editio correclior prodierunt. Anno 1603, mortuo Daniele, Paulns Petavies gemater Parisiensis, et Jacobus Bongar- $ius, Danjielis ambo amici et aflines, pacto cum ejus haredibus mille quingentorum francorum pretio, hos libros inter $e partiti sunt. Pauli portio Alexandro filio cessit : qui ex eis Andrez Chesnio suppelias ad in- struendam veterum Galliz scriptorum collectionem subministravit, $8uamque demum veterum Codicum par- tem 8erenissImez Christinz vendidit. Bongarsius publicis ab Henrieo IV Francorum rege aped Germanos nege- tits adtmotas, eam que $ibi contigerat portionem Argentoratum, abi residere solitus erat, convehendam curavit ; eamque demum hospite suz (que Lugdunensis, et gemmarii hominis uxor erat) filiv, nomine Gra- niceto, testamento legavit. Itaque cum Lutetiz Parisiorum anno 1612 Bongarsins ex morbo decubuisset, princeps Palatinus, Jani Gruteri bibliothecarii $ui persuasu, Bongarsii librariam supellectilem, Argentorati relictam, numerala pecunia comparavit, et in biblfothecam $uam Heidelbergensem comportari curavit. De- nique bello inter Ferdinandum imperatorem et Fredericum electorem palatinum, qui de regno Bohemiz de- certabant, exorio; Bavaricus princeps, facto in Palatinatum impetu, mag»am ejus partem occupavit, Hei- delbergam anno 1622 in sum potestatem redegit, libros abstulit ex bibliotheca, plerosque 8ummo pontifici Gregorio XV dono dedit, in Vaticanam bibliothecam tandem illatos. Hzc bibliothecz Floriacensis ſortuna, qualem didicimus ex integerrimo viro Jacobo de Givet, apud Aurelianos regio advocato. line conjicere li- cet, tria hc Missalia ex Floriacensis bibliothecz distractione Romam tandem appulisse, atque duplici via is1uc commigrasse cum aliis ejusdem bibliothece libris. XIl. Hzc missalia cum Lectionario nostro conjuncia lotam propemodum veleris miss2 Gallicanz geriem nobis representant. Duo taulum desiderantur, nempe Capilula illa Psalmorum , aliorumve sacre Scriptura librorum, que tum ad miss2 initium, wm pogt propheticas el aposlolicas lectiones, ac tempore oblatiogis cani mos eral ; et ſorma verborum, quibus consecratio peragi censelur. Canonem quidem miss2 pro gingu- lis missis diversum, ed breviasimum exhibet Missale Gothico-gallicanum : at cum ad bat verbs, (ui pri- die quam pateretur, ventum est, sequentia, gue congsecrationem continere debebani, tanquam eo lempore vulgaria, uno etc. comprehenduntur. Morem catholicum hac in re a nostris observatumn testatur Gregorius in cap. 46 de Vitis Pairum. Formam Ambrosianam in panis consecratione adhibitam ſuisse non dubita- mus. Est autem bujusmodi : Hoc ext enim corpus meum, quod pro vobis conſringetur. Quatuor pogtrema vo- cabula (nam de prioribus nulla difficultas) a Gallis nostris addita ſuisse inde colliginus, quod in duabus post gacram actionem oralionibus, in quibus mox ſaetz consecrationis fit secialis 6 allenla commemora- tio, menio igjicitur de confracto Christi corpore, uti et de Sanguine efſuso. Quod in(licio est,” verbam_con- ſringetur in congecratione panis pramisum fyisse, uti et effundelur in congecratione Calieis. Ulergque locns est in Miseali Gothieo : et primus quidem in migza de Nativiiale Domini Pot cecerete : Credimus, Domine, adventum tuum ; recolimus paszionem tuam. Corpus twum in peccalorum nosrorum reamigzionem confractum : $angquis 5anctus luns in pretium notre redemplionis efſusus est. Hzc omnia verba ad| pramizeam congeecra- tionis ſormam reſeruntur : in qua he&c recitari solebant ad uiriueque symboli consecrationem : Heac quo- liescunque ſeceritis, in mei memoriam ſacietis. Unde sacerdos ait : recolimus pazzionem /wem. Verbum conſre- clum (ut mox dicebamus) ad confringetur ; efſusus ad eſſundetur speciat. Sie com afſecta 8acerdos verba ge- minabat post Sanctus, $ubdens : Vere sanctus, vere benedictus, ele. Aller locus ext in misea dominicali, n. 78, ubi Pos! [gecreta, sacerdes ita precalur : Credimus, Domine, credimus in hac conſraciione corporis, et efſusione lui 8anguinis nos £888 redemptos. Pronomen hac denotat prius ſactam es8e conſractionis menMtionem. Simili- ter in consecratione calicis pracesserat mentio Sanguinis efſugi ; give eadem fuerit forma cum Romana, zive potius eadem enm Mozarabica, que ie efferebatur : Hic es! calix novi Testamenti in canquine mes, qui pro vobis ef pro multlis e/ſundelur in remissionem peccatorum..Cum Ambrogiana hec tantum huberet, Hie o:tenim zanguis mens. Non hee eral sine dubio apud Gallos forma verborum in calicis consecratioue, quz verbum efſundetur cenlinebat, ut ex Supertiori repetilione intelligitur. Xitl. Fare snnt que prefari vieum es! ad exponendam inctituti noctri rationem fe Litmrgia G/tjcana, 114 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 112 Huic operi coronidis instar subjicimus Disquisitionem de cursu Gallicano, id ext de divinorum officiorum origine et progresu in Ecclesiis Gallicanis : cui Disquisitioni 8uccedent nonnulla monumenta ad utrinsque operis probationem. Quz omnia ſaxit Deus oplimus maximus ut cedant in profectum Ecclesie catholicz, cvjus judicio ac censvrz hanc opellam, nosque ips0s lubenter submittimus. Nec reſugimus)etiam censuram eruditorum hominum. Non enim vincimur, quando offeruntur nobis meliora, sed instruimur, ut verbis viamur magni Cypriani ex epistola ad Quintum. Sommummam_m—_—__________—_O —————— —— —CGCCCCcco a _ DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. A ficata accedant. Quod non solum de fide Trinitatis et Liturgiarum consideratio quam ulilis ad fidem Ecclesia catholice de Eucharistia eonſirnandam. 1 1. Cum varia siut argumenta quz veram in Eu- charistia Christi corporis $anguinisque preseniiam probant; non inſeriorem in his locum tenent auzus- tissimi ritus ac solemnes ille preces quibus Chri- Stianz ubivis gentium {-gitimz $ocietales ab initio in re Sacra usz $Sunt. Id enim modis omnibus agit Spi- ritu sanclo animata Ecclesia, ut magnum aliquid ac plane divinum hoc 8acrificio cont'neri palam proltes- tetur. Hue spectant prievie ex utroque Testamento lectiones, quarum meditatione fidelium animi ad tantum mysterium. disponuntur : huc panis studjo preparatus, ejusdemque cum vino Deo facta oblatio Slantes conversa oratio Prafationis instar, ut eorum aures et corda in ccelestia erigantur : huc actio sacra, et consecratio myslicis Christi verbis peragi solita ; tum hostiz calicisque elevalio cum insigni reverentia sacerdotis et populi procumbentis; ad hc vivorum defunctorumque memoria ; huc denique communio cum iis religionis et venerationis signis, cum ea gra- tiarum actione, nullus ut intuentibus dubitandi locus relinquatur, hanc esse, 8emperque fuisse Ecclesiz fidem ac persuasionem, Christum vere in hoc sacri- ficio exhiberi. 2. Et bac quidero in commune Liturgie omnes representant. Si vero singulares uniuscujusque ritus considerare nunc vacaret, nullos in eumdem scopum preclarum est in missa Mozarabica inslitutum, ut recitato Canone sacerdos hostiam consecratam super calicem tenens, Symbolum CP. precinat ex decreto concilii 11 Toletani, subsequente clerj et populi con- centu. Hac enim conſessione omnes et singuli con- teslari videntur, se ea fide verum Christi corpus et Sanguinem in Eucharistia credere, qua fide omnipo- tentem Deum unum atque frinum, ac Filium incar- natum credunt. Ideo quippe Toletavi Patres hoc Symbelum, priusquam Dominica dicatur oratio, clara voce @ populo decaniari prxcipiunt, quo et fides vera maniſeslum (eslimonium habeat, et ad Chrisli corpus et anguinem prelibendum pectora populorum fide puri- Incarnationis, sed etiam de fide Evucharivtie intelli- gendum est, Secundum illud quod in Missali Gothico gallicano legitur, nimirum in missa 75. Ut 8ollemne hoc 8acrificium sanctificet corda nostra, dum creditur , delvat peccata, dum sumitur. Z 5. Verum $i ad precationes in Liturgiis adhiberi S0!itas altendamus; plura uiique, eaque magis Ex- pressa, huic ri confirmandz testimonia nobis occur- rent. In his luculentum est illud, quod nobis sup- peditat Liber Sacramentorum Gregorii. Magni in Dominica quinta post Epiphaniam, ubi in Prefatione hec leguntur : Singuli accipiunt Chrislum Dominum, et in singulis portionibus totus es; nec per singulos minuitur, sed integrum 8e praebet in zsinqulis. Quod verbis arcanis cum $ sacro suſfitu; huc ad circum- RB testimonium Guilmundo tanti visum est, ut illud retulerit in librum 8uvum de Corpore et $anguine Domini; itidemque Algerus in lib. 1 cap. 15, ex Ambrosio, id est ex Liturgia Ambrosiana, in qua heec leguntur apud Pamelium Dominica quinta, et in hodiernv Missali Ambrosiano Dominica $exla post Epiphaniam. 4. Quod $i auctores illj alias etiam Liturgias, in primis veterem Gallicanam, ja promtu hahbuissent, haud dubie multas inde suppetias hausissent ad as8erendam catholicam fidem. Tres tantum locos hue adducere juvat ex Missali Gothico seu Gallicano perantiquo, quibus locis nihil signantins aut luculen- tius afſerri potest. Unus exstal in missa de Epipha- nia, ubi statim ab initio hac solemnitas veneranda non collimare facile intelligeremus. Quo in. genere C proponitur, exhortando fideles ad ferveniem oratio- nem, nempe ut qui funt aquas in vina mulavit, nunc in sanguinem 8suum oblationum vina convertat. Hic necesse esl agnoscere veram ac $Sinceram, non figu- ratam duntaxat vini mutationem in sanguinem Chri- $i; ad quam Scilicet efficiendam ca&lo devoc-tur omnipoteniia Dei, ea quidem ipsa, que aquas in vinum aliquando convertit. 5. Sed insignior alter locus est 8ub finer ejusdem Missalis in missa dominicali. Sic enim habetur in oratione $secreta : Precamur mente devota te, Majestas eterna, þ4 ut operante virtule, panem mulatum in carnem, poculum versum in sanquinem, illum sumamus in calice, qui de te fluxit in cruce ex lu/cre, Quis hodie 413 DE LITURCIA GALLICANA LIBER PRIMUS. 114 Catholicorum 8vam de Encharistia fidem apertius et A respexerunt; mulium discriminis in $acris agnove- eſſicacius posset exprimere, quam / istius Liturgie auctores ? quos ante annos mille yixisse constat, cum codex, unde hc excerpta es, litteris majusculis et quadratis scriptus, superet annos nongentos, ut in consequentibus exponemus, 6. Ejusdem est momenti aliud ex eadem missa testimonium post orationem dominicam: Libera nos a malo, Christe Jesu. Corpus tuum pro nobis crucifizum edimus, et sanquinem sanclum tuum pro nobis efſusum bibimus. Nibil interpretatione hic opus es!. Corpus Chris!i in Eucharistia edimus, non qualecunque, $ed illud ipsum quod pro nobis crucifizum est : sanquinem ejus bibimus, non umbraticum, $ed illum ipsum, qui pro nobis eſſusus est. Uno verbo panem sumimus, divina operanle viriute mulatum in carnem; poculum versum in ganquinem, qui in cruce ex latere Christi fluxit, uti superior locus diserte astruit. 7. Ex quibus intelligitur quantum intersit reipu- blicz Christianz de velustis illis Liturgiis accuratam habere nolitiam, ut ex illis catholica tradilio reddi possit illustrior. Quapropler ne in posterum Liturgia Gallicana, que Gregorianam precessit, obscura ma- neat, induxi animum ea in unum conſerre, quz ad illam e (enebris obliviouis vindicandam reperire potuimus : ut quando hc in usum jam amplius revocari nequit, saltem ex ejus cognitione asseratur mejorum nostrorum, id est veterum Gallorum, re- ligio. CAPUT II. Varie Liturgie apud Latinos , earumque convententia et diſſerenti@. 5 1. In celebrando sacrosancto miss2 $acrificio omnes Orientis et Occidentis Ecclesiz modum quem - dam in 8umma communem ab initio habuere : sin- gule tamen ritus aliquos Singulares ac divers0s. Hec omnibus semper communia, nempe lectiones $acrarum Scripturarum initio Liturgiz, psalmorum aliorumque canticorum recitatio; oblatio panis et vini aqua misti ; consecratio utriusque verbis Christi Domini cum benedictione ac $igno crucis a Sacerdote ſacto; oratio Dominica; et sacra communio cum gra- liarum actione. At designalio cerlarum ex Scriptura iectionum ; psalmorum, aliarumque precum numerus et deſinitio, ministrorum ritus preter eos qui sunt ex in$Litutione divina, hc vero omnia pro locis ac {emporibus varia exstiterunl. | 2, Qui pricrem modum attenderunt auctores , misse ordinem ubique uniformem ſuisse dixerunt. Quos inter I>idorus, et post eum /Etherius et Beatus Hispanici scriptores in libro 1 contra Elipandum, totidem verbis id asseruerunt: Ordo mizs@ vel oratio- num, quibus oblata Deo 8acrificia consecrantur, prims 0 8anclo Petro ext institutus : cujus celebrationem uno eodemque modo universus peragit orbis. Non ignora- bant eruditi illi auctores discrepantiam Liturgie Hispanicz a Romana, et aliis, $ed ita loquebantur habita r2tione modi illivs generalis uniformis. Ve- rum qui ad ritus singulis Ecclesi's G seu regionibus proprios, ad orationes peculiares, aliaque id genus runt, non tantum inter Orientalem et Occidentalem, sed eliam inter Latinas invicem Ecclesias. 3. In occidente 8eu apud Latinos, quatuor mini- mum $80lemnes Liturgias inter 8ese diversas distin- guere licet : puta Romanam, Ambrosianam seu Mediolanensem, Gallicanam, et Hispanicam, quam Secuti Sunt apud Hispanos Christiani Arabibus per- misti, ob id Mozarabum appellatam : quibus Litur- giis addi possunt Africana et Hibernica. 4. Romanz Liturgiz triplex veluti ordo seu status conSiderandus est. Unus primigenius, ab Ecelesie nascentis exordio ad Gelasium usque receptus; alter Gelasianus, auclorem $seu ampliſicatorem habens Gelasium papam ejus nominis primum; tertius Gre- B gorianus, ita dictus ex nomine Gregorii Magni qui Gelasianum ordinem correxisse memoratur. Qualis fuerit primigenius ille, non omnino constat. Gelasia- nus diu desideratus es : sed tandem illum e tene- bris eruit vir de Ecclesia bene meritus ' Josephus Maria Thomasius, clericus regularis, atque ante annos quatuor Romanis typis vulgavit. Gregorianus . demum in usu communi est modo apud onines ſere Ecclesias, notis et observationibus a Menardo nostro illustratus. 5, Gregoriani a Gelasiano totum discrimen est in varietate et numero earum orationum quas Collectas yocant ; nam c#tera utrinsque exdem omnino partes sunt. In Gelasiano duz aut tres ante Epistolam ora- tioues ; unica Secrela ante Przſationem; atque due C post communionem, quarum una est supra populum. At in 7 Gregoriano tres tlantum ad $singulas misgas assignantur orationes, quarum una ante Epistolam, allera Secreta, tertia post communionem. Id vero in Ordine Gelasiano presviit Gregorius, testante Joanne Diacono, quod « multa 8ubtraxit, pauca converlit, nonnulla adjecit, » atque Gelasianum Codicem, in tres libros distincium, « uno volumine coarctavit. Quod volumen Librum Sacramentorum pretitulavit.» 6. Ita ergo procedit Ordo Romanus, ut primo di- calur antiphona, que vu'go Introitus appellatur, de- inde Kyrie eleison , tum hymnus angelicus «eu Gloria in excelsis olim diebus ſestis et Dominicis in missa episcopali, in ceteris tantum in Pascha; postea una vel plures orationes; exin Epistola, Graduale cum Alleluia, Evangelium, Offertorium, oralio Secreta, Preſatio, Tri-agion, Canon, oratio Dominica, Agnus Dei, aniiphona ad communionem, Postcommunio, el benedictio. Evangelium sancti Joannis recentioris est insliluti, ut ex Micrologo intelligitur. Symbolum post Evangelium Romani « nullo modo cecinerunt usque ad tempora dive memoriz Henrici Imperato- ris, » scilicet primi, teste Bernone abbate Augiensi : nempe quod « Romana Ecclesia non ſuisset aliquando ulla hzreseos ſxce infecta. » Quod ergo Galli etiam regnante Carolo Magno Symbolum lecto Evangelio recitaverint, id ex veteri Urdine Gallicano videtur ManasS8e. 7. Liturgia Ambrosiana sev Mediolanenvis plures 115 APPENDIX AU OPERA SANCT! GERKMANI PARISIENSIS. habet partes. Premillicur oratio Secrela, anteguam A fur Ambrosius in prefationg guper pealmunm 1; « Mu- sacerdos procedat ad altare ; itemque alia, cum ad illud accedi!t. Dein pos! Ingressam, que lLatroitui nosLre respondet, 8equitur populi salutlatio cum ora- tione Super populum. Rursus alia galutatio, tum hymnus angelicus, & pextea Kyrie cleison ; et pre- missa 8alutatione lectio prophetze, et Pealmulus, quale est nostrum Graduale. Subsequitur cum 881u- tatione lectio epistolz deinde Alleluia cum $u0 versu, tum alia antiphona , mox Evangelium premissa be- nedietione. Finito Evangelio rursus salutatio, tum Kyrie eleison , item 8alutatio, tum antiphona post Evangelium, nos Offertorium voeamus. Post hc pax et 8alutatio, oratio super Sindonem Seu corporale, mt loquimur, ob/atio panis et vini, orationes Secrele et offerenda : tum previa salutatione Symbolum, rursus $alutatio et oratio super oblala , deinde Pre- ſatio, Trisagion, Canon Romano perquam gimilis, nisi quod lotis manibus sacerdos verba consecratio- nis sic effert: Hoc es! enim corpus meum, quod pro multis confringetur. Et : Hic es! enim ganguis meus, nec plura. Post Canonem hbogtie confractio ef com- misiio in calice, dum interim canitur Conſractorium, Sive antiphona ad conſractionem : deinde oratie Do- minica, pacis nuntiatio, Communiq , povxtmodum ora- tiones pot Communionem. Quibug dictis commyu- njio prebetur astantibus his yerbis, Corpus Christi , et respondetur , Amen. Sub hac antjphona Transj- torium dicta; poslea salutatio et oratio post Com- munionem ; iterum 8alutatio, Kyrie eleison, benedic- tio populi, ejusdemque dimissio his verbis ; Proge- C damug in pace, Respondelur : Iu nomine Christi, In Ecclesia Mediolanensi ad hunc usque diem viget is ritus, cajus auctorem Ambrosium agnoscii Walafrj- dus Strabus in cap, 22: « Ambrogius quoque Medio- lanensis episcopus, tam miss2 quam ceterorum dis- positionem officiorum suz Ecclesiz et aliis Liguri- hus ordinayit. Que et usque bodie in Medivolanensi tenentur Ecclesia, » Certe plerzeque ſundamentum habent in libris de Sacramentis, qui Ambrosio tri- buuntur. 9 8. Huge migze Ambrosiane ordinem exhibuit anno 1571 Pamelius, haud dubie ex antiquo ritu : a quo discrepal in nonnullis Missale Ambrosianum edi- lum anno 41560, at longe in pluribus novum anni lieres Apostolus in ecclesia tacere jubet, pealmum etiam bene clamant,.. Quantua laboratur in ecclesia, ut fiat silentium cum lectiones leguntup ! $i yous loquitur, obstrepunt universj. Cum psalmus legitur, ipse sibi effector est 8ilentii ; omnes loquyntur, et nullus obsirepit. » Hec verba inauunt omnes inter peallendum cantu oceupalos ſuisse; cum lectiones legerentur, vix silentium impeiratam. Sed fſoriasse iste locus ad Liturgiam $acram non magis quam ad alios Ecelesie conventus pertinel, In libello de Li- laniis, quem ex rFitu Ambrogiano gancius Carolus Borrom:us (ypis vulgari curavit, ter silentium indi- citur ante Evangelii lectionem in tribus diebus Ro- gationum, hoc modo t Diaconus dicit : Parcije ſubulis. B Cuatos item : Silentium habele. Et alter respondet : Habete silentium. Evangelium deinde pronuntiatur 10 ante missam. Hae de Liturgia Ambrosiana. v. Non minor est Liturgiz Mozarabica a Romana dscrepantia. Fjus paries Isidorus, et post eum Athe- riu- et Beatus iis'\em verbis degcribuat in hune mo- dum: « Prima oratio ejusdem miss2 eommoenitionis erga populum est, ut omnes excilentur ad exorandum Deum. Secunda invocationis ad Deum est, ut ele- menter exeipiat preces fidelium, oblationemque e@- rum. Tertia autem effunditur pro offerentibus, sive pro defunetis fidelibus, ut per ipsum saorificium ve- niam consequantur. Quarta post hec inſertur pro osculo pacis et charitatis, ut reconciliati omnes con- $0cientur digne per Sacramentum eorporis et sangui- nis Christi... Quinta deinde infertur inlatio in sanc- lificatione oblationis : in qua etiam ad Dei landem terrestrium creaturarum virtutumque czlestium angelorum universitas provocatur, et Hosanna in excelsis caniatur. Porro $exla proinde succedit con- ſirmatjo Sacramenti, ut oblatio que Deo offertyr, sanclificala per Spiritum sanctum, Christi corpori et Sanguini confirmetur. Ultima vero Dominica oratio esl, » Hucusque Isidorus et Beatus, 10. Mozarabici ritus partes distinctius et fusius explicarunt Vaseus in Chronico, et ex illo Pamelius, et post eos clar:£ memoriz Joannes Bona cardinalis : quibus adde scriptorem Vitz Francisei Ximenes To- letani archiepiscopi et cardinalis. Hic Missale Moza- rabicum Toleti excudi mandavit anno 1500. Sed quia 4669. Primo in misis deest Prophetia in novo, pre- D rarissima svnt in his partibus istius editionis exem- lerquam in missis de Quadragesima, de sanctissimo Sacraments, et in missis post Penlecosten. In alio nulla ante Epistolam lectio ex yeteri Teslamento in Dominicis pas Pentccoxten : Sig vero in Nativilate Domini, aliisque s0lemuioribug festis, uti et in Do- minicis Quadragesime. la ſeslis paschze, Ascensionis et Pentecostes Epigtigle premittitur lectio ex Acti- bus apostolorum in utroque Missali. lem in utroque verba eonsecrationis gadem, que in Romano, cujus multi ritus in ordigew Ambrogianum a recentioribus inducti sunt. Ubique, id est tam apud Pamelium quam in duplici Migsali, nulla fit mentio de silentio ante lectiones indicto. Cujus tamen meminisse vide- plaria , ejusque notitia subsequentihus illustrandis plurimum conducit ; illius Liturgiz partes accuratius exponere operze pretium est. Principio premissa conſessione et oratione, fit initiuin ab antiphona geu Introitu cum duubus versibus et Gloria et honor Pa- tri. Sequitur exlra Adventum et Quadragesimam Gloria in excelsis, cnjus loco die Dominica 1} ante $ancti Joannis Baptistz Nativitatem dicitur canticum Benedictus. Tum oratio prima recitatur 5bsque pre- vio Oremus, eaque recitata sacerdos sine conversione ad populum dicit, Dominus sit semper vobiscum ; et audio populi respons0 legit Prophetiam, ad enjus titoulom populus responde(, Deo gratias, et in fine, 117 DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS, 118 Amen. Deinde repetite salulatione eanitur aut pro- A iur. Tum boatiam elevat non elevalo calice. Pogiea ſeruwur Paallendum, quod idem et cum nagtro Gre- duali. Postea gacerdos vel diaconus Ait, Siloniium facite, antequam subdiacenus Epistolam legat. Hanc 8vbsequitur leclio Evangelii, quo finito respondetur, Am/n. Qued $sanctus Benedictus post Evangelii in vigiliis noeturnis lectionem preseribit in regule ue cap. 11. Lecis Evangelio post 8aluviationem mox canlatur Alleluia cum $uc versu. Succedit hoglize oblatio cum oratione, quam 8Sequilur alia dicla , Post oblationem, his verbis, In epiritu khumililatis, Cc. Veni, auncte Spirilus sanclificator, ele, Vein sacerdos dicit, Adjuvate me, ſraires, etc., tum canilur Sacri- fieium , quod Ufferiorium vocamus. Hucusque missa caiechumenorum. 11. His exactis, sacerdos manus abluit, et dicta oratione Secrets, aliam subdit, que vocatur \' i684, eum previa $aluitatione. Sequuniur alis ires oralic- nes, quarum penultima et Pos nomina, ultima Ad p:cem. Dum sacerdos Missam orationem dieit, interim papulus Deo laudes oceinit, dicens ter Agios. In 8eounda oratione postulat sacerdas, ut Deus ChrisUia- norum preces admiulal; $slatimque infert : Offerunt Deo Domino oblationem aacordoles noalri, papa Romensis, et veliqui, pro 8, of pro omni clero, eic. Tum : FPacientes commemorationem beatissimorum apoxtolorum &{ mariyrum, glariaze gancig Marie pirginis, Zachari@, Joannis, Infſantum, Petri, Pauli, el eelerorum apastolorum. Que nomina glala vace recitaniur. 1 Respondet chorus :; Et omuium mare eam lonens zupra Calicem, recitat Symbolum Nioe- num Seu CP. Sub bac frangit bogtiam in novem particulas, que his nomigibus desigoantur, Corpe- ratio, 1 Nalivitas, Cireumeisio, Apparitio, Pageio, Mors, rrectio, Gloria, Regnum. Quz pariicule in erueis modum disponuntur super patenam, Mox ſacta vivorum commemorations, Canitur oratio Do- minica ; qua reciltanda, ad singulas ſere petitiones populus respondet, Amen. Post orationem, Liberati a malis, elc., Roman persimilem, sacerdos particu- lam Regnum immiltit in calicem, dicendo, Santa sanclis, et conjunctio corporis el sanguinis, etc, In Paschate, Pentecoste, et festo $anctissimi Sacra- menti, $acerdos hanc particulam lenens, ter alta voce B dicit: Vicit Leo de tribu duds, radiz David, respap- dente ad gingulas vices choro , (ui zedes auper ohe- rubin, radiz David, alle(nia. Statim datur benedictio eo modo, quo nogtre episcopales. Post hae com- munio, dum interim populis cantat, Guslule et videle quam auavis ext Dominus, alle(uia, alleluia. In mivsis deſunctorum et Quadragesime, (ui venit ad me non eauriel. Sacerdos communicando, ponrultimam parti- . eulam, cui nomen Gloria, eateris majorem accipiens, eamque lenens Super calicem, memoriam ſacit de- ſunctorum. Mox earn in 0s $SUmil, ceterasque gvo ordine, primo gumens eas, quz postreme ſuerini in patena : 8latimque populo communionem impertit. Ipse vero inde 8anguinem $uscipit, Dein canitur an- tiphona Post communionem , oralio, Salutatio ad tyrum. Addit sacordos ; Item pra gpiritibus paugan- C populum, vox diaconi ; Solemnia completa aunt , etc. tium, Hilarii, Athgnazii, Yariini, elc., respondente chora ; Et opium pavgantium. Dein oratia Pas! noming, qua Petilur a Dea, ul pacem fidelibus deſunciis impertiat; et alia ſeslo congrueng : tum adbortntig ad pacem, que mox datur, dicente Sacerdule : (ui modo aslalis, pecenm ſacite, EL cum datur osculum, Habele oxculum dilectionis et pate, ul 9pli 8i1js sacrosanciis mysleriis Dei, luterim chorus canit, Pace relinquo vobis, etc. Deinde praenisso versu, Iutroibo ad al:are Dei, conſestimque exlensis mavibus , ed junctis, Sacerdos canit Illationew, quam Preſationem appellamus. [[lationi sybjicitur Trisagion, posiea Canon, qui in plerisque misvs varius est. Consecratio quondam his verbis : Hoc eat Nulla unquam conversio ad populum, nisi in fine ad benedictionem, quod est usus. receniiorig. Mozara- bicus hic ritus in unica Touletane Eoclesie #edicula Sacra nunc observalur 12. In libello Eldeſonsi Hlispaniensis episeopi , cujus libelli exemplar Anicium ex Hispania per Go- tescalcum episcopum anne 989 allatum est, quzedam 14 singular:a contineantur de rnmero hostiarum , que per varias anni solemnitates offerends gunt. Verum libellus is1e non indicat morem tunc usitatum, sed visum ipsius Eldeſonsi de novo illo ritu, quem nusquam uSurpatum fui-se existimo, Hec fugius per- Sequenda ſuere de Liturgia Mozarabica , quoniam id necessarium- videtur ad. notitiam Gallicang, que _ corpus meum, quod pro vobis tradetur, Quz forma, D Mozarabicz a'linis est. Nanc de Africana dicendum. _ veteri Ambrosiane consimilis, ab annis geplin.ent s ad Romanam redacta el, uti et forma sequens pro yini cansecratione. Elevagdo $sacram hogtiam ait : Quotiescumqgue menducareritis, hoc ſacite in meam commemorationem. Tum, Sianliter et calicem, posl- quam eenavit, dicens: Hic egt caliz novi tegtamenti in meo ganguine, qui pro vobis et pro mullis off unde- tur, etc. Hinc calic-m liliola seu amiculo cooperium exhibet, direns, Quotiescumque biberitis, hoc ſacite in meam commemorationem. Mox dic:tur oraltio sexl1a, vocata Post Pridie. Deinde $+cerdos dividit calicem $u0 aMmiculo, huicque imponit bostiam $acram, di- cendo antiphonam, quz Ad couſractionem appella- 13, Jacobus a Vitriaco, in libro de Historia orien- tali, capite 81, innuit Christianos , qui in Aſrica et Hispania $uo temprre , id es sxculo g11, vergaban- tur, Mogurabes nuncupatos, eadem Liturgia ugos fuisse. « Constituunt autem, inquit, Sacramentum altaris de pane azymo, quemadmodum alii Latini. Sanctam autem Eucharisliz formam quidam eorum in septem partes dividuni, alii vero in novem : cum tamen Romana Ecclesia, et alii eidem $ubjecti, ipsam Eucharistiam in tres tantum portiones partiantur, » Vernm alium apud Africanos Liturgiz ritum antiqui- tus fuisse constat, tum ex Isidoro, tum ex Augusting. Isidorus quippe in lib. 1 de divinis Officiis, cap. x11 : 419 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 120 « In Aſricanis , ait , regionibus non omni tempore, A Liturgiz Romanz a Gregorio Magno adornatum , ab ged tantum Dominicis diebus et quinquaginta post Domini resurrectionem , Alleluia cantatur pro signi- ficatione ſuture resurrectionis et levtitie. Verum apud nos, $ecundum antiquam Hispaniarum traditio- nem, przter dies jejuniorum vel Quadragesimz omni tempore canitur Alleluia. » Augustinus vero diserte ſormam Liturgie Africanz describit in $ermone 227 nove editionis, qui est quartus in die Pasche ad in- fantes, de Sacramentis, id est , de mensx: dominieze Sacramento , uti ipse initio sermonis explicat. Sic autem habet* « H«die incipit liber ipse legi, » nempe de Actibus apostolorum. « Tenetis sacramenta or- dine «uo. Primo post orationem admonemini sursum habere cor. 15 ldeo cum dicitur, Sursum cor, re- Adriano pontifice petiit , impetravitque, tesfante ip- $ius Adriani epistola , quz est oclogesima secunda Codicis Carolini, in qua hc verba: « De Sacramen- tario vero , a Sancto predecessore nostro deiflino papa Gregorio disposito, jam pridem Paulus grammaticus a nobis eum pro vobis petiit, et secundum gancitz nostre Ecclesiz traditionem per Johannem mona- chum atque abbatem civitatis Ravennatium- vestrz regali 17 emisimus Excellentie. » Inde postmodum Carolus edicto $sancivit , ut unusquisque Presbyter Missam celebraret ordine Romano, ut legitur in Capi- tularium lib. v cap. 371 novz editionis , alias 219. 5, Ab eo tempore, quotquot scripti sunt in Gallia Missales (quos vocant) libri, ad illum Gregorianum spondelis, Habemus ad Dominum. Sequitur Episcopus B Codicem exacti sunt ſere ormnes. Gelasiani tamen ye! presbyter qui offert, et dicit : Gratias agamus Do- mino Deo nostro : et vos altestamini : Dignum et jus- tum ext. Deinde post sanctificationem 8$acrificii dici- mus orationem Dominicam. Post ipsam dicitur, Pax vobiscum, et osculanturse Christian? in osculo sanclo. » Denique cum in Ordine Mozarabico semper duz lec- tiones ante Evangelium , una ex Veteri Testamento, alia ex Novo premittatur ; unica erat in Africano , tesle Augustino in sermone 7 de verbis Apostoli : « Apostolum audivimus, psalmum audivimus, Evan- gelium audivimus : consonant omnes divine lectio- nes. » Idem clarius habetur in sermone 10 de verbis Apostoli, et in sermone 33 de verbis Domini secun- dum Lucam, et alibi. Missales quidam s#culo 1x erant in quibusdam Eccle- ' siis Rhemensi $ancti Remigii monazterio $Subjectis, sicut legitur in veteri libro censuali , qui Hincmari tempore scriptus est. Ad hec Alcuinus Missalem Gregorianum et Gelasianum simvul ordinasse dicitur in Chronico Centulensi : qualis est unus Codex regius optimz note n. 3865, Unde factum est, ut nullus Codex, qui autiquiorem illum Ordinem Gallicanum referat, ante hos paucos annos inveniri potuerit ; atque ad id Llempus semper incerta ſuerit de hujusce Ordinis ritu sententia. 4. Matthias Flaccus |||yricus,centuriatorum Magde- burgensium princeps , missam Latinam ex veteri Co- dice vulgavit Argeniine anno 1357 sub hoc titalo ; 14. Qua'is fuerit apud Britones et Hibernns $acri- C Miz Latina, que olim ante Romanam, circa Domim ſicandi ritus, non plane compertum est. Modum ta- men illum a Romano diversum exstitisse intelligitur ex Bernardo in libro de Vita Malachiz, capitibus 3 et $, ubi Malachias barbaras consuetudines Romanis mutasse, et canonicum divine laudis officium in illas Eeclesias invexisse memoratur. CAPUT III. Que et qualis ſuerit quondam Liturgia Gallicana : an ea que a Watthia Illyrico edita est, Cert ejus note; hec integra tandem reperla. 16 1. Sed jam demum ad Liturgiam Gallicanam, evjus gratia hc premissa sunt, veniendum est ; in- quirendumque de ejus forma, de qua hactenus eru- diti viri disceptarunt. 2. Principio advertere convenit Ordinem Roma- num , qui apud Hispanos s#culo x1, insequenti apnd Hibernos (ut mox dicebam) receptus est, in Gallia vigere cepisse ja inde a tempore Caroli Magni sive jd efſecerint Romani Pontifices, qui alias omnes ec- clesias ad unum cum Romana concentum , quantum in cis fuit, adducere curarunt ; sive ad eos demeren- dos id voluerit Carolus. Initium ſactum est a cantu Romano, quem Pippinus in Gallicanas Ecclesias in- duxit, ut docet Paulus papa | in epistola ad ipsum, eni Antiphonale et Responsale miltit. Directi etiam ab eodem principe adolegcentes , qui Romanum can- tum addiscerent. Postea vers Carolus Magnus ejus filius Sacramentarium Gregorianum ,.id est librum annum 700, in usu ſuit , bona fide ex vetusto authen- ticoque Codice descripta. Codicem non satis designat titulus : sed ex variis orationibus, que ad oblationem in illa missa referuntur, una s8ic habet : Suscipe, sancta Triitas , hanc oblationem , quam pro 8eniore nos!ro et cuncla congregatione sancti Petri... offero. Et in alia paulo ante : Quam tibi offero pro me pecca- tore et nostr@ congregationis salute, et pro omnibus in Chrislo ſratribus et 8ororibus nostris. Ex his conjicio, hune librum ſuisse ad usum monagsterii sancti Petri Hornbacensis in dicecesi Mettensi , quz congregatio Sancti Petri ex monasterio Hornbac appellatur in ti- tuloepictole cxin IK inter Boniſacianas ad Riculfum Lulli successorem. Hzc observatio aliquanti momenti D jn consequentibus erit. 5, Hujus miss# ab Illyrico editz varia ſuit fortuna. Primo triumphos de ea egerunt Lutherani, quasi Catholicis penitus adrersaretur, Ut hos triumphos reprimeret Philippus 11 Hispaniarum rex , ducis Al- bensis insligctu, ejus lectione interdixit; eamdemque postea Sixtus Y in librorum prohibitorum classem redegit. Luitherani aperte tandem missam |l|yricia- nam Catholicis suffragari, $ibique adversari intelli- gentes, illam supprimere modis omnibus studuerunt. Catholici ex hac palinodia proficientes, ipsammet accuratins legerunt, laudarunt, comprobarunt, et ad asserenda Eucharislie, conſessionis, et suffragiorum pro mortuis dogmata adhibuerunt : in primis quidem FA _ a ac — — —_ _ w— — —— SRO O—— £21 DE LITURGH GALLICANA LIBER PRIMUS. 422 Guillelmus Peyratus , in libro 1 de bistoria Capeltz A quod in ea passiones martyrum recitarentur, ex Hil- regum Francie , cap. 13, eumque secutus Carolus Cointius in Annalibus ceclesiasticis Francorum ad annum 604, ubi missam Illyricianam a Lutheranis zuppressam recudit. Quod etiam przstitit cardinalis Bona in fine operis sui Liturgici. 6. Hanc vero in Urceidente, przeseriim in Gallia et in Germania, anlequam Romanus Ordo admissus esset, usui ſuisse opinari se dicit Iilyricus in epistola preliminari ad principem Palatinum. Peyratus ipsam pro anliqua Gallicana indubitanter agnovit, eidem1ue sententiz Cointius subscripsit : ambo porro eam ad primam regum Francorum stirpem revocant, Ex ad- vers0 Menardus nosler in notis ad librum Sacramen- torum , elsi antiquam esse concedit; quzedam tamen duini epistola ad Ludovicum Augustum, Areopagilicis preſixa. In hac quippe epistola commemorat « anti- þ quissimos , et nimia pene vetustate consumptos Mis- 8ales libros, continentes miss# ordinem more Galkico, qui ab initio receptz fidei usu in hac occidentali plaga est habitus , usquequo tenorem, quo nunc uti- tur, Romanum susceperit. In quibus voluminibus habentur duz miss2 de sancto Dionysio, quz sic inter celebrandum... tormenta mariyris sociorumque ejus Succincte commemorant : sieut et relique Misze ibidem scriptz aliorum apostolorum vel martyrum, quorum passiones habentur, notissime decantant. » Hze passionis martyrum commemoratio in Pr:eſa- tione ſacta ſuisse videtur. Quanquam integra acta in contrarium opponit, sed quz rem n0a4 evincunt. B quandoque legebantur , ut mox de actis sancti Ami- Misse Illyriciane similem edidit Menardus ex co- dice Corbeiensi Ratoldi ejus loci abbalis, atque aliam eminentissimus cardinalis Bona in libro 1 19 Rerum liturgicarum cap. 12, ubi Iiyricianam negat veram esse veterem Gallicanam, cujus notas, indicia, et vera Specimina ibidem producit. Indicium unum est, illndque certum ex Gregorio Turonens Damasi epistola 8ecunda gecretali ad Hiero- nymum, quam ex libro Comilis, et ex Walaſridi Strabj cap. 22, preterquam in Natali Domini et qui- busdam aliis diebus, de quibus Micrologus RG in capite 53. Dein'le in Romano $eu Gelasiano aliz om- nino erant parties, quod ex Superiori utriusque com- paratione maniſettum est, Collectiones quippe Post nomina, P''st pacem, Ante et Post my$terium, desunt- in Gelasiano, in qua gemper idem $sacrz actionis Ca- non, contra quam in Gallica:.o, Unica etiam eral in Aſricano Lectio ante Evangelium, ex dictis, Ambro- $ianus porro rilus, etsi duas cum Gallicang et Moza- rabico admiltat, in hoc taimen a Mozarabico diſfert, alque (ut quidem veri Simillimum est) a Gallicano, quod Alleluia canatur in Ambrosiano ante Evange- lium, secus in Mozarabico, ut prec:ipit canon 12 con- cilii iv Toletani, Denique in Mozarabicoleguntur acla et Vile sanctorum, non in Gelasiano, aut in Ambrosiano. 3, Romanus Canon ante Gregorium idem erat, pauculis verbis exceptis, atque modo usitatus ; quem Vigilius papa ex apostolica Lraditione acceptum, Gre- gorius Magnus a quodam Scholastico compositum dicit, Precem appellans in epistola ad Joannem epi- DE LITURGIA GALLIGANA LIBER PRIMUS, Alenda, Quoed qua oocagione, quove tempore fleri eaplum git, ex veleri higloria Compaetellana doeet Ambrovius Morales, el ex eo Baronius ad annum 918. Nempe « Siserandum Compostella epigcopum ad Joannemn papam x, qui paulo ante Legatum evum Compostellam ad venerandum $ancti Jacobi corpus direxerat, migisse Joannem Presbyterum, ut Roma- nos ritus exploraret, et cum Mozarabicis confſerret. Et Joannem quidem obseryasse, quamvis multa yitu diverso, in nullo tamen ea diserepare a catholica veritate. Quan oh rem Slzenando in synodo visum ee, omissis reliquis tanquam levioris momenti, ut nacraliora illa potissimum verba, quibus incruentum 8acrificium perficicur, Romano rilu proferrentur, quz aliquihus additis ve! mutalis ita in dicto Missali 8eri- pta es8ent : Hoe ov! corpus menm, quod pro vobis tradetuy. Et : Mie ext caliz novi Texlamenti in sanguine meo, qui pro vobis ef pro multis effundoetuy in remizsio- nem peceatorum. » Ita ergo Wozarabloi ritus mntata eat formula, ceteris Immutatis, que a Romano mul- tum digerepant. Sic etiam veins Ambrogiane Litar- giz formula conseerationis ad Romanam arcess(l, eum in consecratione $Sangninis hee tantam verba olim exhiberet : Hic eat enim 8anquis mens. 4. An Gallieanus ordo Monarabienm peereneerit, eique formam et exemplum prehbnerit , hoe loco in- quirere juvat. Gallicanum e886 antiquiorem multa persnadent. In primis Prophetie lectio apestolicam . priecedebat apud Gallos tempore zancti Craegarii Are- Scopum Syracusanum, quz est 64 libri vii indict, 2. Quo nomine etiam utitur Cyprianus in libro de Uni- late Ecclesize, ubi schismaticos et hereticos arguit, quod « contemplis episcopis, et Dei sacerdotibus de- relictis, constituere audent aliud altare, Precem al- teram illicitis vocibus facere, et dominice hostiz veritatem per ſalsa sacriſicia profanare. » Orationew appellari mavult Augustinus in epistol: 149 nove editionis num. {6 : « Omnis, aut pene omnis ſrequen- lat Kcclesia, ut Precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, anlequaim ud, quod est in Domini mensa, incipiat benedici : - Orationes, cum benedicitur aut sanclificatur, et ad dislribuendum comminuitur, Quam tolam pelitionem ſere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit. » Ambrosianus Canon in paucis differt 9 a Romano : at solemnibus quibus panis consecralur verbis quze- dam addit Mzarabice formulz Similia, in hunc mo- dum : Hoc es! corpus meum, qu6d pro multis conſrin- getur, Mozarabico, tradetur, In vulgato Missali Moza - rabum ad marginem nolatur, bec verba es>e omil- latensis episcapi , BS qui in sermons ad populum habit, ut ab ecclesia, donec sacra peracla event, non recederet, ita loquitur; « Si diligenter allenderi- tis, cognoscelis quia non tunc fiunt misse, quando diving Lectiones in ecclesia recitantur, $8d quando munera offeruntur, et corpus vel sanguis Damini consecratur. Nam Lectiones, sive propheticas, sive apostolicas, 8ive Evangelicas, etiam in damibus ves- tris aut ip legere, aut alias legentes audire poltestis ; consecrationem verv corporis el 8anguinis Domini nan alibi, pisj in domo Dei, audirg vel videre puteri- tis. » Ntaque mis8am pracedebant terne ejusmodi Lection-s. Quod in Mediolanensi ecclesia vivente Ambrosio usu venisse auctor est Sulpicius Severus in lib. m1 de vita sancti Martini. 5, Leciiones illas, de quibus agit Czgarius, vero proximum est eas ipsas esse, quas in ordinem rede- geral 8rculo y Musz#us presbyter Massiliensis, qui, tesle Gennadio in cap. 79'de Viris illustribus, « hor- latu Sancli Venerii Fpiscopi 8ui excerpsit ex SACTIS Scripturis Lectiones tolius anni lestivis aptas diebus ; responsoria eltiam pSalmorum , el capitula tempori ct Lectionibus congruentia. , . Sed et ad personam gan- c'i Eustasii episcopi, Success0ris predicti hominis ei, composuit Sacramentvrun egregium et non par- vum volumen, per membra quidem pro opporiunitate ofliciorum et temporum, pro Lectionzum textu pgal- morumque serie et decanlatione discretum ; sed $up- plicandi Deo et contestandi beneliciorum e&jus 80li- ditate 8ui consentaneum. » Ubi contestandi vocabu- 427 APPENDIX AD OPPRA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 128 lom respicit ad primzvom morem Gallicanum, in A atque psalmis muſta duleisone composuisse. » Unde quo Contestatio in usu erat ad significandam quam hodie vroeamus Mizsz $eu Canonis Prefationem. Muszus ergo, qui post medium sxculum y e vivis excesvit Leone et Majorino imperatoribus, scripsit librum Sacramentorum. Quo nomine veleres passim 8acra BY Eucharislie mysteria designabant. Ning Voconius, Castellani in Mauritania episcopus, apud euvmdem Gennadium compos«isse dicitur volumen Sacramentorum. Quo modo Aungustinus Sacramenta vocat Dominice mensz? $acrificinum, ex dictis. 6. $ed et ante Mus:rum Hilarius, Pictavorum $an- cliss\mus antistes, Ilbrum Hymnorum, et alium My- Sieriorum $scripsit , auctore Hieronymo in libro de Scriptoribus cap. 100. Hymnus Gloria in excelsis ab eodem auctus et consummatus dicitur in yulgato Al- cuino. His duobus merito annumerandus est Sido- nius Arvernorum episcopus, cujus libro de Missis ab eo compositis Gregorius Turonensis/przfationem ad- juoxit, ex lib. u Historiz cap. 22. Et Salvianus Mas- siliensis presbyter clarissimus « homilias episcopis ſactas multas, 8acramentorum Vero, qQuantas nec re- cordor, ait Gennadius, compo»vit. » Quo in loco $a- cramentorum homilize intelliguntur vel sermones de mysteriis 8acris, inter Missarum $0lemnia quondam ex more gallicano recitari $vlitis; vel orationes $eu preſationes ad missam. Mitto quod in fine libri vi Gregorius Turonensis pontiſex tradit de Chilperico rege, qui inter alia opuscula hymnos £cripsit « sive mis8as, quz nulla ratione SuSCipi pos8umt. » 7. Tales auctores, id est Hilarium , Muszxum, el Sidonium, habuisse videiur Ordo misse Gallicanus, quem a Romano diversum exeunte s#culo vi ſuisse conslat ex epistola Gregorii magni ad Augustinum : qui tertio loco Gregorium interrogavit , « cur cum una sit fides , divers# sint Ecclesjarum consnetudi- nes ; et altera consueludo missarum in Romana ec- clesia, atque altera in Galliarum Ecclesiis teneatur.» Denique Hilduinns in epistola Areopagiticis preſixa existimat YO « mis«:x ordinem more Gallico ab initio receptz ſidei » in his partibus obiinuisse ad Caroli Magni principatum. 8. At non adeo antiquum esse Mozarabicum ritum consentiunt Hispanici auctores, qui ejus originem ad Leandrum et Isidorum $zculi v1 episcopos revocant. Baronius ad annum 635 ejus auctorem I-idorum agnoscit hac ratione. Cum enim Patres in concilio Iv Toletano tunc temporis habito decrevissent canone QI, ut per omnem lispaniam et Galliam, scilicet Nar- bonensem, que Gothis Hispaniarum regibus tune pa- rebat, idem modus in missarum $olemnitatibus cxte- risque ofliciis servaretur; hanc curam Isidoro [lispa- lensi $anclitale et doctrina presiantissimo episcopo a Fairibus demandatam ſuisse. Favet huic $Sententie titulus officii Gotbici in Editis, ubi « a Sancto I-idero ordinatum » dicitur. Verum Isidorus ipse in libro de Scriptoribus ecclesiastici> Leandri fratris $ui scripta recensens, lestdtur ipsum « in ecclesiasticis officiis non parvo Studio laborasse, et in sacrificii Javdibus Joannes Mariana,'in lib. v de rebus Hispanicis cap. v, ait usum obtinuisse ut Isidoro ritus Mozarabicus tri- bueretur, 8ed tamen Leandrum nownnulla invenisse. 9. Cardinalis Bona « hoc officium concilio 11 Tole- tano, cui Leander interſuit, antiquius esse » arbilra- tur, « et quidem sxculo v.jam vignisse; sed de primo e3us auctore non constare. Ab ips0 tamen Leandro IHustratum, auctum ab lsidoro, atque ab aliis pro- gressu lemporis amplificatum , nominatim ad Iide- ſonso0, cujus opera Julianus Toletinus in appendice ad librum de Seriptoribus in quatuor partes divisit, tertiamque ait ſuisse « mis8arum, hymnorum, atque sermonum. » Ad hxc Felicem episcopum librum Mis- $arum de 1toto circulo anni in quatuor ZI partes di- B vi-um emendasse atque complevisse ; ac postmodum C Petrum llerdensem antistitem, et Salvum abbatem Albzeldensem eidem argumento navasse operam. » _ | Ast Elipandus Toletanus episcopus in epistola ad Albinum $eu Alcuinum, Toletanos sanctos Patres agnoscit missarum Mozarabicarum auctores , in his Isidorum : signanter vero Eugenium, lldeſonsum, et Julianum exprimit libellus, quem confuiant Patres concilii Francoſordiensis apud Alcuinum. Quorum nullus $xculum vi przcedit. Non ergo ad s8xculum Y revocari possunt istiusmodi officiorum auctores. 10. Duo tamen affert idem cardinalis ad produ- cendam hujus ritus antiquitatem. Unum est, quod in miimales, pro deſunctorum commemoratione, et publice. Publicz erant, que in ſrequenti fidelium catu, djcbus festis, et quidem hora tertia celebrabantur. De his coucilium Aurelia» nense 11 canvne 14 : De migzarum celebritgie in pre- cipuis duntaxat s0lemnitatibus id obserrari debet , ut hora terlig mixs8grum celebratio in Dei nomine in- choetur, quo ſacilius intra horas compelentes, ips0 of- ficio expedilo, sacerdotes posgint ad vesperiing officia, id est in resperiino tempore convenire. Ubi particula duritaxal non esl exclusiva, sa revo- cala, vestibus et ornamento, quo se Clariori cultu $0- lebat ſerre in palatio, $acrum componit altare. » Utro- bique nihil aliud intelligendum putlo quam missa celebrata. Cur autem revocala dicatur Fortunato « APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. » 144 A inde ſactum puto, quod missa dicta $it a missione seu dimissione populi. « A cujus proprielate s8ermoais (inquit Avitus Viennensis antisies in epistola 1) in ecclesiis, palatiisque, sive pretoriis, missa fieri pro- buntiatur, cum populus ab observatione dimillitur. » Ex quo fit, ut allusione per antiphrasin ad miss# vo- cem facta, missa.revocala dicatur, cum populus autea dimissus, denuo ad $acrificium revocatur, Favet huic interpretationi Gregorius Turonensis in lib. 1 de Gloria martyrum, cap. 51, ubi eodem loquendi modo wviitur : « Vade, cl vigila tvtam noctem in honore, ac revoca missas, et libcraberis a plaga. » Id est, cele- bra missas, etsi ibi de matre $ua Gregorius agit. Nam ſamiliare est Gregorio, ut miss# etiam a laicis cele- brari dicantur. In ejusdem libri cap. 75, ubi de Si- B gismundo HS rege, quem ait in consortium 8ancto- % C rum ascitum : « Si qui nunc ſrigorilici in ejus honore wissas devote celebrent, ejusque pro requie Deo of- ſerant oblationein ; slatim compressis tremoribus , reslinctis ſebribus, $sanilati pristinz restaurantur. » Itaque mwiss# oblatio fiebat etiam pro requie eorum qui saucti credebantur , ut in Mozarabico pro $pirt- libus pausantium Seu conſessorum, nempe ut pro 60- rum requie Deo gralize agerentur. Sed ut ad rem, qua de hic agitur, redeam, Gregorius item, in libro de Gloria conſessorum, cap. G5, utitur etiam verbo celebrandi agendo de muliere quz « per annum in- tegrum assidue orationi vacabat, cele:rans quot.die missarum $0leinnia, et offerens oblationem pro anima viri, non diflisa de Domini mizericordia, quod habe- ret deſunctus requiem, in die qua Domino oblationem pro ejus anima delibasset : semper sexlarium Gazeli vini prebuit in sacrificium basilice $sanclz. » Locus Sane insignis ad probandum sacrificium pro deſun- clis. At que Sequuntur haud minoris sunt momen1ii : « Sed subdiaconus nequam reservans gulz Gazetum,” acetuim vehementissimum offerebat in calice, wuliere non Semper ad communicandi gratiam accedeute. » Ergo non toties communicabat, quoties offerebat, et $acris intereral, seu (ut cum Gregorio loquar) cele- brabat. Utitur etiam eodem verbo in eodem signiſi- catu Cyprianus de Oratione Dominica Sub initium. « El quanuv in unum cum fratribus convenimus, et $acrificia divina cum Dei: sacerdote celebramus, ve- recundiz et discipline memores esse debemus. » Ad quem locum in novissima editione Oxoniensi hec observalio adhibetur, ignolam olim ſuisse $0litarii Sacerdotis communionem. Sed ut rem ipsam non in- ficier, id non evincitur ex verbo celebrandi, cum mulier illa quotidie missarum $olemuia celebrasse dicatur a Gregorio, nec lamen quotidie $9 commu - nionem accepisse. Sed quid tunc, id est cum illa non communicabal, quid, inquam, de calice conse- cralo ſfiebat? aut quomodo sacerdos ipse ex eo com- munionem $Sanguinis hauriebat? an duo erant cali- ces, unus pro $acerdote, alter pro muliere cotumy- nicatura ? non capiv. Cui vero mul:er Subdiaconi ſraudem viso agnovisset, « ad matutinum Secu:ndum consuetndinem Surrexit. Quilbus expletis , celebra- ——— — —— ” aa XX me Mts cw mA a« Aww Xo» www I -— La_ oa - @ Hp £ tw | 145 DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS. 146 1tisque missis, accedit ad poculum salutare. Quz tam A $latuit. Imo fideles ipsi, tamelsi non communieaturi, ſervens acetum hausit ex calice, ut putaret $ibi den- '4es excuti. » En communio etiam $uh altera $pecie. Sed $atis de verbo celebrandi, quod idem signiſicat revocare missam Seu missas, ut ex dictis intelligitur : idque confirmat Aredii abbatis Atanensis testamen- tum, obtestantis « per corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi » et merita omnium $anctorum , uvt,in oratorio sancti Hilarii quinta feria, omni tem- pore, « maturius matutina et missa revocetuy. » 5, Missas etiam $pectare dicuntur laici apud eum- dem Gregorium non <«emel, nempe in Historize Jib. vin cap. 7 et 31, tum lib. 1x cap. 10, et lib. x cap. 8, ad hc in lib. m1 de Miraculis Sancti Martini cap. 19. Imo etiam in concilio 11 Aurelianensi canone 29 prohibetur , ut ne quis sacrificia misszarum B cum armis perlinentibus ad bellorum usum 8pectet. In his omnibus aliisque teslimoniis spectare forsan pro- prie respicic eos qui presentes aderant, Sed non communicabant. Non male huic explicationi quadrat Gregorii locus in lib. x cap. 8, ubi de Cautino Ar- vVernorum episcopo agens, qui Eulalium comitein a communione suspenderat : « Tunc episcopus (inquit, id est in feslivitate sancti Juliani) permisit eum cum cxteris missarum speclare Solemnia. Verum ubi ad communionem ventum est, et Eulalius ad altarium accessisset, » Cautinus eum voluit prohibere. Aliud ergo erat speclare missarum $olemnia, aliud GO communicare, quando Cautinus uno permiss0, aliud non ſerebat. Mitto alias loquendi formulas apud Gre- goriuim, et in conciliis Gallicanis usitatas, ut missas tenere (quod etiam de lJaicis dicitur a Gregorio in lib. vi cap. 48), el alia id genus, ut ad missz# dispo- Sitiones progrediar. 6. Contra eos qui polluto animo Sacra tractant, insignis est Gregorii locus in lib. 1 de Miraculis mar- tyrum cap. $6 : « Deflemus scelera nosIra et plan- gimus, cum nos wundos esse nescimus; et ad ipsum altare Domini accedentes, audenter sanclum corpus ejus et Sanguinem, cum $simus actu polluti, potius ad juGicium Sumimus, quam ut veniam conSequamur. » Ir; capite sequenti deflet audaciam cujusdam sacer- dotis, « qui non dubilavit miser vino madeſfactus appctere quod jejunus quisque non Sine metu potest terrente conscientia explicare, » id est qui non jeju- nus missam celebrare ausus est. Quo ex tempore jejunum esse oporteret sacerdotem qui celebraturus esset, innuit eodem in_ loco Gregorius, ubi hujus Sacerdotis culpam in ips0 Natali Domini perpetra- lain exaggerans , « ita ut aſſirmarent multi, inquit, eum post galli cantum in ipsa nocte vidisse biben- tem. » Denique Patres concilii 1 Bracarensis, canone 10, damnant quosdam presbyteros, qui in miss8a mor- tuorum, pos! accepium merum , oblationem ausi sunt Cuns8ecrare. 7. Not} licebat etiam diacono aut subdiacono post acceplum cibum rel poculum missas tractare, aut in ecclesia dum miss@ dicebantur 8tare, ex canone 19 concilii Antissjodorensis, qui de presbytero idem miss2 interesse debebant jejuni. Quam ob rem in libello de Vita $ancti Walarici, cap. 45, duo ger- mani, qui ad cum in festivitate beati Martini ave- nerant, increpantur ab ipso, quod « ante missarum s0lemnia bibere prasumpsissent. » Harent etiam GJ] nunc apud plebem hujusce religionis quzedain vesligia. Qui potuit tanita religio aſficere majores nostros in $uscipendio Eucharisliz sacramento, $i s0lam corporis Christi in eo ligurain, hoc est nudum panem ac merum vinum, revidere credidissent ? CAPUT VI. Minis|rorum in mis8a vestes el apparatus; minislerium, id est gacra supellex, seu vasa 8acra et ornamenta. 1. Ad hanc missz Gallicanz tractationem perli- linet Sacrorum Ministrorum babitus cultusque, ante $eculum v1 usitatus. Hi vestibus albis in re sacra ulebantur, tesle Gregorio de Gloria conſessorum cap. 20 : « Erat aulein sacerdotum ac levitarum in albis veslibus non iminimus chorus, » nempe in translatione reliquiarum ad dedicationem oratorit Sancli Saturnini. In concilii Narbonensis canone 12 decernitur, ut nullus presbyter aut diaconus absque aliqua infirmitate, dum missa per ficitur, egredi de alta- rio, aut exuere 8e alba audeat. Et apud Gregorium in Historize lib. iy cap. 38 agilur de archidiacono, qui « indutus alba, episcopum, ut mos est, invitabat ad altare. » Nempe mos erat, ut cum episcopus missam celebraturus in ecclesiam progrederetur, « archidia- conus cum clero in albis venienti (occurreret) dia- conibus thuribula gerentibus, » ut legitur apud Pats lum Emeritensem in cap. 6. Confer Sulpicii Severi dialogum 2 de $sancto Martino, cap. 1. Hac vests alba non utebantur extra rem sacram, $ecus atque patriarch Orientis, quorum hic proprius habitus erat, ex Vita Euthimii apud eruditissimum Cotele- rium, num. 61. Albam sen lineam vestem potius quam GR casulam -tunice! nomine designare mihi videtur Hieronymus, cui Nepolianus presbyter lesla- mento reliquit « tunican;, qua ulebatyy in ministerio Christi., » ac proinde n»n extra ipsum minislerium. Quo s8peciat Chrysostomi locus ex homilia 83 in Mat- theum, ubi ministri teinpore $acrorum « tunicam candidissimam, Mevzov xrromictoy » geStasse perhi. bentur. De amictu (quem yocamus) rara (si lamen ulla) mentio apud auctores nos1|ros ante Caroli Magni #latem. Czeterum nullis tecto aut velato capile sacra peragere licebat, propter Apostoli mandatum, quo viris universim nudo cap.le! in ecclesia orare preci- pitur, et ne Christi sacerdotes viderentur imitari pro- fanos, apud quos « sacrificantium captiva capita vye- labantur, » ut loquitur Cyprianus initio libri de Lapsis. Certe id sacris ministris prohibetur in sy- nodo Romana $sub Zacharia| pontilice, cap. 13. Lege erudili Cotelerii notas in Conslitutiones apostolorum, col. 15. Excipio Armenss, qui tecto capile sacra ce- Jebrant, teslante Baronio ad annum $863. De orario Sacerdotum in modum crucis ante pectus compo- nendv exstat decretum concilii 1m Bracarensis, ca- {47 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 148 none 4, Ad hzc concilii Narbonensis canon 4 vetat A cum Turonensis episcopus, 8ibi populoque 810 ti- ne clerici purpureis vestibus induantur, nempe in usu vulgari. 2. Przier albam Gregorius casulam Nicetii Lug- dunensis antistiiis et capsam memorat in libro de Vitis Patrum, cap. 8. Casula hactenus priscuny nomen Fetinet : « Capsa autem ita dilatata erat, ut Solent in illis candidis fleri, quz per paschalia festa gacerdo- tum hbumeris imponuntur. » Diaconus , cui hanc Priscus episcopus dederat, ea promiseue indutus absque religione procedens, « decigo encullo, » te- gumen ex illo pedibus aptavit. Erat proinde capsa illud genus indumenti, quod modo cappam appella- mus, cujus pars GJ po>terior ex humeris dependens pro cucullo quondam erat ad caput operienduin, qualis est cappa sancti Audomari episcopi, in sancti Bertini monasletio hactenus asservata. Casulam pro- cessoriam vocat Cyprianus episcopus Tolonensis in lib. i de Vita Czsarii episcopi Arelatensis, num. 23, qui hanc casulam « albamque paschalem », panperi cuidam largitus est. 3. Sacram supellectilem veteres uno vocabulo mi- nisterium ecclesiz appellabant. Eximius es locus inter alios apud Gregorium nostrum in lib, um Histo- riz cap. 10, ubi de Childeberto rege, qui ex Hispania rediens, « inter reliquos thesauros minisleria pretio- sissima detulit, » nimirum « sexaginia calices, quin- decim patenas, viginti Eyangeliorum capsas , omnia ex auro puro, ac gemmis pretiosis ornata. » Idem in lib. n de Gloria martyrum cap. 7, ait Burgundio- mens a ſfurore Guntchramni regis militum, effracto uno de $acris ministeriis calice aureo, et itt nu- mismata redacto, 82 populumque redemit. Gregorius auctor in Historie lib. yn cap. 24. Huc spectat ſactum Czsarii Arelatensis episcopi, qui in redem- ptionem captivorum « expenso argento, quod vene- rabilis Eonius antecessor $uus ecclesi® mensz reli- querat, cusltodiens illad quod Dominus in arantino paropside tinxit panem, non in argenteo vase, Opus 8anctum usque ad divini ministerii dispensationem, cum thuribulis, calicibus, patenisque pro eorumdem redemptione » vendidit, non parcebs etiam columna- rum « ex argento » ornamentis. Tum inlerpositis quibusdam ejusdem pontificis sententiis gra vissimis : B « Non credo, ait (Vir sanctus) contrarium esse Deo, de ministerio $uo redemptionem dari, qui se ipsum pro hominis redemptione tradidit. » Cumque ejus ſactum alii culparent, probarent vero alii, subdit Cyprianus episcopus qui hec refert in lib. 1 de C2 Sarii Vita num. 17 ; « Nonne in vitro sanguis Christl, et in ligno corpus pretiosissimum ejns pependit pro nobis et fulsit? » Yuz sententia Bieronymi dictum in memoriam revocat ex epistola ad Rugticum, ubi de Exuperio Tolosz episcopo, qui « omnem $substan- tiam Christi visceribus erogavit, » atque GY indubie yasa $acra, propter verba que $equui:tur : « Nihil illo ditius, qui corpus Domini in canistro vimineo, sangvinem portat in vitro. » Denique concilium Rhe- mense $ub annum 627 celebratum, canone 22, cavet, nes in Brivatensem vicum irruisse, alque inde disces- C ne episcopus ministeria «acra ſrangat pro qualicunque Sisse « direplo minislerio sacrosancto » : ex quo quatuor eorum per ſugam lapsi, « patenam et urceum, qui anax dicitur, » in patriam detulerint, et patenam quidem divisisse in multas partes; urceum aulem regi Gundobado ab ipsis fuisse oblatum, ut iden au- clor Subdit in capite 8. Palena illa 8ine dubio capa- cissima erat, similis ei de qua scribit ipse Gregorius in lib. 1 item de Gloria martyrum cap. 85, Qui locus quoniam magnam in vasa 8acra reverentiam exhi- bet, hic ex inlegro reſerendus est. « Britannorum comes cum graviter a doloribus pedum affſligeretur, et per medicos expendens $ubslautiam $vam, nihil commodius habuisset, dixit ei quidam de $uis : Si enim ab ecclesia tibi aliquod vas ministerii, quod in altari ponitur, deferatur, in quo pedes ablueres, p*-> terit libi hc causa ſerre medelam. Stulli $t ineries (ail piissimus antisies), non cognoscentes , quod sa- crata Deo vasa non debent ad usus humanos aptari. At ille Gb celeriter ad ecclesiam mittit, et patenam $acrosancli altaris de sacrario $uscipit, ibique pedes abluit. Sed statim doloribus addilis, ad plenum debi- litatus, nusquam postea gresSum facere potuit. » Addit Gregorius similiter ſecisse quemdam Lan- gobardorum ducem. Adeo $acra 0ninia cedunt, cum de potentum sumebant. 4. Longe probabilior ſuit usus VAaSUT Ui SACTOTUm, conditione, excepto si evenerit ardua necessitas pro re- demptione captivorum. 5, Preter hos alii etiam auctores ministerii no- mine usi sunt ad sacram $upellectilem $ignificandam. Nam, ut ne extra Galliam exempla petamns, occur- rit Alcimi Avili preclarum testimonium in epistola 6 ad Victorium episcopum : « De ministeriis heretj- corum, quz illis 8acra, nohis- exsecrabilia judican- tur, id est patenis paterisque, quia quid censeam pe- rinde rescribere me jus>i$ti, valid quidem observa- tionis exemplum est, quod legitur in Heptaiycho de thuribulis peccatorum. » Et infra : « Reprehendat cerle quispiam pro $ui discretione quod gsentio. Fa- teor de ministeriis illis minime delettari, quz $ype- rioris Gallizz partibus ad ecclesias legis nostre2 ca- priva venerunt; quzque nil yoluntarium , nil inno- cens preſerentia, $i dolentibus rapiantur, offerentibus prodesse non poterunt... Cur de thes4uris Suis let- ctissima quzque producens, haud omni jmpendio cu- rat, ut in his que ad sanctum ministerium pertinebunt, non magis pretiosilas possit placere, quam novitas?» Hec etsi ad confirmandum id quod in proposito era! non esl neces$arium, erit tamen ad hoc proban - dum singulare, nenpe vasis hereticoram abJalis, et ecclesiz oblatis, Deum non delectari, quz erat Avili Sententia, nisi « infusa ſornacibus, et distenta prr laminas, » pura efficiantur. ldem censet de evrum lempiis, ratus « rem insensibilem, que primumn iu- OOO Oo O— —_— ——O_——— — —yQffQu — Mw — ” — — Qz a 149 DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS. + 130 novala polluitur (nulla posse) sanctificatione pur- A tudinum Cluniacensium cap. 29, et Hildeberti epis- gari. » Alia fuit mens Gregorii Magni et ante eum honorali episcopi GE Novariensis, qui templum ido- loruin in ecclesiam convertit : in cujus dedicationem ' Envodius diaconus Ticinensis dictionem Honorato Submisit, quz dictio est secunda apud Ennodium. 6. Verum, ut ad propositum me reſeram, mi- nisterium non solum vasa $acra, 8cd etiam alia quze in Sacris usui erant, significat apud Gregorium in Historiz lib. 1 cap. 27, ubi Clodovei milites « de quadam ecclesia urceum mire magnitudinis ac pul - chritudinis » (quem sancto Remigio Rhemoram an- tistiti rex ipse adhuc paganus restituit) leguntur abstulisse « cum reliquis ecelesiastici ministeril or- namentis. » Ejusmodi supellectilem, quz ministerii erat a primis temporibus hoe inslrymentutm apud Grecos, quod variis testimoniis probateruditissimus Cangius : quibus accedit locus ex Vita Eutbimii, num. 78 ubi pvormuis prides: fit mentio. 8. Anitequam hoc caput finiam , observare conve- nit, ex Gregorio nostrale , 8acerdotes in ilinere Ccon- stitutos, ut semper 3d gacra facienda parati essent, aliquando geslasse calicem cum palena. Sic enim habet Gregorius in lib. de Gloria conſessorum cap. 22, ubi de Maximo abbate : « qui occulere quod erat cupiens, apud Insulam barbaram monasterii Lugdy- nensis peregrinari expetiit; maniſeslalus autew et ibi, ad patriam (id est ad pagum Turonicum) GS re- copi Cenomanensis epistola 8 ad rr la usu aomine censebat ur, recenset Aredii abbatis Atanen- B dire disposuit. Denique dum Ararim fluvium traisire vis testamentum in hc verba : « Quod unusquisque locus $anctus constitutus ibi habeat ministerium de- elaratum, rectum duximus inserendum, id est turres quatuor, coopertorios hologericos tres; calices ar- genteos quatuor, (ex quibus) duo ansati, comparati $0lidis triginta, alius 80lidis sexdecim, tertius $0lidis quindecim, quarſus $olidis quadraginta quinque, dno ex ipsis avuro sunt fabricati. Item cooperlorium li- neum, valens solidis quataor, pallas corporales qua- tor, majores quinque, quinquaginta quinque, mi- nores et tribuna valentia solidis duodecim, et alia quotidiana, quie Sunt arte allare, valentia $olidis quinque, et multa alia pretiosa ornamenta. » Paulo post enumerantur « [ribunalia dn», valentia $olidos quatuor; vela ad ostia tria, valentia solidos sex; tur- C res, calices, palle, et coopertoria. » Omnia satis perspicua $Sunt, praeler turres et lribuna sev tribu- nalia. In turribus inclusi erant calices, qui in secre- lario reponebantur. 7. Favet huic interpretationi Gregorius in libro de Gloria martyrum, cap. 36 : « Tempus sacrificii advenit ; acceplaque turre diaconus, in qua minisle- rium dominici corporis habebatur, ſerre cepit ad ostium; ingressusque templum, ut G9 cam allari 81perponerel, elapsa de manu ejus ferchatur in aera, » etc. Itaque ex hoc loco pat*t, ministerium dominici gorporis, id est calicem et patenam, ejusmodi turre fuisse inclusum. Unde in pradicto testamento Sem - per turres cum calicibus conjunguatur, et totidem lurres numerantur quot calices. An autem in illis turribus Eucharistia ſuerit asservala, expendemus in capite Sequenti. Tribunalium obscurior est signilica- tus. Hezc vox passim ambonem ac pulpitum signiſi- cat ; $cd his locis sedilia minis/rorum forsan intelli- genda sunt, aut cerie pulpita moubilia, seu quievis alia supellex mobilis ad. ornatum allaris, nam hic mobilia duutaxat ornamenta recensentur. Czterum Ron 80lum argentei et aurei calices erant, ex dictis, sed etiam crystallini , qualis erat ille, de quo Grego- rius in lib. 1 de Gloria martyrum cap. 46. His omni- bus addendum videtur flabellum quo diaconus mus- cas A Sacris et ab ips0 sacerdote olim abigebat, quo de instrumeuto legendus Udalricus in lib. u Consue cuperet, nave impleta demergitur , ac ipse sacerdos pelago vperitur, habens ad callum cum Evangeliorum libro niinisterium quotidianum, id est patenulain parvam cum calice. » Ubi vides ministerii nomine aliquando solum calicem cum pateua , ut mox turris occasione dicebam ; aliquando alia insuper sacra $i- gnificari ornamenta : ex quibus, que in hoc capite peztermisimus, in cayut Sequens reservainus. Poslea statutun est « ut presbyteri sine $acro chrismate, et oleo benedicto, et sacra Eucharistia alicubi non pro- fieiscantur, (nempe ut) ad officium guum $tatim inve-. niantur parati. » Quod Statutum 8ancto Bouiſacio archiepisxcopo Moguutino tribuitur in Spicilegii tomo IX. CAPUT VIII. Ecclesiarum 8eu basilicarum. ſorma et dispositio apud Francos, varieque ejus paries explicantur. 1. Non una fuit apud majores nostros ecclesiarum $eu basilicarum forma. Alie quippe in modum cru- cis, aliz recto parietum et porticuum seu alarum ordine, alice in orbem constructe erant : quzdam laquearibus yel tabulatis, nonnulle ſornicibus in- $tructe.; omnes in absidem $seu arcum desinebant, atque Orientem spectahant, quem morem usitatioremw vocat Paulinis in epistola 12 ad Severum, que es 32 in novissima editione. Unde Stephanus episcopus Tornacensis, in epistola 86 ad Lucium papam Ill , ait Parisiensis ecclesiz sancli Benedicti forma « dissi- milem et dissidentem {(esse) abaltis ecclesiis, (utpote) quz a parte 8anctuarii respiciebat Occidentem, ab introitu Orientem. » Aptissima est huic loco basilica a GY Perpctuo Turonensi antislite condilze descriptio apud Gregorium in Historiz l.b. 1 cap. 14 : « Habet in longum pedes centuin quinquaginta quinque, iu latum $Sexagiuta : habet in altum, usque ad comeram (id ext ſfornicem), pedes quadraginla quinque. Fene- Stras in altgrio Lriginta duas , in caps0 viginti; co- lumnas quadraginta unain : in toto :edilicio ſenestras quinquaginta duas , coluninas centum vigiali : ostia octo, tria in altario, quinque in caps0. » Hoc loco Gregorius totam ecclesiam dividit in parles duas, quarum una dicitur allarium, allera capSutn. 2, Quid $it capsum , non promptum est delivire. 157 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, | 432 Hac voce navim (quam vocamns) ecclesiz, vel caput A significare altare. » At in Actis $ancti Trudonis, Seu absidam cum choro adjuncto designari constat. At quo minus id de absida interpreter, illud facit, quod ovtia quinque caps0 assSignentur, quod non absidz , sed navi convenire potest. Sic dicitur capsa navis in Actis martyrum Aſricanorum apud Baro- nium, ad annum 302, num 423, ad designandam imam ver:e navis partem. Postea tamen capsum etiam et capitium appellata est illa ecclesiz pars, in qua altare locatum , presbyterium vulgo appellata , ut doctissimus Cangius observat. Gregorius in ejusdem libri cap. 16 describit aliam ecclesiam, quam $anctus Namatius apud Arvernos zdificavit, « habentem in longum pedes centum quinquaginta, in latum pedes $exaginta; in altum infra capsum usque cameram pedes quinquaginta , inante absidem rotundam ha- bens ; ab utroque latere ascellas (id est alas 8eu por- ticus) eleganti constructas opere, tolumque z#difi- cium in modum crucis habetur expositum. Habet ſenestras quadraginta duas , columnas septuaginta , ostia octo. » Quod scribit Gregorius, « inante absidem rotundam habens, » mihi prima lectione reſerri vide- batur ad capsum ; nam si ad ecclesiam referas, $cri- bendum fuisset habentem. Ex quo JQ inferebam cap- $um ab abside fuisse distinctum, cum ante seabsidemn rotundam haberet. Verumtamen poslea Satius visuin est habens reſerri ad ecclesiam, et habentem legi oportere. In utraque ecclesia, quam ex Gregorio de- . scripsimus, octo erant ostia : et tria quidem ad altare eu presbyterium, quinque ad capsum. De illis tribus, quibus ad presbyterium patebat aditus, intelligendus C Paulinus in Natali 10 : Trinaque cancellis currentibns ostia pandunt. Totidem enumerat Paulus Silentiarius : « Tribus au- tem portis totum $eptum sacerdotibus patet, » in #de:scilicet sanctnt. Sophie. In capso, quod reliquam a presbyterio ecclesize partem apud nos complecte- batur, quinque ostia erant, tria nimirum in majori porta ad occidentem : duo ad bina latera. 3. Non omittenda es: hoc loc» descriptio ecclesix Gemelicensis , qualis a 8ancto Filiberto abbate $sx- culo vit condita est : « Introrsus domns alma fulget, habitantibus digna, ab Euro surgens ecclesia, crucis inslar erecla : cujus apicem obtinet alma virgo Ma- ria, altare ante ſaciem lectuli condente beatissimo Filiberto , pictum gemmarum lamine, comptum auri et argenti congerie. Ah utroque latere Joannis et Co- lumbani arz dant gloriam Deo. Aderat a Borea Dio- nysii martyris et Germani confessoris #dicula : in dextris nobile permanet $ancti Petri oraculum (id est oratorium) : e latere $Sancti habens Martini $acra- rium. » In hoc contextu plana et perspicua fere sunt oemnia, nisi quod non salis explorata est lectuli notio. Lectus seu lectulus aliquando altare, aliquando sancti tumulum $ignificat. In Actis sancte Anxstrudis abba- issx Laudunensis, num. 35, Adalsinda, quz ei $uc- cCesSeral, celitus admonetur, « -ut lectum citius faciat »dificari. » Quod cum ab alia Sanctimoniali, Y cui 1d revelatun fuerat, audisset, cintellexit lectum illum num. 25, quidam « ante lectum piissimi Patris, » id est ante ejus tumulum, se prostrasse dicitur. Quo sensu passim apud auctores medie #talis reperitvr, ut apud Gregorium in lib. 1 de miraculis sancti Mar - lini cap. 35, ubi lectuli sancti Martini pro tumulo meminit. Omnino dici potest, lectulum hoc loco esse mensam ipsam altaris, cujus 8umma pars allare appellatur ab hoc auctore, qui szxculo vn scribebat. 4, A proposilo non digrediemur, $i referamus id quod Beda Venerabilis in lib. 1 de Historia monasterii Sui num. 5 commeinorat, videlicet Benedictum , co- gnomento Biscopum, Oceano transmiss0, Gallias pe- liisse, ut « cementarios, qui lapideam $ibi ecclesiam (id est) cum tabulatu lapideo (uti explicat Willelmus B Malmesburiensis monachus), juxla Romanorum , quem semper amabat, morem facerent, » postlularet. Deinde cum opus « ad proſectum (accederet, rursus) legatarios misisse in Galliam, qui vitri ſactores, arti- fices videlicet Britannis eatenus incognitos, ad can- cellandas ecclesie , porlicuumque et cenaculorum ejus ſenestras adducerent. Factumque est, et vene- runt; nec so0lum postulatum opus compleverunt, sed et Anglorum ex eo gentem ejusmodi arlificium nosse ac discere ſecerunt. Ad hee cuncla quz ad altaris et ecclesie ministerium competebant , vasa scilicet vel veslimenta , quia domi invenire non potuit, de trans- marinis regionibus advectare religiosus emplor cu- rabat. » Ubi vides quanta fuerit majorum nostrorum in ornandis locis $acris sollicitudo et industria pra aliis. Guthberctus abbas Anglicanus, cum rursus vilri artifices apud se deessent, aliquem « qui vitrea vasa hene posset facere » peliit a Lullo episcopo Mogun- tino, Confer Alſredi regis Vitam. 79 5. Quo ritu fieret primis illis temporibus ec- clesiarum apud nostrates dedicatio, satis explicat Gregorius in lib. de Gloria confessorum cap. 20, ubi oratorii a $e ſactam dedicationem describit. Et primo quidem in alia sancta basilica « vigiliis noctem unam ducentes, inquit, mane venienles ad cellulam, altare quod erexeramus, sanctificavimus. »Deinde « regressi ad basilicam , sanctas reliquias exinde , solemniter radiantibus cereis crucibusque, admovimus. Erat au- tem $acerdotum ac levitarum in albis vestibus non minimus chorus, et civium honoratoram ordo pr:e- clarus; $ed et populi sequentis ordinis magnus nu- merus. Cumque $acrosancta pignora, palliis ac map- pis exornata , in excelsum deferremus , pervenimus ad ostium oratorii. Ingredientibus autem nobis, $u- bito replevit cellulam illam ſulgor terribilis, elc. » Concilium Arausicanum 11 in dedicatione basilice a Liberio Patricio constructze celebratum est anno 329, Lege Vigilii papz epistolam ad Profuturum episcopum Bracarensem. Quales ad dedicationem reliquie adhiberentur, conslat ex eedem auctore aliisque, qui reliquiarum nomine intelligunt quidquid aliquo modo sanclum aliquem, ejusve timulum atti- gerat, Scilicet pannos, linteamina , ct alia id genus, Consulendus hac de re Gregorius in lib. 1 de Mira- 153 DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS. 154 eu'is 8ancti Martini, cap. 11, et lib. 1 de Gloria mar- A cum columnis svis quatuor ex argento puro. » Et in tyrum cap. 28, ut multa alia loea prateream, ec- clesiarum noslrarum partes breviter explicaturus. 6. Atque ut ab altari , quz $acralior ecclesiz pars est, exordiar; de eo hoc $statutum habemus in con- cilii Agathensis canone 14: Altaria placuit non solum unctione chrismatlis, sed etiam. $sacerdotali benedqic- tione sacrari. Et in concilii Epaonensis canone 26 : Altaria, nisi lapidea, chrismatis unctione non $acren- tur. Forma maltaris ecclesie JY sancli Petri apud Burdegalam describit Gregorius in lib. 1 de Gloria mar- | tyrum cap. 55 :« Hujus allare positis in altum pvlpitis locatum habetur; cujus pars inſerior, in modum cryp- te, ostio clauditur, habens nihilominus et ipsa cum Sanctorum pignoribus altare 8uum, » Mulla ejusmodi altariaedita, et syper cryptas locata supersuntin eccle- 8iis Ga'llicanis, Ad hxec altaria quibusdam gradibus aScersus erat, ita ut sub gradibus fideles oraturi possent consislere, ut pluribus ostendi in prefatione prima sz#cnli 11, num. 79. Ejusdem prope forme erat in basilica sancti Cypriani martyris « analogius, in quo, libro snperposito, cantatur aut legitur, » in- quit Gregorius inlib. 1 de Gloria martyrum cap. 94. Nam ex uno lapide marmoris totus sculptus asseri- tue : id est mensa desuper, ad quam per quatuor gradns adscenditur ; cancelli in circuitu , $ubter co- lumnz ; quia et pulpitam habet sub quo octo per- *$80nX: recipi possunt. » 7. Qui historiam Eucharislicam nuper composuit Rocus minister, negat ante s:rculum vin in una ec- clesia plura ſuisse altaria. Ad hoc autem revincen- dum suſſicit unus Gregorius Magnus qui in lib. y epistola 50 ad Palladium Santonensem episcopum, tredecim altaria testatur fuisse in ecclesia quadam, in honorem apostolorum ab ipso Palladio constructa. Et Gregorius alter superius in ecclesia $ancti Petri apud Burdegalam duo altaria inemorat, unum in pulpitis, aliud in crypta $ub jillo 8summo altari. Brennaci in pago Suessionensi tria erant allaria, in quibus (ut jam vidimus) Gregorius missas tres cele- bravit. Non inmoror' pluribus teslimoniis congeren- dis. Vide quz hac de re a nohis dicta Sunt in pra- ſatione prima s2culi 11, ubi tabulas itinerarias, que vice altaris itinerantibus $acerdotibus essent, in usu fuisse ante s$2culum x1 contra eumdem Rocum de- monstralum est. Th 8. Altaria ciboriis passim instrucla erant , presertim altare majus, quod przvios habebat can- cellos, et picturas ex ulroque latere ad parieles. Ci- boria erant turrile zdiculze, quatuor minimum colu- mnis innixe, que Z2dicul:t allare tegebant more Grecorum, apud quos « supra incontaminalam men- $a1n vastum in aerem immensa turris exsurgit : quadrifidis vero argenteisarcubus incumbens, argen- leis perinde columnis attollitur, in quarum vertice argenteos pedes slatuit arcus quadruplex , ut de ci- borio Sanciez Sophiz tradit Paulus Silentiarius apud eruditissimum Cangium. Anastasius in Grego- rio primo. « Hic ſecit beato Petro apostolo ciborium Leone Il : « Fecit in basilica beati Petri apostoli, Super altare majus, ciborium cum columnis suis qua- tuor ex argento purissimo deaurato, cum diversis historiis mire magnitudinis. » In ejusmodi ciboriis crux in $80mmo erat, uti etiam Romrx, tes!e Anasta- $i0 in Leone IV : « Sacrum desuper construxit altare et ciborium cum cruce. » Huc spectat e nostris Ha- riulfſus in Chronici Centulensis lib. 1 cap. 3: « Su- per illa tria altaria habentur tria ciboria, ex argento et auro parala : in quihus Ires dependent coronz, singule per singula, ex avuro gemmisque patatz, cum aureis cruciculis, aliisque ornamentis. » ltaque in $Summo ciborio cruces $seu eruciculax-erant, uli eliam in ciboriis, qua $uper tumulos sanctorum ere- B cla erant, apud Gregorium Turonensem episcopum in lib. 11 de Gloria martyrum cap. 20. Aliud ciborii genus #vi__posterioris videre licet apud Hugonema abbatem Flaviniacensem, pag. 166. Aliquando tamen columba loco crucis erat in sepuleris, ut de tumulo 8ancti Dionysii Gregorius tradit in lib. 1 de Gloria martyrum cap. 72. Hzc observatio de cruce super ciboria alicujus momenti in consequentibus erit ad explicanduw canonem 2 concilii Turonensis 11. Ejus generis ciborium cum 75 Eucharistia appensa recens Beccenses nostri restiluerunt ad exemplum eeclesie beatze MarizdeValle Gratiz, in qua altare cum cibo- rio 8ex columnis innixo ſelicis memorix: Anna Aus- triaca more antiquo, regia magniſicentia erigi curavit. 9, Gregorius Turonieus antisles non uno 1n loco picturas ecclesiz parietum memorat. Unus est in lib. 1 de Gloria martyrum cap. 65, ubi de basilica sancti Antoliani martyris apud Arvernos, quam due mulieres perillustres construxerant : « Erectis pa- rietibus super altare #dis illius, turrem a columnis, pharis, heracliisque, transvolutis arcubus erexerunt, miram camerz fucorum diversitatibus imaginatam adhibentes picturam. » Addit Gregorius hoc opus lam « elegans et subtile » ſuisse, ut ruinze periculum cernens Avitus ponliſex, « anticipans futuram colum- narum $tragem, jusserit tigna, asseresque, vel tegu- las amoveri. Quibus submotis, nec adjutoriis columnis appositis... dato columne immenso pondere, cum magno $onitu super altare et circa altare diruerunt, completaque est dis nebula de effractz caleis pul- vere. » Quem locum integrom reſero, tum ut vox calcis, que in calicis perperam mutala ſuerat, resti- tuatur ; tum ut appareat (quod superius notatum ) columnas ad altare erectas ſuisse. At ex $uperiori testimonio etiam id constat, quod modo probandum SUSCepi, Picturas parietibus ecclesiz appositas ſuisse Hine illa vox militum Gundobaldo, Clotarii (uti $2 ferebat) filio, insultantium apud eumdem Gregorium in Historize lib. vii cap. 56 : « Tupe es pictor ille, qui lempore Clotarii regis per oratoria parietes atque cameras caraxabas? » Et in cap. 22 agitur de puel- lis et pueris Eberulſi, qui « suspiciebant picturas parietum, rimabanturque ornamenta Sepulcri » beat: Martini. Idem de Wiremuthensi eccle+-i1 legitur »pd 155 APPENDIX AD OPERA SANCTI GEKMANI PARISIENSIS, 156 Bedam in lib. 1 de Historia monasterii 7G Sui, num. A rersus altare dividitur, choris tantum peallentium 6. Picturz etiam erant in illo baptisterio quod Sulpi- cius Severus exstruxeral, ubi imagines Sancti Martini et Paulini Nolani adhuc viventis depingi curaverat. Quod de 84a improbat Paulinus ipse in epistola nunc 92 ad Severum. Przclari sunt Ennodii versus in ba- plisterio agello, ubi picti erant martyres, quorum ibi reliquie condite erant, _ $epulturis animavit corpora pictor. uera Viva videns mors eat in tumulos. Morum tamen iste locus complectitur artus, QUuos paries facie, mens tevet alma (ide. Paulinus mox laudatus in natali 9 de sancto Felice memorat pictyras porticibus ecclesiz appositas, in quibus historia Mosis ob oculos posita erat. Facti rationem hane reddit, nempe ut torba rusticorum non « docta legendi, » visis sanctorum actis ad Chri- Sum converlaiur : deinde ut qui vigiles noctem in ecelesia ducebant insomnes , his picturis animos pa- Scerent, et a compolationibus averterentur. $0. Non itaque in altarj erant picture aut imagi- nes, nisi admodum in vel's et arcubus ciborii, quod eruditus Cangius observat in degcriptione Sancte Sophie. Hue fortas8e trahi potest id quod Optatus in fine libri m tradit de Paulo et Macario, qui diceban- tur venturi, « ut interessent 8acrificio; et enum alta- ria golemniter aptarentur , proferrent ili imaginem, quam primo in altari ponerent ; et sic $acrificium of- ſerretur. » Quo rumore ita perculsi sunt animi, ot 8acrificium, velut « sacrum » ac detestandum, aver- garentur, Sed compertum est falsum ſuisse rumorern. « Yisa est puritas, ct rit1 solito 8olemnis consuetudo perspecta est. » Quamquam existimem id potius de Constantis imperatoris quam de aliqua $acra imagine esse inlelligendum. Non JJ satis constal quo in loco esset illa Narbonensis ecclesie « pictara , quz Dorni- num nostrum, quasi precinctum linteo, indicabat cru- cifixum. » Chrisius vero cuidam presbytero apparuissc dicitur, conques1us quod se nuduim 8pectantium ocu- lis exhibuissent. Monitus episcopus, « desuper veluim expandi jussit, » apud Gregorium in lib. 1 de Gloria martyrum cap. 25. Dignum nostre #tati exemplum. 41. Venio ad ecclesie cancellos, quos Sub arcu, ubi clerici psallebant, positos ſuisse docet Gregorius in lib 1. de Gloria martyrum cap. 39. Qui locus elsi ad Sancti Pancratlii ecclesiam , que non procul 4 Romz vrbis muro erat, perlineat, bic tamen non vi- detur pretermiltendus. Ait itaque Sanctum Pancra- tium $everun ſuisse de perjuris ulcorem : « Ad cu- jus 8epulcrum $i cujusquam mens insana juramen - tum inane proferre voluerit, priusquam sepulcrum ejus adeat, hoe es antequam ad cancellos, qui sub arcy habentur, ubi clericorum psallentium stare mos ext, accedal, $\alim aut arripitur a demone, aut ca- dens in pavimentum emillit spiritum. » Cancel!i cle- ricoarum chorum et altare a laicis separabant, viculi pr:28cribit canon 4 concilii n Turonensis : Ut laici 8ecus alltare, quo gancla mysleria celebrantur, inte! elericos tam ad vigilias, quam ad mis»as, Sfare pe- nitns non proeumunt : 8ed pars illa que « cancellis C D pateal clericorum. Paulo aliter apud Grecos, ubi clericos ab allari separabant cancelli, quibus s0li sa- cerdotes conlin”-bantur, apud Cangium in Descri- ptione Sanct:e Sophie, num. 70. Erant et caucelli ad tumulos sanctorum. Gregorius, in lib. 1 de wira- culis sancti Martini cap. 35, reſert cujusdamn factum, qui « lignum venerabile de cancello lectuli, » id ext lumuli, sancti Martini abstulerat. Porro cancelli ali- quando, vel $altem eorum ornamenta, constabant argento, cui non pepercit T& Czsarius episcopus Arclatensis, illud expendens in captivorum redein- ptionem. « Videntur etiam hodieque (ait Cyprianus in lib, 1 de &jus Vita, num. 47) securium ictus in po- diis et cancellis, dum inde columnarum ex argent» excultuntur ornamenta. » 12. Prater picturas, etiam pallia (ut vocabant)'seu tapelia ex parielibus pendebant, vela in osliis. Gre- gorius in lib. 1 de Miraculis sancti Martini cap. 43 ait, hanc apud talos specialem (mendose, spiritalem) vigere medelatu, ut $i quis pustule percutiatur vul- ere, ad propinguum quod ſuerit beati Martini orato- rium habeatur perſugium ; et aut ex velo janu:e, aut palliolis quz pendent de parietibus, quidquid primum raptum ſuerit, fit salubre. » Apud eumdem, in lib. 1v Historie cap. 31, avis quedam « in sacrarium $uh velo » transisse dicitur, et cicindelem exstinguere voluisse, » nisi « ab ovtiariis » prohibita ſuisset. Sacrarium locus est altaris, quem locum vela ad ostia presbyterii appensa tegebant. Inſeriorum vero ministrorum id officii erat, ut senioribus vela ad vstia 8ublrrarent, ex concilii Narbonensis canone 13, Ne- potianus, teste Hieronymo, marxime sollicitus erat, « $i nileret altare, $i parietes absque fuligine, $i pa- vimentum tersum, $i janitor creber in porta, si vela $emper in ostiis, $i Sacrarium mundum, $i vasa lu- culenta, et in omnes cxremonias pia 8ollicitudo dis- posita. » Ad hc in ciboriis et'am vela quatuor, ng Sacra quorumvis aspectui paterent, suspensa ſuisse colligi potest ex $imili more non golum Grecorum, 8e( etiam Romanorum , de quibu} Anastasius in Leone Ill : « Fecit et in circuitu altaris alia vela alba, holoserica rosata, quz pendent in arcu de ci- borio, numero quatuor. » Quanquam de ejusmodi velis ad ciboria nullam invenio apud veteres auctores nostros mentionem. lilud etiam huc facit, quod pallas quibus $sacra tegebantur, non JY tennes, ut diximus, sed densas esse volebant nostrates Galli, ne mysteria a quibusvis ceraerentur. Que cautio non fuisset ne- cessaria, Si velorum usum in ciboriis habuissent. Pavimentum vero ecclesiz non raro ex musivo, id est tessellatis lapidibus, ut Coloniensis Thebaorn apud Gregorium in lib. 1 de gloria Martyrum cap. 62. Tectum aliquando ex cupro eral, ut de basilica $a!1- cle Crucis et $3ncli Vincentii legitar in Vita Drociu- vei abbalis. Sed hc mi..utiora mitto. 15. Paulinus in epistola ad Severum loquitur de « secrelariis duobus jurta apsidem, » refertque ver- $1$ indicantes « oflicia ta Saprhiratos Flectit per prasinum vitrum lapillos. Huic est porticus applicata triplex , Fulmen'is Aquitanicis 8nperba : Ad cujus $pecimen remotiora Claudunt atria porticus secuntz : Et campum medium procul locatas Vestit saxea Silva per columnas. Hinc agger $o0nat, hinc Arar resnltat. Hine 8ese pedes, atque eques reflectit, $1 Stridentum et moderator esselorum : ,urvorum hine chorus helciariorutn, Responsantibus Al 'elnie ripts, Ad Christum levat amnicum celeaum?, Sic Sic psallite nauta vel viator : Namque i4te eut locus omnibus peterdus, Omanes quo via ducit ad Salutem, Ecelesia ergo illa, Orienti obvcrsa, laqueari deaurato oruala erat. Ex marmore fornix, pavimentum, et ſenestrx, vilris versicoloribus distinete. Triplex in cior penitentes excipiebat. Media navis coluwnis ex marmore Aquitanico , id est e Pyrenzis montibus exciso, hinc inde vallata, quasi 8ilvam saxeam exhi- bebat. Apud eumdenm auctorem in carmine 16 pon- tifex « concionaturus in gradibus venerabilis ar (conslitisse dicitur) , plebe circumsisleute, » id est Stante. Nam concionem $acram auditores nounisi Stantes excipiebant, ut eximins Sirmundus al bune locum aunotavit. Neque hoc preteream, quod idem Sidonius in carmine 17 laudat Gazetica vina, Grego- rio Gazetum vinum, supra in cap. 6, nuw. 4, ita di- ctum a Gaza Palze$tinz, testante Isidoro. CAPUT IX. Quo in loco posite sanctorum reliquie; an et ubi Eu- charis1ia ad Viaticum reservata ante s@culum vin ? Que tune temporis Ecclesic Gallicana de Eucha- ris(1a ſides. 821. Ad absolutam de inissa tractationem perti- net Eucharislie reservatio ad viaticum, quam ante $eculum 111 aut 1x ſactam negant quidam novatores. Sed antequam id expeadamus, de reliquiis $aucto rum earvmque in ecclesia positione agendum est, ut planiora flant que de Eucharistiz reservatione di- crnda $sunt. 2. Tribus in locis reliquias 8acras conditas ſuissa Gregorius es anctor. Primo in cryptis subterraneis, nempe $ubtus altare, Quod probat egregius Gregorii locus de corpore sancti Petri in Vaticano sepulti, in lib. 1 de Gloria martyrum cap. 28, atque alter in C ejusdem libri cap. 52, ubi de ecclesia sancti Petri apud Burdegalam , superius a nobis relatus. Idew a$truit (ut alios omittam) Paulinus in natali 9 de tancto Felice. Nam quasi contignata $acris cenacula Lectis, Spectant de $uperis altaria 1ota ſenestris, Sub quibus iatus habent $a clLorum corpora Seuem. Namque et apostolici cineres sub c&lite mensa Nepositi, etc. 5, Secundo reliquix locabantur in parietibus ec elesiz, ubi depingi solebant imagines $acr:e. Grego- rius in lih, vir cap. 31 factum narrat cujusdam Eu- ſronis Syri, qui, allatis sancti Sergii martyris reli- quiis, ecclesiam in ejus honorem apud Burdegalam ediſicaverat, ubi miracula increbruerunt. FY Hoc accepto, « Mummolus cum episcopo B-richrainno ad D jomum Syri accedit, vallatoque homine, pignera $ibi sancta przcepit ostendi. Negat ille... Tunc Murm- molus elevari ad parietem scalam jubet. Eran enim in $ublimi parielis cvnlra allarium in capsula re- conditz. » 4. Tertio quandoque in baptisterio collocabantur, teslante Gregorio de seips0 in fine libri x. « Bapti- Sierium ad ipsam basilicam sancti Perpetui zdificari przecepi, in quo sanch Joannis cum Sergii martyris reliquias posui : et in illo priore boplisterio 8ancti Benigni martyris pignera collocavi. » Nusquam guper allare po$itze $unt reliquiz, nisi forte ad breve tem- pus. Quo spectat Gregvrius in fHigtoriz lib. 1x cp, 6, ubi de quodam prestigiatore, qui cum Turonos, Gre- 139 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. gorio necdum notus, vespere accessisset, dicens « $e A moris exempla jam inde a seculo iv. Anno 442 ce- de Hispaniis adventare, ac reliquias bealissimoram marlyrum Vincentii levite Felicisque exhibere, » Gregorius, « quia jam hora preterierat, » ut reliquiis occurreret, dixit : « Requiescant beal# reliqui:e 8uper altarium, donec mane procedamus ad occursum ea- rum. » Quod argumento est aliquando reliquias ad breve lempus in altari expositas ; 8ed earum proprium ibi locum non ſuisse, ex dictis manifestum est. Quan - quam neque ad breve tempus reliquias super altare posilas probavit sanctus Odo abbas Cluniacensis, aut potius sancla Gualburgis seu Walburgis : quz cum, reſerente Bernone abbate, miracula in quadam eccle- sia ipsi dicata patraret, « contigit ut ejusdem sanctz Gualburgis reliquiz $uper altare per aliquot dies manerent : $ed mox miracula cessaverunt. Tandem vero ipsa virgo cuidam ex infirmis apparens: ldcirco, inquit, non sanamini, quia reliquie mez $unt super altare Domini, ubi majeslas divini mysterii debet $0- lummodo celebrari. » Ita sanctus Odo in lib. 1 Col- lationum cap. 28. Hzc narratio innnit , raro per id lempus, id cst Fhz sxculo x, reliquias altari imposi- tas ſuisse, tlametsi id permiltit Leo papa IV in homi- lia quadam his verbis : « Super altare nihil ponatur, nisi capsz et reliquize, aut forte quatuor Evangelia, et buxida cum corpore Domini ad viaticum infirmis : c#tera in nitido loco recondantur. » Quod totidem repetit verbis Ratherius Veronensis episcopus in synodica oratione ad presbyleros $u0s, 5, Sed forte quis dicat id unum ab Odone impro- batum, quod reliquiz super mensam altaris, in qqa oftertur sacrificium , positz Sint : non improbaturus, 8i in loco paululum a mensa snmmoto, ut fit, expo- nerentur. Quidquid id est, si reliquiarum $edes $x- eulo 1x aut x ad altare essc poluit, alins fuit mos precedentium seculorum, ut ex dictis intelligitnr : quibus temporibus neque reliquie, neque picture altari apponebantur. Floribus tamen altaria ornari non improbat Venantius Fortunatus in lib. vim carmine 9 ad Radegundem, quod carmen De florihus super al- tare inscribitur. Tum premisso veris redeuntis elo- gio subdit. Jade viri postes et pulpita floxibus ornant , Hinc muljer roseo complet odore Sinum. At vos non yobis, sed Christo fertis odores : Has quoque primitias ad pia templa datis. Texistis variis allaria ſesta coronis, Pingitur ut filis floribus ara novis. 6. His pr:emissis, agendum est de Eucharistia $a- era, cvjus usum ad viaticum eorum qui in pace Ec- clesizx vita deſungebantur, antiquissimum esse docet canon 12 (aliis 15) concilii primi Niczni. De his vero qui recedunt ex corpore , antique legis requia obser- rabitur etiam nunc, ila ul..... ultimo vile $ur viatico non defraudentur. Quod de communione per Eucha- ristiam inlelligendum esse verba 5% $subsequentia probant. Accedit Ambrosii doctoris sanclissimi exem- plum apud Paulinum, ubi « Honoratus $acerdos ec- clesiz Vercellensis Sancto in extremis agenti Domini corpus obtulisse » dicitur. « Quo accepto, ubi glu- tivit, emisit spiritum. » Non desunt alia ejusdem B C lebratum est in Gallia concilium Vasense, in cujus canone 2 sancitum est de peniteniibus $ubito inor- tuis, ut eorum oblationes recipiantur, Quia neſas eat eorum commemorationes excludi « salutaribus z8acris, qui ad eadem 8acra fideli afſectu contenden/es, dum ze diulius reos 8tratuunt , indignos 8alutiſeris mysteriis judicant ; ac dum purgatiores restilui desiderant, absque sacramentorum vialico inlercipiuntur. Mos ergo tunc erat, ut nisi svbita morte inlerciperentur fideles, Acciperent sacramentorum vialicum, salutaria Sacra, Salutiſera my$teria, a quibus pcenitentes religionis causa abstinebant. Insignis de Viatico est canon {1 concilii x1 Toletani; et Gregorius Il de his qui pa- rentes $u0s necassent, decernit, ut toto vite tempore corpus dominicum non suscipian!, nisi in $u0 exitu pro viatico. Postea vero id variis Ecclesiz legibus preceptum est. | 7. Sed ante hxc omnia $acri viatici antiquiorem usum observare licet in epistola syaodica ecclesie Aſricanz ad Cornelium papam, quz epistola est ors dine 54 inter Cyprianicas apud Pamelium, de pace lapsis maturius danda ob persecutionem ingruentem. His enim ob eam causam communionis Sacre muni- mentum concedunt Patres, ut tuti contra adversa- rium essent, quz instituti viatici ratio est. Sed locum integrum ex illa epistola reſerre juvat : « Nunc non infirmis, sed ſorlibus pax necessaria est; nec mo- rientibus, sed viventibus communicatio a nobis danda et : ut quos excilamus et hortamur ad prelium, non inermes et FG nudos relinquamus, sed protectione $anguinis et corporis Christi muniamus. Et cum ad hoc fiat Eucharistia , ut possit accipientibus es84 lutela, quos tvios esse contra adversarium voluimus, munimento dominice saturilatis armemus. Nam quo modo docemus aut provocamus eos in conſessione nominis Sanguinem $suum fundere, si eis militaturis Chrisli $Sanguinem denegamus ? aut quo modo ad mar- tyrii poculum idoneos facimus, si non eos/prius ad bibendum in ecclesia poculum Domini je comm nicationis admittimus? » | 8. Par utique ratio est de morituris, ut 8acr:e Eu- charislie viaticum accipiant, ne inermes et nudi relinquantur, sel protectione sanguinis et corporis Christi muniantur. Et maniſeste innuit Cyprianus morienlibus tunc temporis datam fuisse corporis et Sanguinis Christi communionem : « Nunc, inquit, non infirmis, sed fortibus pax necessaria es; nee morientibus, $sed viventibus communicatio a nobis danda est, » nimirum communicatio per Eucharistiam, per corpus. et sanguinem Chrisli , ut postea explicat. Ergo etiam lunc infirmis, et morientibus eadem com- municatio tribuebatur. Quippe « idoneus esse nn potesl ad martyrium, » certe nec ad mortei, « qui ab Ecclesia non armatur ad preliuin ; et mens de(i- cit, quam non recepta Eucharistia erigit et accendil, » ut idem Cyprianus in consequentibus habet. Denique ait pasloribus imputandum esse , $i tam in persecu- tione conslituti Eucharistia non muniantur, quaiu Si 461 DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS. 402 « bogus miles (Seu Christianus) qui omnia sua dere- A etiam apud Grzcos, ex eorum Euchologio, in que liquit, et contempla dome, et parentibus, ac liberis, $equi Dominum Suum maluit ; sine pace et sine com- municativne decedit. » Quod maniſeste de vialico in- telligendum et. 9), Sed longius provehor quam esset necesse ad demonstrandum id quod in argumento erat, nimirum antiquissimum esse in Ecclesia usum viatici infirm1- rum , utpote a FJ primis purioribusque Ecclesie tewporibus receptum : ita ut pastoribus in culpam deputaretur , $i quis pie vivens absque viatico dece- deret. Verum divinam Eucharistiam ad vialicum ſuisse tunc reservalam non $atis inde intelligitur : tamelsi vix alio modo poterat infirmis quibusque absque hac repositione subveniri, cum missarum $0- lemnia longam moram exigerent. Sed ut id planius fiat, quxdam hoc loco, quoad brevius ſieri poterit, observanda $unt. 10. In primis non aliter potest inlelligi Paulini narratio de Ambrosii extrema communione , nisi Encharistiam reservalain admillamus. Ainbro- Sins morte imminente, « ab hora circiter nndecima diei, usque ad illam horam, qua emisit spiritum, expansis manibus in modum crucis oravit. Honoratus aulem $acerdos ccclesix Vercellensis, cum in supe- riori domo $e ad quietem composuisset, tertio vo- cem vocaniis $e audivit, dicentisque $ibi : Surge, festina, quia modo est recessurus. Qui descendens, obtulit Sancto Domini corpus. Quo accepto, ubi glu- tivit, emisit spiritum. » Nemini hic fingere animo li- C cet, missam ad hoe fuisse celebratam. Tempus non Sinebat, hora diei minimum duodecima ; non tempo- ris articulus et angustiz, 8iquidem Honoratus, qui lunc ad quietem in lecto compositus erat, mox ut descendit, nulla interposita mora, obtulit Sancto Domini corpus. Ergo ex reservata Eucharistia id fa- ctum est. 11. Concedat forsan aliquis, ex reservala quidem, uou in ecclesia, ed domi, quod cuivis liceret Eu- charistiam deſerre in proprias des. Nec sane video quid ex Paulino huic responsioni possit opponi, ta- melsi rem aliter se habere non dubito. Verum con- ſeratur hic locus cum Palladii testlimonio iu libro de Vita sancti Johannis Chrysostomi, aut potins cum ita legitur, pag. 359, apud Goarem : « His dicug, » scilicet post baplismum, et unctionem baplizatis 1t- pertitam, « patriarcha ingreditur cum recenter illu- minatis ad Introitum, et deinceps divinaam perfſicit miSSAM, vai Tee axohovIag Thy Oiinv Merrovpyiave » Unde consequens est, sacrum Christi sanguinem ex precedenti sacrificio ſuisse reservatum. Quod etiam de alia Eucharistiz specie satis innuit Chrysoslomus, ubi ait irrupisse ubi sacra erant reposila, et vidisse omnia quz intus erant. Denique verbuin aniztwvro jdem est ac repositum, reservatum ad tempus. Yanc reservationem improbarunt quidam s:eculo 1v, pu- tantes « myslicam benedictionem nihil ad sanctifica- tionem proficere, $i quid ex ea fiat reliqui in alium B giem, » quos « insanire » dicit Cyrillus Alexandrinus ad Calosyrium episcopum scribens. 12. Sed Gracis aliis omissis venio ad 1.atinos, quorum inter primos occurrit Optatus. Is in lib. 1 conqueritur, quod factia Donatistarum eo usque eru- pisset, ut jusserint « Eucharistiam canibus ſundi. » In lib. v1. eadem querela iteratur, RY quod frege- rint eraserintque altaria, « in quibus vota populi et membra Christi portata sunt, » imo « ubi corpus Christi habitabat. » quad non de transeunte et hora- ria (ut ita dicam) $acrificii actione, sed de perina- nenti habitatione interpretandum est : nec Sane 88- cra tum fiebant, cum Donatistz in ecclesiam, in ip- Sum corpus Chrisli gras8ati Sunt. 13. Eadem reservalio probari potest ex lib. 1 Dia- logorum Gregorii Magni cap. 24, ubi sanctus Bene- dictus, audito monachum e suis quemdain gepulturr beneſicio divinitus arceri, nuntiis « inanu $ua proti- nus communionem dominici corporis dedit, (atque) hoc dowinicum corpus super pectus (mortui) cum reverentia poni (praecepit,) eumque $epulture Sic tradi. » Notanda particula protinus, hoc est nulla interposita mora, quz ad $acra celebranda necessa- ria erat. 14. Idem mos Eucharistiz asservandz apud Gal- los jam obtinebat tempore Perpetui Turonensis epi- Scopi, id est szculo v, quo tempore Perpetuus in 8u0 teslamento « Amalario presbytero capsulam commu- nem unam de serico, item perislerium et columbam ipsius Chrysostomi epistola ad gg Innocentium a ny ad repositorium dat, » legatque. Rocus minister ne- Palladio relata. In ea epistola describit Joannes irru- ptionem militum, quz in ecclesiam CP. ſacta est Sabbato sancto, cum omnia ad solemnem baptismum essent disposita. Tunc quippe sacros Fontes cruore vulneratorum ex Promiscuo $exu perfusos ſuisse $cri- hit: sed neque hic malum $substitisse. Milites enim « ubi sacra erant reposila » irrumpentes, « "Eva 7% &pis 4rtxtivro, Viderunt omnia que intus erant, ct Sanclissimus Christi $anguis, T5 aywwraro alu T9) Xpeorov®, in praedictorum vestes effundebatur. » I autem factum est, cum omnes catechumeni . ad SuSCipiendum baptisma aplati essent. Ergo ante 8a- cra celebrata, quz Sabbalo sancto, nonnisi absolutis baptismi cxremoniis, ab antiquo inchoari os ext, gat hane columbam ad Eucharistiam, $ed ad quidvis aliud reponendum ſuisse inslitutam. Et bac quidem responsio aliquid valeret, $i nullus alius nobis sup- peteret locus ad probandum usum columbarum ar- geniearum aurearumve ad Eucharislie reservalio- nem. At multa id evincunt veterum tes!imonia, atque ritus etiam hodie quibusdam in locis perseverans, ut in ecclesia sancti Mauri prope Parisios : ubi conti- nend:. divine Eucharistiz vasculi loco est aurala columba. Idem mos olim yigebat apud Cluniacenses nos1ros, teste Udalrico, qui pyxidem corpus dominis cun ad viaticum infirmorum continentem, « in aurea coluinba jugiter pendente super altare » fuigse re- cou litany terium, ad ornatum, et ad repositorium. Primi et 8ecundi generis columbe erant in baplisteriis et in quibus- dam altaribus ; terlii vero generis aliz passim ad continendam Eucharistiam divinam. 19. Ad harum tamen imitationem columbe que- dam etiam ad reponendas reliquias Saeras ſacie Sunt : quo in YY genere erat ilk ecclesie bealy Marie Landunensis, cujus meminit Hermanuus mo+« B nachus is lib, 11 de Miraculis sanctz Marie cp. 28, ubi de ſurto Anselmi cujusdam, qui « cruces aureas et phylacteria confringens, inter cetera etiam an- ream columbam conſregit, quz pro lacte et capillis 8$ancie Mariz, ut ferebatur, introrsum reconditis, multum erat famosa et honorabilis. Unde et in majo« ribus festis $uper ejus allare $0lebat appendi. » Ve- rum non Semper appens:e erant ejusmodi columbe guper alfare, sed ad breye tempus : neque primis $eculis reliquias super altaria appendi religio ſere- bat. Neque forsan alibi uspiam inveniri possint ejusmodi columbe ad continendas reliquias : nec ob hoe singulare ſactum elevari debet ex Perpetui tes1a- mento petita auctoritas ad probandum usum colum- barum pro Eucharistiz seu viatici asservalione. CE 20. Eucharigtiz asservatz argumentum certius et exploratius legitur in canone 3 concilii 1 Turonen- sis, qui de compositione corporis Domini in altari inseribitur, his omnino verbis expressus : Ut corpus Domini in aliari, non in imaginario ordine, z8ed 81 crucis titulo componatur. De hoc canone ſusius egi- mus in libello de Azymo cap. 8. Sed quzdam hic re- tractare juvat. Tres $unt de explicando hoc canone Catholicorum sententie. Binius existimat hoc- de- creto prohiberi ne corpus Domini inter Sacras ima» gines super altare poni solitas, $ed potius collocetur $ub ipsa cruce, que. in meditullio ipsius allaris poni consuevit. Jacobus Sirmundus e contrario censet nihil aliud hoc canone velari, quam ut panis in cor- pus Domini consecrandus non aliter pro cujusque D arvitrio quam impressa cruce ſormetnr. Tertia $en- teniia est cujusdam viri doctissimi, hunc canonem intelligendum esse de componenda oblatione cum calice tlempore $acrificii e regione YZ crucis in medio allari positz, non vero ad dexteram, aut ad Sinistram e regione imaginum, 24. Ut sincere ac ingenue profitear quod senlio, premittendum est imaginario ordine hoc in canons nihil aliud signilicari, quam ordinem $eu locum ima- ginum. Quo Sensu imagineria pictura dicitur ab Ana- Stasio in versione secundi concilii Niceni, et in libro primo Beati abbatis adversus Elipandum imaginarie, id est Secundum imaginem, et alia id genus nou pauca. Deinde titulus crucis idem esl ac crux ipsa, Super 16: altare (uti $uperius vidimus) olim erigi s0lita. Hoc A tunatus in lib. 11 carmine 2 $ensu monachus Dervensis anonymus in libro de Miraculis Sancti Bercharii abbatis, agens de extremo Hugonis cujusdam artificis morbo : « In titulo erucis, ait, qui stabat ad pedes artificis decumbentis, $ubito visus est illucescere globus #thereus, » in $eculo no- $1r0 11, pag. 83%, ubi citulus crucis indubie nibil aliud $ignificat quam crucem ipsam, que ad pedes fidelium jn extremis agentium apponisolet. Denique ex Superio- ribus in memoriam revocaudum est, imagines $ub prima $tirpe regum nostrorum vix ac ne vix quidem altaribus ſuisse appositas, $ed parietibus utrimque altari adbzrentibus, ubi etiain vasa $acr2, et libri ad mis$am- neces83rii in Secretariis 288ervabantur. His observatis, planissimns est premissi canonis Sensus, nempe ut corpus Domini non in secrelariis cum vams aut libr's $acris, adeoque non inter imagines, sed sub , cruce ipsa componatur, ita ut e cruce, quz in Summo ciborio, itz ut exposuimus, eminebat, penderet. - 22. Non immoror reſutandis aliis $ententiis ; nam pri- ma imagines illis temporibus guper altare poitas ſuisse $Uupponit contra veterum morem. Secundz et ier- tix auctores volunt hoe in canone corpore Domini nj- hil aliud 94 significari quam vel conſectionem panis eucharislici, qui cruee $ignandus it, vel composito- nem oblationis in altari tempore $acrificii, etiam ante consecrationem. Quod neutrum stare polest, cum apud scriptores ecclesiasticos corpus Domini semper Significet Eucharistiam re vera consecralam, non vero panem conficiendum, vel etiam oblatum, ante conse- crationem, 25. Quidam existimant hoc canone caveri ne Eu- charistia in turribus, ut fieri antea consueveral, el quidem jnira, armaria, asservaretur, s8ed polius in ips0 altari quales ſuisse turres aiunt a Gregorio Tu- ronensi antisile et a Venantio Fortunato memoralas. Verum in illis lurribus non jpsum corpus Domini, sed minislerium Dominici corporis, ut Gregorius in lib. 1 de Gloria martyrum cap. 86 loquitur, id est VaSa $ACra, quemadmodum Supra expoguimus, Serva- batur. Attamen Sanctus Vdo abbas Cluniacensis in lib. 1 Collationum cap. 32, ubi hunc Gregorii locum reſert, hoc nomine intelligit capsam cum corpore Do- mini. Sed haud g8cio an ejus auctorilas decretoria censenda Sit in re lam antiqua,quze ejus ztatem tre- centis amplius annis precesseral. 24. Hanc Eucharislie cum $sacra cruce in allari compositionem illustrat Paulini episcopi egregium carmen ad Severum. _—_ venetranda tegunt-altaria ſeedus, Compositisque sacra cum cruce mart\ribus. Cuncta $alntiſeri coeunt ingignia Chrigti : Crux, corpus, sanguis martyris, ipse Deus. 1d est, $i bene hunc locum interpretor, crux in $UmMMo, corpus ct sanguis, id est reliquize, martyris in i190, $cilicet 8ubtus allare ; ipse Deus, boc es ipsum Domini corpus ia columba. appensum in medio. Hic vero lojuendi 95 modus, ipse Dens, indubitanter as- $*rit veram., non um'raticam Christi in Eucharistia Lr.rsentiam, quam eodem fere modo exprimit For- DE LITURGIA GALLICANA LIBER PRIMUS.” 165 5 ad Felicem Biturigen- sem episcopum in turrem ejus : Quam bene juacta decent, $acrati ut corporis Agni Margaritum ivgens aurea dona ferant ! I4 est ut calix et patera ex auro, quz in illa Jurre ex dono Felicis continebantur, $sacrificii tempore pretio- $4m margaritam, $cilicet ipsum corpus Domini cum $anguine, ſerant. 25, Hzc namque fuit semper Gallicanz Ecclesiz de sanciisgimo Sacrainento figes, eyjus pou alinm lestem magis illustrei ae certum aferre licet, quain Hilariutw clarissimum Dactorem, cujus Solemne ef- fatum et : « De veritale carnis el Sanguinis non re- lictus est ambigendi locus, » at ipse loquitur in lib. vin de Trinitate. Eamdem fidew astruunt, ut initio hujus libri vidimus, veteres libri Missales Ecclesize Gal- licans, in quibus Christum precatur sacerdos, ut operan- le virtute divina, panem mutatum in carnem, poculum versum in sanquinem, illuin sumatl in calice, qui de ips0 fluxit ex latere. Et in alſo : Corpus tuum pro nobis crucifixum edimus, et sanquinem sanclum tuum pro no- bis efſusum bibimus. ll:ec yostra, hae majorum nostro- rum ſides, quam utinam fratres nostri aversi jam tandem vel $ero agnoscant; neque nos amplius pro- vocent ad licticiam illam novationem, quam Pascha- 8i0 Radberto auctore s:eculo 1x contigisse criminan- tur. Ne pluribus hic morer, luculentum his testimoniis auctorem adducere $»fficiat, nimirum Alcuinum Pag- chasio superiorein, cujus unius auctoritas, tam clarae| maniſesta, hanc controversiam dirimere deberet. ls ita- que in episiola 113 ad Paulinum Aquileiensem patriar- cham hc verba habet, 9 liueris aureis inscriben- © da : « Ne quzs0 obliviscaris in tais 8anctis orationi- bus nomen amici tui Albinj; $ed in aliquo memorize gazophylacio reconde illud, et proſer eo leipore op- portuno, quo panen et vinum in subwantiam corporis el Sanguinis (Christi congecraveris. » Qui tam perspi - cuis verbis detrabit fidem, is uon veritalis, sed con- tentionis, sed erroris, $6d schismnalis amalor esl. 26. Czterum ex asservala Eucharistia s01i commu- nicabant infirmi, non sani, quibus vix unquam eztra mis8am communis 2 Sacerdote porrigebatur. Conlra- rius 10s iu ecclesia Jerasolymilana primum ca@episse videlur ex Humberto cardiaale in responsione contra Gracorum calumnias, in hac verba ; « Ad bec i quid ex Sancla el venerabili Eucharistia in Jerosolymitauis ecclesjis superſyerit, nec incendunt, nec in ſoveam millunt; sed ja pyzidem mundain recondunt ; » et $8- quenti die communieant/ ex ea populum, quia quoti- die communicant ibi : 80 quod conveniuat illuc ex diversis provinciis Christiani, qui propter ſider et Maximum awmorem Fili Dei communicare ibi deside- rant. » Haec longe probabilior est ratio, quam e0- rum qui passin id actitant sige delectu contra vele- rem Kcclesiz more. Quo tempore id fieri ceperi. in ecclesia Jeroso|ymilana, non est exploratum, bane antiquissimum esse asservan:l;e illis in partibus Eu- charistliz morem colligimus ex Cyriflo episeopo Ale- xandrino, qui in epistola ad Calosyrium arguit eos, qui mystic:m benedictionem nitiil ad sanctificatio- 167 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN PARKSIENSIS. 168 nem juvare dicebant, si quid ex ea fieret reliqui A vivificantem gratiam , perpetuam in ips0 exislere. » in alium diem. Quos insanire ait Cyrillus. Neque Sed longius extra metas digredior, ad Gallicanum enim allerari Christum , neque sanctum ejus corpus Lectionarium venio. immutari : 8ed benedictionis vim ac facultatem, et DE LITURGIA GALLICANA. LIBER :SECUNDUS, © [— D7 1. Absolutis iis quz 3d jillustrandam veterem Liturgiam Gallicanam necessario premitlenda vide- wk jam tandem aggredimur antiquum Gallicanz Ecclesiz Lectionarium , cujus examen in buuc locum remisiumus. Repertum a nobis est in percelebri monasterio Luxoviensi , litteris Francogallicis seu Merovin- gicis anle annos mille scriplum, ut ipsa characterum ſora demonstrat. Continet vero lectiones prophetia- rum Epistolarum , et Evangeliorum per totum annum in missa , et in aliis majorum solemnitatum officiis recitanlas. Illud Gallicanum , tametsi avulsis aliquot primis ſoliis titulo destituitur, appellare non dubita- mus, non S0lum quod in Gallia scriptum est ante receptum ordinem Gregorianum , $ed quia lectiones habet prisco more Gallicano dispositas , newpe duas pro singulis fere missis, przier Evangelium. Przterea cum pauc-s:ima $anctorum ſesta contineat iste liber, unum ex illis assignat sancte Genoveſ:e , cujus cultus apud exieros 9K in ea ſestorum raritate tanti non ſuisset. Alia ritus Gallicani argumenta svis locis adnotabimus. 2. Lectionarii Codex anliquissimus, $ed initio mutilus, incipit ab bis Isaiz verbis, Neque predicens, neque audiens sermones veslros, elc. , usque laudem ejus in insulis nuntiabunt, quz $unt in Isaize Cap. XLI a Vers 26 ad versum 12 capitis sequentis. Succedit alia lectio cum nota nuwerica 8 ad warginem ascripta. Hic numerus decurrit ad 12, pro numero totidem lectionum. Deinde in die Natali Domini nova numeri margi- ualis series deprehenditur, non pro singulis lect: onibus , sed pro singulis ſestis : dies vero Natalis Domiui numero 8 preditus est. Unde in illo Lectionario duplex numericus ordo distingui debet, przter numeros qualernionum margini inſeriori appogitos : unus, qui festis seriatim recensendis adbibetur : alter, qui ali- quanao lectionibus, ubi plures'sunt, enumerandis, quod in Sabbati sancti lectionibus observatur, ub1 totidein numeri. id est duodecim, pro tolidem lectionibus adbibentur, uti et in vigilia Natalis Domini. 5, Hinc colligimus, in illo Lectionario septem , que initio ante Natale Domini degsunt, numericas officio- rum $eu festorum dierum nolas praecessisse in foliis avulsis, cum dies Natalis Domini octavus sit. Sed quznam illa officia? Unum est de vigilia Nativitatis : de aliis non ita facilis sane conjectura. Missale Moza- rabum, cu Gallicanum accedere $uperius diximus, incipit a Sex Dominicis Adventus ante Natale Christi, et pro eis tolidem assignat officia. Deinde in eodem quzdam festa sanctorum $ubjiciuntur, Andrez, Saturnini, Eulaliz, Thowz, Annuntiationis. Ante annos mille Adventus nomen rariusculnm erat, tametsi res ipsa erat in usu, $cilicet preparatio quzedam in Ecclesia solemnis ad Natalem 9 Domini rite preveniendum. Verum non ita ratus ubique ac deſioitus, ut pune, Dominicarum numerus. 4. In Ordinis Gelasiani libro 11 a numero 80 ass-gnantur misse quinque de Adventu Domini; in Ambro- Siano Sex, ut in Mozarabico : al in Gothico seu Gallicano, quod hic ex Thomasio exhibemus, tantum dug, quas $equitur preparatio ad vesperam Nalalis Domini, cui respondet Ordinis Ambrosiani missa de Exspe- clalo, que de Exceplato in Editis appellatur. Ezdem sunt in Gallicano duz prime orationes pro ambabus missis, alque in Gelatiano pro duabus primis : prima quidem oralio non multum ei dis8imilis, quz modo in Dominica prima Adventus recitari solet, secunda omnino eadem cum nostra Dominic# secundz. $. In homiliis C#sarii, aliisque ante sxculum yn editis , nulla de Adventu Domini, tanquam de Singulari quadam instituta celebritate, homilia legitur : sed 8i qua occurrit, exhortatio est ad Christi Nativitatem cum pietate preveniendam. In Homiliario Sanctigallensi, litteris majusculis ab annis mille scripto, duo sermones habentur pro die Dominica ante Natale Dowini, $ed inscripti hoc modo : Dicendum $seu Dictum ante Natale Domini, sine ulla mentione adventus per totum illud corpus homiliarum, quz per annum tunc legebantur, plereque ex Czsario episcopo Arelatensi. Certe neque concilia, neque regulz illorum temnpo- rum, Czsarii, Aureliani, Ferreoli, Benedicti, ullam de Adventus Bomini vyocabulo (si bene memini) men- tiovem faciunt. Ambrosio tamen bymnus de Adventu Domini tribuitur in Hymnario Rome nuper im- pres80. 6. In quadam epistola, quz sub Augustini nomine ad Bibianum Santonensem episcopum in Codice Car- nutensis 1QO $anciti Petri monasterii, ante annos octingentos exarato, post Hieronymi quzdau opera reperitur ; nonnulla de Adventu Domini leguntur, bic paucis delibanda. Auctor ait Bibiani rogatu $e dirigere « Ordinem Hipponzregiensis ecclesiz, qualiter divina officia (per auuum in ea ecclesia disposila essei!l,| a wp an 2 — _ — 163 DE LITURGIA GALLICANA LIBER Il. 170 totius ann! opiſicium in lectionibus divinis (perstringendo,) incipientes (inquit) ordinem Adventus Dominic a v1 Kalendas Octobris, (id es!) equinoctio autumnali : pro eo quod eadem die Joannes przcursor Domini a majoribus nostris traditur et angelo nuntiante conceplus, et Herodis ſunesti gladio trucidatus. Diguutm | narmque est (subdit ille) ut ab eadem die usque ad Nativitatem Christi, prophetarum organa tympanizando resultet Ecclesia. Sed quia Sunt nounulli qui Adrentum Domini a festivitate beati Martini Turonensis urbis episcopi videntur insipienter excolere, nos eos non reprehendamus, quia non omnes omnia possunt, et ma- xime cum Aposlolus dicat : Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei. Sed longe aliter est plenitudo or- dirfts et religionis nostrze. Martinus etenim ganctus longe post Ascensionem Domini, vel post nativitatem prodiit, vel post mortem discessit, quippe qui nostris temporibus prope ſuit, quamvis in brevi tempore fama sanctitalis et virtutis illius totum mundum replevit. Apud nos itaque ex eJus solemnitate abstineniia a car- nibus, vel conjugali copula filiis Ecclesiz indicitur, ut ad Nativitatem Domini securius communicent. » Ex hac epistola, supposilitia quidem, sed tamen antiquissima, intelligimus, ante receptum in Gallia Ordinem Gregorianum non ita fixam ac ratam ſuisse Bominici Adventus celebrandi rationem : quam cum plerzque (allicanz Ecclesiz, forsan exemplo Turonensis, a ſesto sancti Martini inciperent; predictz epistolze scri- ptor, quisquis ille ſuit, altius repetendam voluit, nempe a yu1 Kal. Octobris : quo ex tempore JO1 Prophe- larum de Christo vaticinia in divinis ofliciis recitari deberent. Atque ut sententiam $suam aliis ſacilius ap- probaret, sub specios0 sancti Augustini nomine conſinxit epistolam , vulgavitque : quam ad calcem hujusce roluminis integram reſeremus. Czterum Gregorius Turonensis anlistes religionem dierum, qui a ſesto $aucti Martini ad Christi Natale interjacent, nobis suggerit in lib. de Vitis Patrum cap. 15, ubi ait Senocum reclusum ad $e venisse, cui consilium dederit, ut ne perpetua 8e reclusione astringeret, sed tantum iu Quadragesiina, et in illis diebus, « qui inter depositionem sancti Martini ac dominici Natalis svlemnitatem babentur. » 7. Ex bis omnibus conjicio $ex illas numericas notas pro totidem officiis, que in Lectionario nostro de- sderari diximus, repetendas esse a ſesto sancti Martini : quo ex tempore apud Gallos religio Advenius, id est przxparatio ad Natale Domini, initium ducebat. Certe Missale Ambrosianum, anno 1560 editum, incipit a vigilia sancti Martini; ac recentius anni 1669 ab Adventu. Itaque verisimillimum est Lectionarium nostrum itidein incceepisse a festo sancti Martini, in quem major erat Gallorum, quam exterorum devotio. Deinde for- $an Sequebalur officium de sancto Andrea; postea quzedam officia pro Adventu, de quo duz missz habentve in Missali Gothicogallicano, ſortasse repetendz, quando res exigebat. Nam et missx dominicales post Pet- lecosten hoc modo repetendz erant, siquidem unica in Lectionario nostro, sex. in Missali Gothico, et sex in Mozarabico tantam assignantur. Quanta pietate Natale Domini pravenirent majores nostri, docet canon 9 concilii Matisconensis primi, statuentis : Ut a feria sancti Martini usque ad Natale Domini, 8ecunda, quarta, et zexta Sabbati, id est hebdomadz, JOY jejunetur, et sacrificia quadragesimali debeant ordine celebrari. Atque ob hanc causam jejunium quatuor temporum in mense decimo institutum tradit Egbertus Eboracensis antistes in Dialogo, « nempe propler advenientem venerabilem solemnitatem Domini nostri Jesu Chris ut unu$quisque fidelis przeparet $e ad communionem corporis et sanguinis Christi cum devotione sumendain. -Quod et gens Anglorum, inquit, semper in plena hebdomada ante Natale Domini consuevit, » 8cilicet jeju- niis, sclitudini, et aliis piis operibus vacando. Hec de Adventu Domini prxmittere operz pretium duzimus ad supptendum ea quz ex avulsis foliis in Lectionario nostro desunt, id est quaterniones omnino geplean : Siquidem primus e reliquis numero 8 nolatur. 7. Quod attinet ad solemnitates et sanctorum ſestivitates quz in Gallia quondam celebrabantur, certus earum uunerus ex Lectionario nostro ad amussim iniri non potest, tum quia pro locis hic numerus varia- bat, tum quia Lectionarium integrum non habemus. Omnino h# sunt que in eo as8ignantur : Nativitas Do- mini, et festa $8ancti Stephani, sancti Joannis Evangelistz, alque Innocentium, Circumcisio, ſestum sanctz GCenoveſ#, Epiphania, ſestivitas sanctz Marie, Cathedra $sancii Petri, Pascha, Ascensio, Penterostes, ſesti- vitas sancti Joannis Baptisi#, ſestum apostolorum Petri et Pauli, Passio 8ancti Joannis Baptistz, deinde commune martyrum et confessorum. Przter bc assignantur officia pro Dominicis tam post Epiphaniam, quain post Cathedram $ancti Petri; deinde pro Quadragesima, ct pro Dominicis post Pascha; pro triduo Rogationum, ei pro Dominica post Pentecostem ; denique missz quzdam de Ecclesiz dedicatione, ordinatio- nibus ministrorum sacrorum, pro mortuis, pro itinerantibus, LQSZ decimis, et fructibus novis. Videamus an in Gallia per id temporis hzc ſuerit ſestorum raritas et dispositio. $8. Mzjores s0lemnitates ubique uniformi ritu observabantur, nempe Nativitas Domini, Pascha, et Pente- eostes; et tres alize minus precipue, Epiphnnia, Ascensio, et Natalis sancti Joannis Baptistz : quas omnes enumerat concilium Agathense ineunte 5.04) v1 celebratum. Concilium vero Aurclianense primum paulo post jjisdem ſestis addit triduum Rogationum, qui dies non tam ſesti, quam pcenitentiales censendi sunt. Cathedram $ancti Petri agnoscit eodem s8#culo concilium Turonense 11. At plures festivitates enumerat Per- petuus ejusdem urbis szculo v episcopus apud Gregorium $ub finem libri x, ubi vigilias instituit aliquando in ecclesia (sic absolute wajores seu episcopales ecclesize Jicebantur), aliquando in basilicis. Hec vero fesla $1 : Natalis Domini, Epiphania, Resurrectio, v Kal. Aprilis, et prater eam Pascha, quod mobile erat ; Parrot. LX XII. 6 -+ 171 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 172 dies Ascensionis, dies Quinquagesimus, 8eu Pentecostes, quz itidem in concilio Aurelianens| primo Quiu- quagesima vocatur; Natalis sancti Joannis, ad hc Passio ejusdem; Natalis sanctorum Apastolorum Petri et Pauli, Natalis 8ancti Symphoriani, Natalis sancti Lidorii, Natalis 8ancti Martini, tum sancti Briccii, et Natalis sancti Hilarii. Ex his omnibus quatuor postremz, exceplo die sancli Martini, non ubique Galliarum observabantur. In Augusto, quia quotidie misze Sanciorum erant tempure concilii u Turonensis, prandium habebant monachi, ex canone 17, nimirum ob ſerias messivas. Ad hc quoddam ſesti genus censebatur, cum miss# invietz efrant. Unde Gregorius, in lib. 1 de Gloria martyrun cap. 13, missarum ſes/a appellat celebra- tionem misze, LOG quam episcopus Vasatensis, urbe sua ab Hunnis obsessa, indixit pro liberatione po- puli 8vi. Porio 8ingulz civitates et ecclesiz $uos peculiares patronos singulari cultu venerabantur. Insignio- res e Gallieanis recenset Nicetius Trevirensis ponliſex in epistola ad Chlodosindam reginam, nempe Mart:- num, Germanum, Hilarium, Lupum, Remigium, et Medardum, quos wiraculis in dies clarescere aſfiriat. Ex bis ſestum sancti Martini per omnes Galliarum ecclesias celebre erat, ut ex concilii Antissiodorensis canvne 5, ex Gregorio Turonensi, et ex Vita sancti Eligii intelligitur. ltaque non dubitem quin idem ſestum in Lec- tionario nostro locum habvuerit in illis ſoliis quz desiderantur. 9. Szculo vii non wmagnopere accrevit ſestorum in Gallia numerus. Scio multo plura numerari in quodam concilio Rhemensi, quod ex Codice ms. Majoris monas(erii Binius eruit. Verum concilium istud longe recen- tius es+e conslat. Majoris est auctorilatis, et quidem cerlz, Kalendarium vetustissimum ab annis (ere wille scriptum, quod habemus ex bibliotheea Corbeiensi, in quo notatur xv Kal. Februarii Depositio sanctz Maria: virginis. Deinde post aliqua, vin Kal. Martii, Cathedra sancti Petri apostoli ; vin Kal. Aprilis. Passio Domini nostri Jesu Christi; Kalendis Maii, Nalalis Philippi apostoli; x Kal. Julii, Natalis sancti Jacobi apostoli, que duv fortasse notata erant ad memoriam, non ad ſestivitatem indicendam ; yu Kal. Julii, Natalis $anecti Joannis Baptisiz ; et 11 Kal., Passio sanciorum apostolorum Petri et Pauli. Hoc Kalendarium mutilug desi- nit in die 2 Augustj. Denique prediclis festis, quz ex conciliis 8uperius retulimus, sanctus Boniſacius Mo- gurtinus antistes addit Assumplionem $anctz Marie, xvii Kal, Septembris; Nativitatem LOS ejusdem, vI Idus ejusdem mensis; et passionem $ancti Andrez, pridie Kal. Decembris, nulla sancti Jacobi, nec Cathe- drz sancti Peiri mentione ſacta, ex Spicilegii tomo IX. Certum est tamen ex Gregorio episcopo Turonensi, As8umptionis Deiparz ſestum antiquius esse, ut $uo loco inſerius ostendemus. Concilium Narbonense augi 589 $ancit, ut quinta ſeria, nisi aliqua ſestivitas in eam incidat, ſeriari et ceszare non liceat, ob quorumdam Christianorum guperstitiones qui ea die ab opere cessabant. 10. Hezc sunt que de Lectionario Gallicano przfari duximus, fusiores observationes $uis locis reser- vantes. Animus erat primo Lectionarium integrum reſerre oþ antiquam Seripture versionemw ; sed postea suſſicere visum est uniuscujusque lectionis initium ac finem indicare, exceptis . nonnullis, quz aliquando jotegra ob singulares causas adducemus. Versio hec in plerisque cum Vulgata nostra convenit , differt in vounullis, de quibus alias. ANTIQUISSIMUM LECTIONARIUM GALLICANUM CUM NOTIS ET OBSERVATIONIBUS. A usque Domus orationis vyocabitur eunctis populis, ait Dominus. (1a. Liv, 1, usque Lv1, 7.) 11. Lectio Malachi prophets. Hee dicit Dominus : Eece ego mittam angelum meum, qui preparabit viam ante faciem meam, etc., uzque Percutiam terram anathemate, ait Dominus Deus. (Malack. 11, 7, usque iv, G.) 12. Lectio sancti Evangelii secundum Jobannem. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat YVerbum, etc., vaque Plenum gratiz el veritalis. (Joan. 1, 1-45.) NOTE ET OBSERVATIONES. [1 VIGILNS NATALIS DOMINI. | 8. Lectio Ezaiz prophet. 106 Lauvate, cli, qu»niam [misericordiam] fecit Dominus : jubelate exirema terr2, gtc., usque Et salus mea non morabitur, ait Vominus Deus. (18a. xLVv, 25, nsque ad finem cap. xLv1.) 9. Sermo sancti ac beatissimi Agustini episcopi de Nativi- tate Domini nostri Jesu Christi. Hodie, fratres carissimi, c#li desuper roraverunt : hodie aperia est terra, et genuit Salyatorem. Felix illa terra, quz sine semine czelesiem $2culo et mundo genuit Salyatorem , etc., usque Redimique non poterit mundus, nisi fuerit Christus occisns. 19. Lectio Ezaiz prophetze Hzc dicit Dominus : Lauda sterilis quz non paris; deeanta laudem, et hinni quz non pariebas, eic., 107 Hz duodecim Jectiones indubie legebantur ad vigilias Nativitatis Domini, quas modo Matutinas ap- pellamus. Totidetn lectiones prescribit Aurelianus — @ C—— R———_—_ - — - —Om— 175 DE LITURGIA GCALLICANA LIBER 11. 174 Arelatensisepiscopus in regula 81a. « in Natale Domini, A scribit in Sabbatis Quataor Temporum. Aliter in inquit, et in Epiphania tertia tLoragurgite. Dicite unum Nocturnum, et facite sex missas (id 651 leciioues) de Isaia prophelu. lierum dicite gceenndum noclurnum , _ et legantur aliz sex de Kvangelio. » Hic duo lautum nocturni. In hoc Lectionario lecli@ nona et £x 50r- mone $Sancli Augustiui, duodecima ex Evangeli« Joannis, Ad guw fexe madyum sanctus Benedictus in Vigiliis, preter lectiapes ex Scripluris tam Veteris quam Novi Testamenti, assignal « exposiliones ea- rum que a nomipalissimis doctoribus oribodoxis et catholicis Patribus ſactz $unt, » ig regulz cap. 9, «4 in cap. 11 ad tertium aocturnum « quatuor lectiones de Novo Tes1amento. » Porro omnes Lectionarii no- $Irj Jectiones, vt jam dixiwus cum Yulgata versione Lectionario nosiro habetur in Sabbaio saneto. Ex his intelligimus, lectionem ex Apostolo nou contiuue pest Prophetiam lectam ſuisse in Ordiae Gallicano, quod fiebat sxculo x1 in Nativitate Domini ex Micro- logi cap. 52. Przlerea in hoc Ordine Gallieano unica missa in Nativitale Domini as8ignatur, itidemque in Mozara- bico et in Ambrosiano, apud Pamelium ; gecus in Ge- lasiano, Gregoriano, et in| novo Ambrosiano, in qui- bus tres miss# ad 1psum diem habentur. Gregorius episcopus Turonensis unins miss8# meminit in cap. 8 de Vitis Patrum, $ub finem vitze Nicetii episcopl Lugdunensis, nbi postquam egit de peractis vigiliis dominici Natalis : « Facta quoque hora tertia, inquit, in multis conveniunt, discrepant ab ea in paucis. In B eum populus ad missarum s0lemnia conveniret, etc.» Mozarabico longe diversa versio. Sermo qui bic Au- gusling LIribuilur, cjus es8e non Videtur, nec locum habet in nova editione, uti nec Sequens de $ancio Hlephauo. VII. LEGENDA IN DIE SANCTISSINMAE NATIVITATIS DOMINI, AD MISSAM. Lectio Esaiz prophetz. Tempore illo locutus est Dominus ad Achaz di- ceus, eic., usque Et elegere bonum. Deinde, Et dixit Dominus ad me, Voca numen ejus, Adcelera spolia detrabere, eic., usque Coram rege A8Syriorum. Poslea, Congregamini populi, et vinciwini , elc., usgue No- biscum Deus. Tum, Parvulus enim natus est no- bis elc., usque Zelus Domini exercituum faciet hoc. (.84. Vu, 10, n5gue 1x, 8, quibusdam pretermisas.) Danihel cum benediclione. Epistula Pauli apostoli ad Hebrzos. Multifarie multisque modis, etc. usque EL anui wi non deficient. (Hebr. 1, 1-13.) Lectio Sancli Eyangelii secundum Lucam 108 Factim et autew in diebus illis, exiit edi- elum a Czsare Augu+to, ut discriberetur universus orbis, elc., usque Sicut dictuin es ad illos. (Luc. 1, 1-19.) NOTE ET QBSERVATIONES. fic post Prophetiau notatur Vanikel cum bone- dictione. Huc spectai canon 45 concilii iv Toletani, instituentis: U: per emnes Hispanie Ecclesias ve! Gal- lie, aliis male Gallicie, in omnium miszarum 8olem- nitale decanietur hymnus trium puerorum , el guidem in pulpito, ut leguut Walaſridus Strabus et Berno Augiensis, gui obvervant, buc canticum apud Ro- 1140S NON C88C 11) SU, AiSI « quater IN Anand, > NemWpe in Sabbatis Quatuor Temporum. Aitamen in vuigato Mis>ali Mozarabico rarius hvc cantlicum prescribitur, ct primo quidem in Dominica prima Quadragesunz pot Prophetiam hoc modo : Dicit presbyter, Domi- nus it 8emper vobiscum. && Et cum spiritu tuo, Deinde iractus, DANIEL PROPHETAa : Func li tres quazi ex uno ore hymnum canebani, et benedicebant Vominum de [ornace dicentes. Poslea incipit sacerdos, Benedictus es, Domine Deus pairum nostrorum, «4 udnurabilis, & »1p razallatus in s@cule. Anieu, ele. Hoc canticum in aliquibus differt ab eo-quod Romanys Ordo pre- Confer alium ejusdem aucioris locum ex lib. 1 de Miraculis $ancti Martini cap. 25. In libetio Kldefongi lispanici episcopi, qui anno 855 scripsit, tres mis indicantur in Natali Domini Paschate, Peniecoste, et Transfiguratione. Quod atltinet ad tires missas, in Ordine Gelaviano et Gregoriano ad Natale Domini prescriptas, hz pro numero ${ationum, que Rome ab LQY antiquis tem- poribus ipsa die a swmme' pontiſice olim fiebant, in- Stitulze gunt, non in exdem ecclesia, $ed in diversis; neque a $ingulis sacerdotibus, sed a pluribus cele- brandz#, ut coliigitur ex Ordine Romano, cujus hac verba sunt : Prima die vigilie Natalis Domini hora nona canunt mizzam ad sanciam Mariam. (ua erpleta, C canunt vespertinalem synazim : deimde radunt ad ci- bum. In crepusculo noctis mirat apos!olicus ad vigiliam in prefaiam erclesiam. Tamen non cantant ibi I nvita- torium in 1 atroitx : 8ed expletis Vigiliis et Matutinis, Sicut in Antiphonario contine!ur, ibidem canunt pri- mam miszam in nocte. ()ua expleta, vadunt ad sunciam Anaslasiam canere aliam miszam de nocte. Hine eom- memoratio $ancle Anagtasie in gecunda missa. Deinde pergunt ad sanctum Petrum, ut ibi vigulias celebrent ab eo loco, ubi invencrint paallere qui ibidem excubant. Ipsi enum intrant ad vigi/iam 80lito tempore in processu noctis, et canunm Inviiatorium , of proge- . quuntur ordinem Antiphonarii. Unde etiam dupla of- ficia in Romanorum Antiphonarits hac nocte describun- tur, De hoc duplici officio lege vis Ama'iarii lib. de D Antiphonario cap. 46. | Celerum in Mozarabico/Prophetia 54a incipit, Primo tempare alleviaia eat terra Zabulon, etc. Epistola 6a- dem es aique in Gallieano : Evangelium secundum Lucam , Factum esl autens| cum ezeent ibi, impleti eunt dies ut pareret, elc. IX. LEGENDA IN NATALI SANCTI STEPRANIL AD MATU- TIXU8. Lectio Hierimiz prophet#. Benedictus Domins vir qui confidit in Dowing, elc., usque Et non payeam ego, ait Domipus Deus. (derem. xvil, 7-18.) Sermo $ancti ac beatissimi Agustiui episcopr Je uaiaic sancti Strphani. Beetissimus primus el þ' zcipuns martyr Ste- 175 APPENÞDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 476 phanus, fratres carissiu, post aposlulos brdinatus A est, anle apostulos coronatus'est, elc., usque Ad $a- vitatem pristinauw revocantur auxiliante Domino nostro. X. LEGENDA IN NATALE SANCTI STEPHANI, AD MISSAM. Lectio Actuum apostolorim. 110 lo diebus autem illis crescente numero disci- pulorum, etc., usque Planetum maguum Super illuw. (Act. vi, 1, ueque vint, 2.) Lectio sancti Evangelii secuodum Matiheum. Tempore illo, accesserunt qui didrachma accipie- bant ad Petrum, elc., usque Salvare quod perierat. (Matth. xvn, 25, usque xvi, 11.) NOTE ET OBSERVATIONES. Duz prima lectiones, altera ex Jeremia propheta, altera ex 8ermone $ancti Angnstini de beato Stephano, assignantur Ad Matutinum. Hoc nomine plerique vele- rum in plurali numero utuntur ad significandam illam ecclesiastici officii partem quam Laudes appellamus, dueta appellatione a psalmis, quz a laudis vocabulo incipiunt. Ita sancti Benedictus, Aurelianvs, et Isi- dorvs in regulis suvis Matutinorum vocem usurpant : Caggianus in duplici sensu, nempe pro Laudibus, et pro officio Prime in singulari. At vocem hanc pro vigiliis noctuynis adhibet concilium Turonense 11 ca- none 18 : In diebus ſestis ad Matutinum 8ex antiphone binis pealmis explicentur. Eodem in significatu Gre- gorivs Turonensis anti«tes Matutinas non raro appel- lat, wt in lib. 1 de Miraculis sancti Martini cap. 35 : « Mane autem facto, 8igno ad Matuiinas commoto, reversi sumus dormitum, » Et in lib. de Vitis Patrum C cap. 8: « Quodam autem mane cum Surrexisset ad Matutinas sanctus Nicetius, exspeclatis duabus anti- phonis ingressus est in sacrarium. Uhi dum reside- ret, diaconus responsorium Psalmum canere cepit. » Cur vero in Lectionario no«tro aliquando Vigiliarum aliquando Matutini vocabulum adhibeatur, illa di scriminis causa esse videtur, quod Vigilie solem- nioribus ſestis, in quibus: prolixiores sacre excubize erant, Matutinum seu Matutine minus solemnibus, in quibus tardius surgebatur, melius conveniret. Sa cerdotes taien singulis diebus de nocte surgebant ad orationem, ut ex Gregorio aliisque inferius ostende- mus in Disquisitione de Cursu Gallicano. In missa natalis sancti Stephani nulla hic lectio ex Veteri Testamento L111 epistole premittitur, neque in festo sancti Joannis evangelist2 nonnullis- que aliis, fortasse ex communi officio desumenda. [n Mozarabico nunquam pretermittitur. Et in ſesto qui- dem gancti Stephani lectio repetitur ex festo sancti Clementis, nempe ex libro Sapienlie, Justus si morte preoccupatus ſueril, etc. Epistola vero eadem est cum Superiori, tantisper tamen prolixior. Evangelium ex Matthei cap. xxin : Super cathedram Moysi, etc. Xl. LEGENDA IN FESTO SANCTI JOHANNIS, AD MISSAM. Lectio Apocalypsis $ancti lohannis apoxtoli, Tempore illo ego Johannes vidi Agnum $super mon- tem Sion, elc., ueque Mare et ſontes aquarum. (Apoc. x1v, 1-7.) Lectio sancti Evangelii secundum Marcuny. Diebus illis accesserunt ad Dominum Jesum Jaeco- bus et Johannes, filii Zebedzi, dicentes : Magister, volumus ut quodcumque petierimus, facias nobis, etc. {Marc. x.) Avulsum est unum ſolium. OBSERVATIO Nullz hoe loco lectiones pro Matutinis, neque ulla ad missam lectio ex Veteri Testamento. Iu Missali Gothico inscribitur : Misza in natali Jacobi et Johan- nis. In Mozarabicy lectio ex Sapientia Salomonis : Sapientia jusium deduzit per vias rectas, etc., premil- titur lectioni ex Epistola ad Thessalonicenses : Nols vos ignorare de dormientibus, etc. Evangelium ex capite xx1 Joannis * Simon Joannis, d'ligis me plus his, etc. In Lectionario nostro post avu'sum foliutn $equitur s8ermo quidam absque initio de lInnocentiþus, baud dubie ad Matulinum, quem titulumu utique sup- plemus. (XII. LEGENDA IN FESTO INFANTIUN, AD MATUTINOM, | SePlDs oo» won en -».. et non faciat, neque aliquis ex vobis, fratres dilectissimi, 112 ſuture persecutionis inetus mo- veat Antichcisti imminentis adventum sic terreatur, ut nou evangelicis exortationibus et preceptis c#- lestibus inslructus, ad omnia inveniatur armatus, e\c., usque Expectat Deus, expectant et angeli ejus, expecta! et Christus. Quanta est... dignitas et quanta est ſeli- citas przside Deo congredi, et Chrisio judice co- ronari. XI. LEGEYDA IN NATALI INFANTIOUN, AD MISSAM. Lectio Hierimiz prophetez. Hzc dicit Dominus : Vox in excels0 audita est la- mentationis, fletus et luctus, etc., usque Miserans miserebor, ait Dominus Deus. (Jerem. xxx1, 15-20. Lectio Apocalypsis Iobannis Apostoli. Tempore illo ego Johannes vidi $ub altare animas interſeciorum, etc., usque Qui interſiciendi sunt, 8i- cut et illi. (Apoc. vi, 9-11.) Lectio sancti Eyangelii secundum Mattheum. Tempore illo cum natus esset Dominus Jesus in Bethleem Judzez in diebus Herodis regis etc.. usque Quoniam Nazarzus vocibitur. (Faith. u, 1-23.) OBSERVATIO. Prophetia eadem in Mozarabico, ubi legitur, Voz D in Rama, etc. Lectio secunda ex Epistola II_beati Pauli ad Corinthios cap. 1 : Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, ete. Evangelium ex Mat- thei capite xviill : Oblati eunt Domino nostro Jesu Christo parruli, etc. XIV. LEGENDA IN CIRCUMCISIONE DOMINT, aD MATU- TINUM. Lectio Esaie propbete. Hec a.cit Dominus Redemtor tuus et ſormator tuus ex utero: Ego 81m Dominus ſaciens omnia, etc. usque Ego J 13 Dominus faciens omnia hec, ait Dominus Deus ' ({sa. xLIvY, 24, usque XLY, 7.) X V. LEGENDA IN CIRCUMCISIONE DOMINT, AD MISSAM. Lectios Exaize prophets. Hec dicit Dotwinus : Audits verbuny Domfni , prin» No” - w_—w ww 477 DE LITURGIA GALLICANA LIBER II. 78 cipes Sodomorum , elc., usque Et venile et arguile A Kalendario Corbeiensi superius laudato : 11 Nonas we, dicit Doininus. (15a, 1, 10-20.) Epistola Pauli apostoli ad Cormibios. Carissimi, fugite ab idolorum cultura, ut pruden- tibus loquor , etc., usque Umnia in gloria Dei ſacite. (1 Cor. x, 14-31.) Lectio sancti Erangelii secundum Lucam. In illis diebus postquam consmmati gnnt dies octo, elic., usque EL gratia Dei erat in illo. (Luc. 1, 21-40.) OBSKRY ATIO, Evangelium idem est in Mozarabico, at lectiones ex Veteri Testamento et ex Paulo diversz. Mozara- bici officii lectio prima ex lsaiz cap. Lxvin : Audi me, Jacob ct Israel, quem ego voce, etc. Secunda ex Januarii depositio sancte Genoveve. XVH. LEGENDA IN DOMENICO POST CIRCUMCISIONEN DOMINI, Lectio Ezechibel prophets. 115 Hize dicit Dominus : Fili hominis, hit sunt ri- tus altari>, in quacumque die ſuerit fabricatum, etc., uaque Implevit gloria Domini domum Domini , dicit Dowinus ownipotens. ( Ezech. xLM, usque xL1V, 4.) Epistola Pauli Apostoli ad Ephesios. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Chri- $1}, qui benedixit nos, etc., usque In laude glorie ipsius, qui est benedictus in sxecula. (Ephes. 1, 3-14.) Legenda gancti Evangelii secundum Mattbeum. Tempore illo, obtulerint turbz ad Dominum Je- Paulo ad Philippenses cap, 11 : Eadem vobis 8cribere B gum hominem mutum dzmonium habentem, et ejecto mihi quidem non pigrum , etc. Lectionarii Epis ola magis convenit illis temporibus quibus superstiLones paganice Kalendis Januariis adbuc vigebaut. In Ge- lasiano, Gregoriano, et plerisque aliis missa est aliera hoc die Ad prokibendum ab idolis, Octava diei hora de hac re wissam celebrari precipit concilium nu Tu- ronense canone 17 przxier privatas litanias. Lege sis epistolam Zachariz pontificis ad Boniſaciuu, que est 132 inter Boniſacianas; et Menardum, a pag. 252. XVI. LEGENDA IN FESTO SANCTA GENOVEY& VIRGINS. Epimtola Pauli apostoli ad Romanos. T 1&4 Fratres inſelix ego homo, quis me liberavit de corpore mortis hujus, etc., usque Non secundum carnem ambulamus, sed secundum Spiritum per Je- zum Christum Dominum nostrum. (Rom. vu, 24, us- que vin, 4.) Lectio sancti Evangel.ji secundum Mattheum. In illo tempore, dicebat Dominus Jesus disoipulis Guis parabulain lanc : Simile est regnum c#elorum decim virginibus, etc., usque Nescitis diem neque horam. (Math. xxv, 1-14.) OBSERVATIONES. Hic nihil de actis sanctz Genoveſz, quz ab anctore quodam anonymo paulo post ejus obitum scripta di- cuntur. Varia eorum exempla circumſeruntur. Inter- polata sunt illa quz ex pervetuslo Codice inclytz ba- silicze, in qua Genoveſa monumentum habet, recens edita sunt. Auctor conjicit ex historiis velerum tem- pus quo Virgo nata et, quod alias sibi non satis com- demone locutus est mutus, elc., usque Curans om- nem languorem et omnem infirmitatem. (Matth. 1x, 32-50.) X VIII. geGenpa IN VIGILIS EPHIPHANLE. Vita et passio sancti ac beatissimi Juliani martyris. Igitur beatissimus Julianus ex nobili familia, inlu- stris erat inseculo, etc., usque ad finem, ut apud Bol- landum ad 9 Januarii, ubi Acta Juliani, Bazilisse ejus conjugis et gociorum martyrum referuntur. Post hec in Lectionario sequitur sermo quidam absque no- mine auctoris, qui zermo supponit lectum Evangelium de adoratione magorum, ut ex hoe ejus exorio app1- ret: Audivit nobiscum caritas vestra evangelista dicen- C !* : Cum natus esset, inquid, Deus in Bethlem Ju- dzam in diebus Herodes regis... venimus adorare eum. Felix illa civitas, ſratres, cui civis natus est Deus! quz singulare meritum ante adventum Salva- toris accipiens, primo laudari meruit per prophetam, quam disceret quod sumebat, etc., usque Maluit vir- tutibus disci , quam ante tempus occidi. XIX, LEGENDA 1N EPHIPHANIA , AD MISSAW. Lectio Egaiz prophete. 116 Hzc dicit Dominus : Surge, inluminare Je- rusalem, etc., usque Redemptor tuus ſortis Jacob, ait Dominus Deus. (za. Lx, 1-16.) Epistola Pauli apostoli ad Titum. Carissime , apparuit gratia Dei Salvatoris, elc., uaque Heredes $simus secundum spem vitz zternas pertum fatetur. Vixit post-8c: iptam a Gregorio Magno Þ per Jesum Christum Dominum nos(rum. (Til. 1, 11, Sancti Palris Benedicti Vitam, quam speculum vocat bonorum monachorum, relato viso de obitu beatis- simi Germani Capuani episcopi. Sinceriora sunt que apud Bollandum exstent, quorum Scriptor relato mi- raculo de awpulla oleo cclitus per beatam Genove- ſain repleta, 8ubdit se « post ter $enos ab obitu ejus annos, cum ipsa ampulla oleum, quod in oratione ejus creverat, vidisse. » Quod totidein verbis inter- polator (ut fit non rars) commemorat. In Canone Codicis regii, qui Ordinem missz ex Gelasiano et Gregoriano mistum eontinet, in secunda $anctorum coimmetnnoratione post Agnetem et: Anastasiain , fit mentio de Genoveſa et Scholaxtica. lo velustissimo uaque 11, 7.) Lectio gancti Evyangelii Secundum Mattheaum. Tempore illo, venit Nominus Jesus in Cana Gali- lee in Jordane ad Johanunem, ut haplizaretur, etc. (Matth. 11, 13-17.) Tum continue 8ubjungitur : Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum triginla, ut puta- bacur filius Joseph. (Luc. 11, 23.) Postea consequen- ter : Et die tertio nupliz ſactze sunt in Caua Galilez' (Joan, n, 4-11.) NOTE ET OBSERVATIONES. Mirari subit, cur Acta sanctorum Juliani et Bagi- lisse, qui antiochiz\gb Diocletiano et Maximiaue martyrium passi Sunt,\ in ipsis Epiphaniz Vigiliis 179 lecta ſuerint, maxime cum non die $sexta , Sed nona A Januarii in Mariyrologiis recenseantur. An vero tar longa historia in Vigiliis illis, prter adjunctam ho- wiliam integra legebantur ? Fortasse breviabantur ad nutum choro presidentis, eum ad modum quo Ca- rulus Magnus, cum Vigiliis interesset , finem Lectio- num nulu seu 8ibilo significas>e perhibetur a mona- cho Sanctigallensi. In Mozarabico celebris est etiam horum martyrum ſeslivitas, 8ed die $equenti post F pipbaniam, ut ex lliatione manifestum est. In concilio Antissiodorensi anni 378 $tatutum est canon« 2, Ut omnes presbyteri ante Epiphaniam miss0s su0s dirigant, qui cis de principio Quadragesime nun- tient, et in ipza Epiphania ad populum indicent. Et in Libris Sacramen!orum, puta Gelasiano, in lib. 1 num. 103, Consecratio sacre virginis in Epiphania vel se- cunda feria Pazscha, aut in apos'olorum natalitio cele- breri LI'7 dicitur. Quod decretum est Geiasii primi in epistola 9 ad episcopos L':canie. Observatione dignum est quod Evangelium pro ſesto Epiphanie ex tribus evangelistis conteitum est, uti et pas$io in die sancto Parasceves ex qua- tuor, ln Vigitiis lectum ſuerat ex dictis Evangelium ex Matthzi cap. u de adoratione mag rum, cnjus eliain fit mentio in Missali Gothicogallicano. Haque triplex Christi Domini minifes{atio hac die etiam tunc recolebatur, nempe adoralio Christi per magos, ejusdem baptismus, et primum miraculum, quod contigit in nuptiis apud Canain Galilee. Tiia bac a Paulino memorantur in natali 9 de $8ancio Felice, ubi de Epipbania agit, eamque inter wajores solem- nitales numerat. Mazarabes legunt Evangelium ex Matthei cap. :1 de adoratione magorum. Minvtulam est, 8ed tamen non omitlendum, quod in Lectionario Gallicano, itemque in Missali Gothico Ephip' ania ubique scribitur, mendose quidem, 8ed veteri more. XX. biE DOWINICO POST EPOIPHANIA. Lectio |saiz prophets. Tempore illo, ego Esaias vidi Dominom $edentem, elc., weque Convertatur et sanem eum, dicit Dominus omnipotens. (1za. iv, 1-10.) Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Fratres, videte vocationem vestram, elc., usque In Domino glorietvr. (I Cor. 1, 6, 31.) Lectio s8ancii Evangelii secundum Lucam. Tempore illo , venit Dominus Jesus Nazareth, ubi erat nntritus, etc., usque Quz procedebant de ore ipsius. (Luc. vi, 16-22.) XXI. LEGENDA SECUNDA DOMINICA POST EPHIPHANIA. Lectio Hierimiz prophet. fize dicit Dominus Deus : Ecce ego anferam de loeo isto in oculis vestris, et in diebns vestris vocem gaudii, ete., usque Qunam ved! patribus eornm , 5it Dominus Deus. (Jerem. xv1, 9-15.) Epiziola Pauli apontoli ad Corinthios. 118. Nolo enim vos ignorare , fratres, quoniam patres nostri omnes sab nube fuerunt, ele., nsque Ut possitis su$tinere in Christe Jesu Doinine nostro. (1 Cor. x, 4-13.) APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, C D 180 Lectio sancti Eyangelii 8-cundum Mattheum Tempore illo, interrogavit Dominum Jesum unus ex Pharis#is legis doctor lempltans eum, elc., usjue Qui se humiliat exaltabitur. (Matth. xx1, 36 usque xx111, 12. X XI. LEGENDA IN FESTIVITATE SANCTE MARLE. Epistola $sancti Pauli ajostoli ad Corinthios. Fraires, de virginibus pr:xceptum Domini non ha- beo, etc., usque Quod et ego $yiritum Dei habeam. (I Cor. vu, 25-40.) Leetio $ancti Eyangelii secundum Lucam. Tempore illv, ex$vrgens autem Maria in diebus iltis abiit in montana, etc., usque Reversa est in do- mum $uam. (Luc. 1, 39-56.) NOTE ET OBSERVATIONES. Primo consp*ctu erit forsan qui existimet hanc beatissime Deipare Virginis ſestivitatem non aliam esse a Purificitione, quod et festorum sgeries hic observata Suadere videtur. At certum est hoc loco signiſicari ipsius depositionem $eu as8umptionem, quam xv Kal. Februarii, id est die 18 Januarii, quondam celebratam ſuisse antiquiora Martyrologia testantur, Hieronymianum vetus ri incisum : xv Kal. Februarii depositio 8anctoO Marie. Epterna- cense : Adsumptio sanctre Marie. Lucense, quod Franciscus Maria Florentinus vulgavit, xv Kal. Febr. depositio sancte ac gloriose beater Matic Matris Domini noutri Jesn Christi. Quem in loeum Florenti- nus de hujus festi ad hane diew instiimione woltis &culo exaralum esl, xv Kal. Februarii depo- 81410 sancie Marie virginis, Denique in perantiquo Floriacensi, 1 19 quod fuit quondam ecciesie Se- nonensis, eodem die nolatur, iisdemque verbis a1que ju Mariy:ologio Lucensi. His omnibus acceiit quod in Missali Gothico $tatim post Epiphaniam habetur Mizza in Adsumptione sancle Marie matris Domini nosri ; (ua in misSa beat V irginis corpus de sepulcro :ranslatum (visse, nec resulutionem periulisze memo- ratur, Denique (quod rem evincit) Gregorius Turo- nen-is episcopus, Wm lib. 1 de Gloria martyrum cap. 9, ubi agit de basilica per Conslantinum in ho- norem bealissim# Y irginis construch, « Hujus fesli- vilas, Sacra, inquit, mediante mense undecimo Cele bratur, » id est mense Januario, Quod de Gallia in- telligen://um esse Sequentia maniſestaut, probanique hoc ſestum Vigiliis prexventum , ac proinde celebre tunc ſuisse : « Nam in oralorio Marciacensis domns Arverni lerrilorii, ezus reliquiz continentur. Adve- niente vero hac ſeslivitale, ego ad celebrandas \ igi- lias ad eum accessi. » Haque per id tempus celebris in Gallia erat As8umptie beatissime. Virginis in Ja- nuario, que ſestivitas sancie Marie simpliciter 3 Gregorio, uti et in Lectionario nostro appellatur. Ceterum Augusto mense hc ſestumu ponitur im Li- bro Sacramentorua Gregorii Magiii, quv auctore 181 BE LITURGIA GALLICANA LIBER II. Galli indubie jllud in illum mensem transtulerunt @ A noltatur. Hujus vero festi antiquitatem astruit hymuus tempore Caroli Magni cum Ordinem Gregorianum susSceperunt. Serius lawen apud lajcos precepium de observando hoe ſests receplum e8t, ut constat tur ex Capitwlari Caroli Magni in lib. 1 cap. 458 nov® editionis, tum ex Annalibus Bertinianis ad an- num 862, quo anno Hunſridus Morinorum episcopus jd pro ferialo haberi et celebrari mandavil. Lege Analectorum tomum 1m pag. 559. XXII. uecrnDa IN CATHEDRA SANCTI PETRI. Lectio Actuam apostolorum. Tempore illo, misit Herodes rex manus, ut adflj- geret quosdam de Ecriesia, efc., usque Quomodo Dominus eduxisset eum de carcere. (Act. x1, 1-17.) Lectio 8ancti Evangelii secundum Matthevuu. Tempore illo, venit Dominus Jesus in partes Czsa- rex, etc., usque Erit solutum et in czlis. (Matth. xvi 43-19.) Deinde continenter : Post hc diet Si- moni Petro : Simon Johannis diligis me plus his ? etc., usque Qua morle clariflicaturus eget Deum. (Joan. xx1, 15-19.) NOTE ET OBSERVATIONES 120. ln ms..Codice post titulum primum hujus festi, avulsum est unum ſolium, quod lectionem pri- mam ex Veleri Testamento continebat. Duplex modo Cathedrze $ancti Petri ſes tum celcbratur, alterium die 18 Januarii, cum Petrus Romz ; alterum 22 Februa- ri, cum Antiochiz primum s$edisse creditur. Utrum hoc loco inlelligendum sit, quzstio est. Posteriori illud favet, quod in ecclesiasticis quondam receptior ſuerit hc lesLivitas, uti Menardus noster probat in notis ad Gregorii Sacramentarium, in quo $0'a hac Cathedra locum habet, quie Februario celebratur. Deinde in Missali Gothico seu Gothicogallicano, post Conver-ionem $ancti Pauli, cujus memoria fit vim Ka), Februarii, subsequitur Missa in Cathedra $ancti Petri apostoli, quz quidem anteredere deberet, si de Cathedra Januarii hc missa esset intelligenda. De- nique in concilio n Turonensi anni 567 canone 22 reprehenduntur ij, qui in ſestivitale Cathedre domni Petri apostoli cibos mortuis offerebant, et pos! mis8as ad gentilium revertebantur errores. Quod de Cathedca Febrnarii Menardus nosier interpretatur ; quo mense apud gentiles Lupercalia in usu erant, quorum reli- D quias in Gallia damnant Patres prezicti concilii Tu- ronensis. Et tamen Gelasius papa I, qui primus apud Romanos impia hee sacra sustulit, as$erit in epistola S$ua ad Andromachum senatorem , Lupercalia in Galliis nunquam obtinuisse. Ob causas praedictas po- tius de Cathedra Pebruarii, quam de alia Lectio- narium nostrum forsan interpretandym nonnullis vi- debitur. Verum his quzdam majoris momenti adversantur. Levius est quod in Lectionario nostrs festum Assum- ptionis Deipar.e proxime Subsequitur Cathedra $sancti Petri. quz eodern die, hoc est xv Kal. Februarii, in M-rtyrologiis Lucensi. Corbeiensi, aliisque nonnullis de ſesio Cathedre Romang, qui hymnus in Hymna- ri0, Rowe anno superiori edito, tribuitur Paulino. Porro ut potius de Cathedra, quz Januario recvlitur, quam de allera Lectionarium nostrum interpreter, illud maxime me movet, quod in eo nunrerentur Do- minicz tres post Cathedram $ancti Petri ante Domi- nicam primam Quadragesime. Qui Dominicarumn numerus a die 22 Februarii nunquam compleri po- test, quantumvis Pascha ab equinoctio declinet. Adde in eoden Lectionario| duas tantum Dominicas post Epiphaniam assignari, que non suſſicerent, si aliz tres a Cathedra Februarii numerarentur. Atqui apud Gallos peculiaris ſuit Cathedre 11 sancti Pe- tri in Januario memoria, ut disciinus ex pervetusto g martyrologio Gellonensi, it) quo hae verba leguntur, ad propositum notaltu digna : xv Kal. Febrnarii «6- cundum Gallos Cathedra sancti Petri apostoli. In alio Gellonensi, quod tetmnpore Caroli Magni exaratum est, eodem die Cathedra sancti Petri apostoli, qua primo Rowe gedit. At sive hec, ive allera intelligatur , nomine Cathedre $ancti Petri sine adjuncto, potius Petri conſessio et primatns, quam sedes Antiochena Romanave honoratur, ut misse Gallicane hiec col- lectio probat : Deus qui hovierna die deatum Petrum pos te dedigti caput Ecclesiz, cum te ille vere con- ſessus $it, et ipse a te digne prelatus sit, etc. Et in Conteslatione : Testis est dies hodierna beati Petri Cathedra episcopatus expasita, in qua fidei merito revelationis mysterium, Filium Dei confitendo, pre- C latus apostolos, pro apostalus vel apostolis , ordina- tur. In cujus conſessione est fundamentum Eccle- Size, etc. His verbis, ut jam dixi, potius Petri con- ſessio et primatus, quam Antiochena vel Romana Cathedra designatur. Unde in veterrimo Calendario nostro, litteris majusculis $cripto, yalcum Cathedre ſestym exprimitur absque adjuncto'in hune modum. vm Kal. Martjj Cathedra $sancti Petri. Consule Me- nardum et Front»nis Caleadarium. -Samson Dolensis Episcopus in beati Apostoli Cathedra ordinatus di- citur ab anouymo Zqual|, qui ejus Vitau duobus libris scripsit : sed uira Sit illa Cathedra, non liquet. XXIV. pig DOMINICO POST CATHEDRAM SANCTI PETRI. Lectio Osez projhete. Hze dicit Dominus : Audite verbum Domini Glii Israbel, quia judicium Dominv cum habitatoribus terr#, elc., usque (onſundentur a 8acrificiis 8uis, ait Dominus Deus. (Ozee iv, 1-19.) Epistola Pauli apostoli ad Galatas. Vos auten in libertatem vocati estis, etc., u3que Sic adimplebitis legem Christi. (Galar. v, 13, usque vi, 2.) : Lectio $ancti Evangelii $-+cundum Mattheum. In illo tempore, ads1mp+it Dominus Jesus Petrum et Jacobum 122 et Jobannem fratrem ejus, etr., usque Donec lilius hominis a mortuis resurgat. (Matth. xvi, 4-9.) 487 AFPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 184 XXV. $SECUSBA DOMINICA POST CATHEDRAM SANCTI A $UZ item regulz appendice, «Ab Epiphauia, inquit, PETRI. Leectio Hierimi® prophbete. Tempore illo, ſactum est verbuin Domini ad Hie- rimiam , dicens : Hzc dicit Dominus Deus exerci- tm, Deus Israhel : Vade, et dic viris Juda et ha- bitatoribus Uierugalem : Numquid non recipietis disciplinam... ut obediatis mihi, dicit Dominus. Ego auterm locutus sum ad vos de mane COnSUrgens... neque audistis me. Idcirco hc dicit Dominus exer- cituum, Deus Israhel : Ecce ego adduco Super Juda... et non responderunt mihi. Tolle yolumen libri, et scribe in eo... el propitius ero iniquitali et peccato eorum, ait Dominus Deus. (Jerem. xxxv, 15, usque XXXV1, 5, quibusdam omigsis.) Epistola Pauli apostoli ad Ephesios. Fratres, ſornicatio et omnis immunditia aut ava- ritia nec nominetur in vobis, etc., usque Subject in- vicem in timore Christi. (Ephes. v, 3-21.) Lectio sancti Evangel'i secundum Lucam. Diebus illis, ecce quidam legisperitus surrevl tempians Dominum Jesum, et dicens : Magister, quid ſaciendo vitam #ternam possidebo ? etc, usque Vade et tu ſac similiter. (Luc. x, 25-37.) XX VI. TEBTIA DOMINICA POST CATHEDRAM SANCTI PETRI. Lectio Esaiz prophete. Hee dicit Dominus : In tempore placito exaudivi le, elc., usque Redemptor tuus ſortis Jacob, ail Do- winus Deus. (1a. xLIx, 8-26.) Epistola Pauli apostoli ad Colossenses. Fratres, iuduite vos, sicut electi Dei, viscera misericordix, 1 YZ elc., usque Gratias agentes Deo et Pairi per ipsum, qui est benedictus in sxcula. (Coloss. 11, 12-17.) Lectio sancti Evangelii secundum Lucam. Tempore illo, ſactum est cum introisset Dominus Jesus in domum cujusdam principis Pharisxorum sabbato manducare panem, etc., usque Beatus qui manducabit panem in regno Dei. (Luc. xiv, 4-15.) NOT.# ET OBSERV ATIONES. Singulare es quod superiores Dominic# tres no- tentur pos! Cathedram sancli Petri. Nulla hic mentio de Dominicis Septuagesimz , Sexagesime et Quin- quagesimz , neque de feria quarla Cinerum : neque etiam in Missali Gothico seu Gallicano. Sexagesima et Quinquagesima ante Pascha probibentur in con- py ciliis Aurelianensibus 1 et 1v. Primum sic habet in canone 24 : Id a 8acerdotibus omnibus decretum eat , ut ante Pasche solemnitatem , non (Iuinquagesima, 86d Quadragesima teneatur. Et in 1v canone2 : Hoc etiam decernimus obserrandum, ut (Quadragesima ab omnibus Ecclesiis @qualiter leneatur ; neque Quinque gesimam, aut Sexagesimam ante Pazcha quilibet acer - dos presumat indicere. Verumiameu Czsarius, Arela- tensis eo lempore antisles, in regulz suz ad monachos cap. 22, a Domini Natale , « usque ante duas hebdo- madas de Quadragesima , Secunda, quaria, et sexta ſeria » jejunium prescribii : « inde poslea uSque ad Pascha omui die, absque die Dominica. » Aurelianus - vero, cjusdem Cegarii post Auxanium Suecessor, in usque Pascha, quolidie jejunanduw absque majori- bus ſestivitatibus , Sabbato et Dominica. » Sed hec monachis erant, non universim omnibus prescripla. In Missali Mozarabico Dominica Septuagesime non exslaf, nec Sexagesimz ; at Dominica ante diem Ci- nerum Ad carnes lollendas appellatur, quam $equi- tur ſeria quarla Cinerum , forsan haud ex primaria institutione. In regula sancti Patris Benedicti nulla mentio de Septuagesima, et Alleluia usque ad Qua- dragesimam in officiis divinis retinetur, uli etiam in Ordine Mozarabico. At in Gelasiano vulgato, wiss# pro Septuagesima, Sexagesima, et Quinquagesima habentur. Sexagesimam meimoral Magister in regulz $u2 Cap. 28, Caput Quadragesimz a Dominica pri- B ma, non a ſferia quaria Cinerum olim incipiebat , etiam tempore Gregorii Magni. Argumenta hauc in rem videsis apud Menardum. XXVII. LEGENDA 1N INICIUM QUADRAGINSINAE. Lectio Esaiz prophetz. 124 lizc dicit Dominus : Clama, ne cesses , quasi tuba exalla vocem tuam , etc. , usque Os enim Domini loquutum est, ait Dominus Deus. (1a. Lvm , 1-14). Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies Salutis, etc. Conventio Christi.....([1 Cor. v1, 2-15), NOTA& ET OBSERVATIONES, Consonat titulus Missalis Gothici seu Gallicani : Ordo mizse in initium uadragesime. Epistola bujus inis et Evangelium consequens deest, quoniam avulsus est unus quaternio, id est octo folia. Qua- ternio $equens incipit a fine Prophetiz legendz in Dominica Palmarum. Officium feriz $equentis prz- ditum est numero 33. Cum vero $uperius officiuru Dominicz prime in Quadragesima numerum 27 pre- ſerat, quinque numeros Sequentes pro totidem conse- quentibus Quadragesimz Domigici> desiderari inte ligimus. Jiaque nulla in Lectionario nostro singularia oſlicia pro ſeriis Quadragesime assignata erant. Cerie in Missali Gothico sen Gallicano $eptem duntaxat miss# exslant per Quadragesimam usque ad missam in Cena Domini. Missa prima $ic inscripla est : Ordo miss> in initium (uadraginsime. Quatuor sequentes hoc modo : Item missa jejunii, absque designatione Dominice. Sexta, Item mizza in Quadraginsima. Septima denique, Missa in 8ymbu/i traditione , de qua inſra. In Missali Mozarahico duz $unt missz , prxter Dominicales, per singulas hehdomadas, nempe pro quibuslibet feriis quailis et $extis : aliz ſeriz vacant. Dominicz primz in Quadragesima oflicium in eo- dem Mozarabico ita incipit : Ecce nunc tempus accep- tabile , alleluia, ecce nunc dies zalutis, alleluia. Ver- $us. Dominus reqnavit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem, et praecinxit 8e. Deinde precentor re- pelit, Ecce nunc dies s8alutis. Tum dicitur Gloria et honor Patri, et Filio, et Spiritui gancts in 8cula seculorum, amen. Post Gloria in excelsis et or-'tio- nem, $Sequitur Lectio ex Prophetia Ilsaiz cap. Ly * 485 DE LITURGIA GALLICANA LIBER Il. 486 lac dicit Dominus : Audite audientes me, et comedite A branda oblatio. » Nempe diebus Dominicis et Sabba- bonum, ele. 125 Deinde post canticum trium puero- rum et psalmum, et post orationes pro peuilentibus, subsequitur Lectio ex Epistola [I ad Corinthios cap. v: Pro Christo legatione ſungimur, elc., usque Tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Postnftium Evangelium ex Joannis cap. 1v : Dominus nogter Jr8us Christus reliquit Judeam, et abiit in Galileam, etc. , vsque (uia hic es! vere Salvator mundi. In posterum Alleluia omiltitur ad Pascha ex prescripto concilii Toletani 1v, can. 11. In Missali Ambrosiano, cum quo vetus Gallicanum quamdam aſſlinitatem habet, Dominica prima Qua- dragesimez inscribitur De Samaritana; Secunda De Abraham ; tertia- De caco; quarta Lazari, propterea quod Evangelia de his assignentur. Seculo vi in Gallia non ita rati erant jejuniorum Quadragesimalium dies. Aurelianus in regula $sua Sabbatum, Dominicam, et majores ſestivitates a je- junii lege eximit, ut superius vidimus. Fausunus, Regiensis (ut quibusdam videtur) episcopus, quinque lantum per hebdomadam jejunii dies admitlit, in- vehens in eos, qui « veriti sunt, credo, inquit, ne quinque jejuniis prolongatis, caro eos corpusque de- liceret, et exiles ac tenues Quadragesim:z abstlinen- tiain tolerare non possent. » llzc ille in sermone habito in Dominica ante Quadragesimam , cujus $er- monis fragmentum Aneas Parisiensis antistes refert in libro adversus Grezcos. Sic in ecclesia Mediola- nensi, etiam in Quadragesima, Sabbatum a jejunio immune erat, prxter Sabbatum sanctum. Verum con- cilium Avurelianense 1v, canone 2 ita decernit: Ut Quadragesima ab omnibus Ecclesiis equaliter teneatur, neque (Quinquagesimam , aut Sexagesimam ante Pa- scha quilibet sacerdos presumat indicere, Quod nimi- rum faciebant hi qui Sabbatum a jejunii religione eximebant. Tum subdunt Patres ad sanciendam Sab- bali obzervationem : Sed neque per Subbata, ubsque nfirmilate, quizquam 80/vut (Juadragesime jejunium, nist lantum die Dominico prandeat. Magisler in regule SUP Cap. 50 ita vull in Dominicis Quadragesime pranderj, ut « tamen in Sera penitus nibil ca&nent, ut una Sit in ipsis diebus a die reſeciio. » Sed hc non bunt hujus loci. In Quadragesima non una erat de missis lerialibus et quotidianis apud Latinos disciplina. In quibusdain quolidie, in aliis tantum certis diebus fiebat sacrifi- cium, testante Avguslino in epistola ad Januarium, In ecclesia Mediolanensi videtur usus ſuisse Sacrifi- eli quotidiani. Insignis est in eam rem Ambrosii 10- cus in sermone octavo super psalmum 12G cxvni ad versum b : « Indictum est jejunium; cave ne ne- gligas. Et $i te ſames quotidianum cogit ad pran- dium, aut intemperantia declinat jejunium, tamen eelesli magis le «ervato convivio. Non epulaz parata exlorqueant, ut celestis $is vacuns Sacramenti. Dif- ſer aliquantulum , non longe est finis diei. l:no ple- rique Sunt ejusmodi dies, ut statity meridianis horis adveniendum Sit in ecclesiam , cauendi byiuni, cele- tis, quibus in- ecclesia Mediolanensi relaxatio a je- junio erat, ut nempe cena serotina in - prandium verteretur. « Tune viique paratus assisle, ut ibi ac- cipias munimentum , ut corpis edas Domini Jesu, in quo remissio est peccatorum ; postulatio divine re- conciliationis et protectionis Z#ternze.... Admonet eliam $acrificium vespertinum , ut nunquam Chri- $tuw obliviscaris. Non poles oblivisci, cum lectum ascend's, cjus Domini, cui in occasu diei precein fu- deris, qui esurientem te $uj corporis epulis exple- verit. » Eadem sacrificia ves;.eytina etiam in ecclesiis Gallicanis celebrari tunc mos erat, ut ex conciliis Vasensi,, Aurelianensi 11, et ex Matisconensi prino probavimus in lib. 1 cap. 5. [XX XII. LEGENDA IN DOMINICA PALMARUM. Lectiv Hierimia prophetz.] et vir fratrem 8wum dicens : Cognuscite Dominum. Omnis enim cognuscent me a ininimo eorum usque ad maximum, ait Dominus. Quia propitiabor iniqui- lati eorum, et peccati eorum yon Eero memor am- plius. (Jerem. xxx1, 34.) Epistola Pauli apostoli ad Hebrzos. | Fratres, ſide intellegemus aptala esse s8zecula verbv Dei , elc., usque Forles ſacti sunt in bello. (Hebr. n, 3-04.) Lectio sancti Evangelii secundum Johannem. Diebus illis ante sex dies Paschz, venit Dominusg Jesus Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, etCc., usque Nisi granum ſrumenti cadens in terram mor- tuum ſuerit, ipsum svlum manet; $i autern mortuun ſverit, multum fructuw affert. (Joan, x1, 1-24.) NOTE LT OBSERVATIONES. 127 In Missali Gothico septima Quadragesime missa inscribitur : Missa_ in Symbuli traditione. Tra- debatur auten Symbolum competentibus in Dominica Palmarum, tte Isidoro it lib. de Officiis ecclesia- sticis cap. 27 : « Hoc die Symbolum compeltentibus traditur proplter confinem Dominicz Paschz sole- mnilatem : ut quia jam ad Dei gratiam percipiendam ſestinant, fidem quam conſiteantur agnoscant. Ev- dem spectat canon 13 concilii Agathensis : Ut Symbo- lum ante octo dies Pasche competentibus preedicetur. Et optinie quidem Lectionarii nostri hac die lectio- nes Symboli traditioni conveniunt. Prophetia Jere- mie : Dabo legem meam in risceribus eorum, et in corde eorum scribam eam..... Omnes coqnoscent me a minimo corum usque ad marimum. Lectio ex epistola Pauli ad Hebrecs, ubi mulita prezclare de fide. Evan- gelium Johannis, in quo azitur de gentilibus, qui accesserunt ad Philippum, cupientes Jesum videre. Eumdem diem Capitilavium a vulgo appellari tradit Isidorus, « quia tuve moris es8et capita lavandi in- ſantium qui ungendi sunt, » In Missali Ambrogiano Symbolum competentibus tradebatur Sabbato prae- cedente. Nulla hoc die passio in Lec tjonario, nr ſeria tertia vel quarta s-quente, Sed tantum feria $exla. In Ordine quodam vetustissimo, quem in Ger- mania reperimus, ad hanc Dominicam passio Secuu- 187 APPENDAX AD OPERA SANCTI CERMANI PARISIENSIS. 138 dom Mattheum prescribitur, rursns in Parasceve A carnis assumpize, Sicut zlernus et piissimus Pater, repetita ; quarta vero feria passio Secundun Lucam. Oltim in Dorinica Palmarum passio legebatur in ma- jori tantum 8acro, non in privatis missis. X\XHT. teGenDa I AUTENTICA REBDOMADA, FERIA 11, AD MATUTINGS, Leetio Danihel prophete. Tempore ills, ego Banihel, cum orarem et con(i- terer peccata mea, et peccata populi mei Israhel; eie., nsque Et usqune ad consummationem et finem perseveravit dissolatio. (Daniel. 1x, 20-27.) LEGENDA, FERIA It, AD MATUTINOS, IN AUTENTICA HEBUVOMADA. Lectio Hierimiz prophet®. 128 fizc dicit Dominus : Revertatur unusquisque a via $u2 mala, elc., usque Animam pauperis de manu inalorum , ait Dominus Deus. (Jerem. xvin, 11 23.) Deinde consequenter : Seduxisti me, Domine, et seductus $um, etc. (Jerem. xix, 7-13.) LEGENDA FERIA IVY, IN AUTENTICA HEBDOMADA, AD WATUTINOS, Lectio Hierimiz prophets. Dixit Hierimias : Ego vir videns paupertatem meaw in virga indignationis tuz, ele., usque 1deo sperabo misericordiz Doinini, ait Dominus Deus. [Thren. m, 1-22.) XXXIV. LEGENDA IN CENA DOMINI, AD MATUTINOS. Leciio libri Exodi. Tempore illo, mense tertio egressionis Israhel de terra Mgypti, in die hac venerunt ad solitadinem Sinai, etc., usque El ut terror illius esset in vobis, et non peccarelis awplius. (Exod. xix, 1, usque xx, 20.) Lectio sancti Evangelii secundum Mattheum. Diebus illis, dixit Dominus Jesus discipulis vis : Scitis quia post biduum Pascha fiet..... tumultus fie- rel in populo..... (Matth. xxv1, 2.) NOTA ET OBSERVATIONES. Numerus marginalis deest in tribus primis heb- domade Sanctz feriis, in quibus unica Leclio ad Matutinos, nullze ad missam assignantur, Nulla etiam missa his diebus exstat in Mozarabico, neque etiam in Gallicano. Hebdomada voratur authentica, ut passim apul Amalarium, aliosque reram ecelesiaslicarum scriptores. Evangelium 129 ſerie quinte mutilum est in Codice nostro, quoniam avulsns es unus qua- lerniv, in quo habebantur Lectiones ad missam Cane Domini, et ad Matutinos feriz sextz, ut colli- giinus ex vacuo duylici numero, et ex $equenti ny- mero 37, qui in oflicio secundz horz ad oram Codi- cis appouitvr. In tridue ante Pazcha ad Matntinos non legebantur, ut mod», Jeremie Lanentationes, sed una lectio ex premissis ; nec passiv Christi Do- mini ante feriam $exlam. Dominice Cene ſesia vocat Gregorius lib. vw, cap. 43. Alii Natale calicis, quo tinlo Avitus Vien- neusis pontiſex »ermone:n habuit, cuyus aliquot fra- gweuta vir cl. Jacobus Sirmuadus vulgavit. Ins:pne est pre c#leris ſragmentum leriium, 12 quo bec verba : « lupleturus Redetuplour nosler Sacramentium creatis a $e redemplisque filiis spem iadulle ado- plionis aperiens, $ubstantiamque nobis eelesieiu ante diem $uz mortis as8ignans, teStamentum ſecit, quo nos heredes ab his que largiebatur inslituit, bumana quidem comparatione, sed non bumauna ne- cesSsitale ; non amissurus quod filiis deputabai, sed habiturns magis filios cum hereditate quam $cripse- rat. Teslamentum boc appellamus Testa:nentum Novum : in quo exhzredatis omnibus, solus heres inslituitur populus Christianus. - Non autem juxta ilerrenum morem hxreditas ista dividitur, nec core ruptibili distributione in plures dispersa tenuatur. Omnes recipit, omnes invitat; nec de portione te- nentum tollitur, quod aliis nascentibus deputetur. » B Et infra, « Agnoscamns nure fideliter 8ummam he- reditatis indepte. lllud est videlicet, quod caenanti- hus apostolis #terni libaminis ordinem consecravit. Iaque videmus, quod nihil nobis de iste vobis principium mensium, elc., usque Fecerunt omues lilij Israbel, Sicut pricceperat Dominus Moysi et Aaron. (Ezod. x11, 4-50.) 7. Lectio libri Exodi. Tempore illo, armati ascenderunt flii Israhel d- terra Agypii, tulit quoque Moyses os8a Joseph $e- cum, etc., nsque In castris super mare Onnes....... (Exod. xm, 418, uaque wiv, 9.) Exorlatus es in virtute' tua, et in reſrigerio sancto tuo. Audierunt gentes, et ira!z sunt : doloris com- prehenderunt inhabitantes' Phitistym. Tune ſestina- verunt ducis Edom et principes Moabitarutw, Adpre- 195 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 196 hendit eos t1mor, fluxeruat omnes Inhabitantes Cha- A num. Bened:cite Israhelitz Dominum. Benedicite Gilii | naan. Dreidat >uper eos timor et Wimor magnitudinis brachii tui. Fiant tamquem lapis, Jdoneec Ltransiat po- pulus tuus Bomine , usquedum periranseat poputus tuus hic quem liberasti. Inducens plantas eos in moniem heredilatis twe, in preparata habitationis luz, quam preparasl Domine , sanctimonimn tuum D mine quod preparaverunt manus tuz. Domine tu reguas in eternum 6 in geculum s#xculi, & adbue : quoniam intra vit equitatus Pharaonis cum curribus el ascensoribus in mare, et indux.t. Dominus super e0s aquas maris : filii autem Israbel abierunt per $iccum per medio mare. Sumpsit aviem Maria Pro- phetis, soror Aaron, tymphanum in manu : egress2- que +sunt omnes mulieres post eam cum tymphanis et choris, quibus precinebai dicens : Cantemus Do- mino , gloriose enim magniſicaius est , equum et aSCensorem ejus dejecit in mare. (Exod. xv, 14-21.) 8. Lectio Ezechihel prophet. Tempore illo, ſacta est 8super me manus Domini, et eduxit me I JY in $piritu Domini , et dimisit me in medio campi , etc., usque Et scietis quia ego Do- minus loquutus 81m et feci, ajit Dominus Deus. (Ezech. xxxvn, 1-14.) 9. Lectio Evaiz prophet. Vivio Ecaiz filii Amos, quam vidit super Judan et Hierusalem in diebus Oziz, elc., 1sque Ut pulvis as- cendet, ait Dominus Deus. (3a. 1, 1.) 19. Lectio !jbri Hiezum Navye. Tempore illo, Josne de nocte consurgens, movit casira, egredientesque de Setim , venerunt ad Jor- danem, cic., waque Ut et vos timeatis Dominum Deum vestrum omni tempore. (Joe 11, 1v.) {1. Lectio lone prophets. Tempore io , factum est verbum Domini ad Jo- nam , filium Amathi, dicens : Surge, vade in Neni- ven (Jone 1), eic., usque E: oravit Jona ad Dominum Deum Suum de utero piscis, et dixit. Clamavi ad Dominum Deum meum, etc. Et dixit Dominus pisci , etc., usque Loquutus ſuerat ut faceret eis, ct nou ſe- cit, ait Dominus Deus. 12. Lectio Danihel prophetz. Anno octabo decimo Nabuchodonozor rex fecit $tatuam, etc., usque In conspectu tuo hodie ut pla- ceal libi. 9.0 © ©» o # + Rs .* * —S 2 0 © © D Benedicite imber et ros Dominum. Benedicite omnes S$piritus Domiuum. Benedicite igvis et calor Domi- nun, hymnum dicite. Benedicile noctes et dies Do- mium, Benedicite tenebrz et lumen Nomino. Bene- dicite ſrigus et #$tus Domicum, bymuum dicite, Benedicite pruina et nivis Dominum. Benedicite ful- gura et nubis Dominum. Benedicite terra Dominum, bymnum dicite. Benedicite montes et colles Domi- nuw. Benedicite omnia uascentia terre Dominum. Benelicile maria et flumina Dominum, hymnuum di- cite. 146 Benedicite fontes aquarum Dominum. Be- nedicite*'byluz et omnia que morantur in aquis Dv- minuw. Benedicite omnes volucris c#li Dowinuw , bymuum dicite. Benedicite bestiz et jumeula Domi- bominum Dominum, bymanm dicite. Benedicite Sa. cerdotes Domini Domino, Benedicite servi Domini Domino. Benedieite $spiritus et anime juslorum Do- mino, hymnum «icite, Benedicite $ancy et humiles corde Doiniuun, Benedicite Annales, Ararias, Mi- rabel Dominum. Benedicamus Patrem, et Filium , & Spiritum sauctum Dominum, hymnum dicawus , & Superexallemus eum in 8ecula. Quia eripuit nos Deus in inferno, elc., usque Polestas cjus. in generalionem et generationem. (Dan. 11.). Epistola Pauli apostoli ad Romanos. | Fratres, an ignoralis, quia quicuwmque baptizati 8u- Mus , elc., usque Vivenies autem Deo in Christo Jesy Domino uostro. (Rom. vi, $-12.) Lectio $ancti Evaugelii secundum Matthzum. Vespere autei Sabbati, que Juciscit in prima Sabbati , etc., usque Omnibus diebus u$que ad con- sSUmmationem $Z2culi. (Watth. xxvill.) NOTE ET OBSERVATIONES. Ab hoc officio Sabbati sancii inseritur altera nu- meroruin marginalium in Lectionario series (ut Supra notavimus) ad designandas Lectiones. Ex duodecim lectionibus quz legebantur ante missam In gratiaw baptizandorum, tres prime desunt. Ezxdem ferme Sunt jn Mozarabico, nec multum differunt a modo usitalis in Missali Romano bodierno. Tria cantica in- Serumur, nempe Mosis post Septimam , Jon post undecimam, trium puerorum post duodecimam , ut ferc in Mozarabico © nisi quod loco cantici Jon:e est canticum Habacuc post Lectionem ex eodem pro- pheta In Mozarahico Lectionibus istis praemittitur cerd benedictio, cujus formula diversa est a Romana, qua eadein est cum vetere Gallicana. Primo fit benedi- cho lucernz : quz benedictio auctorem bhabet Isido- rom , teste Elipando episcopo Toletano, qui ex eo hec verba refert in 1&1 epistola ad Alcuinum. « Nam et ipsi canimns in vigilia Paschz , beato Isi doro dicente : I1duit carnem, vali, ut quod habet ex ſeria quinta Pasche; 2t in atiove ejusdein feriz loco adoptivi , in editis legitur assumpli; ilemque iu missa de AScensione as- sumplionem, non (ul ipse legit) adoptionem. Has om- 11440 emeudationes Sugges8erunt in libro 1 adversus Elipandum Leidradus, Nefridius, episcopi , et Bene- dictus abbas, seu potius Alcuinus duplicis isGus libri $Criptor. Post benedictionem lucernz sequitur cerei bene- ictio post aliquas orationes, hoc modo incipiens : 197 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 1I. 198 Vere, Domine, zalis dignum et pulchrum ext, in quan- A gustinus ipse in lib. xv de Civitate Dei cap. 32 quos- tum nos munere lug illustras, libi semper gratias agere, apud quem es ſous vie, in cujys lumine videbimus lumen, etc. De benedictione lucerne et cerei exslat cai0n nunus concilii 1v Tolglanj : Lucerna ef cereus in previgiliis Pasche apud quasdam Ecclegias non be- nedicuntur; et cur a nobis benedicaniur inquirunt. Propter gloriosum enim noclis jpsius gacramentum 80- lemniter hec benedicimus, ut 8acrg resurrectionis Chri- gli myslerium, quod tempore hujus potive noclis adve- nit, in benedictione sanclificati luminis accipiamns, Et quia hec observaiio per multarum loca terrarum regio- nesque [lispanie in Ecclesiis commendatur, dignum es! ut propter unjtqtem pacis in Gallicanis Ecelesiis con- servetur, Ubi quidam male Gallicanis legendum putant. In flispaniis antiquum esse benedicendi cerei morem, ex Prudentio nonnulli colligunt, cujus hymnaum Ad incensum cerei paschalis compositum laudant. Et hunc quidem hymnum ad benedictionem cerei paschalis exhibet vetus Ordo Romanus, et Hymnarinm anti- quum , Rome anno guperiore impressum. At quia bymnus iste, qui in Cathemerino quintus est, inscri- bitur in membraneis libris, Hymnus ad incensum lucerne, non cerej paschalis ; hinc Sirmundus in notis ad Ennodium, et Menardus in Concordiam regula- rum inferunt, eumdein hymnum ad accendendas in, Lucernario seu Vesperis quotidianis lucernas com - positum fuisse. In eadem Sententia est Nicolaus Hein- Sius in nova Prudentii editioune, 14Y ubi cerei pa- schalis ritum Prudentii yo ign-tum fuisge censet dam versus reſert, quos « in laude quadam cerei » $Cripsit, ut patet ex nova editione , ubi locus iste ex Mss. restitutus est. a nostris. ly utraque cerei bene- © dictione Ennodius testatur, ex cereo benedicto de- cerplas a lidelibus ſuisse particulas conira procellas. Inde Agnorum Dei cereorum origo. Poslea in predicto Missali Gothico subsequuntur varize Collectiones seu orationes omnino duodecim cum totidem pre#fationibus, quarum singulz post Singulas lectiones praimissas recilari debent. Una est pro $piritibus pausantium 8eu defunctorum. Deinde Succedunt Orationes ad Christianum facie:dum , ad fontes benedicendos, atque ad baptizandum, quas $&- quitur missa in Vigiliis Pasche, cujus miss# Episto- B lam et Evangelium superius ex Lectionario indicavi- mus. Baptismi solemne tempus erat in Viziliis Paschz et Pentecostes, aliquando etiam in Vigilia Natalis Domini , et in natali sancti Joannis. Huic rei pro- baudz unus ſere $suſſicit Gregorii locus ex lib. vii, cap. 9, ubi Guntchramaus rex ita loquitur : « Ger- manus meus Chilpericus moriens dicizur 14S filiun reliquisse, cujus nutritores mailre deprecante pe- lierunt, ut eum de $ancto lavacro in Dominici Nata- lis soletnnitate Jeberem excipere : et non venerunt. Rogaverunt deinceps ut ai sanctum Pascha baplizae retur ; ed nec tuuc allatus est infans. Deprecati sunt aulem tertio, ut ad ſesljvitatem gancli Joannis exhi- berelur; $ed nec tunc yenit, » Childebertus vero, Sigeberti filius, « baplismum in die $ancto Pente- colligi ex antiquilalibus ecclesiaslicis, Verum lucerne (C cogtes accepil, » ex cjusdem libri cap. 4. Verwn Pa- vocabulum in titulo hymai gon suſlicit probando iu quod ht viri docti intenduat ; quandoquidem iu Yi- gilia Paschze benedictio etiam lucerne fiebat, ex di- ciis. Deinde in illo hymno fit mentio de Christi Domi- m1 resurrectione, quod priori senlentie confirmande quoddam robur addere potest. Sed alia ratio , quam Menardus noster affert, melius probat hymuuin hung de Lucernario quotidian» interpretandum , nempe Ipse Litulus libri Cathemerinon , quo significantur ea que per diem aguntur. lem suadet etiam libri i, $ins ordo, in quo primus hymaus e>t Ad galli cantum , $'cundus Matulinus, leriius Antec cibum, quartus Post cibum , quintus Ad incensum lucerne , sextus Ante $mnum. Ubi quintus de Vesperis indubie intelligen- dus est, in quibus solemni more in dies accendi lu- cernas twwnc mos eral, ut recite Menardns ibidem probat, nimirum in caput 24 Concordie regularum , F 2. Neque tamen propterea tam novus es cerei in Vigiliis paschalibus benedicendi ritus, uti Heinsio ViSum est: cum Eunodius, Ticinensis ante annum $20 episcopus, geminaim cerei paschalis benedictionem «Cripserit. In Missali item Gothicogallicano occurrit Benedictio cere beati Augqustini episcopi, guam adhuc diaconus cum essel, edidit et cecinit, $8ub hoc exordio : Exsultet jam angelica lurba celorum, elc., ut modo in ua habetnr. In Mss. nonnullis, puta in Noviomensi, aliis- que, idem istius benedictionis titulus legitur; Au- tres Synodi Maliscenensis, canone 5, conqueruniur, quod peue per singulos dies ac nalales mariyrum ba- ptismus conſerrelur; veteremgue usum ad Pagcha revocant. [XLIV. LEGENDA IN DIE SANCTO PASCHE, 4D MISSAM.] Epistola Pauli a,-vstoli al Corinthios. Notum aulem vubis facio, ſratres, Eyangelium quod predicavi vobis, quod et accepistis, etCc., usyque Miserabiliores swmus omnibus hominibus. (1 Cor. xv.) Leciio sancu Evaugelij secundum Lucam. Diebus illis , una Sabbali valde diluculo veuerunt mulieres ad monumentum..,. ipsum Yero non vide- runt..... (Luc, xxiv, 1.) NOTE ET OBSERVATIONES. Avulso uno item ſolo, deest prima Leciio ad wmis- SAM, que lectio indubie erat ex Apocalypsi, sicul et alize $equentes, eliam in Mozarabice. in quo lectio prima in die Resvyrreciions Domini Sumitur ex prin- cipio Apaucalypsis, secunda ex Capile 1 Actuum apo- Stolorum; Evanzelium ex Joannis cap. xx. {x notis Numericis apparel in Lectionario nostro nullas pro Dominica Pasche lectianes ad Vigilias seu Matutinum asSignalas fuisse; nec fortasse Wempus iis Vigil-is celebrandis rehqunm ese poteral, com omnia que $uperius de Sabbato sancto rewlimas , im multam noctem proiraherentur. Alia ratio e$t de monaste- riis, in quibns baptismus non conferebatur. In Mis- 199 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 200 gali Gelasiano notanda est rubrica de baptizatis : A Pogtea 8i ſuerit oblata, agende sunt miss@, et commu- nicat; 8in autem, dabis ci tantum Sacramenta corporis et zgangquinis Christi , dicens : Corpus Domini nostri 144 Jeu Christi it tibi in vitam eternam. Ubi com- munio 8ub una specie Sacrainenta corporis et $an- guinis Christi appellatur. Qui locus notandus est ad probandam 8ub una s8pecie communionem , et ad si- miles locos explicandos, ubi communio corporis e. $anguinis Christi non raro pro una panis specie $u- mitvur., ; Praeclarum exstlat ſfragmentum ex sermone Ariti episcopi Viennensis, in die Pasche, ubi hc verba Christi nomine ad apostolos : « Universis igitur ſerie quz sumitis. Quod mens# apposui, mundo transmisi. Calix, quem vos gaudetis gustasse, cunctorum es. -» [XLII. LEGENDA FERIA 11 PASCHE, AD MISSAM. Lectio Apocalypsis beati loannis apostoli. candidi tamquan lana alba, et tanquam nix, et ceuli jus velut ilamma ignis, etc., usque Quod esl in para- - Ciso Dei mei. (Apoc. 1, 2-7.) Lectio Actuum apostulorum. Tempore ill, stans autem Petrus cum undecim , levavit vocem $uain, etc., usque Testilicatus est, et exhoriabatur eos. (Act. 1, 14-20.) Lectio sancti Evangelii Secundum Marcum. In illo tempore, Maria autem Magdalene et Maria Joseph aspiciebant , ubi poneretur Vominus Jesus, elc., wsque Non crediderunt ei. (Marc. xv, 47, usque xvi, 11;) NOTE ET OBSERVATIONES Et bic avulsum est unum ſolium , deestque finis Evangelii quod leg-batur in die Pasche, cum initio Lectionis ex Apocalyjsi pro feria secunda. In Missak Gothico seu Gallicano hc missa ita inscribitur : M is8a matutinalis per tolam Pazcha pro parvulis qui renali 8unt. XLIV. LEGENDA FERIA 1 PASCHE. Lectio Apocalypsis Tohaunis apostoli. 145 Ego Jobannis fui in $spiritu, et audivi vocem dicentem mihi : Angelo Zimirnz ecclesiz scribe, etc., uque Caicolum candidum , et in calcolo nomen no- vum. (Apoc. 1, 8-17). Eadem in Mozarabico. Lectio Actuum apo$tolorum. Tempore illo, exsurgens Petrus in medio fratrum dixit, er+t autem turba hominum, etc., usque Et an- numeratus ext cum undecim apostulis. Act. 1, 15-26). Lectio sancti Evangelii secundum Marcum. In illis diebus, duobus discipulis Domini Jesu am- bulantibus oslensus est in alia effigie, etc., nsque $ermonem confirmante $equentibus signis. (Marc. xvi, 12-20.) In Mozarabico Evangelium ex Luca de duobus discipulis euntibus in Emmannta. XLY. LEGENDA FERIA IV PASEHE. Lectio Apoca|yp$is lohannis apostoli. Tempore illo ego Johannis vidi in dexteram $e- dentis supra throuum librum, elc., usque Gloria et potestas in sxcula seculorum , amen. '(Apoc. xv, 1- 13). Epistola Panli apostoli ad Corinthios. Fratres, primus homo de terra terrenus, etc., us- que Labor vester non est inanis in Domino. (I Cor. xV, 47-58.) Leetio sancti Evangelii $ecundum Johannem. Diebus illis, erat autem quidam languens Lazarus a Bethania, elc., usque Et viderant uz ſecit, credi- derunt in eum. (Joan. x1, 1-45.) NOTE ET ORSERVATIONES. 146 In Mozarabico omnes prime Lectiones 3d missam ex Apocalypsi, secundz ex Actibus apostolo- rum, a Pascha ad Ascensionem : in Lectionario no+ 8tro ita passim, non tamen semper. Concilii Toletani Iv canon 16 sub gravi interminatione definit ut liber Apocalypsis a Pascha usque ad Pentecosten missarum B lempore in Eecclesiis predicetur. ln Africa tempore sancti Augustini quatuor evan- gelisle a die Paschatis legebantur, unus post alium : « Prima enim die lecta est resurrectio secundum Malthzum; alio die 8ecundum Lucam; lertio secun- dum Marcum; quarto, id est, hesterno , secundum Joannem. » Ita Augustinus in sermone 247 novze edji- tionis, qui est 18 in diebus paschalibus. Paulo aliter evangelistarum ordo ve habet in ejuzdem sermone 232. XLVI. LEGENDA FERIA V PASCHE, Lectio Apocalypsis Ioannis apostoli. Tempore illo, ego Johannis vidi, et ecce Agnus stabat s8uper monlem Sion, etc., usque Et mare et ſomes aquarum. (Apoc. xiv, 1-7.) Lectio Actuum apostolorum. Tempore illo, Petrus et Juhannis ascendebant in lemplum , elc., usque Et convertimini ut deleantur peccata vestra. (Act. m, 1-19.) Lectio $ancli Evangelii Secundum lohannem. Diebus illis, una Sabbati Maria Magdalene - venit mane cum adhuec tenebre essent, etc., usque Quia oporterit eum a mortuis eum resurgere. (Joan. xx, 1-9.) XLVII. LEGENDA FERIA VI PASCHE. Lectio Apocalypsis Tohannis apostoli. Tempore illo, ego Johannis audivi vocem de sede dicens, etc., usque In ſemore $uo scriblum, Rex re- gum, et Duminus dominantinm. (Apoc. xIx. 5-16.) Lectio Actuum apostolorum. 147 Tempore illo, exsurgens autem princeps $a- cerdoium, et omnes qui cum illo erant, etc., usque Pro nomine Jesu Cbristi contumilia pati. (Act. v, 1T- 41.) Lectio sancti Eyangelii Secundum Johannem. Diebus illis, Maria $Slabat ad monumentam foris plorans, etc., usque Vidi Dominum, et hc dixit mibi. (Joan. xx, 11-18.) XLVII. LEGENDA DIE SABBATI PASCHE. Lectio Apocalypsis lobannis apostoli. -Tempore illo, ego Johannis vidi czxlum novum et terrain novam, elc., usque Ardenti igni et solſore, quod est inors secunda. (Apvc. xx1, 1-8.) Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Fratres, coltidie morior per vesiram cloriam, 2t0., — wy ww a ow 201 DE LITURGIA CALLICANA LIBER II. 22 usque Novissimus Adam in spiritum viviſicantem. (1 A Mozarabico sex Dominic® post Pascha recensentur. Cor. xv, 51-45.) Lectio $ancti Evyaugelii secundum TJohannem, In illo tempore, manifestavit se iterum Dominus Jesus discipulis vis, etc., usque Cum resurrexisset a mortuis. (Joan, xx1, 4-14.) XLIX. LEGENDA CLAUSUM PASCHE. Lectio Egaiz prophetz. Spiritus Domini sGper me, eo quod unxerit Deus me, etc., usque Lztitia sempiterna erit eis, ait No- minus Deus. (1a. x1, 1-7.) Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Fratres, $i autem Christus predicatur quod resur- rexit a mortuis, etc., usque Ut $it Deus omnia in omnibus. (1 Cor. xv, 12-28.) DANIHEL CUM BENEDICTIONE , SICUT 1RIMO DIE SANCTO PASCH.E. Lectio sancti Eyangelii secundum Tohannem. 148 Diebus illis , cum esset sero die illo , una 8abbatorum..... nisi videro..... (Joan, xx, 19.) NOTE ET OBSERVATIONES., Concilium Matisconen rerleris. Respondet accipiens : Memor ero. Deinde procedilur ad basilicam $ancli Simpliciani, ubi dictis Litaniis et oratione, Subditur Dominus vobitscum. Tum lector major Secundicerius recitat Lectionem ex Jocle propheta : Hec dicit Dominus Deus : Con- verlimini ad me in toto corde vesiro, etc. Et post res- punsorium, quod primus notarius priecinit, primus D diaconus ordinarius, premiss0 Dominus vobigcum, recitat Evangelium ex Matthzo : Nolite putare, quo- niam veni solvere legem, etc. [dem fit pro portione per duodecim ipsa die ecclesias, in quibus eodem ordine divers# ex Scriplura lectiones fiunt Secunda die item fit processio per novem eccle- Sias, in quibus Singulis singulz duz leguntur Leeti: nes, una pas>im ex Veteri Teslamento, allera - \ Evangelio. In ecclesia seplima, que est 8ancti Naz - rii, diaconus avte lectionem Evangelii elata voce ail: Parcite ſabulis. Cuslos etiam : Silentium habete. Al- ter vero respondet : Habete silentium. Tum jegitur Evangelium ex Luca : Accessit ad Dominum Jegum quid-m 14 Princeps, et interrogavit eum cJicerns | ( | c 8 c 6 (0 205 DE LITURCIA GALLICANA LIBER 1. 206 Magizter bone, quid faciens vitam eternam pes8t- A Theophile, etc., usque Quemadmodum vidislis eum debo ? elc. Terlia die, supplicatio invKtituitur per undecim ec- clesias; et in quinta, quz est ad sanctum Lauren- tium, dicitar item a diacono : Parcite ſabulis, et reli- qua ut 8upra ; postea Evangelium secundum Lucam, Homo quidam habuit duos filios, etc. Hzc non parum conducunt ad illustrandum Lectionarium nostrum Gallicanam. | Aliis etiam diebus fiebant in Galliis ejusmodi sup- plicationes, in Epiphania, Ascensione, et prima die Novembris. De Epiphania testis est Gregorius in Hi- $(0rize lib. v cap. 4 : « Interim advenit dies sanctus Epiphaniz, et hic (Roccolenus) magis ae magis tor- queri cepit. Denique cum psallentes de ecclesia euntem in celum. (Act. 1, 1-H). Epistola Pauli apostoli ad Ephbegios. Fratres, obsecro vos ego vinctus in Domino, elc., usque In mensuram ztatis plenitudiuis Christi. (Ephes. Iv, 1-13). Leetio sancti Evangelii $ecundam Iohannem. In ilio tempore, dixit Dominus Jesus discipulis 8Uis : Filioli, adhuc modicum vobiscum $sum, etc. (Joan. xin, 33-35). Tum Joan, xiv, 1-14; ac de- mum Luc. xx1v, 49-53, desinens 8ic : Laudantes et benedicentes Deum. LIX. LEGENDA DIE DOMINICO POST ASCENSIONEM. Lectio Actuum apostolorum. Tempore illo, cum venisset Paulus Ephesum, etc., egressi ab basilicam (nempe de ecclesia cathedrali B usque Spiritus nequam egrediebantur per nomen Turonensi ad basilicam $sancti Martini) properarent, hic post crucem, precedentibus signis, equo super- positus ſerebatur, » Haque in illis supplicationibus preſerebantur crux et signa, uti etiam nunc, id est vexilla. ldem Gregorius de Ascensione in libri item y cap. 11 : « Die autem beato, inquit, quo Dominus ad ccelos post redemptum hominem ascendit glorio- 8us, cum Sacerdos (ls est Avitus episcopus Arver- nensis) de ecclesia ad basilicam psallendo procede- ret, » etc. Ex his colligimus in Gallicanis olim ec- elesiis moris ſuisse ut similes supplicationes in majo- ribus testis, ut modo, ferent. Alias Litanias indixit concilium Lugdunense 1 canone 6 : Ut in prima hebdomada noni mensis, hoc est ante diem Domini- Domini Jesu Christi. (Act. xvi, 22, usque xix, 12). Lectio sancti Evangelii Secundum lohannem. In illo tempore, elevavit Dominus Jesus oculos $U0s in caelum et dixit : Pater venit bora, clarifica Filium tunm, etc., usque Ut dilectioqua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. (Joan. xvn, 1-26.) NOTE; ET OBSERVATIONES. 156 In missa Ascensionis prima Lectio est ex Novo Testaments, id est ex Actibus apostolorum ; in Mozarabico ex capite 1v Apocalypsis, Ego Joannes ſui in spiritu, et vidi, elc. Lectio secunda in Mozara- bico eadem est cum nosira .prima; Evangelium ex Joannis capite xvi, Vado ad eum qui misit me. Differt eltiam in Mozarabico officium misse pro Dominica cam, que primo in ips0 mense illuzeril, Litanie, C post Ascensionem, in quo duas tantum lectiones zicut ante Asc'nsionem Domini zancti Patres fieri de- creverunt, deinceps ab omnibus ecclesiis seu parochits eelebrentur. lia Statulum anno 567, Denique sanctus Callus Arveraorum antistes, cum « lues inguinaria (su0 tempore) per diversas (Galliarum) regiones de- $eviret, Rogationes illas instituit, ut media Quadra- gesima, psallendo ad basilicam beati Juliani martyris ilinere pedestri venirent. Sunt autem in hoc itinere quasi sladia 360. » Apud Gregorium in Historiz lib. v cap. 5. Idem in lib. de Vitis Patrum, cap. 6, men- lionem facit de Rogationibus illis « quz quotannis ubique in Paschate fiunt. » Sed hic Paschatis nomine intelligendum est tempus illud quod a Resvrrectioue ad Ascensionem, imo et Pentecosten excurrit. Ne- $ci0 an de his Rogationibus intelligendus sit Genna- dii locus ex cap. 99 de Scriptoribus ecclesiasticis, ubi de Honorato Massiliensi episcopo ectiam tune $U- perslite agens. « Litanias, inquit, ad jnclinandam Dei clementiam -cum plebe sibi credila pro viribus agit. » Avitus Viennensis in illo triduo 1 $5 totidem grinones habuit ; ex quibus unus integer, aliorum vero duorum fragmenta exstant. De Litaniis contra larbarorum incursiones indicendis, simulque de moribus corrigendis exslat insignis Gregorii Magni eistola, nempe 45 lib. 1x. LVAY. LEGENDA 1X ASCENSIONE DOMINIG NOSTRI JESU CHRISTI. Lectio Actuum apostolorum. Primumn quidem sermouem ſeci de omnibus, 0 prescribii Lectionarium noxtrum. Apud Paulinum in natali 9 de sancto Felice Ascensio inler majores ſe- Stivilates non numeratur, ged tantum Natale Do- mini, Epiphania, Pascha, & Pentecostes. Confer ea quz diximus initio hujus libri. Exstat fragmentum ex Sermone Avili episcopi Viennensis de Ascensione Domini, de qua etiam hymnus Ennodii habetur. LX. LEGENDA IN SANCTO PENTECOSTEN. Lectio Jobel prophets. Hee dicit Dominus : Noli timere terra, exulta ex letare, etc., usque Invocaverit nomen Domini, sal- yus erit, ait Dominus Deus. (Joel. 1, 24-52.) Lectio Actuum apostolorum. Tempore illo, cum complerentur dies Penteco- D sten, elc., usque Invocaverit nomen Domini, $Salvus eril. (Act. 1, 1-21.) | Lectio sancti Eyangelii $ecundum lobannem. Diebus illis, dixit Dominns Jesus discipulis $vis ; Si diligitis me, mandata mea servate, elc., usque Ut cum factum ſuerit, credatis. (Joan. xiv, 16-29.) NOTE ET OBSERYATIONES. Nullum hic officium przscribitur pro vigilia Pen- lecostes. An repetendum ex vigilia Pasche? Certe vigilia Penlecostes in Mozarahico notatur ad Vo- nam. Quod jejunii indicium est, cujus tamen nullum apud Isidorum vestigium invenio. Cerle neque apud Ambrosium in sermone 60. Neque enim Ambrosii videtur esse 5ermo ille, cujus ſragmentum refertur 207 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 208 dist. 76, eap. 9, ubi auctor ſestum Pentecostes cum A nis Baptistz, nec etiam pro Vigilia ſesti aposlolorun Paschate comparando, ait in vigiliis utriusque ſuisse jejunatum : « Tune enim, 157 sicut modo fecimus, jejunavimus Sabbato, Vigilias celebravinus, oratio- nibus pernoctanles inslitimus. » In Mozarabico Le- etio prima pro die Pentecostes ex Apocalypsis cap. xx1i1. Lectio secunda eadem cum nostra, uti et terlia, quz in Mozarabico brevior est, desinitque in hc verba : Non turbetur cor vestrum, neque ſormidet. In Lectionario nostro Paraclitus divers0 modo scribitur, primo quidem mendose Paraclytus, deinde rectius Paracletus. Nullum officium prescribitur pro sequen- tibus diebus, quod nulla tunc octava Pentecostes ce- lebraretur. LXI. LEGENDA PROXIMA DOMINICA POST PENTE- COSTEN Epistola Pauli apostoli ad Ga'atas. Fratres, quecumque seminaverit homo, h#xc et me- tet, etc., usque Cruciſixus est, et ego mundo. (CGalat. vi, 8-44.) Lectio sancti{ Evangelii secundum Mattheum. In illo tempore, assumpsit Nominus Jesus duode- cim discipulos snos $ecreto, et ait illis : Si quis vult post me venire, etc., nsque Unicuique Secundum opera ejus. (Watth. xvi, 24-27.) NOTE ET OBSERVATIONES. Mirum est unam hic Dominicam post Pentecosten locum habere, cum plurium post Epiphaniam et post Pascha Dominicarum officia as8ignentur. An alio in libro pro aliis Dominicis prascripta erant of- Petri et Pauli; neque item in Gothico seu Gallicano, sed tantum pro ipso die festo. In Codice regio, qui, ex Gelasiano et Gregoriano conſlatus est, tres ex- $lant misse, nempe missa in Vigilia, item missa in media nocte, et missa in die. Consule Menardum. In pr:rdicto Missali Gothico ante festum $ancti Joan- nis habetur missa in Inventione sanctz crucis, tum missa £ancti Joannis apostoli etevangelistz, ante Ro- gationes, ne quid dicam de missa $Sanctorum Fer- reoli et Ferrucionis, quz. post Pentecosten. LXITI. LeGENDA IN FESTO SANCTORUM PETRI ET PAULI. Passio Sanctoriim apostulorum Petri et Pauli. 159 Teinpore illo cum venisset Paulus in urbem B Romam, convenerunt ad eum omnes Judzi, dicen- tes : Nogtram fidem, in qua natus es, ipsam de- ſende. Non est enim justum, ut cum $is Hebrzus ex Hebrzis veniens, gentium te mag'strum judices, ete. Desinit : Et comprehenderunt eos in loco qui dici- tur Catacumbas, via Appia, milliario tertio; et ibi custodita $unt corpora anno uno et mensibus septem, quousque fabrecarentur loca in quibus ſuernnt po- Sita corpora eorum; et ibi revocata sunt cum gloria et hymnorum cantica, et posita sancti Petri in Vati- cano, via Neumacia; et $ancti Pauli in via Ostensi, ab urbe Roma milliario secundo : ubi prestantur beneſicia Christi per orationem eorum in s2cula s2- culorum. Epistola Pauli apostoli ad Komanos ſicia ? an vero unum officium per alias Dominicas re- ©£ Fratres, non enim accepistis $spiritum $ervitutis petebatur ? At frustra appositum ſuisset in titulo, prorima Dominica post Penlecosten, In Missali Go- thicogallicano asSignantur sex miss8e Dominicales. Ergo eas repeti necesse erat. Idem in Mozarabico, In quo septem duntaxat misse habentur post Pente- eosten usque ad Dominicam ante jejunium Kalenda- rum Novembrium. Itaque repetebantur ille missz, quando festa sanctorum in Dominicas non incurre- bant. EXIT. LEGENDA 1N FESTIVITATE SANCTI JOHANNIS BAPTISTE. Lectio Es2ie prophete. 158 lirc dicit Dominus : Consolamini, cons0- lamini, populus mens, dicit Deus vester, etc., usaue Et opus illius coram eo, ait Dominus Deus. (5a. xL, 1-20.) Lectio Aetuum apottolorum. Diebus illis, surgens Paulus, et manu silentium indicens ait, etc., usque Ut sis in Salutem u$sque ad extremum lterrz. (Act. xin, 16-47.) Lectio sancti Evangelii secundum Lucam. In diebus Herodis regis Judzez ſuit 8acerdos qui- dam, nomine Zacharias, de vice Abia, etc. (Luc. 1, 3-25). Deinde Luc.1, 59-47; ium Luc. 1, :667; Denique, Benedictus Dominus Deus Israhel, et! moz, Puer autem crescebat, elc., qui 'ext ultimus rersus cap. 1. NOTE ET OBSERVATIONES Nulla hic missa pro Vigilia nativitatis sancti Joan- iterum in timore, elc., usque Quia secundum Deum postulat pro sanctis. (Rom. vm, 153-27.) Lectio sancti Eyangelii secundum Matthrum. In illo tempore, videns Dominus Jesus tnrbas, ascendit in montem ; et cum £edisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, efc., usque Glorificent Patrem ve:trum qui in c#lis est. (Matth, v, 1-16.) [ NOTE ET OBSERYATIONFS. Videtur loco prima lectionis recitata fuisse passi0 aposlolorum, nisi dicatur recilata ad Matutinum. Quod tamen in Lectionario nostro haud notatur. Iu his Actis narratur conflictus Petri cum Simone mago, reſerturque falsa Pi'ati de Chr:st9 ad Neronem epistola ; eodemque anno et die Petri et Pauli passio. D Altero post Petrum anno Pauli martyrium accidisse ait Gregorius in lib. 1 de Gloria Martyrum cap. 29, qui proinde aliis actis usus est. Fortunatus non $0- lum evdem die, $ed et eodem anno pass0s ſuisse videtur asserere Sub finem libri 1m de Vita $8ancli Martini. Una nempe die quos passio Sancta beavit, Et Sacra Sic geminus $ignavit tempora consul 160 Nescio quid sibi velit Cathulſi epistola ad Caro- lJutw Magnum petentis id ab co conslituj, ut « 8ancliPe- tri passionem in loto (ipsius) regno celebrari » curaret, cum ex hoc Lectionario aliisque testimoniis jam $ub Meroveadis regibus hc celebritas instituta videatur. Exsiat Aviti Viennensis episcopi ſragmentum CL homilia dicta in basiliea $anc** Petri, quam sanclus 209 DE LITURGIA GALLICANA LIBER II. 240 episcopus Tarantasiz condidit. Quod ſragmentum A lztare, elc., usque Non conſundetur populus meus in primum est in Editis. In” basilicis Gallicanis sancto- rum Petri et Pauli imagines pingi solebant. Unde Gregorius in lib. de Vitis Patrum cap. 12 laudat ico- nicas apostolorum, aliorumque Sanctorum, Super quas conscriptz erant litter, eorum nomina indi- cantes ad usum $pectantium. on LXIV. LEGENDA IN PASSIONE SANCTI JOHANNIS BAPTISTE. Lectio Exaiz prophetz. fHec dicit Dominus creans te, Jacob, et formans te, Israhel. Noli timere, elc., usque Et in nomine Domini adsimilabitur, ait Dominus Deus. (15a. xLu1, 4-13). Tum, omissis octo versibus, 18a. xLMm , 22 us- que xXLIV, 5. | Epistola Pauli apostoli ad Hebr#os. Fratres, omnes $ancti per fidem vicerunt re- gna, etc., usque In disciplina perseverale. (Heb. x1, 35, usque x11, 7.) Lectio sancti Evangelii $ecundum Mattheum. In illo tempore audivit Heroes tetrarcha famam Domini Jesu, et ait pueris $vis, 'etc., usque Et cura- vit languidos eorum. (Matth. xiv, 1-14.) NOTA ET OBSERYATIONES. In Missali Gallicano habetur missa in diem pas- Sionis sancti Joannis Baptistz et martyris, quam $8- quuntur, quz precedere debuerant, miss# de $an- etis Sixto, Laurentio, Hippolyto, et Sinfuriano. In epistola ad Bibianum, que Augustino tribuitur, Joan- nes eodem die traditur conceptus, et Herodis ſunes1i gladio trucidatus, nempe vin Kal. Octobris. Est et preter nativitalem alia solemnitas Joannis 1GYI Ba- ptistze, 1v scilicet Kalendas Septembris, quando in- ventum legitur caput dominici Pr#cursoris. De ba- vilicis apud Gallos in honorem sancli Joannis Bapli- 8 erectis lege librum primum Gregorii de Gloria martyrum. Omittitur hic festum $8ancti Laurentii, et officium Sanclorum Agaunensium, quorum memoria apud Gallos semper celebris ſuit. Inter Avili ſragmenta duo habentur, nempe tertium et $sexlum, quz ad bomiliam pertinent ab eo habilam in basilica sancto- rum Agaunensium in innovatione monasterii ipsius. In priori fragmento : « Ornantur oppida non minus edibus quam patronis; imo potius illustratz patro- ciniis fiunt urbes ex oppidis. » In posteriori vero ail $anctos ſuisse « decimatos, donec simul colligerentur electi. » Quod « ex consueludinis debito series lectz paSSionis explicuit. » Unde probatur mos legendi $anctorum passiones. Denique omittitur, quod forsan in Lectionario primum locum habehbat, festum 8an- eli Martini, quod per universam Galliam celebre tunc ſuisse diximus, patetque in primis ex Venantio For- tnnato in lib. x, carmine 10, ad Childebertum et Brunichildem de natalitio sancti Martini. Ecce supervenit venerandi in 8ecula ci\is Martiui meritis lace perenne dies, Qui modo de Gallis totum mire occupat orbem. LXY. ITEM AD MISSAM BE NOVOS FRUCTLS (Sic). Lectio Iohel prophete. Hzc dicit Dominus : Nolite timere terra, exulta et #lernum, ait Dominus Deus. (Joel. 1, 21-27.) Epistola Pauli apostoll ad Corinthios. Fraires, quis militat suis slipendiis, elc. , usque Ut gloriam meam quis evacuet. (1 Cor. 1x, 7-15.) Lectio sancti Evangelii Secuudum Matthzum. In illo tempore abiit Dominus Jesus Sabbato per Sala, etc., usque Ex hoc pane, vivet in :xternum (Matth, x11, 1-8). Tum consequenter : Nonne vos dicitis, etc. (Joan. 1v, 35-58), Tum, Ego sum panis vil, elc. (Joan. vi, 49-52.) NOTE ET OBSERVATIONES. | 162 Hec missa continue missam de $anclo Joanne subsequitur, Evangelii lectio innuit hanc es$e benedictionem novarum $picarum. Maturz uyz bene- B dictio ia Sacramentario sancti Gregorii notatur vi Id. Augusti, die natali sancti Xysli, quo die fit etiam nunc quibusdam in locis. Fiebat etiam suo tempore benedictio novarum fabarum, novorumque pomorum. Udalricum legere non penitebit in lib. 1 Consuetu- dinum Cluniacensium cap. 35. Adde Menardi notas in Sacramentarium pag. 175. LX VI. LEGENDA IN FESTO UNIUS MARTYRIS. Lectio Esalzr prophet# Hee dicit Dominus : Leva in circuitu oculos tuos, et vide, etc., usque Redemptor tuus fortis Jacub, ail Dominus Deus. (184. ix, 4-16.) zpistola Pauli apostdli ad Timotheun.. Carissime, labora $icut bonus miles Christi, etc., usque Persecutionem patiuntur (11 Tim. n, 3). Avul- C 8um est unum ſolium. Desinit Epistola II Tim. 11, 12. Lectio sancti Eyangelii secundum Iobannem. Diebus illis , dicebat Dominus Jesus discipuligs Suis : Hec mando vobis, ut diligatis invicem, elc., usque Reminiscamini quia ego dixi vobis. (Joan. xvg 47, usque xv1, 4.) A UXVII. LEGENDA DE PLUKES MARTYRES (Sic). Lectio Esai#' prophete. Hec dicit Dominus : Ecce servi mei comedent, etc., usque Et ilrementem $ermanes meos, ait Dominug Deus. (/sa. Lxv, 15, usque Lxvl, 2.) Lectio Apocalypsis Iohannis apostoli. Te:npore illo, ego lohannis vidi sub altare animas interfectorum, etc., usque Honor et virtus et ſorti- tndo Deo nostro in sxcula seculorum, amen. (Apoc. D Y\» 9, u5que vil, 17), omissa enumeratione (ribuum. Leetio Sancti Evangelii Secundum Lucam. 163. In illis diebus, ait Dominus Jesus discipulis Suis : Cum audieritis prelia et seditiones, elc., usque Possedebitis animas ves1iras. (Luc. xx1, 9-19.) LX VII. LEGENDA DE UNO CONFESSORE. Epistola Pauli aposloli ad Timotheum. Carissime omnis scribtura divinitus inspirata, ClC., nsque His qui diligunt advenium ejus. (14 Tim. ny, 16, usque 1y, 8.) Lectio sancti Evangili: secundum Mattheum, Diebus ill1s loquutus est Dominus Jesus ad turbas et ad discipulos $uos parabalam hanc, dicens : Sicut hom» peregre proficis: ens vocavit Servos $U08s, ClC., usque Intra ingaudium Domini tui. (Matth. xxv, 14-23.) 214 LXIX. LEGENDA DE PLURES CONFESSORES. Lectio Hierimie prophete Bonus est Dominus sperantibus in eum, etc., us- que Idcirco tu exorabilis (stc) es. Domine Deus nosler. (Thren. wm, 25-42.) Epistola Pauli apostoli ad Timotheum. Carissime, nihil intulimus in hune mundum, elc., waque Sed nec videre potesl, Cui howor et imperium in scula s2culorum. (1 Tim. vi, 7-16.) Eectio sancti Evangelii 8ecundum lohannem. Diebus illis, dixit Dowinus Jesus discipulis $uis : Ego 8um vilis vera, etc., usque Quodcumque petie- ritis Patrem in nomine meo, det yobis. (Joan. xv, 1-16.) NOTE ET OBSERYATIONES. Commune $anctorum in officiis ecclesiasticis jam APPENDIX . AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. A Dowini misericordia, quod baberet deſunctus requiem 212 in die, qua Domino oblationem IGH pro ejus anima delibasset. » Idem auctor, in Historie lib. rv cap. 34 ait, Palladium quemdam, qui 8ibji mortem conscive- rat, « non juxla Christianorum cadavera Positum (luisse), sed nec mis8arum 8olemnia meruisse. » Porro locus in quo fideles tumulabantur, « sacerdo- tali benedictione 8acrali » erant, ex lib. de Gloria conſessorum cap. 106. Ad hxc, deſuncto sancto Sal- vio, monachi « noctem in fletu et psallentio exigunl, » apud eumdem in lib. vn cap. 1. Denique Baudoni- via, in Actis sancle Radegundis, de ejus exsequiis agens, ait 8anctimoniales « gemitum pro Alleluia » reddidisse, tum $ubdit : « Liber, quz ante eam ce- reos porlaverant, lotze in gyro sepuleri astabant. dudum in usu ſuit, teste Braulione Czsaraugustano B Unaquzeque in $u0 cereo $uum nomen dabat scri- episcopo in prologo de Vita sancti Amiliani : « De eadem quoque Solemnitate (nempe. beati Amiliani) ut missa recilaretur communis, injunxi dilecto filio meo 164 Eugenio diacono. » Officium de apostolis, quod hic premiti debuerat, pretermissum est, sed occurrit in Mi-sali Gallicano. In concilio Bracarensi 11 graviter reprehenduntur canone 5 quidam episcopi, qui in solemnitatibus martyrum ad ecclesiam proces - 8ur1, reliquias collo $uo imponebant, seque a levitis gestari volebant, quasi ipsi essent reliquiarum arca. In Lectionario nostro, et in antiquis Missalibus Gal- licanis aliisque, una est classis conſessorum, quos modo distinguunt in pontifices et non pontilices. Quod antiquitus in usu non erat, ut velteres etiam ptum : totz2 uni ex famulis cereos ips0s juxta ordina- tionem tradebant. Fit contentio in populo. Alii dice- bant, cercos ips0s in ejus sanctum 8epulcrum milti debere; alii dicebant non. » Loti et vestiti sepelie- bantur, ex Sidonii lib. m1 epistola 5. LNXI. Li GEnDA IN NATALE EPISCOPI. EpiStola Pauli apostoli ad Hebrz#os. - Fratres, regnum immobilem $suscipientes, habemus gratiam, per quam serviamusplacentes Deo, etc., usque Quod placeat coramse per Jesnum Christum, cui gloria in 8zxcula $eculorum. (Hebr. x1, 28, usque xi11, 21.) Leetio sancti Evangelii $ecundum Tohannem. Diebus illis, dixit Dominus Jesns discipulis suis : Amen, amen dico vobis, qui non intrat per ostium in litanie probant. In missa unius conſessoris unica C ovile ovium, etc., usque Unum ovile et unus pastor. Lectio Evangelio premiltitur. Idem vidimus in officio de beatissima Virgine, et sancta Genoveſa. Nullum commune virginum etiam in Missali Gallicano. LXX. LEGENDA IN DEPOSITIONE CUL VOLUERIS. Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Fratres ecce mysterium vohis dico : omnes quidem resurgemus, elc., usque Non est inanis in Domino. (I Cor. xv, 51-58.) Lectio sancti Evangelii Secundum Tohannem. Diebus illis loquutus est Dominus Jesns discipulis 8uis dicens : Amen, amen dico vobis, non potesl lilius a $e facere quicquam, etc., usque Sed yoluntatem ejus qui misit me. (Joan. v, 19-30.) NOTE ET ORSERYATIONES. In veteri Codice hic deest arliculi numerus, quem Supplere visum esl. Articulus 73 est de depositione episcopi. In Mozarabico miss# $unt etiam particula- res pro diaconis, tum pro Subdiacouts mortuis. Exira Quadragesimam Alleluia spius repetitur in Introitu, et post Evangelium. Deinde ad oblationem dicitur Kyrie eleison, Chrisle eleigon, Kyrie eleison, preter more. Gregorius, in Historiz lib. iv cap. 31, Cato- nem presbyterum Arvernum laudat, qui lue in- gruente « populum sepelierat, et missas viriliter dixe- rat. » Idem, in lib. de Gloria conſessorum, cap. G6», agit de muliere, que, mortuo marilo $u0, « per an- bum integrum celebrans quotidie missarum Solemnia, oferebat oblationem pro memoria viri, non diltisa de (Joan. x, 1-16.) LXXII. ITEM 1N NATALE EPISCOPORUM. Lectio Ezechihel prophet Tempore illo, factum est verbum Domini ad Hie- zechiel dieens, Fili hominis, propheta de pastoribus Israhel, etc., usque Pascuz mez homines eslis, ego Dominus Deus vester, dicit Dominus exercituum. (Ezech. xx11v, 1-51.) Epistola beati Petri apostoli ad gentes. 166. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesn Christi, qui secundum magnam misericordiam SUam regeneravit nos in s8pem vile, etc., usque Per- cipietis immarciscibilem gloriz coronam per Jesum Christum Dominum nostrum. (1 Petr. 1, 3-20. Tum |! D Petr. v, 1-4.) Lectio sancti Evangelii Secundum Matthyum. Diebus illis, ait Dominus Jesus discipulis 8uis : Vos eslis 8al terre, etc. , usque Hic magnus vocabilur in regno c:elorum. (Math, v, 15-19.) NOTE ET OBSERVYATIONES. Natale episcopi est anniversarius ejus conSecralio- nis dies. Gregorius Turonensis episcopus hoc $enSu natalem episcopalus sancti Martini appellat in lib. 1 de Miraculis sancti Martini cap. 6 : « Sciatis quia post hoc triduum natalis episcopalus ejus esse consueve- T.it. » Ad eum modum netalis cathedrx, natalis call- eis in vetustis Kalendariis appellatur. Sic infra natale ecclesi#e pro anniversario dedicationis. Quili- 215 quotannis recolebant, et sermonem ipsis diebus ad populum habebant. Exstat Ennodii dictio in natali Lavrentii Mediolanensis episcopi, ubi preclara hc verba : « Tibi ergo debetur venerabilium custodia canonum, » etc LXXIHI. LEGENDA, IN DEPOSITIONE EPISCOPI. Lectio Esaiz prophet#. fizc dicit Dominus : Aperite portas, et ingrediatur gens justa, etc., usque Donec pertranseat indignatio, ait Dominus Deus. (15a. xxvi, 2-20.) Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Notum antem vobis ſacimus, fratres, Evangelium, quod predicavi vobis, etc., usque Ia et in Christo omnes vivificabuntur. (1 Cor. xv, 1-22.) Lectio sancti Eyangelii $ecundum Tohannem. 167 Diebus illis, dixit Dominus Jesus discipulis Suis : Ego Sum panis vilz, etc., usque flonorificabit eum Pater meus qui est in c:elis. (Joan. v1, 49-59.) OBSERVATIO. In depositione $eu vbitu episcoporum quid apud Gallos fieret, docet nos Gregorius in lib. de Vitis Pa- trum cap. 6, ubi de Gallo episcopo Arvernens : qui mortuus, « ablutus atque veslitus in ecclesiam deſer- tur, donec conprovinciales ad eum $Sepeliendum con- venirent... Jacuit autem in ecclesia triduo, as8iduo instante psallentio, cum magua ſrequentia populi. Epi- SCopis aulem quarta die advenientibus, eum de ec- clesia levaverunt; et portantes in sancti Laurentii basilicam, ibi sepeliunt. Jam vero in exsequiis cjus DE LITURGIA GALLICANA LIBER II. | bet epi8coPi anniversarium ordinationis 8uz diem A Hierusolymis , et hiems erat, etc. (Joan. x, 2-Y). 244 Tum consequenter Luc. xix, 1-10. LXXV. LEGENDA IN NATALE ECGLESIM. Lectio l8saiz prophelz, Lauda, $terilis, quz non paris. [ta jam superius in vigiliis Natalis Domini scribta et. (Jia vetus Codex.) Epistola Pauli apostoli ad Ephesios. Fratres , gratia enim eslis Salvati per fidem, etc., uaque Cozdificamini in habitaculum Dei jn Spiritu sancto. (Ephes. 1, 8-22.) Lectio sancti Evangelii zecundum Matthzenm. Diebus illis cum introisset Dominus Jesus Hieroso- lymam, commota est universa Ccivitas, etc., usque In Bethaniam, ibique mansit. (Matth. xx1; 10-17.) 'LXXVI. LEGENDA IN VELATIONE VIRGINUM. Lectio Isaize prophetz. Gaudens gaudebo in Domino, et exultabit anima mea in Deo meo, etc., usque Donee ponat Hierusalem laudem in terra, ait Dominus Deus. ( 18a. Ly, 40 uaque LI, 7.) Lectiones de Apoaluloet de Evangelio require superius ad ſestivitatem sanct@ Marie vel sanct@ Genovere vir- ginis. (Ita vetus Codex.) LXXVII. nec LECTIO LEGENDA , QUANDO EPISCOPI PRADICARE DEBENT, UT PLEBS DECIMAS REDDAT. Lectio Malachie prophetz. 169 Hzc dicit Dominus : Filius honorat patrem, et servus Dominum $uum, Elc., usque Magnum no- men meum in gentibus, dicit Dominus exercituum. quantus planctus, quanti populi adfuere, enarrari vix G (Malach, 1, 6-11.) potest. Mulieres cum lugubribus indumentis, tanquam _ $i virss perdidissent; similiter et viri obtecto capite, ut in exSequiis uxorum mos est; ipsi quoque Judzi accensis lampadibus plangendo prosequebantur... Et quia, ut diximus, provinciales longe distabant, nec celerius venire poterant ; ut mos rusticorum habetur, glebam super beatum corpus posuere lideles, quo ab #$tu non intumesceret. » Idem factum in sanctam Radegundem. Quod ait Gregorius, viros tecto capite in Galli exsequiis processisse , id etiam nunc obser- vatur in ſunere regum nostrorum ac principum in ecclesia Dionysiana. Ceterum episcopi non alio modo quam laici in tumulo componebantur, id est omnes pedibus ad Orientem conversis, exemplo Christi Do- mini, cujus corpus in Sepulcro hoc modo compositum ſuit, ut probat Haimonis homilia in vigilia Pasche, et Baronius ad annum 54. CXXIV. LEGENDA IN DEDICATIONE. Lectio libri Genesis. Tempore illo, egressus Jacob de Bersabee pergebat Haran, elc., usque Decimas offeram tibi. (Gen. xxvm, 11-22.) Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. Fratres, Dei enim 8umus adjutores, vos agricul- tura estis, etc., usque Templum enim Dei $sanctum est, quod estis vos. (1 Cor. mm, 0-17.) Lectio Sancti E\iangelii secundum Tohannem. 168 Diebus illis facta svunt auiem encenia in Epistola Pauli apostoli ad Corinthios, Fratres, quis militat svis stipendiis unquam ? elc., usque Ne quod offendiculum demus Evangelio Chri- 8ti. (I Cor. 1x, 7-12, x Lectio sancti Evangelii gecundum Lucam Tempore illo, audiente Domino Jesu omni populo, dixit discipulis suis : Adtendite ad Scribis, qui volunt ambulare in scolis (sic) , etc. (Luc. xx, 45, usque xx1, 4). Tum consequenter Matth. vi, 2-4. NOTEZA ET OBSERVATIONES. Observatione digna est hc missa, quando episcopi przedicare debent, ut plebs decimas reddat. Ejus generis est 8ermo 277 in nova appendice $ermonum Sancti Augustini , Czxsario ascriptus. Habitus est paulo ante nativitatem| sancti Joannis Baptistz, ex num. 4. Quibus ex rebus darentur decime , patet ex num. 1 : « Decimz tributa 8unt egentium anima- rum. Redde ergo tributa pauperibus, offer libamina Sacerdotibus. Quod si decimas non babes fructuum terrenorum , quod babet agricola, quodeumque ts pascit, ingenium Dei est : et inde decimas expetit, unde vivis. De militia, de negotio, de artificio redde decimas. » Huc spectint epistola episcoporum pro- vincie Turonice ad plebem, scripta in concilio Tu- ronensi 11, et canon quintus 8ynodi 1 Matisconensis. Conſer Cypriani librum de Lapsis editionis Oxonien- $is, S1b finem libri 25 LYX VII. LEGENDA QUANDO DIACONUS ORDINATUR. Lectio Ezechibel prophetz. 170 Hzc dicit Dominus Levitis filiis Sadoc, qui custodierunt cxremonias $anctuarii mei, elc., usque Et custodiant ceremonias meas, dicit Dominus omni- potens. (Ezech. xy, 415, 16.) Epistola Pauli apostoli ai Timotheum, Carissime, diaconos esse oportet pudicos, non bi- lingues, elc., usque Et multam fiduciam in fide, que est in Christo Jesu Domino nostro. (1 Tim. in, 8-15.) Lectio Evangelii s2cundum Matthzum. In illo tempore, ambulante Domino Jesu cum disci- pulis 8vis in via, dixit quidam ad jillum : Sequar te quocumque ieris, etc., usque Respiciens relrv, aptus est regno Dei. Hoc Evangelium et sancti Luce, cap. Ix, 57-62. Similia in Malth. cap. vin, 20. NOTE ET OBSERYATIONES. Quid a diaconis ordinandis exigeret Cxsarius Are- latensis pontiſex, tradit in lib. 1 de Vita ezus Cypria- nus num. 32 : « Adjecit etiam hoc, ut nunquam in ecclesia $ua diaconem ordinaret ante tricesimum #l2lis $uz annum. Verum etiam et hoc addidit, ut nec in qualibet majore ztate ordinaretur, nisi qua- tuor vicibus in ordine libros Veleris Testamenti le- gerit ante, ct quatuor Novum. » Canones annum #tatis vigesimum quintum exigunt. Dispensatum ni- hilo minus in multis : quos inter Epiphanius Ticinen- Sis anno #tatis octayo decimo subdiaconus, vigesimo diaconus ordinatus est, teste Ennodio in ejus Vita. Nimirum « festinabat ad Leviticam dignitatem con- APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. DE LITURG. GAL. LIB. Ii. A vis : Quis putas est fidelisdispensator et prudens, elc., 246 usque Supra omnia que possidet, constituet illum. (Luc. xn, 42-44.) LXXX. LEGENDA IN PROFECTIONE ITINERIS. Epistola Pauli apostoli ad_Timotheum. Carizsime, haxc vobis scribo, sperans me Venirs ad vos cito, elc., usque Adsumpium est in gloria. (I Tim. m, 14-16.) Leclio $sancti Evangelii secundum Lucam. Diebus illis , factum est dum complerentur dies adsumptionis ejus, etc. (Luc. 1x, 51-56). Tum conze« quenter : Et dixit illis : Sint lumbi vestri preciach, etc. (Luc. vii, 55-37.) LXXXI. LEGENDA DE REDEUNDO ITENERE, Epistula Pauli apostoli ad Romanos. B 172 Fratres, habeo gloriam in Christo Jesu ad Deum. Non enim audeo aliquid loqui, etc., usque In abundantia benedictionis Christi veniam. (Rom, xy, 17-29.) Lectio sancti Evangelii secundum lohanuem Tempore illo, cum venisset Dominus Jesus in Ga- lilzam , exceperunt illum Galilzi , elc., usque Cum veniret a Jud:ca in Galilzxam. (Joan, tw, 45-04.) LXX XII. 1NCIPIUNT LECTIONES COTIDIANAS (SiC). Leclio Evaiz prophet, Hec dicit Dominus : Miserationum Domini recorda- bor, etc., usque Que preparasti expectantibus te, ait Domiuus Deus. (15a. Lx11, 7, usque LAX1V, 4.) Epistola Pauli apo$toli ad Ephesios. 8cientia, quam nupquam vola presumpserant : exi- © Fratres, audiens lidem vestram, que esl in Christo gebat conversatio quod desideria penitus ignora- bant. » Et inferius : « Talis in diaconatu a vigesimo incipiens, octo annos explevit. » Non otiose legenda Sunt verba Calonis presbyteri, tamelsi vano animo prolata , apud Gregorium Turonensem pontificem in lib. rv, cap. 6 : « Lector decem annis ſui, subdiaco- natus oflicium quinque annis administravi; I'71 dia- conatui vero quindecim annis mancipatus fui, » etc. Diaconii sacramenta nuncupat Ennodius episcopus Ticinensis in lib. 1 epistola 24, ad Constantium epi- Scopum, a quo petit Vigilium subdiaconum ad diaco- natum promoveri. Nulla hic mentio de subdiacono aliisque inſeriori- bus ordinibus. In Ordine Romano (ut id in transcursu observem) ordines etiam minores conferebantur sub D certo tiiwulo. Unde in invitatione ordinandorum legi- tur : De domo sancte Marie eligimus ill. ad ostia- rium ad eumdem titulum. Ita de lectore et exorcista. Quin etiam monachi ordinabantur $ub titulo mona- $l{erii $uj, ut probatum est in prafatione ad s82cu- lum v Benedictinum. LXXIX. LEGENDA QUANDO PRESBYTER BENEVICITUR. Epistola Pauli apostoli ad Titnm. Paulus 8ervus Dei, apostolus autem Jesu ( hristi seeundum fidem electorum Dei, eic., usque Filios habens fideles in Christo Jesu. (Tit. 1, 1-6.) Lectio Sancti Evangelii Secundum Lucam. Tempore illo, dicebat Dominus Jesus discipulis Jesu, et dilectionem in omnrs $anclos, etc., usque Omuia in omnibus adimplivit in Christo Jesu nostro. (Ephes. 1, 15-23.) Lectio Sancti Evangelii Secundum Joannem. Tempore illo, vidit Dominus Jesus hominem cecum a nativ\itale, elc., usque Et procidens adoravit eum. (Joan. 1x, 1-38.) ITEM LECTIONES COTID)ANAS, Lectio Malachi prophetz. Hec dicit Dominus : Erunt mihi oves mez, ait Dominus exercituum , in die qua ego facio, in pecu* lium, etc., usque Percutiam terram anathemate, dicit Dominus exercituum. Malac, mm, 17, ad finem pro- phetie. Epistola Pauli apo$toli ad Romanos. 173 Fratres, quam $peciosi pedes evange:1zan- tium pacem.... lides ex auditu, auditus aulem...- (Rom. x, 16.) OBSERYATIO. Sic desinit Lectionarium antiquissimum , Cui pau- cula folia in fine desunt, nempe finis Epistole pra- missr. , et Evangelium. An aliz lectiones pro aliis rebus consccutz Sint, incertum. In Lectionibus Evan- geliorum vunquam Simpl citer effertur Jesns, $ed $emper Dominus Jesus, honoris ac revercnlie Causa. 00d eltiam in Mozarabico, et in aliis nonnullis ye- tustis Mis$alibus observatur. b—_— _— DE LITURGIA GALLICANA LIBER TERTIUS, COMPLECTENS TRIA MISSALILA ORDINIS GALLICANI. 174 1. Quanium $ubsidii ad illustrandum Liturgiam Gallicanam altulerit Lectionarium Luxoviense, ex superiori libro satis inlelligitur : sed huic cognitioni non parum deesset, nisi ctiam alios veteres libros, qui cxteras ejusdem Eiturgiz parles continent, aliunde habuissemus. Primam autein hujus rei gratiam de- bemus pize ac mihi in primis venerande memoriz cardinali Bonze, qui primus veteres illos libros indicavit in opere $u0 rerum Liturgicarum : nec imparem babemus erudito Josepho Marizz Thomasio, qui libros in- dicatos, id est tria Missalia , ut vocamus, e lenebris in lucem protulit 2. Primnm ex illis Gothicum $eu Gallicanum appellat, 10s uno verbo Gothicogallicanum nuncupare pos- $umus, proplerea quod in usu ſuerit apud Gallos, Gothorum imperio subjectos, nempe apud J'75 Septi- manos vel Novempopulanos. Alterum vocat Francorum; tertium Gallicanum vetus. In primo purus Ordo Gallicanus : in secundo et terlio Ordo ex Romano et Gallicano mistns exhibetur. Tria hec instar proba- tionum integra huc referre visum est, ne ob raritatem exemplarium Romanz editionis ea huic operi deesse nonnulli causarentur : sed breves notulas adjecimus, ad explicandos quosdam locos instituto nostro ne» CesSarios, 3, De Missali Gothico ita scribit cardinalis Bona in lib. 1 Rerum liturgicarum, cap. 12, num. 6 : « Unvus ex his codicibus exslal in Bibliotheca serenissima Suecorum reginz, ante annos nongentos script1s, ut pe- Fiti censent, litteris quadratis et majusculis, Signatus num. 626. Quem olim fuisse aiunt amplissimi viri Pe- tavii Senatoris Parisiensis, emptum vero a regina post ejus decessvm. Desunt ei aliquot folia in principio et in fine. Initio praefixus hic titulus est mann recentiori : Miszale Gothicum : et ex eo quedany Liturgice precationes excerptz sunt, et tomo $sexto Biblivthece veterum Patrum editionis novissime Parisiensis in- gertz pag. 155. » Hactenus pius et eruditus cardinalis , existimans (quod re vera est) hoc esse vetus Mis- sale Gallicanum , prezsertim Galliz Narbonensis , Gothorum Hispanicorum regno olim subjectz; ut non temere Gothicum dixerit, quisquis $it ille, qui recentiorem titulum Codici apposuit. Thomasius Gallicans Eeclesizz hoc esse Missale comprohat ex compluribus sanctorum Gallize feslis, ut $sancti Saturnini episcopi Tolosani, sanctorum Ferreoli et Ferrutionis martyrum Vesontionensium, sancti Symphoriani martyris Aus gustodunensis, itemque sancti Leodegarii ejusdem urbis episcopi, et Sancti Martini Turonensis. Aliud etiain argumentum desumit ex triduanis ante ascensionem J'7G Rogationibus, quz in Galliis institutz, serius ad alias Ecclesias pervenerunt : imo apud Hispanos post Ascensionem rejectz?. Adeo ut certum Sit hoc Missale non esse Hispanicum, etsi in eo referatur missa in natali sanc!e Eulalie virginis et martyris Lusitane, quz apud Francos olim celebris erat, ut patet ex Gregorio et ex Venantio Fortunato. 4. De tempore quo scriptus est Codex ille, non omnino constat : atlamen ex forma litterarum, et ex Li- lurgiz Gallicanz abrogatione, quz pontilicatu Adriani I,*'reguante Carolo Magno ante annos nongentos ſacta est, apparet, hunc ineunte szculo vin, nempe ad exemplum alterius codicis vetustioris, fuisse exaratum', non citius, propter ſestum sancti Leodegarii , qui anno 678 necatus esl. $. Huic Codici aliqua initio deesse ex cardinale Bona et Thomasio discimus; $sed quid illud sit, neuter explicat. Mihi vero non difficile videtur conjicere ex numerica nota 1v, quz ad officium Natalis Domini pre- figitur. Hzc enim nota indicat tria deesse officia, quorum unum est in vigilia Natalis Domini. in Codice im- perſectum. Duo itaque restant quz de Adventu ſuisse colligimus ex tertio Missali, quod dicitur vetus Galli- canum, in quo duz tantum miss# de Adventu Domini ante officium pro Vigilia Natalis Domini assignantur. He duz missz si in illo Gothico suppleantur, vix quidquam deerit ad ejus absvlutionem preter paucula , quz in fine exciderunt. Certe multz precationes utrique Missali communes sunt, ut facta comparatione mullis in locis notavimus. | 6. Secundum Missale dicitur Francorum , non $solum ob missam de $sancto Hilario episcopo Pictaviens, Sed etiam ob mentionem regni Francorum, quz in benedictione 177 regum non $semel occurrit. Hunc Co- dicem viderat Joannes Morinus, ejusque notitiam $uggerit in libro de sacris Orilinationibus, pag- 264. « In Bibliotheca viri amplissimi D. Petavii senatoris parlamenti Parisiensis integerrimi, Codex est omnium Co- (icum ritualium, quos nobis videre contigit , antiquissimus ; accurate admodum scriptus litteris uncialibus majoribus, bene quadratis, Splendidissime efformatis. In gratiam Ecclesiz Pictaviensis videtur ovlim deseri- ptus. Nullius enim $sancli preter sancti Hlilarii missam $pecialiter continet ; ipsius nomine in orationibus, in przſatione, et infra actionem expre>$0 : c#lere Diss2 communes $sunt. In Memento quoque, post Cosmam 219 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 220 et Damianum, Nilarii fit memoria et Martini. Codicem illum Gallicum ſuisse dubitari non potest, cum in missa pro regibus Francorum, et in variis oratiovibus jmperium Romanum nunquam commemoretur, $ed perpetuo Deus in eo pro regni Francorum prosperitale exoretur. Haque mjhi videtur Codes jlle post an- num 5411, sed ante annum 560 in Gallia scriptus, Gallisque nondum in unum populum cum Francis coale- scentibus. Ter enim pro regni Fraacorum nomine preces fiunt ; alias pro Francorum principatu; alias pro Principibus Francorum; et semel pro salute et incolumitate regni Francorum. Codex itle et vetustaie, et characteris magnificentia adeo venerandus, e Gallia migravit Stokolmium Suecorum regiam, a Chrislina in- comparabili Suecorum principe cum innumeris aliis auro redemptus. » Hec Morinud qui ex eo Codice vulgavit quz ad $acras ordinationes pertinebant. Nunc isle Codex Rome est in Bibliotheca serenissimz reginz. | 7, Quod altinet ad ejus antiquitatem, certum est multa ex veteri Gallicano ritu in jillo contineri : ed nec diſfitendum quzdam esse ad modum Ordinis Gelasiani 17K et Gregoriani. Ordinationum Huippe ritus et precationes exdem reperiuntur in Ordine Romano : et Canon idem est item cum Romano, adeo ut etiam verba hec : Dieaque noatros in tua pace disponas, que a Gregorio Magno addita perhibentur, in illo Canone legantur. Unde Codicem non s#culo v1, pace viri doctissimi, sed insequenti conscriptum fuisse intelligitur. At non $erius ob duas rationes. Primo enim in benedictione regum , non de uno, sed de pluribus regibus eu principibus Francorum fit mentio, in hunc modum : Francorum regni adesto principibus; tum : Protege regni Francorum nominis ubique rectores, qui arguunt Francorum principatum tunc penes unum non fuisse, quando vel scriplus est Codex, vel composita benedictionis formula. Deinde in Canone, ubi conſessores martyribug Subjiciuntur, uni recensentur Hilarius;et Martinus, cum in 8xculi 1x Codicibus plures alii memorentur , ut ex libris-Sacramentorum a Menardo nostro relatis, aliizque manifestum est. 8. Restat agendum de tertio Missali, quod Thomasius Gallicanum vetus appellat, censetque 1nd proprius accedere ad rilum Romanum, « cum is orationum, inquit, brevitate ex Romano more, tum in Canone misse, quem $s2pe citat et supponit. » Verum et secundus Codex non supponit modo, sed etiam ſere integrum re- ſert : cum tertius alium Canonem habeat in secunda missa de Adventu, nec Romanum supponat, nisi in Cuena Domini, et in priori mwissa de Adventu ejus partem. Deinde secundi Missalis orationes non tam di- gerte Gallicanum morem $equuntur, quam tertii Missalis Collectiones. In secundo enim duz consequenter asSignari ine litulo solent, ul in Gelasiano; nec ubique orationes Post Nomina, nec usquam orationes Pot Pacem; nec ullz denique Ante orationem I'7Y Dominicam, quz in tertio Missali, ut semper in primo, $a lem aliquando reſeruntur. De hoc Codice Thomasius ita przefatur : « Postremus Codex est Palatinus biblio- thecz Vaticanz signatus n. 495, characteribus uncialibus sive quadratis, sed negligentiori sxpe manu con- gcriptus, quam plurimis paginis mancus, et erroribus (scilicet amanuensis) refertus. Addit Thomasius, « moderui alicujus manu » Codicem inscriptum fuisse : « Misza Romana. Quo titulo, inquit, nt a vero lots gius aberrante, sublato, hunc gufſecimus : Miszale Gallicanum. » Scilicet quod illud Missale $equatur ritam Gallicanum, non Romanum ; quod in eo mentio habeatur hore duodecime in Vigiliis Natalis Domini et Pasch#, qua de hora mentio fit in concilii 1 Turonensis canone 18. Denique si in eo Missali ad Parasce- ven oratio fat pro Romano imperio, id ad illud tempus referri, quo Galliarum provincizz Romani iuris exsliterunl, : 9, Conslat porro hoc Missale Gallicani ritus censendum esse, tum quia Collectiones (ut mox dicebamns) eodem modo in eo procedunt atque in primo Missali, quod indubie pnrum exhibet Ordinem Gallicanum ; tur quia uitrobique eodem modo appellantur Collectiones, Post Nomina, Post Pacem, Contestatio, oratio Ante et Post orationem Dominicam ; exdemque aliquando orationes repetuntur : tum denique quia in wtro- que ad Sabbatun Pasche post baptismum fit mentio de lotione pedum : quem ritum a Romano diversum esse testatur Ambrosius, seu quisquis est scriplor operis de Sacramentis in lib. m1, cap. 1 : « Ascendis1i de fonte ; quid secutum est? Audis1i lectionem, succinctus est summus $acerdos, pedes tibi lavit. » Et infra: « Non ignoramus quod Ecclesia Romana hanc consuetudinem non habeat, cujus typum in omnibus sequimur el formam. Hanc tamen consuetudinem 1B&Q non habet ui pedes lavet. Vide ergo ne forte propter multitudi. nem declinarit. Sunt tamen qui dicant et excusare conentur, quia hoc non in mysterio faciendum est, no in baptismate, non in regeneralione ; s$ed quasi hospiti pedes lavandi sunt. » Eumdem ritum lotionis pedum post baptismum in ecclesia Mediolanensi usitatum ſuisse docet Ambrosius in genuino opere de Mysteriis, cap. 6. Qui haud scio an dicturus fuisset, quod prelaudatus auctor dixit, $uam ecclesiam Romanz « typum in omnibus sequi et formam, » quandoquidem mulli ritus in Mediolanensi servantur diversi a Romanis, imo eliam plures Ambrosii tate. Sed bac de re agetur in nova editione operum $anct Ambrosii, que modo cura et Studio nostrorum ub prelo versalur. Denique in tertio Missali occurrit, num. xvi, verbum transſormaril, ubi agitur de conversione panis et vini in Christi corpus et sanguinem : et in Missali primo quater reperitur vocabulum transformationis in eodem argumento, quod vocabulum forme conver>ionem signiſicat. 10. In eodem vero Missali Gothicogallicano, quod primo loco habetur, preclarus de sacrificio missz locus est, nempe BUM. LXLVIY in Contestatione miss2 dominicalis : Dignum et justum ext, invisibilis, inestimabilis, immense Deus, et Pater Domini noutri Jesu Christi. Qui ſormam s8acrificti perennis inslituens, hostiam $e tibi ] 1 ) $ | 9-1 DE LITURGIA CALLICANA EIBER III, 222 primum obtulit, et primus docuit offerri, Ex quibns intelligimus, quod maxime notandum, Christum insti- luendo sacrrificium corporis et sanguinis $i, se hostiam Deo Patri primum tunc obtalisse, cum eam primus docuit offerri. Itaque hc ſuit ante annos mille majorum nostrorum persuasio, Christum $eipsum Patri in Eucharistia obtulisse, cum illam instituit. Huic persuasioni conformis es1 sanctio concilii Tridentini in $es- Sionis 22 capite 1 ; Dominus nosler...., sacerdotem IF] secundum ordinem Melchisedech 8e in elernum con- slitutum declarons, corpus et sanguinem suum 8ub speciebus panis et vini Deo Patri obtulit ; ac 8ub earumdem rerum symbolis, aposolis, quos lunc novi Testamenti sacerdotes conslituebat, ut sumerent tradidit; et eisdem, eorumque in sacerdotio 8uccess0ribus ut offerrent precepit per hec verba, etc. Huc non relero similia Patrum loca, uno contentus Leandri Hispalensis episcopi testimonio, quod non facile cuivis occurrat, utpote in loco quasi peregrino, nempe in regulz ejus cap. 7, ubi de sacriſiciis veteris legis obiter agens : « Sacriſicia certe, inquit, ideireo pecudum litabantur, quia vyerum $2crificium, hoc est Christi corpus et sanguinem, ligurabant. Venit Veritas, umbra discessit ; venit verum Sacrificium, et ces8avit hostia pecudum. » Quod manifeste, non de 8acriſicio crucis, sed de $acrificio miss# intelligendum est. 11. Redeo ad Missale Gothicum, quod ex 1tribus primum locum obtinel. Incipit ab oratione, qua Collectio post-nomina dicitur, pertinetque ad officium miss# pro Vigilia Natalis Domini, quod officium teriio loco erat (ut premisimus) in Codice ms. Collectio Post Nomina dicebatur post recitationem nominum eorum pro gui- bus sacrificium offerebatur. Fiebat autem $simul cummemoratio tam vivorum quam mortuorum. Unde in Vigiliis Epipbaniz Collectio Post Nomina 14 est post bywnum trium puerorum, quem in Presta per Dominum nostrum Jesum Christum Fi- lium tuum : qui tecum. Collectio post nomina. Suscipe , quzsumus, Domine Jesu, omnipolens Deus , $acrificium laudis oblatum , quod pro tua ho- dierna Incarnatione a nobis ofertur, et per eum ic propitiatus ades10, ut superslitibus vitam, defuuctis requiem tribuas sempiternam. Nomina quorum $unt recitatione complexa, $scribi jubeas in zternilale; pro quibus apparuisti in carne , Salvator. mundi , qui cum cozxterno Patre vivis et reg. Collectio ad pacem. Omnipotens sempiterne Deus, qui hunc diem In- carnationis tuz , et partum beatz Marie Virginis R consecrasti, quique discordiam vetuslam per trans- gressionem ligni veteris cum angelis et hominibus per Incarnationis mysterium , lapis angularis junxi- 8stt, da familiz tuz in hac celebritate lztitiz, ut qui le consortem in carnis propinquitate Ilz#tantur , ad SUNmorum civium unitatem, Super quos corpus ad- Sumplum evexisti, perducantur ; et inter semetips0s per externa complexa jungantur , ut jurgii non pa- teat interruptio , qui te auctorem gaudent in $ua natura per carnis venisse contubernium. Quod ipse prestare digneris, qui cum Palre et. [mmolatio missz. Vere dignum et justum est, 2quum et 8alutare est , nos libi gratias agere, Domine $sancle, Pater omnipotens, zterne Deus , 192 quia hodie Domi- C 2us noster Jesus Christus dignatus est visitare mun- dum. Processit de $s:crario corporis virginalis, et descendit pietale de czlis. Cecinerunt angeli, Gloria in excel8is, cum humanitas claruit Salvatoris. Omanis denique turba exultabat angelorum , quia terra Re- gem suscepit zlerguin. Maria beata facta est tem- plum preliosum , portans Dominuin dominorum. Genuit enim pro nos(ris Celictis vitam preelaram , ut mors pelleretur amara. llla enim viscera, quz humana non noverant macula, Deum portare me- ruerunt. Natus est in mundo, qui semper vixit et vivit in celo, Jesus Christus Filius tuus, Dominus noster. Per quem majestatem tuam laudant an- geli. Poxt Sanctus. Gloria in excelsis Deo, et in terra pax homiulbus bone voluntatis, quia adpropinquavit redemptio nostra. Venit antiqua expectatio gentinm ; adest pro missa resurrectio mortuorum ; jamque prefulget #lerna expectatio beatorum, per Christum Dominum nosirum. Qui pridie quam pro nostra omnium sal. Poxt secreta. Credimus, Domine, adventum tuum , recolimus Passionem tuam. Corpus tuum in peceatorum nostro- rum remissione confractum ©; Sanguis sanctus tuus in pretium nostre redemplionis effusus est; qui cun missa Natalis Domini post Epistolam usitatum ſuisse dictum ext in lib. 11. © ixc verba videntur alludere ad antiquam con- $ecrationis formam, quiz ia Ordine Ambroviauo, et Paire el Spiritu 8ancto vivis et regnas in scul. Ante orationem Dominicam. Non nostro presumentes, Pater sancie, merito , $ed Domini nostri Jesu Christi Filii tui obedientes imperio, audemus dicere. Poxt orationem Dominicam Libera nos, onnipotens Deus, ab omni malo, ab - omni periculo , et custodi nos in omni opere bono , perſecta verilas, et vera libertas, Deus. Qui regnas in 8ecula s2cul. Benedictio populi. Deus, qui adventum tuz majestatis per angelum Gabribelem , priusquam descenderes , nuntiare jus- Sisli ; qui dignanter intra humana viscera ingressus, et alvo Virginis hodie te mundus clarificatus (ic)... 1DS Amen. Tu, Domine, benedic hanc ſamiliam tuam, quam bodicrna sollemnitas in adventu tuo fecit gaudere. Amen. Da pacem populo tuo, quemn pretiosa nativitate viviſicas ; et passionis tolerantia a morte perpetua redemisti. Amen. Tribue eis de thesauroltuo indeficientes divitias bo- nitatis, reple eos scientia, ut impollutis actibus et puro corde sequantur te ducem juslitie, quem Suum cognoscunt factorem. Amen. Et gicut in diebus illis ad venienlem te in mundo perſidia Herodis expavil, et periit rex impius a facie Regis wagni ; ita nunc presenti tempore celebrata s0llemnitas peccalorum nostrorum vincla dissolvat. Amen. Ut cum iterum ad+*judicandum veneris, nullus ex nobis anle tribunal tuum rens appareat; $ed , dis- cussa de pectoribus nostris caligine tenebrarum , placeamus conspectui tuo, et perveniamus ad itlam terram quam $ancti tui in requiem possidebunt #lernam. Amen. Post communionem. Cibo c#lesti saginali, et poculo zterni calicis re- creali, ſratres carissimi, Domiho Deo nostro laudes et gratias indesinenter agamus, petentes ut qui $a- crosanctam corpus Domini nostri Jesu Christi $piri- laliter $SumpsiImus, exuti a carnalibus vitiis, spirita- les effici mereamur. Per Dominum nostrum Jesuim Filium $uum. Collectio sequitar. Sit nobis, Domine, quesumus , medicina mentis el corporis, quod de sancti aſtaris tuj benedictione percipimus , ut nullis adversitatibus opprimamur , qui lavti remedii participatione munimur. Per Do- minum nostrum Jesum Christom Filium tuum. fursan etiam in Gallicano. $ic efferri solebant : Hoc esl enim corpus meum, quod pro robis conſringetur. One verba ex Apostolo desumpta 8unt, nempe ex [ ad C:orinthios, cap. H, 24, ubi 2wuevoy in Greco le- pitur, id est quod frangitur, in Vulgala , tradetur, Quemadmodum vero post Sanctus in hoc Ordine Go- lhico s0let repelere sacerdos : Vere Sanclus, vere benedictus ; $ic el posl utramque consecrationem , dicto : Hac quotiescunque ſeceritis, in mei memoriam DE LITURGIA GALLICANA LIBER 1. 230 V. 0&DO MISSE IN NATALE SANCTL STEPHAN! PROTOMART TRIS. PMBfatio ®, Venerabilews Tique $ublimem beatissimi proto- wartyris Stephani passionemw hodie celebranies , Veum mariyrum , fratres carissimi, deprecemur, ut Sicut il} contemplatione merilorum $SUOrum coronam dare dignatus est, nobis quoque plenissimam mise- ricordiam, ipsius precibus Nexus, in omnibus largia- tur. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium SUUM. Collectio 8equitur. 194Deus,qui saucto Stephano martyri tuo et prin- cipatum in minislerio, ct principem in mariyrio [lo- cum] contulisti, dum nobis Sancti diei bujus festivi- latem pro cjus vel commenmoratione, vel passione donasli, exaudi, quzsumaus , supplices ſamiliz te preces ; nobis ejus peculiare presidium tribue , cu- jus pro inimicis ac peccatoribus preces piissimus acceptasti; tribue etiam ut pro nobis intercessor exislat, qui pro Suis perseculoribus supplicavit. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum , qui tecum beatus vivit. Collectio post nomina. Omnipotens sempiterne Deus, qui Sanctorum vir- tute multiplici Ecclesiz tua sacrum corpus exornans, primitias martyrum gloriosi levitz tui Stephagi sanguine dedicasti, da nobis diem natalis ejus bo- nore precipuo celebrare, quia non diſfidimus eum lidelibus tuis posse suffragari, qui dominice caritatis imilator, etiam pro suis persecutoribus supplicavit. Tribue , quzsumus , per intlerventum ipsius , ut Yie ventes 8alutem, deſuncti requiem consequantur #ler- nam. Przsia per Dominum nostrum Filium tuum. Collectio ad pacem. Deus caritatis indultor , Deus indulgentiz mune- rator, qui gsancto martyri tuo Stephano in passione largitus es ut imbrem lapidum clementer exciperet, et pro lapidantibus supplicaret , pietatem tuam, Do- mine, subnixis precibus exoramus, ut dum martyris tui passionew recolimus , per ivlercessiouem ipsius pacis Securitatem cum Peccatorum nostrorum venia consequi mereamur. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tauum, qui lecum. Contebalio miss®., D Dignum et justum et, 2quum of justum es to laudare, leque benedicere, tibi gratias agere, omni- potens sempilerne Deus. Qui gloriaris in conventu Sanclorum worum, ques ante mundi consiitutionem prwelecios $piritali in cxlestibus benediciione 8i- gnavti, quosque Unigenilo tuo per adsumptionem carnis el crucis redemptionem $s0ciasti, in quibus Spi- ſacietis, id proteslatur dicens : Recolimus passionem tuam. Corpus tuum.... conſractum ; sangquis 5ancius tuns... eſſusus est, quod repetit ex yerbis consecra- tionis. | * Hic alio modo sumitur Prefatio, quam in Migga- libus nostris vulgatis, ubi Przfatio Catotiem Þravce- dit, bic prima sacerdolis oraltio, qua CircumSslanuuum animi preparantur ad miSSam. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 232 ritum tyum 8anctum regnare ſecisti, per quem ad A martyrii nos desiderium amoris 8vi igne 8uccendat , ſelicis martyrii gloriam pietatis tuz ſavore veuerunt. Digne igitur tibj, Domine virtutum, ſes1ta 80llemni- ; tas agitur; tibi hac dies S8acrata celebratur, qua beati Stephani primi martyris tui sanguis, ia toe veritatis testimonio proſusus, magniſicum nominis tui honorem signavit. Hic est enim illius nominis primos confessor quod est supra omne nomen, in quo unicumw salutis 195 nostrz presidium, Paler zlerne, posuisti, Hic in Ecclesia tua quam s8plen- didum ad cunctorum animos conlirmandos unice laudis precessit exemplum ! Hic post passionem Domini nostri Jesu Christi, victorie palmam primus invasit. Hiec ut levitico minister1o per Spiritum san- *» ctum ab apostolis consecratus est, niveo candore conſestim emicuit, martyrii eruore purpureus. 0 benedictum Abrahz $semen , apostolice doctrinz et dominice crucis prior omnium ſactus imitator et teslis ! Merito c#los apertos vidit, et Jesum $tantem ad dexieram Dei. Digne igitar ac jusle talem $uh toi nominis conſessione laudamus , omnipotens Deus , quem ad tantam gloriam vocare dignates es. Suffra- gia ejus nobis pro (ua pietate concede. Talis pro hac plebe precetur, qualem illum post trophza venien- tem exultans Christus excepit. Hi pro nobis ocnli s1blimentur, qui adhuc in hoc mortis corpore con- slituti, stantem ad dexteram Patris Filium Dei in Ipsa passionis hora viderunt. Ille pro nobis obtineat, qui pro persecutoribus svis, dum lapicaretur, orabat ad te, sancte Deus, Pater omnipotens, per Dominum nogtrum Jesum Christum Filium tuum. Qui pro C peccatis nosiris nasci carne per Virginem , et pati dignatus est mortem , ut martyres $u0s $410 pati do- cere{ exemplo. Cui merito omnes angeli atque ar- changeli sine cessatione proclamant , dicentes : Sanctus, Sanctus, Sanctus. - Collectio post Sancius. Vere 8anctus, vere benedictus Dominus noster Jesus Christus Unigenitus tuus, qui martyrem s$uum Siephanum czlestis aulie collegio muneravit , qui corporis nos(ri infirmitatem suscepit, priusquam pium sangninem pro humana salute funderet, my- sterium $8acrz sollemnitatis instituit. Ipse enim pri- die quam pateretur Post mysteriam. Hoe ergo facimus, Domine , hzc precepla Serva- mus, hanc sacri corporis passionem $acris $ollem - nibus predicamus. Quzesumus, omnipotens Deus, ut gicul veritalem nunc Sacramenti c#lestis exequi- mur, ipsi veritati dominici corporis ac Sanguinis he- reamus. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum. Ante orationem Dominicam. Gloriosi levite exemplis et beatissimi martyris Stephani magisteriis inslituli , eterno Regi et, Patri Deo precem, Fratres carissimi, cum omni humilitate ſundamus, ut dato nobis fidei calore vel munere, ad * In Lectionari6 Gallicano mentio fit de s0lo san- eto Joanne; at in Martyroltogio Gellonens| apnd Septimanos, ante annos nvrgentos 8cTIplo : vi Kat. 196 ejusque imitatores eſficiat, qui non $oluin pro Sui gloria, verum etiam pro exemplis eruditionis noslrz passjonem $ustinuit. Et cui couſerre dignatus est in passione virtutem, intercedendi pro nobis tri- buat ſacultatem ; et orationem quam przcipere di- gnatus est, dicere sine cunctatione permittat. Pater nosler. Post orationem Dominicam. Libera nos a malo, omnipotens Deus , et tribue nobis supplicibus tuis tam promptum pro Christo tuo ad patiendum animum, ut probemur, non nos martyrio, sed nobis deſuisse martyrium. Per. Benedictio populi. Deus, qui tuos martyres ita vinxisti caritate, ut B Pro ie etiain mori cuperent, ne perirent. Amen. Et beatum Stephanum in couſessione ita 8uccendis1i ſide, ut imbrem lapidum non timeret. Amen. Exaudi pre- cem familia tuz amatoris inter ſesta plaudentem. Amen. Accedat ad te vox illa intercedens pro po- pulo , pro inimicis que orabat in ipso martyrio. Amen. Ut $e ohilnente , et te remunerante, perve- niat illuc plebs adquzsita per gratiam , ubi 1e, c#- lis apertis, ipse vidit in gloriam. Amen. Quod ipse prestare digneris. Collectio post Eucharistiam. Deus, perennis salus, beatitudo inz$timabilis, da, quesumus, omnibus tuis, ut qui sancta ac beata £ unp$erunt, et sancti jugiter et beati esse merean- tur. Quod ipse przestare digneris. Consummatio miss#. Gratias agimus tibi, Domine , multiiplicatis circa miserationibus tuis, qui et Filii tui nativitate nog salyas, et martyris Stephani deprecatione sustentas. Per Dominum nostrum Filium tuum. VI. MISSA IN NATALE APOSTOLORUM JACOBI *, ET JOHANNIS. Electionis Dominice preclarum testimonium , atque apostolice congregationis admirabile orna- wentum, el evangelicz veritatis czleste preconium Sanclos Dei apoatolos et martyres, Jacobun et Johannem, presenti ſestivitate veneranles, ſratres carissimi, Domino ac Deo nostro pariter supplice- mus, ut qui eorum electionem vocatione $ua pre- S$ciit, nostram quoque vocationem 197 munerum $1 electione confirmet ; donetque nobis timoris sui perseverantiam, qui illis apostolatus gratiam vel Mar- tyrii dedit coronam. Per Dominum nostrum Jeu Christum Filium svumn. , Collectio S$equitur, Domine, qui beatissimis aposlolis .acopro et Johan- ai gloriam martyrii bibitione tui calicis predixisti , ut et conlirmares responsionem quam fides pura protulerat, et conſerres virtulem quam caritas de- vota presumpserat, hanc eorum passionis memoriam Fecliesian tnam $90llemniter celebrantem placatus J anuarii ordinatio episcopaltus Jacobi apos!oli ſratris Domini, et Assumplio 8ancti Joannis evangelis!@. _ 25 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 11. 234 intende. Prosit, quzesumus , commemoratio sancto- A riam, pro conſessione victoriam pratare dignatus rum beatissimorum ad oblinendum tuz miserationis auditum. Prosit apostolorum titulos recolere, ut Ma- jes|alis tu2 aures oratio nostra valeat inclinare. Prosit 8upplicare patrociniis, ut digneris exaudire Suſffragiis, Salvator mundi. Qui cum #terno Patre et Spiritu sancto vivis et regnas. Colleetio post nomina. Domine, quem vocantem $ancli apostoli Jacobus et Johannes fide integra Sunt secuti, et quem $e- quentes ex caritale inlegra sunt electi , ut mundi piscatores flerent , qui proſundi retia reliquissent , auribus percipe , quzsumus, orationem nostram , et ribue ut dum apostolicos triumphos admiramur et colimus, $i adsequi eorum ſacta non possumus , im- est. Ipse enim qui pridie quam pat. Benedictio populi. Deus, qui tos apostolos pretiosa gentium lumina preparasli, dum Jacobum et Johannem ad inlustran- das animas inter vasa Ecclesiz candelabra fidei pre- tulisti- Amen. Da plebi tuz imitari, quod unus exo- rando, alius docendo formavit. Amen. Fruciificet in hoc populo, quod seminavit iste verbo, plantavit ille martyrio. Ut eorum interventu hzc turba illius reſi- ciatur dulcedine, supra cujus pectus carus Johannes accubuit. Amen. Quod ipse preslare digneris, qui in Trinitate perſecta. Post communionem. Repleti, Domine, apostolorum celebritate tuorum, plere saltim monita contendamus. Quod ipse przsta- B quzsumus ut te semper in eorum commeinorations re digneris , qui cum Patre et Spiritu. Collectio ad pacem. Domine #terne, cui ita in $sanclis apos(olis tuis Jacobo et Johanne placuit arcanum dispensationis ut glorios0 passionis exemplo , apostolorum chorum ille pracederel, isie premitieret , atque ita inler utrumque grex consummaretur beatus, ut om- nium devotionem ille precederet, iste concluderet , migserere nostri, et exaudi nos, et presla , ut possi- mus predictorum martyrum tworum aposltolorumque, vel illius exemplo fidem tenere, qua coronalur, vel istius magislerio carilalem discere, quam docetur. Per Dominum nostrum Jesum Christum Eilium luum, qui le. Immolatio missz. Dignum et justum est. Vere 2quum et justum est nos tibi gratias agere, vola persolvere, Domine sancle , Pater omnipotens, #terne Deus. Quouiam tibi vivimus omnia opera tua, et in factura eorum te conlaudant et benedicunt omnes $ancii tui, quos pre- destinasti conformes fieri imagini Filii tui. In 198 . quo exaltatum est cornu Salutis evrum qui nomen ejus, quod est super omne nomen, coram regibus et poleslatibus hujus sxculi voce libera conſitentes, ipsius Domini Salvatoris exemplo per palibula pce- narum, de persecutoribus suis et diabolo triumpha- runt, et corpora sua dantes hostiam Deo , pretiosa libi morte ceciderunt. Ex quibus exslant beatissimi aposloli et martyres tui Jacobus et Johannes, quo- laudemus, et tuam misericordiam , iigdem $emper deprecantibus, consequamur. Per Dominum. Collectio $equitur. Apostolorum, quzesumes , Domine , intercessione nos adjuva, pro quorum sollemanitate letantes, sancta tua percepimus dona. Per Dominum. VII. MISSA IN NATALE SANCTORUM {NFANTUM- Deus, qui universam Ecclesiam tuam pretiosorum 199 mariyrum tvorum virtutibus, velut quibusdam floribus corouasti, ut per triumphos tluorum testium et s0llemnilatum gloriam et devotionum exempla Susciperes, 8icut in boc die, quo pro Domino nosiro Jesu Christo Infantum innocentiam extollis usque ad merita passionum. Feliciter pro Christo mortui sunt; C $ed ſelicius cum eodem in zternitate victuri : qui ad hoe tantum per humanam infirmitatem nalti sunt ad erumnanm, ut per Dei gratiam nascerentur mariyres ad coronam. Prezsta, omnipotens Deus, in hac sol- lemnitate diei hujus, ut sicut illis dedisti palmas vi- ctoriz, ita nobis quoque/ consoriium tribuas s8empi- ternum. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit. Collectio sequitur. Deus omnipotentiz ac benignatis, Deus misericor- diz atque pietatis, qui Bethleemitice plebi ac domi- nice civilati pro temporalibus zrumnis gaudia #lerna tribuisti, ut Rackel sancta plorans filios suos, que pegſerebat ex dolore luctum, nollet ex conso- latione solatium, quia licet videretur de prezsenti rum natalem bodie celebramus, obsecrantes miseri- D Infanium amissione conterrita, erat tamen beata de cordiam 1tuam, piissime atque omnipotens Deus, ut, - Martyrum Pperpeluilate| secura. Da cunctis, Domine, eorum meritis suffragantibus, preces nostras propi- tius exaudias , per Dominum nostrum Jesum Chri- stum Filium tuum, qui est sanctorum omnium virtus et gloria, victoria martyrum et corona, pastor ovium, et hostia sacerdotum, redemplio geatiuvm , et propi- tialio peccatorum. Ante cujus $acratissimam sedem Slant angeli atque archangeli, et sine cessatione pro- clamant, dicentes : Sanctus, Sanctus, Sanctus. | Collectio post Sanctus. Hosanna in excelsis. Vere $sanctus , vere benedi- clus Dominus noster Jesus Christus Filius tuus, qui Sanclus in sanclis pro morte vitam, pro pena glo- PaTrot. L.XXII. in hoc loco consistentibus, et universe plebi istius loci, ut sic habeant ex Sancle vitz conversatione palmam, sicut habuerunt paruuli ex passione victo- riam. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit. Collectio post nomina. Deus, qui id quod per infantiam videtur exiguum magoum facis esse per merita, qui primordia adven- tus tvi triumphis glorificas parvulerum, prius eos passionis martyrio quam ztatis provehis incremento. Felix mors eorum, et beatificanda conditio, per quam eis contigit ut s2vitiam crudelissimi Herodis 5 235 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAMI PARISIENSIS. 236 devicerint triumphando, et Christum mererentur in A pareat. Gordis nostri przeputia, que gentilibus QQ1 premio. Da huic populo, tuo nominj consecrato, per consimilis gratiz administrationem, meritorum $jmi- lium dignitatem, ut qui hane $anctorum Infaritum ſeatifitatem pro honore nominis kui celebrant, ad ipsorum Infantum beativudinem profecty fidei 5em- per ascendanl. Quod ipse pretare digneris, qui. Dignum et justum est. Vere dignum et justum est, nos tibi semper et ubique gratias agere, Domine $san- ete, Pater omnipotens, #terne Deus, pro bis pre- cipue quorum hodierno die annua feslivitate reco- lentes memoriam passionis celebramus, quos Hero- dianus satelles lactantum QQQ matrum uberibus abstraxit. Qui jure dicuntur martyrum flores, qui in medio ſrigore igfidelitatis exorti, velut primas erum- B pentes Ecclesiz gemmas quzedam persecutionis pruina discussit, rutilanie ſonte in Bethlehem civi- tate. Inſantes enim quia #tate loqgui nov polerant, laudem Domini cum gaudio [ Forsan gladio] resona- bant. Occisi predicant, quod vivi non polerant. Lo- quunlur sanguine, quod lingua nequiverunt. Contulit his martyrium laudem, quibus abnegaverat lingua sermonem. Premittit Inſantes Infans Christus ad exlos; transmittit nova exenia Pairi; primitias ex- hibet Genitori Parvruloram prima martyria, Herodis scelere perpetrata. Prestat hostis corpori, dum no- cet; beneficium 1ribuit, dum occidit; moriendo vivi- tur,' cadendo resurgituf, victoria per interitum com- probatur. Pro his ergo beneficiis et pro presenti sollemnitale immensas pietati tuz gratias reſerentes C potius quam rependentes, cum $anctis angelis et ar- changelis, qui unum te Deum dominantem , distin- cum, nee divisum; trinum, nec triplicem; solum, nec s0litarium ; consona laudamus voce, dicentes : Sanctus, Sanctus, Sanctus. Benedictio populi. Deus, qui libi consecrasli primitias martyrum ab innocentia parvulorum. Amen. Et prius tibi coapta- $li in conſessione infantiam quam lingua 80lveretur in verba. Ames. Concede plebem tuam innocentem per graliam, eisi non sint tempore sanguine fuso martyria. Amen. Servelur bie populus purgatus baptismate, qui tibi placitam fecisti innocentiam per cruorem. Amen. Ut illic suo interventu grex accedat per lavacrum, ubi felices Parvuli perſusi rore $an- guinis gloriantur. Amen. Per Dominum nostrum Je- sum Christum Filium wm, qui. tecum vivit et regnat. VIE. onDO MISSE IN CIRCUMCISIONE DOWITNI NOSTRI JESU CHRISTI. Christo Domino nostro, qui pro nobis dignatus est carne nasci, lege circumcidi, flumine baptirari, in hac octava Nativitatis ejus die, qua in se Circumci- $i0nis Sacramentum Secundum praecepli veleris ſor- mam agl voluit, ſratres caris8iini, humiliter deprece- mur, ut intra Ecclesie uterum nos Viventes colidie recreatione parturial, quousque in nobis 8ua forma, in qua perſeciz zlatis plenitudinem leneamus , ap- vitiis excreverunt, non ſerro, sed spirity circumcidat, donec carnali incremento, ſacinoribus amputatis, hoe solum in natura nostra faciat vivere, quod sibi et servire valeat et placere. Quod ipse prestare di- gnetur, qui cum Patre et Spiritu $anc!o vi. et reg. Callectio $equitur. Sancte, omnipoleas, #terne Deus, tu nos conver- tens vivifica, et quos error gentilitatis involvit, agni. tionis tue munus absolvatl, ut aculeo mortis*extincio, #ternis viviſicemur oraculis ; ut sicut per infirmita- tem carnis Servivimus injuslitie et iniquitati , ita nunc liberati a peccatis, Serviawus justitiz in $ancti- ficatione. Per Dominum nostrum Jesum Chriswum Filium tuum. Collectio post nomina. Auditis nominibys offerentum, fratres dilectissimi, Christum Dominum deprecemur, ut sicut pro cjus Cireumcisione carnali sollemnia celebramus, ita spi- riialium nequitiarum inlusione devicta letemur , przevtante pietate $14; ut hec gacrificia sic viventi- bus proficiant ad emendationem, ut defunctis opitu- lentur ad requiem. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium svum, secum viveniem, semperque regn. in unitate Spiritas saneti in s2ecula 8:cul. Collectio ad pacem. Dens qui maglis circumcisionem cordis quam cor- poris diligis, et non admittis inductam per litteram preputii cireumcivionem , $ed fidel innexam cum bono opere carilatem, tu nostras anres deseca, ne audiant sanguinem ; corda, ne teneant dolum ; ocu-< los, ne invadant alienum. Tu in manibus svecide quod polluit, in pedibus quod ad malum currit, in preputiis quod carnalia contupiscit. Tu incide quod laniat, przeide quod vulnefat, abscinde quod lace- rat, excide quod scandala incrementat, ut ampulato ſacinore, 80la in nos valeat caritas propagari. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum. Immolatio.” Dignum et justum est. Vere 2quum et justum est nos tibi gratias agere, leque benedicere in omni tempore, omnipolens, #terne Deus, quia in te vivi- mus, movemur et sumus, et nullum tempus nullum- que momentum est quo a beneficii< pietatis tuz va- cuum transagainus. His autem diebus, quos variis D sollemnitatum causis salutarium nobis operum tuv- rum et munerum memoria signavit, vel innovante letitia preleriti gaudii, vel permanentis boni tempus agnoscimus. Et propterea exultamus uberius, quia Sicut in recens gaudium de venerabilis gratiz recor- datione reviviscimus. Unde hodiernum YON diem a die 8alutiferi Natalis octavum, legitima Domini $e- cundum carnem geniti Circumcisione signatum, or- dinata commemoratione recolentes, sacrificium pa- cis in yolis 80llemnibns honoramus, et tanle digna- tionis opus in Domini Altissimi pia bumilitate veue- ramar. Qui sicut mortalitatem nostram adsumpsit, ut mortem consumeret, ia et jugum legis in sv.4 carne $uscepit, ut jugum: diaboli a nostra cervice disculeret. Cireumcisus est in carne corporis nos(ri, 237 DE LITURGIA GALLICANA LIEBER 11. 258 ut nos per verbum Spiritus sui in corde purgali, Sine A ritu sanclo vivis et regnas in sacula 8eculorum. carnis vulnere circumcideremur in spiritu; ut utrique «exyi proficeret circumcisio s8piritalis, quia pro uni- versilale generis humani Salvator advenerat. Unde utrumque $exum $Sacramentum Incarnationis ample- xus est, Suseipiens Virum, natus ex Femina. Quam- obrem, Domine, sacrificium Circumcisionis sollem- nitate votiva pro nostr:e #ternitatis gaudio suppli- citer offerentes, placido dignare conspectu conspicere, et offerentium preces placatus exaudi, per Christum Dominum nestrum, Per quem majestatem tuam lau- dant angeli. Post Sanctus. Vere Sanctus, vere benedictus Dominus noster Jesus Christus Filius tuus, qui venit quzrere el 8al- yum ſacere quod perierat. Ipse enim pridie quam. Post secreta. Hzec nog, Domine, instituta et precepta retinentes, $uppliciter oramus, uti hoc sacrificium suscipere, et benedicere, et sanclificare digneris, ut fiat nobis Eucharistia legitima in tuo Filiique 114i nomine, et $piritus sancti, in transformationem * corporis ac sanguinis Domini Dei no«tri Jesu Christi Unigenitt tui. Per quem omnia creas, creata benedicis, bene- dicta $sanctilicas, et sanclificata largiris Dens, qui in Trinitate perſecta vivis et regnas in $#eula $2cu- lorum. Ant": orationem Domivuicam, Omnipotentem sempilernum Dominum deprece- mur, ut qui in Domini nostri Jesu Christi Circumci- $i0ne Lribuit Lotius religionis initium perſectionemgque constare, det nobis in ejus portione censeri, ia quo G totius Salutis humane perſectio summa consistit, el orationem quam nos Dominus noster edocuit, cum fiducia dicere permittal., Paler nosler. Post orationem Dominicam. Libera nos a malo, omnipotens YQZ Deus, et przesta, ut incisa mole*facinorum, 80la in nos profi- Gant incrementa virtutum. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum. Benedictio populi. Deus rerum omnium rector et conditor, qui omnia quz a te facia sunt, majeslale imples, scientia ordi- nas, pietate custodis. Amen. Respicere dignare hos populos tuos, qui per nostri oris olficium benedictiv- num tuarum dona desiderant. Amen. Reple evs tuz SCientia voluntatis, ut in omnibus mandatorum im- perio piae venerationis famulentur ofliciv. Amen. Averte ab his inhonesta et turpia libidinum probra. Averte jocundas et noxias corporum voluptates. Averte invidiam tuis beneficiis et bonis omnibus ini- micam. Amen. Ut in omni patientia et logganimitate crescentes, a te vocati ad Patrem #lerni luminis, lranseant in regnum hereditarie claritatis. Amen. Quod ipse praetare digneris, qui cum Patre et Spi- * [dem vocabulum infra in misse 20 pro Cathe- dra 8ancti Petri, et in missa 65 de $ancto Leode- gario. Item in Miseali Francorum, -ounm. 8 ubi de ordinatione presbylerorum; ilem in M.s8ali Galli- cano, num. 17. d Hzc benedictio est alterius miss#, forte ejus Amen. Collectio post communionem. Reſeeti $piritali cibo, et czlesti poculo reparati, omnipotentem Deum, fratres carissimi, deprecemur, ut qui nos corporis $uj participatione et sanguinis effusione redemit, in requiem sempiternam jubeat conlocare. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium suvum. Collectio sequitur. Misericordiam tuam, Domine, supplices exoram us, ut hoc tuwm Sacramentum non sit nobis reatus ad penam, $ed fiat intercessi0 salutaris ad veniam. Quod ipse pragtare digneris. Benedictio Þ populi. , et per abun» dantiam misericordie $uz2 cor vestrum conroboret. Amen. Mentem sanctificet, vitam ampliſficet, casti- moniam decoret, atque sensus vestros in bonis ope- ribus semper zditicet. Amen. Prospera tribuat, pa- cem concedat, salutem conſerat, quietem nuiriat, caritalem muniat, et ab omnibus diabolicis et huma- nis insidiis $ua vos Semper prolectione et virtute de- ſendat. Amen. Et ita devotionem vestram placatus Semper $SusCipiat, ut quzecumque ab eo postulaveri- tis, clementer concedat. Amen. Auſerat omnia mala, que 204 gessistis, et tribuat gratiam, quam ro- gaslis. Amen. Per Dominum nostrum Jesum Chri- Stum Filium $uun. IX. WCIPIUNT PRAFATIONES, CUM COLLECTIONES IN VIGILIS EPRIPHANLE. Preſatio. Miraeulorum primordia, quz Dominus nosler Jesus Chriztus proferre in ade, diximus in lib. 1, num. 22. _ 245 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 1M. 246) domum UM in alvur Virgins fabricasii, et ne periret A ledictionem in dolore generat, |sla benedicitionem in gens a te plasmana, revetasti secnlis inaudita myste- ria, vt, quem celoram excelsa non capiunt, parvus puellula: alvus includeret , precamur supplices, nt de quibus, et pro quibus snscepisti membra mortalia, jntercedente beata Maria genitrice tna, capere facias, devicta 8zcnli ambitione, victoriam, Salvator mundi, qui com tern» Patre vivis et regnas Deus in naitate Spiritus sancti Deus in szcn). Collectio post nomina. | Habitatorem virginalis hospitii, Sponsum beati thalami, Dominum tabernaculi, regem temphi , qui ' eam innacentiam contulit Genitriei, qua dignaretur mnearnata Deitas generari; que nihil 8eculi conseia, tantom previbus mens attenta, tenuit puritatem in salute confirmat. [iljus perfidia serpenti consensit, conjugem decepit, prolem damnavit ; hujus obedien- tia Patrem conciliavit, Filium meruit, posteritatem absolvit. [11a amaritudinem pomi suceo propinat ; ista perennem dulcedinem Nati fonte desudat. Illa acerbo gustu natorum dentes deterrnit; hc suavissimi panis blandienti cibo formavit, cui nullus deperit , nisi qui de hoc pane saturari ſauce fastidit.. Sed jam ve- teres gemitus in gaudia nova vertamus. Ad te ergo revertimur, Virgo ſceta, Mater intacta, nesciens vi- rum puerpera, honorata per Filium, non polluta, Felix, per quam nobis insperata gaudia 8nccesserunt. Cujus sicut gratulati sumus ori, tripudiavimus partu, ita glorificamur in transitu. Parum forta»se moribus, quam perceperat angeli benedictione visce- g ſnerat, si te Christus $010 sanctificasset introitu, ribus; nec per As«umptionem de morte $ensit inlu- viem, que vitz portavit Auctorem ; fratres carissimi, ſusis precibus Dominum imploremns, at ejus indul- gentia iHuc defunct} liberentur a tartaro, quo beate Virginis translatum corpus ® ext de sepulcro. Quod ipse prestare (Hlignetur, qui in Trinitate perfecta vi. Colieetio ad pacem. Deus universalis machine propaga tor, qui in $an- clis spiritaliter, in Matre vero Virgine etiam corp9y- ſaliter habilasti; que ditata tne plenitaginis uber- late, mansuetudine florens, earitate vigens, Pace gaudens, pietale preectiens, ab angelo gratia plena, ab Elisabetl: benedieta, a Gentibas merito praedica- lur beala; cujus nobis fides myslerium , partus gau- dium, vita provectum, discessus aitulit hoc ſeslivun ; precamur supplices, ut pacem, qua in Adsumplione Mairis tunc prazbuisli discipulis, sollemni Þ nuper lrgiaris in cunclis, Salvator mundi, qui cum Paire, et Spiritu sanclo vivis. ConteSlatio, Dignum et justlum est, omnipotens Deus, nos tibi magnas merito gralias agere, tempore celeberrimo, die prz «eteris bonorando. Qu» fidelis Israhel egres- $us est (le Mgypto, quo Virgo D i Genitrix de inundo migravit ad Christum, Que nec de carruplione $usce- pit conlagium, Q1Z nec resolutiouem jertulit in sepulcro; pollutioue libera, germine gloriosa, as $Umplione Secura, paradiso dole prelata; nescicns damna de coitu, Sumens vola de ſructu; nva subdita dolori per partum, non labori per transitum, nec vita voluntate, nec ſunus solvitur vi nalurz. Specio- Sus thalamus, de quo digaus prodit Sponsus, lux geniium, $pes fidelium, spes f(idelium, prado de- monum, confusio Judeorum, vasculum vitz, taber- haculym glorie, lemplum czleste : cujus juvenculz melius predicantur merita, cum veteris Eve coaſe- runtur exempla. Siquidem ista mundo vitam protu- lit, illa legem mortis invexit; illa pra varicando nos perdidit, ista generando salvavit. Ila nos pomo ar- boris in ipsa radice percussit; ex hujus virga flos exiit, qui nos odore reficerel, frug: curaret. la ma- * Fadem fuit persuasio Gregorii episc. Turonensis in lib. 1 de Gloria martyrum, cap. 4. d Legendum pulo, sollemniler, $04, ut veleres li- nisi etiam._ talem matrem adornasset egres8u. Recie ab ipso 8nscepta es in As$smptione ſeliciter, quem pie suscepisti conceptura per fidem, ut qua! terra non eras conscia, non teneret rupes inclusa. Vere diversis infulis anima red-:mpla : cui apostoli sacrum reddunt obsequium, angeli cantum, Christns am- plexum, nubis vehiculum , assumptio paradisum , in- ter choros virginum gloria principatuin, per Christum Dominum nostrum. Cui Angeli atque Archangeli non cess. Collectio post Sanctus. Vere sanctus, vere gloriosus Unigenitus tuus Do- minus noster Jesns Christns, qui cum de $uo, Geni- tori esset 2qualis, de nostro factus es minor ab an- gelis, et ex Paire habens immortalitatem, ex Matre quod moreretur adsumpsit, ut in se liberaret genus hunianum de tartaro, dum ipsum mors non tenuit in sepulero. Y14 Ipse enim prid. quam pat. Poxt myKerium. Descendat, Domine, in his sacrificiis tuz benedi- ctionis coxlternus et cooperator Paraclitus Spiritus, ut oblationem quam tibi de tua terra fructificante porregimus, czlesti © permuneratione, te sanctifi- cante, Sumamus, ut trauslata ſruge in corpore, calice in cruore, proficiat iaeritis, quod obtulimus pro de- lictis, Presia omnipotens Deus, qui vivis et regnas in secula. Ante orationem Dominicam. Exaudi, omnipotens #lerne Deus supplicem ple- bem tuam ob honorem Marie beatissime genitricis ; D et ita preces nostras benignus intende, ut cum fidu- cia dicere mereamur orationem, quam nos Dominus noster Jesus Christus Filius tuus orare 8ic docuit , dicens : Pater. Post orationem Dominicam. Libera nos ab omni malo, ab omni delixto, auctor omnium bonorum et conditor, Deus; et intercedente beala Maria genitrice wa, conira celidiani hosus in- sidias colidiana nos protectione delende, Salvator mundi, qui cum Patre, et Spirilu sanclo Vivis @t regnas. bri, sollempniter, pro sollemni nuper. e Non dubito quin legendum hoc loco, celesti per- mulatione, ut Sequentia probant. 247 Benedictio populi. Deus, qui, cum te non capiunt cli, dignatus es 'in templo uteri Virginalis includi. Amen. Ut mater integra haberet fructum de spiritu, et incorruptio- nem de partu. Amen. Da plebi Angelum- custodem, qui Filium Mariz, fide concipiente, predixit. Amen. Sancliſicet gregem tuum illa benedictio, quz sine $Se- mine humano Redemptorem, Virginis firmavit in ntero. Amen. Ut, te protegente, exultet Ecclesia de congregato populo; sicut Maria meruit gloriari de ſructu. Amen. Qusd ipse przst3re digneris, qui cum Patre el Spiritu sancto vivis et regnas Deus in scula 8eculorum, Amen. Post Eucharistiam, Adesto, quesumus, Domine fidelibus tuis, ut que sumpsit fideliter, et mente sibi et corpore, beatze Ma- riz intercessione custodiat. Quod ipse prestare di- gneris, qui cum #terno Patre vivis ec regnas. Collectio $equitur, Qn:zesumus, Domine Deus noster, ut, interveniente beata Maria, sacrosancta mysleria, qur Sumpsimus, actu 8ubsequamur et $ensu, et eju3 nobis -indulta reſectio vitam conſerat sempiternam. Per eum qui tecum et cum Spiritu sancto vivit et regnat. XIII. wis8a IN NATALE AGNES VIRGINIS ET MARTYRIS. Q15 In beatze martyris Agnes natalitia tripudian- tes, ſratres carissimi, devolo corde Domino adsista- mus. Vere enim hujus'est honorardus natalis, que Sic nata es mundo, ut $it caelo renata; Sic sub mor- te legis procreala , ut contereret mortis auctorem ; 8ic infirmo sexu condita , ut metuenda viris ſortibus despiceret tormenta; sic ſragili conditione producta, ut puella virginibus et potestalibus triumpharet. 0 vera nobilitas, que $ic terrena generalione pro- cessit, ut ad divinilatis consortium perveniret ! Ore- mus ergo ut pro nobis interveniat precibus, que digna adsislit divinis obtutibus. Quod ipse przstare dignetur qui cum Patre, et Spiritu sancto vivit et regnat. Collectio sequitur, Deus victricis Agnes adjutor et premium , exandi nos illius interventu , cujus passionis natalem cele- bramus; cui tanti muneris gratiam contulisti, ut diabolum, qui per Evam humanum genus omne $ub- verterst, lenera #lale Agnes contereret, et Sexy in- becilli superaret, veritlatis conſessione prosterneret : evideater oslendens quod non solum perpetuz vir- ginitatis martyra esset et virgo mansura, $ed Agui immaculati sponsa fieri mereretur integre de nomi- ne. Adsume ergo hujus sacrilicii immolationem gra- tanler, qui coronasti gloriosam pro tantis merit's virginem. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum. Collectio post nomins, - Deus , qui virgineum florem per Mariz uterum re- novas , reddens nobis in Maire virgine, quod per jncontinentem perditum fuerat matrem, quam £e- quentes sanctz virgines cum palma martyrii ad tuum usque thalamum pervenerunt. Ex quibus est beala Agnes marlyra , cujus hodie passionis Solemnitas agitur, qua nos ad latitiam suz devotionis excita- APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. A vit. Vere est enim honorandus hujus diei. natalis, Us. quz $ic terrena generatione processit , ut ad divini- tatis consortium per consecrationem virginitatis per- veniret. Per Dominum. Collectio 3d pacem. Lz#ta nos, Domine, quzsumus, beatz martyris tue Agaes ſeslivitas semper excipiat, quz et jocun- ditatem nobis suz glorificationis , et pacis sinceri- tatem infundat, et tibi nos reddat accepios. Per Do- minum. Immolatio. Vere dignum , et justum est. Tibi enim , Domine, ſesta solemnitas agilur, tibi dies sacrata QIG cele- bratur, quam beatz Agnes virginis 8anguis in veri- latis tuz tesificatione profusus , magnifico nominis RB tvi honore signavit. Cui ad mirificandam gratiam tuam , in tenero adhuc corpore, et necdum puellare flore maturo, hane virtutem fidei et patientiz forti- tudinem conlulisti , ut s2vitie persecutoris non ce- deret constantia virginalis , quo gloriosior fieret co- rona martyrii ; quia inter acerba supplicia nec $exui poluit eripere, nec 2tati. Hujus igitur passionis diem hodierna devotione celebrantes, immolamns libi, Domine Deus noster, victimam laudis. Quam cum Filio tuo Domino nostro et 8ancio Spiritu, per cla- ritatem regnantem , cum angelis et archangelis do- minationes , principatus, et potestates, cceli, colo- rumque virtutes, ac beata seraphin $ocia cxultations concelebrant, dicentes : Sanctus. XIV. WISS4 IN NATALE SANCTE CACILIE VIRGINIS. C Venerabilem ac sublimem beatz martyris Czciliz passionem , et 8anctam 8olemnitatem pia devotione celebrantes, conseryatorem omnium Deum, ſratres carissimi , deprecemur, ut piis Ecelesiz $uz preci- bus propitiatas adsistat; et sicut il hodie coronam dedit, nobis quoque misericordiam largiatur. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium snum, secum viventem. Collectio sequitur. Omnipotens sempiterne Deus, qui eligis infirma mundi, ut fortia quzque conſundas, da nobis in fe- SLivitale 8anctz Czciliz martyr# congrua devotione gaudere, ut et potcntiam tuam in ejus passione lau- demus, et provisum nobis percipiamus auxilium. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium D twum. Collectio post nomina. Respice, Domine , quzsumus , plebem tuam de sanclze Czcilie martyris glorificatione gratulanien, et beneplacitum tribue sacratarum tibi mentium ſamulatum , ut qui in $anctis tuis te honorare non desinunt , perpetua donorum tuorum largitate p0- tiantur ; et quod visibiliter exhibent, invisibiliter ad- prehendant; ut sicut illius grata sunt merila, $i nostr2 $ervitutis accepta reddantur officia. Per Do- minum nostrum Jesum Christam Filium tuum. . Collectio ad pacem. Sanctz martyrz tz Cxcilie , Domine , supplica- tionibus tribue nos ſoveri, ut cujus venerabilem 80llemnitatem prevenimus obsequio, ejus interces- 249 DE LITURGIA GALLICANA LIBER III. 25) $ionibus commendemur et meritis. Et przsta , quz- A simi, omnipotentis Dei miscricordiam $Supplices exo- sumus , Domine , Q1'7 ut pax quz profertur in la- biis etiam cordibus non negetur. Per. Immolatio miss#. Dignum et justum est, 2quum et 8alutare est, nos tibi 8emper gratias agere , omnipotens sempiterne Deus, qui perſicis in infirmitate virtutem. Quia beata gloriosaque Czcilia , despecto mundi conjugio, ad consortia superna contendens , nec Ztate mutabili przepedita est , nec inlecebris est revocata carnali- bus, nec $exu fragilitatis deterrita; $ed inter puella- "res annos , inter sxculi hlandimenta , inter suppli- cium persequentium , multiplicem victorizm virgo casta marlyra implevit , et ad potiorem triumphum gecum ad regna czlestia Valerianum, cui fuerat nupta, perduxit. Et sic coronam pudicitie meruit, ut regium thalamum non solum virgo, sed eltiam martyra intraret, per Christum Dominum nostrum. Per quem Majestatem tuam laudant Angeli, adorant Dom, Benedictio populi. Summe, optime, misericordissime Deus, benedic ſamulos et ſamulas tuas. Amen. Tribue eis per in- terventum sanctze Czciliz virginis, cor in tuo amore sollicitum , in tao timore devotum, in tuo honore perſectum. Amen. Da eis tranquillitatem temporun, 8alubritatem corporum , salutem animarum. Amen. Mereantur te fide quzrere, operibus invenire, gratia promereri. Amen. Et illa studeant agere, te iesle ; quz digna fiant in remuneratione, le judice. Amen. Quod ipse przstare digneris , qui in Trinitale per- ſecta vivis, dominaris, et regnas. XV. MISSA IN NATALE SANCTI CLEMENTIS EPISCOPT. Diem hune gloriosz passionis-8ancti ac venerabilis Clementis episcopi, per quem superslitiosa gentilitas conruit Judzorum, et fides catholica in corda homi- num radiavit, ſratres carissimi , revoluto anni cir- culo , debito veneremur obsequio, Domini miseri- cordiam exoranles, ut qui eum lumen teterrimo gentilitatis errori prebuit, nos 8uo lumine oriens ex alto clarificet : qui illum sacre preposuil ecclesiz, nos 8ub mundialium fasce curarum gementes , ips0 exorante , Sublevare dignetur. Per Dominum no- strum Jesum Christum Filium suum, secum vi. Collectio Sequitur. remus, ut interventu sancti Clementis antistitis et martyris 8vi , defunctis absolutionem , viventibus tribuat salutem. Memores etiam simus fidelissimo- rum suorum Sisennii * atque Theodor, ut quibus per beatum martyrem fidem $e credendi inseruit, eis paradisi regna parlicipet. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium suvum, secum vi. Collectio ad pacem. | Concordator discordiz, et origo 80cietatis eternze indivisa Trinitas, Deus, qui Sisennii infidelitatem ab Ecclesizz unitale disjunctam , per sanctum Clemen- tem anlistitem et subdis catholicz fidei , et innectis perpetuz caritali , exaudi preces nostras , illamque nohis pacem tribue, quam quondam ztherem ascen- B 8urus apostolis reliquisti , ut qui presentium labio- rum impressione inligati ſuerint osculo, tua custodia pacifici permaneant in ſuturo. Quod ipse presiare digneris, qui cum Patre. Immolatio missz. Dignum et justum est. Vere dignum est, nos tibi gratias agere, Domine $ancte, Pater omnipotens, #lerne Deus, in sollemnitate sancti martyris tui Cle- mentis. (}ui cognationem reliquit et patriam, et post odorem lui nominis terras mariaque transmeans, abnegansque semetipsum', crucem Pperegrin:-tionis adsumpsit, ut te per apostolorum tuorum vesligia sequeretur. Cui tu, Domine, secundum promissio- nem Filii tui, tam in przsenti seculo quam in ſuturo centuplicata muneris przzmia repensasti. Nam bea- C tissimi Petri mox traditus disciplinis, parentes quos in genitali 8olo perdiderat, in exlerna regione resli- tuis; quos terrene. generationis amiserat , divine reddis naturz participes. Deinde magistri 8ui vica- rium per ordinem subrogando, Romanz urbis, cu- jus propler te despexerat dignitatem, tenere consi- luis principatum. Pro quo transituria clarilate , cx- lesti ſacis honore conspicuum. Postremo martyrii gloria 19 sublimatum, pro temporalibus geslis ad #lernam provehis coronam, per Christum Dominum nostrum. Per quem Majestatem tuam laudant Angeli, atque archangeli non cessant clamare, dicentes, Sanctus, Sanctus, Sanctus: Benedictio populi. Custos $acerdotii, dicalor marlyrii, palma trium- Christe omnipotens Deus, qui beatum Clementem D phi, Deus benedic ſamulos et ſamulas tuas. Amen. antistitem propter nomen tuum in altitudine maris, paganorum tempestate QISg dimersum, ut in certa- mine probasti | bellorum , ita post bellum patefactis arenis educis gloriosum , quesumus pietatem tuam, ut nos a concupiscentiz procellis-erutos , Paternze glorizx representes innoxios , Salvator mundi. Qui eum #terno Patre vivis et regnas Deus in unitate Spiritus. Collectio post noming. Nominum $erie relata deſunctorum , ſratres. caris- * Hinc probatur antiquitas Actorum sancti Cle- mentis, in quibus Jaudantur Sisinnius , Nerve Imp. ſamiliaris, ejusque uxor Theodora, a Clemente ad lidem conversi. Dona eis marlyris hujus oblentu recte vivere, 80bric agere, $3lubriter conversari. Amen. Ut illa agint $0 arbitrio, quz digna habeantur tuo judicio et indigna inveniantur subjacere supplicio. Amen. Quod ipse preslare digneris, qui in Trinitale perſecta vivis ct regnas. XVI. MisSa SANCTI. SATURNINI Þ EPISCOPI ET MARTYRS. Deum, qui immortales gloriosorum martyrum pal. mas triumphali cruore perſudit, et beatam diei hujus d Tolosatium scilicet episcopi, cujus ſestum 11 Kal. Decemb., id est in Vigilia $ancti Andrez, de quo inſra, ubi Roma Garonne Tolosa dicitur. 254 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN PARISIENSIS. 22 Sollemuitatemn $4is pro Se Yincentibus dedicavit, fra- A cum tuz Majesialis super n6s apparuerit gloria, we- tres carissimi, $uppliciter oremus, ut qui dedit diei hujus sollemnitatem, det plenum sollemnitatis effe- clum. Qui dedit huc quod cultusfestivitatis amplecti- tur, det ut affectu devotionis imitemur. Et quicquid gancto viro ac beatissimo martyri $8vo Saturnino ho- dierno die profuit ad gloriam, uobis proficiat ad salu- tem. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium SUUM, qui SECum et cum Spiritu Sancto. Collectio Sequilur. Debitas, omnipotens sempiterne Deus, reſerimus gratias Jesu Chris!o Domino nostro, in cujus simili- tudinem beatissimus Saturninus, dum offerret victi- mam, ipse fit victiwa; dum sacerdotium electus agil, martyrium devotus implevit, ut per eminentiam jus- titie atque victoriz, et testis ſuerit et antigtes : in quo proliciens lidei latitudo, dum cathedram $u>cipit Sanctitati>, coronam rapuit passionis. Ita Majeslatem tuam, Domine, supplices exoramus, ut qui ei tantam pro nomine tuo preslilisti tolerantiam, per ejus in- tercessionem tribuas pro diliclis plebi huic ve- niam. Per Domiuum nostrum Jesum Christum Fi- lium ſuum. Collectio post nomina, Magnum nobls est semperque festivum, fratres cariss$imi, $ummi pontiſicis et martyris Saturnini me- ritis, depensis fideliter precibus exorare, qui Salva- loris FYQ n0stri prxcepla cuslodiens, non solum Sacerdotium ac vitz bealitudmem meruit, $ed etiam ta1ii honoris officium ſelici martyrio consecravit. Per cujus meritis deprecemur omnipolentem Deum, vt illic defunctorum animas transferat a tartaro, quo illum causa amoris suvi adsumere dignatus est post triumphum. Per Dominum nostrum Jesum Chri- S$tum Filium swum, secum. Collectio ad pacem. Deus, qui viscera misericordie atque uberi multi- plici, sic sanctos tuos coronas pro meritis, ut discor- dantium animos eorum intercesslone pacifices, que- $umus per interventum $ancii Saturnini antislitis et martyris lui ut pacificatam plebem, hujus festivitati collectam, sic ab omni simultate separes, ut perſe- clam tuo conspectui habere digneris. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum. Conteslatio. Dignum ct justum es1. Op!imum $ane est, nobis- que $speciali devotione prarcipuum, omnipotentiam twam, Trinitas Deus, pro cunctorum triumphalibus penis servitio lingumr +upplicantis extollere, Sed precipue hoc tempore bealun Saturnizum, tremend! nominis tni conclamantissimum testem, debito ho- nore suscipere : quem turba gentilium cum impulit e ſano, intulit clo. Siquidem ipse pontifex tuus . ab Orientis partibus in urbem Tolos.tium deslnatus, Roma Garonne in vicew P-lri tui, tam cathedram quam marlyriun congummavit. Unde benedicimus te, Dowine, in operibus luis, et Supplices depreca- mur, ut spiritalia Christiani populi desideria sollem- niter impleantur, et mixericorttia 2 te petita per SAUCLi Lui Saluruini zuffragia celeriter impeiretur. UL ritorum nostrorum lribuas indulgentiam, per Chri- Stum Dominum nostrum. Cui merito onnes angeli, alque archangeli, cherubim quoque et serapbim $ine intermissi one proclamant, dicentes ; Sauctus, San- clus, Sanctus. . XVII, wis8a IN NATALE SANCTI ANDEBE APOSTOLY, Prefatio. Apostolicum et toti alwum s&culo diem , quo 1e- tiſex i!lle praeclarus Andreas posL inluminatan pre- dicatione Achaiamn felici martyrio decoravit, vel pro- prii corporis hostiam crucis insiznia amplectendo geslavil, fraires carissimi, intentis $er:sibus, et totis visceribus excolamus, inclylam omnipotentis Dei misericordiam deprecantes, uti hunc populum crucis g $ux signaculo Bf] premovitum, illuc jubeat adire, adminiculante fide, quo martyr przecessit impleto cerlamine. Quod ipse pra'slare dignetur, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et reg. Collectio Sequitur. Christe Domine, cruciſer gloriose, qui constantiam beati Andrez apos(oli propter gloriam tui nominis erucifixi ita conſortasti in proeltio, ut extolleres in triumpl.o, exaudi hnne ca-tum $upplicem ac presen- tem, et pra'sta ut qui hoc tempore uscepit bumilew, ut revtiweret trium- phantem , pacifica, quz>umus, bave lamiliam ejus Sullemnitati colleciam, ut dum pracbet oscula proxi- mis, indulgens ledentibus, veniam obtineat pro de- licus. Per Dominum nostrum Jeswnmn Christum Fi- livum Wwum, qui lecum. Contestatio. Dignum et juslum est, 2quum & ju$ium est, pie- tatj tuz ineffabiles gratias reſerre, onnipotens, Sem- piterne Deus ; el iuadlimab. li gaudis paaxiuuem Wor 2.3 rum predicare Sanclorum, per Christum Dominum A dera sedens, almum nobis' $idus, beatos aposlolos nos[rum. Qni bealo Andrex in prima vyocatione dedit fidem, et in passione donavit victoriam. Acceperat hec utraque beatus Andreas; ideo habebat et in pr- dicatione conslantiam, et in passione tolerantiam. (Qui post iniqua verbera, NA posl carceris -:xpta, alligatus $uspendio $e purum $acrificium tihi obtulit Deo. Extendit mitissimus brachia ad cel»s, ample- clitur erucis vyexillum, defigit in osculis or, Agni coguoscit arcana, Denique dum ad patibulum duce- retvy, in cruce snspenderetur, carne patiebatur, et S$piritn loquebatur, Obliviscitur crucis tormenta, dum de cruce Christum pr:xconat. Quantum eni 1 corpus ejus in ligno extendebatur, tantum in lingua ejus Chr:stus exaltabatur, quia pendens in ligno, $ociari Se ei gratilabatur: Absolvi * se non palitur a cruce, ne lepeis. Vere sanclus, vere benedic- lus, vere gloriosus Dominus nosler Jesus Christus Filiuz tuus, qui beatum Audream apostolum primum electione, exinde cerlamiue consecravit. lpse enim pridie quain. Collectio pot Secreta. Recolimus te, Domine, passum pro mundi salute humilem, sed credimus $subsislere Semper in Genj- tore potentem : precamur, ut qui de allario tuo par- ticipamur, cum beatis apostolis in celestibus glorie- mur. Pr.ysta, Salvator mundi, qui cum @#tleruo Pa - ire et Spirilu sancto vivis. | Collectio ante orationem Dominicam. Deus, qui $anctos apostolos tuos, exempts ab hujus sxcul: fluctibus, angelicis jussisUti celibus ad - gregare, quos ctiam tuis precepiionibus inberentes, qualiter te deprecarentur exhortlator piissimus in- formasti, supplices quzesumus, ut qui illos bilari affatu «alubriter imbuisli, nobis ipsam precem cum liducia permiltas clamare vel dicere : Pater nosler. Collectio post orationem Dominicam, 223 Ab omn; malo nos eripe, omuipotens Deus, et przsla ul jubar apostolici Juminis circumdati, om- nem nxvum criminis cum pompis $2culi respua- mus. Per Dominum noslrum Jesum Christum Filium tuum. Benedictis populi, Domine Deus omnipotens, qui gloriosus Super $i- a Hc aliaque verba desumpta videntur ex vulga- tis Sanct Andrez Actis, que $zculo vin nota erant 2pud Hispanos Beats abbati, qui ex eis verba refert $1b finem libri 1 contra Elipandum. Libellus de Mi- raculs saneli Andree laudatur in Chropici Fonla- DE LITURGIA CALLICANA LIBER MI. 284 reliquisti, quorum $speciosam cohortem, ſelici clari- late pollentem, prius przeelegisli merito, ut praede- S\inares in regno. Amen. Concede propitius cir- cumstantem plebem crucis tue muniri 8ignaculo, ut universum $4peret adversze poteslalis incursnm. Amen. Infunde sensibus ejus apostolica dogmala, qua te contempletur ment: $serena. Amen. Ut in illo tre- mendo discussionis tempore, eorum deſensetur pre- Sidio, quorum cst Secuta preceptum. Amen. Quod ipse preestare digneris, qui cum Patre, et Spiritu $ancto vivis et regnas Detis. X VIII. wiss4 1N NATALE SANCTE EULALIEA Þ VIRGINIS. Deum omnipoteutcm, Fraires carissimi , qui lan- tun prudevtemn virginitaten lidei $ociatam apice glo- 112 Ccangecravil, ut per quem facta +1 mater Maria, fieret martyia Eulalia : illa pariendi eflectu ſelix, isla morirudo : illa implens incarnalienis officium, isla rapieus pas8i04is exemplum ; illa credidit Anu- gelo, isla resilit inimico ; jlla eſecta, per quam ua- scerelur Christus, ista per quam vincerelur diabalus : Supplici aratione poscamus, ut beatam Eulaliam pro nobis orantem exaudial : el omnia, que, PEccalis adversantibus, impedimur , 6jus auxilio ib omni labe peccaminum eruamur. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium $uum, secum, Collectio $equitur Deus, qui sanctz martyra: tuz Evulalie pro pena gloriam, pro morte vitam, pro infirmitate virtutem, pro passione coronam (ribuisti ; prost, ut sicut iNla exul-at in gloria; Sie nos de tua misericordia gratule- wmur ; et in #ternum- veniam, te donanle, congSequi mereamur. Per Dominum 24 noswum Jesum Christum Filium twum, qui lecum. Deum qui sancle ſainulie gue Eulalie gloriosam et immarcesSCibilem coronam marlyrii eontulit, fra- lyes carissimi, supplices deprecemur, ul praslante divina misericordia, ipsius precibus oblineamus ve- niam, qui gloriam non meremur. Caris etiam no- 8(Fis, qui 10s in S0MnG pacis preces8erunl, perenuis #vi beatiludinem el perpetuz lucis gratian remune- rare diguetur. Per Dominum nogtrum Jesum Chri- $Wwm Filium $wum, Secum viv. Collectio ad pacem. Deus simultatum discussor, pacis quesitor, cujus ut pietatis est disjuncta conjungere, ita amoris est easta pacifice alligare, tu nune nos, Domine, aposl0- lorum tworum dogmate obsequenies pare necte, Ca- ritate orna, castitate Sanctifica, ul qui de beate vir- ginis Fulaliz passione mernimus haber: exemplum, mereamur , devicta iracundia, obtinere triumphum. Fer Dominam nostrum Jesum Christum Film tuum, qui tecum Viv. nellensis cap. 14. EINE b Non Barcinonensis, Sed Emerntensis, de qua Pradentius in Peristephandn hymno 5. De hae Gre- gorins Twi onensis 11) lib. 1 de Gloria martyrum, cap. 91, et Forlunalus in/1tb, vi, carm. 4. Immolatio miss@. Dignum et justum est, zquum et 8alutare . es, nos 1ibi semper et ubique gratias agere, Domine $ancte, Pater omnipolens, #terne Devs, teque lau- dare in omnibus operibus tuis. Qui dono gratie te ſamulam tuam Eulaliam nobiliore mentis stigmate decorasti, ut inlesam in $e imaginis 1u2 pulcritu- dinem custodiret. Digna vere comes Filii tui, que tenero 8exu bellum fortis invaderet; et ultra opi- niohem humane virtutis ad tolerantiam penarum 8e, zelo ti amoris, obtulerit; que in $speciem pre- tiosi Unigeniti sanguinem Suum $ub testimonio bone conſessionis effunderet, et incorrupla flammis vis- cera in odorem suavissimi thymiamatis adolaret. Vadit ad tribunal eruenti presidis nec quezsita, lu- cratura regnum, contemptura supplicium, inventura quzsitum, visura conſessum ; non trepida de $en- tentia, non ambigua de corona, non deſessa de ecu- leo, nou diffisxa de premio. Interrogatur, confitetur, ingentique miraculo Majestas tua exaltatum Virginis spiritum , quem adsumpeit per flammam *, $uscepit per columbam, ut hoc prodigio in c#lis virgo et martyr ascenderet, quo in terris Filium tuum Pater ostenderas. Per quem Majestatem tuam laudant 295 angeli, atque archangeli non cesgant clamare dicenlies. XIX. MISSa IN CONVERSIONE Þ SANCTI PAULI. Deus, qui beati Pauli apostoli dignitatem ubique ſacis gloriosam, presta, quzesumus, ut et doctrina semper ipsius ſoveamur, et meritis. Per. Collectio sequitur. Sancltorum decus, remunerator juslorum, Deus, qui 8uper omnes et per omnia et in omnibus nohis es, cui sacrificium est cor contritum et oratio purum incensum, tribue nobis per intercessionem beatissi- mi Pauli apostoli sanctificationem cordis, fervorem Spiritus, corporis puritalem, ut mortificatis terrenis vitiis, immaculati spiritu et corpore nostro, tibi sem- per laudis hoslias reſeramus. Quod. Deus qui apostolum tuum Pavlum, insolentem eontra Christiani nominis pietatem, cxzlesti voce cum terrore perculsuni, hodierna die vocationis ejus menlem cum nomine commulasli; et quem prius persecutorem metuebat Ecclesia, nunc cxlestium mandatorunm lzetatur 8e habere doctorem; quemque ideo foris cxcasti, ut introrsus videntem faceres; cuique post lenebras crudelitatis ablatas, ad evocan- das gentes divine legis scientiam contulisti; sed et tertio nauſraganiem pro fide quam expugnaverat, jam devotum in elemento liquido fecisti vitare dis- crimen ; sic nobis, quzsumus, ejus et mulationem et fſidem colentibus, post cxcitatem peccatorum, fac te videre in czlis, qui inluminasti Paulum in terris; et munera przsentia libens accipe, que Apostoli tui precibus tibi flant accepla. * Hzec Eulaliz, non Barcinonensi, que capitis abscissione martyrium consummavit, sed Emeritensi conveniunt, que btbit ore rogum, ut Prudentius canit, et sub specie columbz celos petiit. Quod postremum APPENDIX AD OPERA SANCTI CERMANI PARISIENSIS. A B 26 Collectio ad pacem. Deus, qui justitiz leges in cordibus credentiun di- gito tno scribis, quique in Paulum hodierna die vo- cationis ejus de czlis, non atramento, $ed Spiritu tuo vivo, caritatis tux fſervorem ita 8cribis, ut pro- prium quassandum corpus pro Ecclesiz luz tradat membris, qui ipsius Ecclesiz olim contriverat mem- bra, sic nobis ipsius interventu doctoris et fidelis magistri, ſraternz carilatis $iacer® consortium dona; et de tuz dilectionis, quam ille habuit, multiplici flamma, vel unam scintillam dignare largiri, ut se- quamur.per dilectionem ſerventem magistrum, cujus Nagrantia in caritate ſrequentamus precepla. Immolatio missz. Dignum ct justum est. Vere 22G #quum et ju- $tum et, nos tibi gratias agere, Domine sancte, Pa- ter omnipotens, #terne Deus. Qui ut ostenderes te omnium cupere indulgere peccatis , persecutorem Ecclesiz luz ad unum verbum tuz vocationis Jucra- lus es, et slatim ſeeisti nobis ex persecutore docto- rem. Nam qui alienas epistolas ad desiructionem Ecclesiarum acceperal, cpit $uas ad restaurationem earum $cribere; et ut se ipsum Paulum factum ex Sauio monstraret, repente architectus sapiens ſun- damentum posuit, ut sancta Ecclesia tua catholica 20 #dilicante ganderet, a quo fuerat ante vastala; et lantus ejus deſensor exzisteret, ut omnia supplicia corporis, et ipsam cxdem corporis non timeret. Nam ſactus est caput Ecclesizr, qui membra Ecclesiz con- quausaveratl; cuput terreni corporis tradidit, ut Chri- C »tum caput in svis omnibus membris acciperet; per quod etiam Vas electionis es8e meruitl, qui enmdem Dominam nostrum Jesum Christum Filium tuum in $Uj pectoris habitationem $uscepit. Per quem Maje- Statem tnam landant. XX. wis8a IN CATHEDRA © SANCTI PETRI APOSTOLI. Sollemnitatis prexdicande diem przcipue nobilem, in quo fidem przxcellenti Filius excelsi Dei ori Petri monstratus es, et in coapostolos interrogante de $e Christo quis esset, vere conſessus est, cum beatus Bar-Jona voce Redemptoris fide devota przlatus est, ut per hanc Petri Petram, bases Ecclesiz fixus est, venerantes, ſratres dilectissimi, deprecemur, ut tam gloriosa laude ſidem Petri qui pratulit, ipse beati- tudinis auctor plebem conroboret. Per Dominum no- D strum. Collectio sequitur. Deus, qui hodierna die beatum Petrum post tc dedisti caput Ecclesiaz , cum te ile vere conſcssus Sit, et ipse a le digne prelatus Sit, Supplices exora- mus, ut qui dedisti paStorem, ne quid de ovibus perderes, ut grex eſfugiat errores, ejus intercessione quem prxſecisti, salviſices. Quod ipse prast. Post nomina. Deum, qui beato Petro tantam poteslatem disci- pulo contulit, ut si ipse ligaverit, non $it aller qui etiam de Barcinonensi reſertur. d In Martyrologio Gellonensi, annorum 900 : ya1 Kul. Febr. beati Pauli conrersio in Damazsco © Ne hoc ſesto vide observata in lib. 1. 237 DE LITURGIA GALLICANA LIBER III. 2:6 solvcrit, et quz in terra $0lverit, item clo $solula A vitam zternam , regnumque perpetuum conlatura Sint, precibus imploremus, ut eductis QY7 a taria- ro deſunciorum s$piritibus, non prevaleaut Sepultis inſerne port# per crimina, quas per Apostoli fidem vinci credit Ecclesia. Per Dominum nostrum Jesum Christum. Collectio ad pacem. Clementissime Conditor, qui tanta caritate suc- cendisti discipulum, ut se de nave jactato, ad ts celer ſeslinaret pede nudo per pelagus, et videus hanc dilectionem, claves ei dares siderum, voces inspice suggerentium; ut quicumque ex precepto junguntur ad osculum, livore pectoris excluso, illuc per gratiam ducantur, quo ce&li Peirus est janitor. Prezsla Salvator mundi, etc. Covteslatio. Dignum et justum est : qui dives infiniiz clemen- tix copiosd munere plasmam 'tluz creaturZ in lan- tum diguaris erigeie , ut vernaculo limi patiaris homine de terrena compage claves czli cominiiteres, ct ad |udicandas tribus solium excels# sedis in $u- blime componeres. Teslis est dies hodierna, beati Petri Cathedra episcopatus exposila, in qua fidei merito revelationis mysterium *, Filium Dei confi- lendo, przlatus aposlolos ordinatur. In cujus con- ſessione est ſundamentum Ecclesie, nec adversus hanc Petram portz inſeri prevalent, nec ser- pens vesligium expremit, nec triumphum mors obli- net. Quid vero beato Petro diverso Sub tempore ac- cessit laudis et glorize, que vox, que lingua, quis explicet? Hinc esl quod mare iremulum fixo calcat vesligio, et inter undas liquidas pendula plania per- ambulat. Hic ad portam Speciosam contracti tendit vesligia, et tactus Petri digito, claudus non indiget baculo. Hinc carceratus dum dormitat, Christus cum ipso pervigilat ; et retrusus ergaslulo, foras procedit per -angelum. Hinc paralyticum erexit decubantem in lectulo, ac debilitato verbo dedit vestigium. Hinc Tabitham mulierem revocavit de funere, et virtute imperanti predare non licuit. Hinc tanta fidei do- tem Þ jnter- apostolos petiit,, ut curaret univers0s languores dum preterit, ct cadavera viverent umbra Salubris quz letigit, per Chrivtum Dominum no- Strum. Cui mer. Post Sanctus. Suscipe, Domine, inter angelic vocis officium, D nost[r# quoque servitutis obsequium. Per Christum. Post mysterium. Hzc igitur prexcepta servanles, Sacrosancta mu- nera nostre 8alutis offerimus, obsecrantes ut 228 imnittere digneris Spiritum tuum $anctum super hc $0llemnia, ut fiat nobis legitima Eucha- ristia in tuo Filiique tui nomine, et Spiritus sancli, in transſormatione corporis ac $anguinis Domini noslri Jesu Christi Unigeniti tuj, edentibus nobis « Videlur legendum, revelationis myslerio Filium hei confilendo, pralatus apesolis, vel apostolus ordi- Valur. v Lege ole iter aposlolos-pritiit. bibituris. Per ipsum Dominum. Ante orationem Dominicam. Divino magislerio edocti, et divina inslitutione ſormali, audemus dicere : Pater noster. Post orationem Domiaicam. Libera nos, #lerna Pietas et vera Liberias; neque sinas ab inimico capi, qui a 1e cupiunt possideri, Oamnipotens. Qui vivis. Benedictio. Supra celorum agmina $edens, totum orbem ter- rarum pugillo concludens, votiva hzc hodierni diei sollemnia celebraturos peraudi. Amen, Ut qui sancti patroni nostri Petri tuique apostoli ſesta colimus, per ejus intercessionem tibi placeamus. Amen. Da 8acerdotum, regum cunctorumque populorum illa Semper in mente, ut qui te Deum verum conſitentes, laudes dicentes, inlata © nostrorum crimina $alvan- tur. Amen. Et quemadmodum nos fecisti de $acro ſonle procedere puros, ita nos jubeas in zlerna re- pacula cum $anctorum c@etibus sociari perpetuos Quod ipse preslare digneris, qui cum Patire. XXI. 0kDbO0 MISS& IN INITIUX QUADRAGINSINE ©, Omuipotens, sempiterne Deus, presia ut Quadra- ginsimale hoc jejunium sollemne et compelentibus inchoemus obsequiis, et libi placitis effectibus cele- bremus, humani generis Conditor et Redemplior, largire propitius, ut continentiam nostre restaura- tionis in luis deputatam sincer#? conversatione tra- clemus. Quod ipse prz#stare. Collectio sequitur. Deus abstinentie, Deus castimoniz, qui libenter jejunantium humilitate placaris, et huniliantium $e precibus benignus inflecteris, exaudi preces nostras in hac hodierna die, quo Qnadraginsimale inchoamus jejunium, et diversarum tentationum, quibus grava- mur, tempestate discussa, conlinentiam nobis a vi- tiis tua benignitate infunde, Salvator mundi. Collectio post nomina. Offerentium nominibus recensitis, qui devola al- taribus mnnera humiliati jejunio mentis QYY et corporis a Domino deprecantur, pro merilo devolze Sanclificationis obtineant, Per. Collectio ad pacem. Deus continentie, Deus caritatis et pacis, qui pre- cibus bumiliantum $e jnllecteris, miserere nostri, exaudi nos, et diversarum turbinum tempestate re- mola, pacem nobis tuz serenilalis imperlias : quam $i peccalorum nostrorum nimielale perdidimus, per indulgentiam tue misericordie consequamur, Per Dominum nos|rum Jesum. Immolatio miss2e. Vere dignum et juslum est; 2quum et galutare est, nos tibi gratias agere, Domine gancte, Pater omnipotens, zlerne Deus, per Christum Dominum e Pro inlatis..... criminibus. - «4 [ta scribebaul ill veteres, ita in Lectiouario Gal- licano. 259 APPENBIX AB OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 260 nostrum. Qui est Filius tuus unigenitus, manens in A etione levari, qui cum hxc dona contuleris, cuncta gloria tva, in que jezunantin fides alitur, 8pes pro- vehitur, caritas roboratur. Ipse est enim Panis virus el verus, qui de czlo descendii, et habitat semper in cxlo; qui et subslantia mternitatis, &t esca virtulis. Verbum enim tum, per quod facta $unt omnia, non solum humanarum mentium, sed ips0- rum quoque panis es angelorum. Huyjus Panis ali- mento Moises tus ſamulus quadragenta diebus et noctibus legem »uscipiens, jegunavit, et a carnalibus ibis, ut tur $uavilatis capacior esset, abstinuit, de rerbo tuo vivens. Cujus et dnlcedinem wdebat in $iritn, et jucem accipiebat in vultu. Unde nec fa- mem corporis sensit, et terrenarum est oblitus esca- rum, quia illum et gloriz tz clarificahat aspectus, nobis utilia non negabis. Per Dominum nostrum Je- s$um Christum. Consummatio mizze Þ. Virtutum exlestium Deus, qui plura previas, quam petimus aut meremur, tribue, quzsumus, ut lua nobis misericordia conſeratur, quod nostrorum non habet fiducia meritorum. Per Dominum nostrum Jesum Christum. Benedictio populi ju jnitium Quadraginsime. Ad custodiam gregis tui, animarum Pastor, qui dor- mire nescis, invigila. Amen, EL ne nocturnis terrork bus ſalige! ur, invisibili eum adtactu 8anctifica. Amen, Fragilem $olida, contritum eleva, invalidumque con- lirma, pietMie alleva, carilate @difica, caslitate et, influente Spiritu, Dei sermo pascebat. Nunc Pa- RB munda, $sapientia inlumina, miseratione conserva, nem, Domine, nvbis per hos quadraginta dies (in quibus hodie, Quadraginsimalis macerationem ab- stinentie inchoantes, ingredimur) ministrare digne- ris, quem ut $itiamus indesinenter hortaris. Cujus carne a te ipso0 $anctificata dum pascimur, roboramur et 8anguine, dum hausto s$itienter potamur, abluimur, per Christum Dominum nostrum. Per quem. Pout Sanctus. Benedictus qui venit in nomine Domini, Deus sCientiarum Dominus, qui prasial adinvenliones Suas, et disponit omnia $uaviter ; qui ascendit super occasum, Dominus nomen est ill1, Hic Panis vivus et verus, qui de cxlo descendit, ut daret escas esu- rientium, iinmo et ipse esset esca viventium : fiat nobis in pane, quo corda firmantur, ut ig viriute Panis hujus per hos quadraginta dies, sine impedi- mentlo carnis el $anguinis, jejunare valeamus, ipsum panem habentes, qui pauperes pascit panibus : qui Moysi et Helija per quadraginta dies jcjunaniibus 230 Quadragins mam dedicavit; deinde etiam in $U0 ipse jejunio, eumdem nobis numerum dierum jejunii $0l!emyitate $ignavit ; ut quod ipse Domi- nus in nostri corporis inflirmitale pro nobis jugiter in xL diebus explevit, id nos vel minutaiim eodem numero dierum calculo dis|ribuls observanua, ves- pertinis * reſectionibus $tudeamus imitari. Per, Pot myslerium. Accepla tibi sit, Domine, nostre devolionis obla- tio, quz et jejunium nostrum, te operante, Sanctili- cet, et indulgentiam nobis tuz consolationis obti- neat. Per eum. Aute orationem Dominicam. Non agnoscenles, Domine, meritum, $sed prece- ptum, quia jubere dignatus es, audemus dicere. Post orationem Dominicam. Adesto, Domine, fidelibus luis, et quos caelestibus jastituis Sacramentis, a terrenis conserva periculis, Salvator mundi. Post Eucharistiam. Concede, Domine, quzsumus, Mmorur nos corre- * Notissima Patrum nostrorum ad vesperam jeju- nia, sed tamen vel ad humilitatem nostram el pudo- rem notania. Þ Peculiaris hac die oratio, qualis in superioribus D Christum. Amen. Proficiat fidei vigilanti amoris tui perscve- rantia, morum temperantia, migericordie providen- tia, acttum disciplina. Amen. Ut perconcessa mise« rationis indulgentia, non abjicias eum a promissionis we magnilieentia, 8ed perdueas ad veniam, quem hie tibi adopltasti per gratiam. Amen. Per Dominum. *X X11. 1724 wIS84 7EIUNN. 231 Omnipotens «empiterne Deus, qui nobis in obseryatione jejunii et eleemosynarum semine po- Suisti nostrorum remedia peccatorum, concede, quze- $umus, nos opere mentis et corporis semper libi es8e devotos. Quod ipse prxstare. Colleetio sequitur. Deus humanz# $alutis operator, da nobis exercers C jejunia congruenter, quibus nosire abstantiz sem- pile na remedia providisti. Collectio poxt nomina. Deus, qui non tantum nos a carnalibus Cibis, sed ab ipsius anime noxiis delectationibus precipis je- junare, $ic nobis, quesumus, indulgentize tux prebe Subsidium, ut jejunando ab inlicitis contagiis ad Superna crescamus, et nomina que recilata sunt in c#elesli pagina conscribi precipias. Per. (ollectio ad pacem. Concede nobis, omnipotens Deus, ut per annua Quadraginsimalis exercitia Sacramenli, et ad intelli- gendum Christi proficiamus arcanum , et affectus ejus digna conversatione gectemur , ut Sinceram nobis pacem tribuas. Per Dominum nestrum Jegum Immolatio miss#. Vere dignum et justum est nos tibi seinper et ubique gratias agere, Domine sancte, Paler omni- potens, #terne Deus . tibi sanctilicare jejuniom, quod nos ab initio «eculi servare docuisti. Magnam enim in hoc munere corporis gratiam contulist. nod si illa humani generis mater interdictam $i arborem custodisset, et immortalitatem retinuis-et el patriam. Sed peccatam matris antiquz, quod in- licita ligni vetiti nsurpatione commisit, in nos1ris, missis non habetur, prielerquam in missa de Natali Dowini. Suniles in [est0 saucli Joannis evyangelis!e, el iu Circumcisjoue, Supra, ilem infra in missa 76 et >equentibus. \ . ; 261 DE LITURGIA CALLICANA LIBER INI. 262 oramus,. absolve jejuniis; et qui de paradiso non A aptiores; et recitata nomina c#les\i chirograpbo in abstinendo cecidimus, ad eumdem, nunc jejunando, redeamus, per Christum Dominum nostrum. Per quem. | XXlll. TEM ALIA MisSA 4BJUNUL. Deus, qui proſundo consilio prospiciendo mortali- bus, 8ancta ijustituisti jejunia, quibus corda lan- 'guentium $alubriter curarentur, tu avimam nostram corpusque castilica, corporis animaque Salvator, et zternz ſelicitatis benigne Largitor. Per cozler. Collectio Sequiiur. Deus, qui, ob animarum medelam, jejunii devo- tione castigari corpora precepivii, concede, quzesu- mus ut corda nostra YZJ ita pietatis tuz valeant exercere mandata, quatenus ab omnibus semper possimus abstinere peccatis. Per Dominum nogtrum B Jesum. Collectio post nomina. Deſensio tua, Domine, quzesumus, adsit humilibus, et jugiter protegat in- tua misericordia confidentes, necessariis, in quibus indiget humana conditio, eq immortalitatis dona preveniant, et offereniium no- mina recitata czlesti chirographo in libro vitz ju- beas adscribi. Per. Collectio ad pacem. Vide, quzsumus, Domine, infirmitatem nosiram, et in jejunii adflictione positis celeri nobis pletate Succurre, ut ad superna crescamus, et sinceram no- bis tribuas pacem. Per. Immolatio miss#e. Dignum et justum est nos tibi hic & ubjque gra- tias agere, Domine sancle, Pater omnipotens, #terne Deus, el libi $anctificare jejanium, quod nos ad ani- marum medelam et castigationem corporum $ervare docuisti : quia restrictis corporibus anime saginan- tur; et in quo exterior homo noster adſligitur, di- latatur interior. Memento, Domine, in hoc jejunio nostro miserationum tuarum, quas peccatoribus pie Semper jejunantibus contnlisti, ut non solum a cibis, zed a peccatis omnibus abstinentes, grato 1ibi jejnnio placeamus, in quo non inveniantur yoluntates nostre a ta voluntate dissimiles, per Chriztlum Dominum nos{rum. Ante cujus. XXIV. 1TEM MISSA JEIUN. Omnipotens sempiterne Deus, qui 8ic hominem condidis1ii, ut meliorem , temporalibus beneſiciis competenter instructum, ad cxlestia dona provehe- D res, presla, quzsumus, nt sicut per inlicitos appe- litus de indulta bealitudinis regione decidimus, ic per alimcnia two munere distributa, et transitoria SuSlentetur humanitas, et amissa reparetur #lerni- las. Per Collectio. | Semper nos, Domine, queznmvs, continentia $alutaris erudiat, quz et nos jejunio intentos efſi- ciat puriores, et tua nobis dona conciliet. Per. Collectio post nomina. Tua nos, Domine, gratia et sanctis exerceat ve- neranda jejuniis, et czlestibus mysteriis eſliciat *Hec in membranula litteris minutis inserts. libro vite jubeas adscribi. Per. Collectio ad pacem. Prasta nobis, omnipotens Deus, ut quia vitiis et litibus subjacet nostra mortaliias, tua, per priesentia jejunia nos mediciuva QZFZ purilicet per carilatem - 8inceram. Per Dominum. Immolatio. Dignum et justum est te auctorem et $anctificato- rem jejunii conlaudare per quod nos liberas 2 nos- trorum debitis peccatorum. Ergo suscipe clemens jejunantium preces; atque ut nos a malis omnibus propitiatus eripias, iniquitales nostras, quibns juste adfligimur, rogamus, 3absolve. Per (.hristum Domi- num nostrum. --.., Oratio pos! Sanctus in Qual. Deus rerum ominium conditor atque creator, qui unus in trinilate, et trious in unitate cognosceris ; emus magnitu- dinem deficiens est lingua humans narrare; quem $ine ces$8alione proclamant angeli Sanctus. ideo nos minimi fa- muli toi, ore quidem indigno non tres S5nctos, sed ter Sanctus preconio vocis atiollimus, ut cum $000 modulami- num proclametur ter repetita laudatio, Ob boc pietatem tuam, clememissime Domine, exoramus, optata tribuas, pro:Sumia inguigeas, vt detersa nube peccamimim, pura et libera conscientia tuam mereamur omnipotentiam con- laudare. Salt. © XXV. ITEM MtSSA JRJUNII. Conceae, quzsumus , Domine Deus nogter, ut quod nobis de alimoniis ob macerationem carnis Subtrahimus jejunando, voluniate a te data, jocunde conſeramus pauperibus largiendo, quia tunc jejunii observatio probabitur fructaosa, si et corporis 8en- Sibus per continentiam castitatis mens nostra sit purior, et conscientiam pietatis ſcecundel affectus. Collectio $equitur. Da nohis, omnipolens Deus, ut jejunando a cor- poralibus escis, spiritu vegetati, satiemur robore, et abstinendo ab alimoniis pariterque delictis, cun- clis proficiamus in virtute hostibus forliores. Collectio post nomina. Przsla nobis, Domine, quesumns, tur auxilium gratiz , ut jejuniis et orationibus convenienter et devote intenli, mentis el corporis a vitiorum hosti- bus liberemur ; quique ad hoc es jejunium dare di- gnalus, ut abslinentia et casligatione macerati car- nali, in fide inveniamur lirmi, et in operibus effica- ces, Suscipe jejunantium preces cum libatione prie- senti, deſunctis refrigerium, $superstitibus indulgen- tiam donans, per eam placatns; et nomina quorum sunt distincle vocata figere in Scriptioge sempiterna digneris. | Collectio ad pacem. Acceptum tibi sit, Domine, quesumus, hoc sacri- ficium jejunii nostri, quod expiando nos C-rilatis dono tuze facial sincerilalis capaces, et per eam conjunctos ad promissa sempiterna perducet ; cordi- busque nostris jejunii adtenuatione inlenlis, per fraterna oscula, puram tuz 234 dilectionis et pro- ximi carilatem benignus infunde, ut a terrenis jur - 205 giis vel lesjonibus cum abstinenlia quiescentes, pro- A catricum morbida tabe corruptz, reviviscant ex tua pensius c#lestia meditemur. Immolatio misse. Dignum et justum est nos tibi semper gratias agcre, Domine $ancie, Pater- omnipoteus, #terne Deus, ut modulum terrenze ſragilitatis aspiciens, non in ira tua pro nostra pravitate nos arguas; Sed immensa clementia purilices, erudias, consoleris ; quia cum sine tle nibil possimus facere quod libi sit placitum, tua nobis gratia 80la praslabit ut salubri conversatione vivamus, per Christum Dominum nosirum. Per quem Majeslatem. XXVI. ITEM MISSA IN QUADRAGINSIMA. Domine Deus, qui populis luis ct jusle irasceris, et clementer ignoscis, inclina aurem tuam supplica- tionibus nostris, ut qui le in jejuniorum nostrorum observatione totis sensibus confilemur, non judi- cium tuum, sed indulgentiam sentiamus. Per. Collectio sequitur. Oblata munera superposita allario tuo, Domine, Sanclificare dignare; et per ea placatus, peccala nostra, quesumus, in die jejunii nostri, memor hu- mane conditionis absolve; et quicquid eorum retri- butione meremur averte. Per Dominum nostrum. Post nomina. Deus bonarum actionum et in$pirator et doctor, qui volupltates per inediam jejunii corporalis resiri- ctas, agnitionem tuam nostris cordibus tribuis , da nobis fidei , spei et carilatis avgmentum , ut per Sanclificationem jejunii tuum in nobis sit templum, APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 264 inlerius visilatione, 8icut Lazari viscera a tua ſue- runt animata voce, Salvat. Collectio Sequitur. Bone Redemptor noster Domine , qui mansuetus mansueli animalis aselli terga insedens, ad passionem redemptionis nostrespontaneus adpropinquas ,cunm ti- hi ramis arboreis certatim sternitur via, et triumpha- tricibus palmis cum voce laudis occurritur, quzsu- mus Majestatem tuam divinam, ut oris nostri con- ſessioaem atque corporis in jejuniis humiliationem libens $uscCiplas, et ſructum nos viriditatis habere concedas ; ut sicut illi in tua ſuerunt obvia cum ar- boreis virgis egressi, ita nos, te redeunte in secundo adventu, cum palmis victoriz mereamur 0ccurrere R Izii, Salvator mundi. Collectio post nomina. Ecce, Domine, de te Caiphe ponlificis valicinium, 1gnarum $ibi ipsi, in populis est probatum, ut unus occumberes pro gente, ne cuncti pariler interirent ; el lusingulare granum inlerra morereris, ut seges plu- riina nascerelur. Supplices Ubi ipsi, qui pro mundi Salute es Hoslia cxsus, deprecamur, ut nobis de 18 ips0 veniam dones, qui le ipsum obtulisti pro nobis. Et hos, quos recilatio commemoravit ante sanctum allare, qui in pacem jam tuam ab his sunt vinculis corporeis translati, quesumus, Domine, ut te ha- beant ereplorem , quem per baplismum merueruat Redemplorem habere. Sed et si qui inter hos aSlan- tes, qui ad baptismi $salutaris sacramenta prape- quod premio fiat z#ternum; et nomina quz vocabu- C rentur, quzsumus, Domine Deus noster, ut imbutos lorum $unt pro «tatibus memorata Z#lernilalis titulo jubeas przsignari. Ad pacem. Umnipotens et misericors Deus, exaudi preces jejunantium supplices, el misericordie tue munus, omni cessanle ſraudulentia, propitius impende, ut per conjunctionem pacis, omne simultate compressa, SECuris Llibi mentibus serviamus. Per. Immolatio miszsw, Vere dignum et justum est nos libi et ubique gratias agere, omnipotens sempiterne Deus. Quj jusle corrigis, et clementer jgnoscis, in utrumque misericors : quia nos ea lege disponis, ut coercendo perire non Sinas in eternum, et parcendo spatium tribuas corrigendi. Per Christum. XX VII. wisSa * 1N SYMBULI TRADITIONE. 235 In geminas partes diem hunc excolendum complectitur, Domine, nostrz $servitutis famulatio, vel de jejunii cultu sacralo, vel de insignibus tuis quz hodie ſulserunt, mirabilibus : quo Lazarum reduxisti post lartara, cum ad vocem tvam intonantem exsilivit, et quatriduani jam fcetentis funus vivifieans animas1i ; vel etiam, causa miraculi obstupefacta, plaudens turba Bethania occurrit cum palmis tibi obviam Regi. Exaudi nos in hoc geminato gervitutis nostrz obse- quio, et przesia propitius atque placatus, ut anime noswre que tumulo sunt peccatorum conclusz, et Ci- « Pro Dominica in Palwis, ut notatur in lib uv ad in fide, instructos in sensu, conſirmatos in gratia, ad percipiendam - plenitudinem gratie wwe , Spiritus 236 tui munere jubeas preparari, ut sancti laya- cri ſonte desideralo mereantur renasci. Quud. Collectio ad pacem. Unwersorum ipse dominator qui conditor, crealu- re uz preslanter amabilis et amalor, cui Martha S8alagit, Maria pedes abluit, cum quo Lazarus redivi- vus accumbit (tola nempe domus est in amore), an- nue plebi tuz ita se exercitare per dilectionem, ut in le possit unita manere per pacem. Ministra in nobis illas lacrymas quas Maria de multa dilectione pro- tulit; flagrare orationem noslram facito, Sicut un- guentum pisticum, $acris plantis inſusum, Mariz fla- D gravit, ut eam pacem consequamur per oscula nostra in allerutrum porrecla, quam consequuta est Maria, Sui osculans Redemploris vesligia, Salvator mundi. Immolatio miss2. Vere dignum et justum esl, tibi, Domine, ab omi SELUu, Zlale et Sensu dicere laudem in hac die jejv- nii, et laudis uz triumphali preconio, quo ab Hie- ros0|lymis et Bethania occurrerunt libi plurime po- pulorum catervz, una voce perstrepentes : Hosanna Fili David, benedictus qui venit in nomine Domili. Tibi enim cum lingua coma servivit arborea, cum arenosa itinera ramis viruerunt composita. Plebis quoque indumentum tvis planiis sternitur, nudatisque bunc diem, et inferius in Missli Gallicano. 263 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 111. 266 viris via vestitur ; Victori novo populus przxstat A fidei devolione conlatis, mutuz invicem 80llicitudinis triumpbum. Surgit totus clamor in laude ; voces cla- maniſum penetrant teimplum, dicentes : Benedictus qui yenit in nomine Domini, Ecce, Hierusalem, qua- liter tibi Rex tuus sedens $uper a$inum mansuetus advenit. Adveni ergo, rogamus, et ju medium.nostri adsiste ; et qui nos tunc. reparasti per crucem, per istum immolatum panem et sanguinem iterum lapsos repara, ut te advenire in nos[ris cordibus sentienles, exeamus obviam tuj, et cum $supernis illis virtutibus eclamemus dicentes : Sanctus. Post Sanctus. flzc et sine fine ſelicitas, hexc ct beatitudo sine termino, $sic Deo indesinenter herere , ut ipse sit spes , ipse Sit requies. In ipso vigilet negotium?7 in ips0 otium conquiescat. Sic nobis cibum przbendum vel poculum, ut quicquid prefiguravit in mysteriis, reddat in premiis, per Christum Dominum nostrum. Qui prid. Post secreta. Aspice in c#lo vultu tuo, pie miserator, bac mu- nera, qui semper es propensus ad dona ; et ipsa con- lemplatione oblala sanciifices naturali majeslate, qui perpetue sanctus es, et sancla largiris. Quod ipse przst. Ante orationem Dominicam. 237 VYenerabilibus informati praeceptis, incitati munere pietatis, qui Mariz flentis lacrymas non $per- nis, Lazaro dignanter cognomentum ſratris imponis, Ecclesiz 80boles appellas ore gratiz coheredes, tibi $upplices clamamus, et dicimus : Pater. Post orationem Dominicam. Exerce, liberator, in nobis juris proprii ſacultatem, qui Lazari virtutem, Mariz pietatem, Marth labo- rein remuneras, ſavorem plebis excitas, et Patris yoce coucina gloriaris omnipotens Deus. Qui in T. XX VIII. wissa 1N COENA bowini; Sacrosanctam, ſratres dilectissimi, hodierna die inchoandz Paschz sollemnitatem, ac $alutiferain do- minice immolationis elligiem in $Sacrilicio $piritali, Christo offerente, transfusam, non jam in amaritu- dine azymi, neque in fermento. veteris malitiz cele- brantes, $24] in nova et Sincera Consparsiune, imma- eulatas $acris allaribus hostias offerentes, omnipolen- tem Neum per unigenitum Filium svum , Dominum nos\rum Jesum Christum deprecemur ; qui hc in 8acri corporis et Sanguinis $ui oblatione benedicere et Sanctificare dignatus est, ita offerentium famulo- rum Suorum munera oblata benedicat ; ut per inlustra- tionem Spiritus +ancti, deſerentibus nuntiis, odor Suaviiatis ascendat. Per Dominum nostrum Jesum Christum Fil. Collectio sequitur. Deus sanctiſicationum, et Dominus czlestium vir- tutum, exaudi preces nostras, et benedictatu hanc plebemy, Domini nostri Jesu Christi redemptain $an- guine, de $ede sancla, inaccessibilis claritas, exaudi. Per cv. Post nomina Diyersis vblationibus sacris allaribus, uua lawen PatroOL, LX XII. vola promamus, a Domini pietate poscentes ut corda omnium offerentum ad hostiam rationabilis et com- placite sibi sanclilicationis emundet, et quiesceutium aninas in $Sinu Abrah:e collocare dignetur, et in parte prime resurrectionis admillat. Per Doininum nostrum. Collecto ad pacem, Veus, qui assumplum hominem evecturus ad cx- los, inter precipua mandatorum tuorum patribus no- slris apostolis pacem reliquisti, tribue nobis ſamulis tuis sectaloribus eorumdem, per exterioris hominis osculum, interioris hominis pacem. Quod ipse. [mmolatio missZ2. 238 Dignum et juswum est per Jesum Christum B Filium tuum Dominum nostrum. Qui svorum pedes discipulorum linteo precinctus abluit, et humilitatis exemplum transiturus eisdem de mundo reliquit. Ma- gis/er quippe verissimus ſactis informat, quos monitis salularibus ſrequenter instruxerat. Sed quid mirum $i praecinxit 8e lintes, qui formam servi accipiens, habitu est inventus ut homo ? aut quid mirum $i mi- Sit aquam in pelvem, ut lavarc* pedes discipulorum, qui in terra sanguinem fudit, ut immunditiam dilue- ret peccatorunm ? llle itaque linteo quo erat precinctus pedes quos laveral tersit, qui carne qua erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit. Lavit ergo pedes discipulorum Dominus ; quorum autem pedes extrin- Secus abluebat, ipsorum animas indulgentiz hyss0p0 intrinsecus expiabat. O admirabile sacramentum, gran- C de mysterium ! Turbatur Petrus cernens exemplum tan- tz humilitalis in rege tantz majeslatis; lremiscCit pavens humanilas, quia ad ejus vesligia $ese inclinare digna- tur Diviuitas. Sed nisi Deus ad hominem humiliatus inclivaretur, ad Deum homo erectus numquanm leva- retur. Ex tunc enim homo vivealum terras c@pit adpelere, ex quo Deus in regione morlalium, huma- nilatis est dignatus lumen oStendere. Ante c. Post Sanctus. Vere $anctus et jugtus es, Domine, vere maguus et pius es, qui Filium tuum Dominum nostrum Je- Sum Christum nobis lumen ad terras ex Summa cli arce misisli captivorum corporum redemplorem. Ipse enim q, ie Agnus Dei, qui tollis peccala mundi, respice in D nos, et miserere nobis, ſactus nobis ipse hostia qui Sacerdos, ipse premium qui Redemptor; a malis om- nibus quos redemisti, custodi, Sal. Ante oralionem Dominicam. Vivi panis alimenta et Sacri sanguinis dona Sump- turi, Dominica prece mentes et corda firmemus. Agnoscat Altissimus Filii sui vocem; et verba Chri- St ad aures Palernas concordis populi clamor adtollat, el dicat : Paler. Post orativaem Dominicam. Libera, Domine, libera nos ab omni malo, et a ſortissimis adversariis diabolo et morte, ea, qua cunctis ſortior et, virtulis et dexter lyz proltectio- ne deſende. 9 267 Fost communionem. Concede nobis, omnipotens Deus, ut sicut tempo- rali cena luz passionis reficimur, ita satiari merea- mur xierna. XXIX. 1NnCIPIUNT ORATIONZS IN BIDUANA *. 239 Þa nobis , Domine, perpetuz benedictionis munus accipere, pro quibus Unigenitns tuus , sputis inlitus, palmas accepit et colaphos. Qui tecum. Uralio nunpec ad Sextam. Respice, Domine, super hane familiam tuam pro- - pitins , pro qua Dominus noster Jesus Christus non dubitavit manibus tradi nocentium et crucis subire tormentum, Per eum. Oratio nunc ad Nonam. Deuz, qui pro redemptione nostra accepisli 8au- guinem Jesu Christi, solve operam diaboli, et omnes maqueos disrumpe peccati, ut creaturam regeneratio- his nulla polluant contagia vetuslatis. Per. Oratio sequitur. Deus a quo et Judas reatlus sui proditor penanm, et conſessionis $uze latro premium sumpstil, concede nobis piz petitionis efſectum , ut sicut in passione #ua Dominus noster Jesus Christus diversa utrisque jutulit $tipeudia weritorum , ita a nobis, ablato ve- tustatis errore, regurrectionis Sur gratiam largiatur, Per Dominum nostrum Jesum. Item orationes in Bid. die Sabbati ad Se Þ. Deum omnipotentem Patrem, et Filium, et Spiri- wm 8anctum, universitatis nnum ereatorem, in hac magna magni matutina Sabbati, dominici seilicet corpor1 - requiei, fratres carissimi, sali GallicanG inferius orationes nostre Solite in Pari Sceve reſeruntiur. b An ad Sextaiy, nt in die przecedente. © Gatlicano, iy annis, forte, in. fine. 4 [4 exl, exze, $lylo velerum. © Sic inv-n.mus scriptum in aliis Codicibus 18s. Quanquain hanc benedictionem sancto Leoni potius quidain iribuendam censent., Confer dicia in lib. Ul al hanc diem. Eadem habetur in Missali Gallicano infra. 269 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 111. 210 Feclesia, tanti luminis adornata ſulgore , et magnis A riut, statim prodeund: ad laborem cura gucecedit ; populorum vocibus hc aula resuMet. Quapropter aq- $tantibus vobis, frotres- carissimi, ad tam miramn sanct hujus luminis claritatem, una mecum, que#$0, Dei omnipotentis inisericordiam invocate , ut qui me non meis merilis intra $acerdotum * numerum digna- tus est adgregare, luminis $ui gratia iafundente, cerei hujus laudem implere przcipiat. Per resurgen- tem Fil. svum. Consecratio cers. Dignum et justum est. Vere quia dignum et justum es! invisibilem Deum omnipotentem Patrem Filium- que ejus unigenitum Dominum nostrum Jesumn Chei- $tum, toto cordis ac mentis affectn, et vocis ministerio personare. Qui pro nobis zterno-Pairi Adz debitum 801vit, et veleris piaculi cautionem pio cryore deter- Sit. Hr gunt enim ſesta Paschalia, in quibus vervs ille Agnus occiditur, ejusque $anguis postibus con- gecratur. In qua primum Patres nostros filips krahel educens de AEgypto, Rubrum mare sicco vesligio transire fecisti. Hec igitur nox est que peceatarum tenebras columoz inluminatione purgavit. Hac gex est que hodie per universum mundum in Chriso eredentes, a vitiis $2culi segregatos el caligine pec- catorum, red4it gratie, gociat 8anclitati. Hzc nox est in qua , destructis vinculis mortis , Christus ab inſeris victor ascendit. Nihil eniw nasci profuit, nisi redini proſuisset. O mira circa nos tu# pietalis di- gnatio! V ivzSlimabils dilectio carilatis, ut gervum redimeres, Filium tradidislj. Q cerle necessarium disperszeque per agros, libratis paululum pinnibus , cruribus $uspensis insedunt 4, partem ore legere flosculos, oneratz victualibus suis, ad castra re- meant : ibique aliz inze$stimabili arte cellulas tenaci glutino inslruunt; aliz liquentia mella Stipant; alie yertunt flores in cera; ali;e ore natos fingunt: alize collectis e ſoliis nectar includunt, O vere beata et mirabilis apis, cujus vec $exum magsculi violant, ſetus non quas8ant, nec fihi degtruunt cas8titatein ! Sicut Sancla concepit virgo Maria , virgo peperit, et virg» permansit. O vere beala nox, quz exgpoliavit XMgyptios, ditavit Hebrzos! Nox, in qua {erreuis czlestia junguntur ! Oramug te, Domine , ut cereus iste in honore nominis tui congecratus, ad uoctis B huyjus caliginem destruendag indeficiens perseveret, in odorem suavilalis acceplus , Supernis luminaribus misceatur. Flammas ejus Lucifer matutiaus inveniat : ille, inquam, Lucifer, qui uescit occasum; ille qui, regressus ab inferis, humano generi serenus inluxit. Precamur Q4S ergo, Domiae, ut nos ſamulos ot ſa- mulas tyas, ownew Cclerum, et devotizs imum popu- lum, una cum Patre nostro beatissimo viro ill. quiete temporum coneessa, ia his Paschalibus ga!diis con- servare digneris. Per resurg. a mor. Doininum no- Strum. Fil. t. Collectio pot benedictiogem Gere Saucte Domine, emnipolens Deus, yui ad nogtram contemplationem lenebrarum bac in muudi bujus obscuro luminaria emicare jussisti , presia, nut dum Ade peccatum, quod Christi morte deletum 242 C ad illum #ternitatis diem et Unigeniti tui properamus es' ! Q ſelix culpa, quz jalem ac tantum meruit ba- bere Redemptorem : O beala nox , gue $0la meruit scire lempus et horam, in qua Christus ab inferis resurrexit! lac uox est de qua 8criptum est : Et nox ut dies inluminabitur; et : Nox inluminatio mea in deliciis meis. Hujus igitur Sanclificatio noclis ſugat scelera , culpas lavat , reddit innocentiam lapsis, et mX#s$tis letitiain : ſugat odia, concordiam Þarat , el curyal imperia. lu hujus igitur noctis gratia $uscCipe, sancle Paler, inceusi lujus Sacrilicium vesperunumn, quod tibi in hac cerei oblatione solemai per mini- $Irorum tuorum manns de operibus apum Sacrosan- cla reddit Eeclesia. Sed jam columnz hujus praconia novimus, quam in honore Dei rutilans ignis accendit. Qui licet divisus in partes, muluali luminis detri- menta non novit. Alitur liquantibus ceris, quaiu in $ubstantia pretiosze hujus lampadis apis mater eduxit. Apis celeris quz $ubjecta Sunt homini animantibus antecelli!. Cum $it minima corporis parvitate, ingen- tes animos angusto versat in pectore; viribus imbe- cilla, seil ſorti> ingenio, Hec, explorata temporum vice, cuin canitem proinosa © hyberna posuerint, et glaciale Senium verni temporis moderata deterse- a Melius alii, intra Levitarum numerum, ut inſerius in Mi-sali Gallicano. Quandoquidem levitze hanc be- nediciionem canere $0lent, et Augustinus eam, cum esset diaconus, ercinisse dicitur. Quod an verum ess6 possit, alii viderint. d Que 8equuntur usque ad, O vere beata nox, ha- bentuy eliam in aliis Codicibus, sed modo omiltuntur, oecursum , ad hanc interim , quam tenebris prepa- yagi, lucernam, dum nox isla transcurritur, Sine peecatoyrum offendiculo ambulemus. Per resurg. Collectio past hymnum cere Deus, lemplum ignis #lerai, Deus verz lucis habi- taculum, Deus sedes perpetua clarilatis, volta tibi, Domine, svllemnia diei consummationis et noctis inchoationis celebrantes. ac., luminibus altaris tui jucensis, lemporarium lumen offerentes , ut famulis el ſaiuulabus tuis verum ae perenne lumen largiaris, orawys. Per resurg. XX XIII. ORATIONES PASCHALES DUODECIN CUM TOTIDEM COLLECTION!BUS. Oratio * pro gratiarum actione Preefatio. Expectatum, fratres carissimij, et des 'deratum no- bis Pasch# diem adepti, gratias agamus (Qannipotenti Deo Patri, quod nos in hanc eamdem diem per Fi- lium svum Dominum nostrum Jesum Chrigtym (quem pro nobis hostiam dedit in salukem #lernain) voca- vit : ob hoe fideli gratiarum actione laudemus, be- nedicamus, honorificemns benedictum et beatum © Pruinosa in aliis Sic u in 0 ſaciiis &t promiscua quondam mutatio. Sic infra premenitam pro premu- nila.n, et alia jd genus permulta. 4 ha etiam in Gallicano. An indent ? * Aliz orationes habentur, sed similes in Missali Gallicauo inferius. 274 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 272 uoinen Dei Patris in Filio , Filiique in Paire et Spi- A divitias communicet, qui fidelium animarum invpie ritu 8aucto in s8ecula seculorum. Oratio $equitur, Sancte Dowine, omnipotens Pater, exaudi, tuere, ac Sanctifica plebem tuam premonitain signo crucis, baptismate purificatam , chrismate delibutam , quos ad celebrandam przxsentis sollemnitatis beatitudiuem congregasti, universisque notitiam tui, participatio- nem $ancl Spiritus propitius inſunde. Per. Oratio pro exulibus. Prefatio. Unianimes, et un us corporis in Spiritu Dei Patris omuipotentis, 244 Domini misericordiam deprece- mur pro ſratribus, et sororibus nostris captivitatibus elongatis, carceribus detenlis , metallis depulatis , ut eis Dominus adjutor, protector et consolator existat, neque deesse $ibi reputet eos qui fideli in se inno- centia perseverant. Oratio $equitur. Trivue, Domine , relegatis patriam , vinctis abs0- lutionem, captivis libertalem , ut plebs tua et in hoc 8eculo, et in ſuturo misericordiz tuz munere libe- retur. Per. Oratio pro 8acerdotibus. Prefatio. In sanctorum sancta admissi, et altaris czlestis Sacerdotii zterni parlicipes effecti, Dei Palris omni- potentis misericordiam deprecemur , ut sacerdotes $u0s ac ministros donis repleat spiritalium gratia- rum. Oratio sequitur. Domine Deus virtutum , justifica et sanctitica pa- Stores et przxpositos ovium tuarum, ut adversarius noslcr diabolus fide eorum et sanctitate superatus, cuntingere dominicum grezem ac vivlare non audeat. Per resurg. Oratio pro virgimbus. Prefatio. lacorruplz Z#ternitatis Deum , et inviolabilis na- lure Dominum unianimiter deprecemur, orantes pro ſratribus nostris qui gloriosam virginitatem corpore ac tnente voveruntl, uli eos usque ad conSummalio- nem propositi sui misericordize Spiritus prosequalur. Per. Oratio sequitur Respice, Domaine, virgines Sacras, et spadones vo- luntarios, id est pretiosas Ecclesiz margaritas, ut corpora evrum ac $piritum inlesa castitatis conscien- Lia, pari exzx$timatione custodiant, Per resurg. Oratio pro eleemosynas ſacientibus. Prefatio. Sanctum ac benedictum retributiouis Veum unia- nimes, fratres dilectissimi, 01atione deprecemur, 0b- Secrantes- pro fratribus et Sororibus nostris quorum ministerio atque $Sumpty inopiam yon Sentiunt qui in Keclesia $unt indigentes, ut iislem Dominuus Spiritales « Penitentes quondam, alii voluntarii, ali addict erant, Ex primis erat vir maguiticus ille Agricola Gallus, qui, worbo ingruente, ut penitentem profi- terelur, nullis ves{ibus indutus esl , leslc Ruricio epi- $cop0 Lemovicens) in lib. 1, epistola 51. Lege praſa- secularis Substanlie participant ſacultatew. Per resurg. Orativ $equitur. Piis 8ervorum tuorum precibus annue, misericors Domine, ut quicumque, preceptorvin c#lestium me- mores, pauperibus tuis qux $unt necessaria Submi- nistrant, incorruptibili et czlesti gloria miseraliouis tuz et misericordie coronentur. Per. Orattio pro peregrinantibus. Preſatio. Czlestium, et terrestrium, Q4S et inſernorum Dominum Deum Patrem omnipolentem, ſratres dile- ctissimi, deprecemur, obsecrantes uti ſratres nosLros ac $orores, quicumque peregrinationum necessitati- bus subjacent,, omnipotens Deus auxilio $uv0 comes adjutor reducat ac prolegat, Per. Oratio $equitur. Restitue, Domine, peregrinis desideratum palriz 80lum, ut contemplatione misericordie tuz, dum ad presens agunt beneliciis luis gratias, Cives es$e $an- ctorum ac tui domeslici concupiscant. Prasta per reSurg. Orato pro infirmis, Prefatio, Universz $alutis Deum et univers2 virtutis Domi- num deprecemur pro fratribus et sororibus no$tris qui secundum carnem diversis #gritudinuia generi bus iasultantur, ut his Dominus czlesle mediciue 8uz2 munus indulgeat. Per. Oratio sequitur. C Domine, cui vivificare mortuos facile est, restitue #grolantibus pristinain $anitatem, ne terreni medi- caminis remedia desiderent, quicumque medelaw cz#lestis misericordiz tuz deprecantur. Per resurg. Oratio pro penilentibus *. Conſitentes bonitalis ac misericordiz Deum , qui peccatorum mavult penitentiam quam mortem, com- municatis precibus ac fletibus pro ſratribus ac $0r0- ribus nostris Domini misericordiam deprecemur. uli eos peccati $ui crimina confitentes, a bonitatis $uz - venia non repellat. Per. Oratio Sequilur. Rex gloriz, qui non vis mortem peccatoris , Se ut converlatur et vivat, da nobis peccatorum labe pollutis penitentiam, simul ut flere cum flentibus et dolentibus, et cum gaudentibus gaudere possimus Per res. Oratio pro unilate. Prefatio. Unum Deum Patrem, ex quo omnia sunt, et unun Dominum nostrum Jesum Christum, per quem omnis, ſralres carissimi , deprecemur, ut unilatem Eccles'Zz $u:e concordi congregationis nostr:z voluntate conlir- met. Per res. Fil. s tionem alteram $Xculi 11 Benedictini num. 195. Avitus, in homilia de Rogationibus, de nocte Pasch2 hace babet : « Adfuit ergo nox illa venerabilis, quz ad spem publice absvlutionis votivum solewne pale ſecerat. » 275 Collectio $equitur. Omnipotens Domine , qui es 246 Deus nonitals et totius consolationis , te supplices deprecamur, ut hereticos et infideles 4 perpetuis gehenne ignibus maniſestatione tux veritatis eripias, quoniam vis omnes homines $alvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Per. Oratio pro pace requm. Prefatio Dominum dominantium et Regem regnantium, ſra- ires carissimi , oratione unianimes deprecemur, ut nohis populo suo pacem regum tribuere dignetur, ut mitigatis eorum mentibus, requies nobis congrega- tionis is!ivs perseveret. Per. Collectio sequitur. NE LITURGIA CALLICANA LIBER III. A 5ciant, crucis tuz $igillo $ignenlur; et qui indigent 274 dietatem Þ ad Sacri nominis tu1 Baptismum percipere mereantur. Per Dominum, Item collectio. Accipe Signaculum Chris, suscipe verba «(ivina, inluminare verbo Domini, quia hodie confessus es a Christo. Per Dominum. | (Item eollectio. Signo te in nomine Patris, et Filii, et Spiril $3N- cli, ut sis Christianus : oculos, ut videas Claritaten Dei; aures, ut audias vocem Domini; nares, ut odo- res $uavitatem Christi; conversus ©, ut confitearis Patrem, Cl}, Praslta per evin qui lecum Viv. et reg. XXXVII. wis8a PRIMA DIE SANCTO PASCHE. Collectio po#t prophetia. Summe omnipolens Deus, qui cornu salutis nostre in crucis wuz mysterio extulisti, ut nos in domo Da- vid pueri (ui regali ſastigio Sublimares ; in quo etiam trifario litulo Trinitalis nvbis unitas mauileslata cla- resce1s ostenditur; Salvator nempe in homine, Sa- cerdos quippe in chrismate, Rex scilicet secundum carnem ex genere; preces nostras tuwe $supplices prosteruumus Mayeslati , ut quos in tuo nomine per lavacruim regenerationis co:15ecrare dignatus es, pre- ' $tes, etiam in sanclilate et justitia tibi Domino ser- vientes, unanimitatem fidei per infusionem Spiritus lui $Sancti inviolab:liter custodire, ac per viam pacis liberis gressibus properantes , c#lestia regna con- scendere. Per resurg. Pogt Preces. Deus, qui, evulsis superstifionam spinis, in Eccle- 8ia tua plantaria fidei alta rafice posuisti, exaudi precem familize tur; respice de cxl0, et vide, et Visila vineaw istam , et prasla nt, te inrigante, fru- ctum accipiat in uhertate, quz, te plantante, incre- mentum accipit in germine. Per resurg. Apovlogia sacerdotis. Ante tuz immensitatis conspecturn , ineſabilitatis oculos, aute tuos Sanctos vultus , et ante tuze 0 Majestas wirabilis, scilicet 252 magne Deus, et Parce, parce, parce, 8upplico, Deilas placabilis, Exaudi, exaudi, exaudi me, roge, his verbis illius Filii tui clamaniem : Pater, eterue Deus, peccavi ia c#lo, et corain te; jam non sum dignus vocari filius luus; lac me ut unum de mercenariis luis. EL nuanc, Pater wisericors, unicum misericordie tuz portumu, Christo favenie, peto, ut quod per me vilescit per illuw accepium ſerre digneris. Qui ia #lecaum tecum vivit et regnat. Preefatio miss#. Expectatum, fratres carissimi, et desideritum no- his atque universo generi humano salatarein Pasche diem adepti, concordi ar religiosa prece? omnipotenti Deo gratias agaimus, poscentes ejus misericordiam in hac die Resurrectionis Domini nostri Jesu Christi Fi- lit $vi, ut tribual Lemporum quietem, regum pacabi- litalem, judicum manvueludinem , hostium infirmi- lalem, corporumn salubritatem, aeris lLemperiew, aun benignitatem,, fructuum copiain, schismatuw peu- tenltiam, gentium vocalionem; et conventum KEecle- Siasticum pacilica el pura congregalioue , Paraclivi Sui $Sancliticatione conlusiret ; devolum ac dicaluwu $ibi virginalein pudorem et continentiae propositucn gloriosum atque beatum in omnibus cuslodial ; vi- duarum laboriovsam Ccoutinentiam Suu miScralone conſoveal ; ourphanis opew pietatis pateruz imperiial. Per resurgeniem a mort. Domigem nostrum. Collectio sequitor. D Deus omnipotens, exaudi populum tuum, hae die ad gloriam Resurrectionis Domini nostri Jesu Christi Filii lui in tno nomine congregatum, et Majestatem 9543 toam suppliciter exorantem dirige ex presenti ſestivitate in letitiam sempiternan, atque ex hac hodiernz sollemnitatis exultatione ad gaudia incore rupta transmitte. Per resnrg. Post nomina. Sescipe, quesumns, Domine, hovtiam placationis et laudi>; et has oblatione> ſamulorum ſamularumque tuarum, quas tibi offerimus hodie in Resurrectioue Domim nostri Jesu Christi secundum carnem, pl4- * Id est pot precem, ut in Natali Domini, scilicet post hymnum rium puerorum, ut quidein interpre lamur. 279 eatits adsume. Tribue etiam per intercessionem $an- A corum tuorum caris nostris, qui in Christo dormie- runt, reſrigerium in regione vivorum. Per. | Ad pacem Annue, quesumus, Domine, $upplicibus tuis, ut hec nostr® gervitutis oblatio in diem Resurrectionis Domini nos1(ri Jesu Christi, et salutem nobis conſerat et pacem. Per resurgeniem. Contestalio. Dignum et justam est, 2quum et salulare est, nos tibi hic et ubique semper gratias agere, Domine 8an- ete, Pater omnipotens, zterne Deus. Sed in hac die Resurrectionis Domini nostri Jesu Christi Filii tui gratulatio major exullat in cordibus nostris. Hic est enim dies in quo nobis exorta est perpetuz causa letitie. Hie est dies resurrectionis humane, et vitze natalis z#ternze. Hic est dies in quo satiali gumus mane misericordia tua; quo nobis ille Benedictus, qui venit in nomine Domini, Deus noster inluxit nobis. Hic enim Dominus noster Jesus Christus Filius twus adimplens prophetias temporibus przstilutis, visitavit nos post biduum, die tertia resurrexit. Hic est enim dies tanti muneris benedictione $ignatus, qui bodierna festivitate gaudentibus in toto orbe mortalibus frequentatur. Quia omnium mors perem- pta es! in cruce Chris, et in Resurrectione ejus omnium vita surrexit. Et nunc, Domine sancte, Pater omnipotens, zterne Deus, supplices deprecamur, uti banc oblationem benedicere et sanctificare digneris. Per Christum Dominum nostrum. Post Sanctus. Hee te vox, Domine, mystica luce comilatur, que cum in $upernis dominic:e perennitatem laudis exer- ceat, celebrationem tanti nominis invexit et terris, ut hujusmodi personas $i homines tacerent, Saxa clamarent. Viderunt te inferi, Deus; viderunt, et timuerunt a voce tonitrui tui, dicentes : Absorpta est mors- in victoria tua. Ubi est, Mors, aculeus tuus? Adtonita paululum miserorum sl(etere supplicia ; nec habuerunt tormenta cruciatum ; et judicem suum Q$4 ipsa etiam pena contremuit, quia natura ter- ribiliom tenebrarum, przsentia tui ſulgoris habita, jam tunc timuit judicari. Exultaverunt sancti in glo- ria, lzetantes in cubilibus suis, quod Auctorem pro- misse $ibi lucis agnoscerent. Quorum tu, Domine, D slipatus agminibus, et tibi tantum noto splendore perſusus, sacriſicia per te instituta sanclifica, non invitantis merito, sed sanclificantis exemplo, ut cun- clis rite perſectis, Salvatore nostro ab inferis jam reverso, et mors $e inlelligat victam, et vita revo- calam, per Christum Dominum nostrum. Qui pridie quam Þ. XXX VIII. MisSa MATUTINALIS PER TOTUM PASCHA PRO PARYCLIS QUI RENATI SUNT, SECUNDA FER. Deus, qui credentes in te populos graliz tuz largi- tale ninitiplicas, respice propitius ad electionem wam, ut qui sacro bapiismate sunt renali, regni c#les!is mereantur jntroitum. Per Dominum. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 290 Collectio Famuli tu, Domine, qui ad tuam $unt gratiam voecati, tuo indesinenter protegantur auxilio; ut qui divino sunt baptismo regenerati, nunquam a lui regni potentia possint evelli. Per. Post nomina. Adesto, Domine, supplicationibus nostris, et obla- tiones famnlorum ac famularum tuarum, quas tibi offerimus, placidus ac benignus adsume. Ad pacem. Concede, quzsumus, omnipotens Deus, ut ſesta Paschalia, quz devotione colimus, moribus ex$equa- mur. Per. Immolatio. Vere dignum et justum est : quia verus ille Agnus, qui pro nobis est immolatus. Qui mortem nostram moriendo destruxit, et vitam nostram resurgends reparavit Jesus Christus Dominus noster. Cui merito omnes angeli. XXXIX. 1TEM MISSA PASCHALIS, TERTIA FERRIA. Deus, qui omnes in Christo renatos genus regium et sacerdolale esse ſecisti, da nobis velle et posse quod precipis, ut populo ad zternitatem vocato una Sit ſides mentium et pielas actionum. Per. Collectio. Omnipolens sempiterne Deus, per quem nobis re- demptio preslatur et adoptio, respice in opera pie- tatis tuz; et qu#. dignatus.es conferre, conserva ; ut in Christo renatis #terna tribuatur $5 hbereditas, et vera liberlas. Per. Post nomina. Suscipe, Domine, munera nomini tuo oblata, qua in Filii tui Resurrectione triumphantis in gloria, universalis ejus adquisita sanguine offert Ecclesia. Per. Ad pacem. Omnipotens sempiterne Deus, qui per Unigenitum tuum #ternilatis nobis aditum, devicta morte, rese- rasli; erige ad te corda credentium, ut omnes in Christo renati ex aqua et Spiritu sanclo regnum C#- lorum ingredi mereantur. Per. Immolatio. Dignum et justum est nos tibi gratias agere, om- nipotens sempilerne Deus, per Jesum Christum Filium tuum Dominum nostrum. Per quem humanum genus viviſicans, Pascha etiam per Moysen et Aaron ſamulos tuos Agni immolatione jussisti celebrari : consequentibus temporibus usque ad adventum Do- mini nostri Jesu Christi (qui sicut agnus ad victimam ductus est) eamdem consuetudinem in memoriam observare przecepisti. Ipse est agnus immaculatus, qui prioris populi primum Pascha in Zgypto ſuerat immolatus. Ipse est Aries in verticem monlis excelsi de vepre prolatus, $acrificio destinatus. Ipse est Vi- tulus saginatus, qui in tabernaculo patris nostri Abr#- he propter hospiles est victimatus. Cujus passionem et resurrectivnem celebramus, cujus et adventum speramus. Kt ideo cun: angelis et archangelis cla- man. dic, — 21 DE LITURGIA GALLICANA LIBER II. 282 XL. ITEM MISSA PASEHALIS, QUARTA FERIA. Deus, qui populum tuum sacrum, Jordane flumine transacto, terram tuz ſecisti repromissionis intrare, concede, quzesumus, ut et nos quoque, Majestatis tuz revelato mysterio, divina semper beneſficia sen- tiamus. Per. Collectio, Annue nobis, quesumus, Domaine, ut quemadmo- dem mysteria Resurrectionis Domini nostri Jesu Caris|i sollemnia colimus, ita et in adventu ejus gaudere cum sanctis oinuibus mereamur. Per Pogst nomina. Auditis nominibus offerentum, debita cum venera- tione beatissimorum apostolorum et martyrum, om- niumque Sanctorum commemoratione decursa, et A Ad pacem. | Tribue, Domine, ut ita apud univers0s redempt nis we famulos infractz caritatis exnndet afffectus ut nihil odiorum interpellatio QS7 pr4 valeal adpe- titus; $ed testimonium osculi, quod pro perfectione mansurz pacis impenditur, nulla deineeps simultatis ſraude ſrustretur. Sal. Immolatio. Vere dignnm et justum es, unianimes el concor- des omnipotentem Deum proſusius deprecari cum unico Filio ejus Domino Jesu Christo Salvatore n9- stro, qui Ecclesiam 5uam $ecunda liberavit a morle, quando $anguis ipsius effusus est super cruce. Per ipsum te rogamys, omnipotens Deus, ut Ecclesiam tuam augeas in ſide, custodias in $pe, protegas in oſſerentum et pausantium commemoremus nomina, B carilate, et sacriſicia nostra libens suscipere digne- ut #ternalibus indita paginis, sanctorum e@tibus ad- ris eum gloria et honore. Et ideo cum angelis et ar- gregentur. Per. Ad pacem. Deus, per cujus 0s prolatum est, quod pacem omni- bus dares, 256 et pacis slatuta relinqueres, inſunde in cordibus nostris pacis studium, et piz voluntatis affectum, ut vitiorum omnium labe purgati, pacem, quam labiis ore prosequimur, immaculatis cordibus teneainus. Per. Conteslatio, Digium et justum est nos tibi semper laudes et ' gratias agere, omnipotens sempiterne Deus, per Je- Sum Christum Filium tuum Dominum nostrum. Qui Sicut ovis ad occisionem pro nobis ductus es!, et uit agnus coram tondente se sine voce, $ic non aperuit os 8uum. Hic enim est Agnus Dei, Unigenitus Filius tuus, qui tollit peccatum mundi; qui se pro nobis offerendo non desinit, nosque apud te perpetua adyo- catione defendit; quia numquam moritur immolatus, sed semper vivit occisus. Pascha enim nostrum im- molatus est Christus ; ut jam non in ſermento veteri, neque in carnslium $anguine victimarum, $ed in azyinis $inceritatis, et corporis * veritatis jinimole- mus, Per Christum Dominum nostrum. XLI. 1TEM MISSA PASCHALIS, QUINTA FERIA. Deus, qui 80llemnitate Paschali c:xlestia mundo re- media benignus operaris, annuz ſestivitatis hujus dona prosequere, ut per observantiam temporalem ad vitam nobis proſiciat sempiternam. Per. Collectio. C changelis laudamus, dicentes. XLII. 1TFM MiSSA PASCHALIS, SEXTA FERIA. Deus qui ad #ternam vitam in Chrisii Resurre- ctione nos reparas, da nobis c#lestia sapere, el a terrenis cupiditatibus abslinere. Per. Collectio. Deus gloriz, cui complacuit in Unigenito tuo om» nem plenitudinem habitari, omnes principatus et potestales exuere, atque in eo recouciliare omnia, in quo condideras universa, aspice ſeslivas subditz con- gregationis excubias, accipe preces Paschalibus'sup- plicationibus votivas ; et qui dedisti nobis dominica Resurrectionis lemporum revolutione victoriam, da nobis ipsius ſeslivitatis operum sanctificativne leti- tiam. Per. Post nomina, Da, misericors Deus, ut in Resurrectone Down nostri kesu Christi percipiamus veraciter ortionem. Per. Ad pacem. Devs, qui populum tuum tuz ſecisti redemplionis participem, concede nobis, quzsumus, ut de ſdie] Resurrectionis Dominice in perpetuo gratulemur. Per. Immolatio. Dignum et justom es, nos tihi gratias agere, Do- mine sancte, Pater omnipotens, zierne Deus, per Jesuin Christum filium tuum Dominum nostrum , quem pro nobis omnibus tradi hostiam voluisti. Deus qui et libertatis nostrz auctor es et salutis, D 0 wira circa nos pietatis tuz dignatio! o ineffabilis exaudi supplicattium vyoces ; atque eos, quos Sangui- nis tui effusjone redemisti, przsta, ut per le vivere, et perpetua in te ſacias incolumitate gaudere. Sal. Post nomina. Anditis nominibus offerentum, #ternitatis Domi- num deprecemur, ut in nohis vel timor ejus, vel cor- dis puritas, vel caritas quz casum non habet, immo- bilis perseveret. Quia hzc est $alutaris oblatio, hzc _ vera, hc pinguis hostia. Ista sunt pura libamina, . quz et pro nobis et pro requie deſunctorum, contri- tis et humiliatis cordibus, offeruntur. -Per dilectio caritatis, ut servum redimeres, Filium tradi- disti! O certe necessarium Adz peccatum, quod Chri- s$ti morte deletum est! © ſelix culpa, que talem ac tantum mervit habere [iedemptorem! Nunquam enim quanta circa nos pietatis tuz dilectio esset, cognosce- remus, nisi ex morte unici et cozeterni Filii (ui. 0- mini ac Dei nostri Jesu 25g Christi probaremus. Vicit malitiam diaboli pietatis tuz dignatio, quia ubi abundavit peecatum, superabundavit et gratia. Sed plus nobis twa misericordia reddidit, quam invidus inimicus abstulerat. Ille paradisum invidit, tu celvs « Sic inſerius in Missali Gallicano , ubi plures eedem, quz hic , orationes, et quzdam $upplentur ad mivsarum integritatem, 283 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 244 donavti. le mortem temporalem iatulit, ww vita A svum, adsumptam ex carne Virginis viri bowinis perpeluam (ribuis!i. Propterea prolusis gaudiis lotus In orbe terrarum mundus exuliat : 8ed et superns concinunt poleviates hymnum glorie we, Sine line dicentes. XEMI. wissa IN DIE SABBATO OCTAYE PASCHES. Conserva, Domine, ſawiliam tuain, quos ex aqua et Spiritu sancto propitius redemis1i; ut veterem hominew enm $vis actibus exspoliantes, in ipsius conversatione vivamus, ad cujus subs$lantiau per bec paschalia dierum octavarum luz Regurrectionis mysteria transtulisti. Per. Collectio. Fac, oinnipotens et misericors Deus, ut quod octa- varum dierum Resurrectionis luz pagchalibus cele- brawus officiis, ſructiſerum nobis omni lempore sen- tiawus. Sal. Post nomina. Deus misericordize sempilernz, qui in ips0 Pascha- lis ſesti recursu ſidein $acralz tibi plebis accendis, auge gratiam, quam dedisti, ut digna oimnes intelli- gentia cowprehendaint quo lavacro abluti, quo Spiritu regeuerati, quo Sanguine Sunt redemti. Per. Ad pacein. Deus, qui per Unigenitum tuum #ternitatis nobis adituin, devicta worte, reserasii, deduc nvs ad S0cie- tateiu cxleslium gaudiorum, ut Spirilu sanclo renalvs reguuni tuum facias introire. Per resurg. Conteslatio. Dignuiu et justum est, necessarium et salutarc cs, ut te Dotwinun ac Deum tolis visceribus huwmana condito veneretur, Rex mirabilis Chri-te. Cujus condemuatione, tarlareis vinculis absolula ereden- tium turba, libertatis insignia gratulatur. Qui vere ut Leo de tribu Juda wundo ostensvs, animarum devo- ralorem exlinctum levnem diabolum omnis terra Iztatur. Permiltis te clavoram nexibus alligatum ad $lipitem crucis tereri *, ut non $it parva quem impins quondam expavescat potentia. Ad cujus vocem emit- tens Spiritum, terra tremnit, celum expavit, dies fugit, 801 obscuratus et, asira abgcondentes radios $u0s, simul omnia migraverunt. ($9 Cujus des- censu, conſractis portis, luget infernum. (wv resur- gente, lztantur angeli, exultal terra cum habitate- ribus suis. In quo triumpho conspiciter eomitatio illa, propbetico ore promissa : Ero mors tus, 0 i0- ſerue. Ubi est ergo victoria tua ? Nec enim «b alio poterat, Nis: a vita wors devorari. Qui descensu $u0 eos qui ievebantur a morle Superis reddidie resur- gendo, ut ejus resurrectio vivorum vel mortuorum testimonio formaretur. Unde sancte Pater, omnipo- tens, z:lerne Deus, per Jesuin Chriuum Filium tuo Domwinu: nostruu gloria Uibi semper, qui in le, et ex ie, et tecui semper ext. Per quem te laud. Þ. XLIV. wISSA CLAUSUM PASCHE. Dewn, qui pro roina totius mundi unicum Filium * Sic in Missali Gallicauo, An teneri. bd Nih.l ic de Pascha annotino, quod baptizatus yvisgue auniverearium, id est ips0 die quo baptisiuum ſormain, miltere dignatus esl, ſratres carissimi, $0p- pliciter exoremus ; ut Sicut in hac Revurrectioue ejusdein nos a tworte perpetua cum illo resusCilavit, ita pietatis Sue dono ab omnibus nos inimici Wwlaus insidiis, inle$0s facial in matris Ecclesiz gremio re- sedere; et couscientie integritate de regeneratioue gaudentes, #terne primitivorum Ecclesie, queua$ modum devotione ad presens, ita e&t remuneratione adsociet in elernum ; et hac munera plebis suz be- nedicere digneltur. Sal. Coltectio. Deus, totjus claritatis conditor et moderator, quem c#lestia mirantur, et terrena pavitant, inferna 1re- miscunt; evi angelorum turmz et archangeloruw B exercitns militant, non ati mundum expngnes, quem ipse fecisti, sed ut Subruas mundi peccata , qu: dia- bolus adinvenit ; quia ita dignatus es diligere hunc mwundum, ut Unigenitum tuum traderes pro nos(ra Salute, cujus cruce redempli sumus, morte viviſicati, passione $alvali, resurrectione gloriſicati. Per ipsuw ilaque te Supplices invocamus, ut huic familiz tuz in omnibus adesse digneris, sicut adfuisti patribus nostris sperantibus in wa migericordia : Sic et his omnibus adesse dignare, ut Sit in $en$ibus evrum timor devotionis tuz, in corde ſides, iu opere jugti- tia, in actu pietas, in lingua verilas, in woridus di- SCiplina, ut digae riteque iwmertalitatis QGQ 3ibi premium conSequi mereantur. Per. Post nomina. C Concede, quzsumus, omnipotens Deus, ut qui Kee Surrectionts dominic# sollemnia colimus, per innova- tionem tui Spiritus a morte anime regurgamus. Per. Ad pacem. Exaudi nos, Domine, 8ancte Pater, omnipotens Deus ; et his oblationibus precibusque susceptis, pre $enlize luz virtulew intersere, ut quod singuli ad Majeslatis uz obtuleruut bonorew, cuactis proficiat ad salutein. Per re-urg. Iumolatio. Dignam et justum est, necssarium et salutare ext, nos tibi gratias agere, omnipotens Deus, licet gloria we mortalium membra non congroant , Redewptio- nis uvs(re perferre preconia : dum hominum genus wancipatum morte, infernornm $edibus tenebrarum vincha restringerent, spiritale Verbum, per quod ia principio omnia ſuerant constituta, descendit in Ma nam ; que dum parton 8vam Virgo miratur, inclu- sum houfnem edidit Deaum. Qnem 13:1en tuam esse, Summe omnipotens Deus, antequam nasceretur , co- gaoveral, quippe quz sciebat mundi esse principium. Is namque crucem $pontanea voluntate, propter re- demptionem humani generis, de inimico tyranno triuwphaturus, ascendit; et relicto paulisper corpo- ris templo, inferorum claustra confringens, pristin®, ut ante fuerat, vile restituit. Nec suffecerat solum bominem emendasse peccatum : $ed per ablutiovew $U$Cepis8et , quotannis rememorari debebat, ex He- rardo s#culi 1x episcopo Turonensi, in capitulo 99» 285 remeans ad originem $uam, nos ad czlestia regna perduxit. O consilium divinz providentiz ! 0 inzsti- manJum reparationis auxilium ! Per Virginem nobis gluriosa vita reslituilur, que per ligni inobedientiam credebatur extincta : per aquam mundi peccata di - ſiuntur, per quam ante Senserat-mundus ipse nau- fragium. Tibi ergo, summe Genitor, pura devotione immaculatum munus offarimus : et elevatione ma- nuvm nostrarum, juxta Filii tui Jezu Christi disp0- $i1j0nem, pium $acrificium celebramus. Per Christum Dominum nostrum. XLV. wiSs4 IN INVENTIONE * SANCTZE CRUCIS. Gloriemur in cruce Domini nostri Jesn Christ', fratres carissimi, et tota mentis exultatione Iletemur ; et hujus diei festivitatem cum grandi reverentia , B 261 et spiritali gaudio celebremus, in qua eruce ipse Dominus noster et Salvator pro nostra $alnte pependit, et diabolum triumphavit. Per hanc ergo crucem, male concupiscenti:e adpetitum, quod dul- cedo arboris inlexit, amaritudo fellis coercuit; & gulze desiderium, quod suavitas pomi decepit, aceti asperitas reſrenavit. Sal. Collectio. Dona nobis, omnipotens Pater, per myslerium erveis Unigeniti tn, ut venenum $erpentis antiqui (quod (idelibus nititur propinare) per ifſud medica- mentum, quod Christi manavit latere, possit a fide- lium pectoribus expurgari ; quosque trangres$io pre- cepti de Paradiso expulit, confessio nominis Christi in Paradis reſorme!. Sm. Post nomina. Domine Jesu Christe, qui in patibulo crucis $us- pensus, Patrem, ex forma servi quam $usceperas, nt quid te dereliquerit, adclamasti, et ut persecutori- bus veniam tribueret postulasti, tuam $upplices im - ploramus clementiam, ut quod tunc pro suscepta carnis humilitate a Patre expetere videbaris, nunc cum eodem, connexa $emper Divinitatis potestate, consistens prxstare digueris. Sal. Ad pacem. Deus, qui Ecclesiam tuam catholicam, quam tuo $ancto sanguine redemisi!, numquam derelinquis , nobisque indignis in eadem concurrentibus criminum nadulgentiam placatus concedis, et qui latronis te- cum in cruce pendentis conſessionen justificare di- gnatus es, quzsumus, ut omnium in te credentium lidem augeas, mulliplices ; et Solita pietate pacem, quam custodire jussisli, inlibatam in nos conservare digneris. Sal. Comestatio. Dignum et justum es, omnipotens Deus, tibi $sa- criſiciorum volta persolvere, te in laudis preconio indesinenter adtollere, ac utriusque, et illius scilicet habilatoris paradisi, et istius Redempioris humani generis exempla proponere. lile quidem pri-r, sed iste melior; ille terrenus, isle czlestis ; ille de limo factus, iste verbo conceptus. Tunc di»boto suadente, * Hoc ſesium item prescripinn est m - Ordine Gregoriano. DE LITURGIA GALLICANA LIBER 111. 286 celeslem renatus redivivo ac nove naliviiatls genere, A Eva decipitur; nunc ange:o nunGante, Maria clarifi- catur, Tune per invidiam serpentis homo qui fuerat crealus perimitur; nunc per misericordiam redimen- iis homoqui perierat liberatur. Tunc homo mandatum non custodiendo 'de paradiso pellitur, nune latro Chriglum Dominum confitendo paradisum meretur. Unde supplices rogamus, clementissime Pater, per inclytz GJ crucis innarrabile sacramentum, et per Domini nos(ri Jesu Christi Filii tui admirabile reg- num, ut ejus ſestivilatem celebramus, hodiernum diem, in quo crucis nos omnes cum |zlitia $piritali et niodesta exultatione peragere, et inter celestium virtutum laudes humilitatis nostre vyoces $usCipias, multiplici conlessione ita dicentes : Sanctus. XL VI. wissA SANCTI 208HanNis Þ aposTOLI ET EVANGE- LISTA. Omnipotens sempiterne Deus, qui hujus diei ſe- Slivitatem ſecisti ad |ztitiam beati Johannis evange- tiste, da Erclesiz nz ctiam amare quod credidit, et priedicare quod docuit. Per Dominum nostrum Je- mm Christam Filiom tum. Collectio. Deus, qui per os beati Johannis evangelistz Verbi twi arcana regerasti, praesta, quesumys , ut quod ille nostris auribus excellenter infudit, intelligentie com- peteati eruditione capiamus. Per. Pos! pomina. Presia, omuipotens Deus, ut Verbum caro ſacuum, quod beatus Johannes evangelista pradicavit, per intercesSionis Su priesidium habitet semper in nobis. . Per. Ad parem. Pacem tuam, Domine, de clo da nobis; et posside nos, ut non hareat in visceribus nostris ſraudulentus osculos proditoris; ved pax ills, quam luis reliquisti discipulis, semper inlibata permaneat in cordibus nostris. Per. Immolatio. Vere dignum et justam est, equum et salutare est; nos tibi , omnipotens PNeus, gratias agere, beati Jo- hannis apostoli tui et evangelislz naltalia veneranles. (ni Domini nostri Je«u Christi Filii tui vocatione suscepta, terrenum respait patrem: ut posset invenire cexlestem. Retia sxculi quibus implicabatur abjecit, ut #ternitatis dona ments libera seetaretur. Natan- D tem in flactibus navem reliquit, ut ccclesiastice gu- bernationis tranquillitate eonsisteret. A piscium ca- Piione cessavit , ut animas mundanis gurgitibus immersas calamo doctrine salatari« abstraheret. Destitir pelagi profand a rimari, secretorum scrutator redditur divinorem ; eo usque proced-ns, vi et in cenz myStice sacro-ancto convivio ipsius recumbe- ret pectore Salvatoris, et eum in cruce Dominus constitutus vicarium Sui Magistri, Virginis filium 8ub- rogaret ; et in principio Verbum, quod Deus erat apud Beum, ipse pre 263 ceteris osienderet pre- dicando, per Christum Dominum nosirum b Ad portam Latinam appellamus, 28 XLVII. wiss4 PRIMA DIE IN ROGATIONIBUS. In jejunio ® hoc aſflieti corpore, et corde contriti frequentamus ad te preces, clementissime Deus, ut cum abstinentia corporali abslinentia nobis vitiorum donetur : ut res(ricto corpore ab epulis, tn, qui es reſectio vera, in nostris cordibus oriaris. Per. Gratias tibi agimus, Domine sancte, Pater omni- potens, 2terne Deus, qui nos, post Lransgressionem jejunii velitia contingendo, ad continentiam $alulis reparasti per Christum ; te in hoc jejunium supplices ac provoluti rogamus, ut dones nobis rectam a vitiis mentem, et Spiritu principali (qui est morlificationis amator) nos conrobores, ut post actum jejunium ad »lernz reſectionis nos pascua perducas. Per. Pot nomina. Tua $unt, Domine, alimonia quibus in cotidiano victu ad 8v$tentationem reficimur, taaque jejunia qui- bus carnem a lubrica voluptate, te przcipiente, re- srirgimus. Tu ad consolationem nostram vicissitudi- nes lemporum disposuisti, ut tempus edendi corpora noslra reſectio 80bria aleret, et jejunandi tempus ea in justitiam tibi placitam faceret macerata. Hanc hostiam ob jejunium triduanze macerationis a nobis oblatam $anclificans dignanter adsume, et presta placatus ut, sopita delectalione corporea, mens ab iniquitalibus pariter conquiescat. Per. Ad pacenm. Reſectio tua, Domine , restrictis corporibus, in 8piritu coptribulato gustatur ; et ideo, prostrali jejunii penitentia, supplices exoramus, misericordia sola petentes quod opere non meremur; ut sentiamus in C spiritu dilectionis tuz pabulum svave, quod corda nostra ab epulis vacantia, ad proximi dilectionem Succendat. Per. [mmolatio. Vere dignum et justum est QG4 te in observa- tione jejunii quzrere, qui es panis verus et vivus de exlo descendens. Te ilaque, hnmiliatis jejunio cor- poribus, mente famulantes devota, per hanc $acrificii immolationem rogamus, ut humiliationem jejunii bu- jus, quam pro nostris reatibus in hac triduana ob- gervatione persolvimus, ita intuearis placatus, vt a delictis jejunantes absolvas, quos incontinentia vo- rarum in pravitatis transgressione immersit. Per Christum Dominum. XVIII. ITEM MiSSA SECUNDA DIE IN ROGATIONIBUS. Dens, cujus exemplo jejunium datum est post gu- $tum probibitionis, per inobedientiam ligni ingressum, tibi, Domine, corda nostra, in jejunii maceralione $zubjecta, per inlu-trationem tu#. inspirationis Sancti- fica ; et de cxzlestibus sedibus tuis nos in luto ſzecis * Non 8olam, ut modo, abx*tinentiam, sed etiam jcjunium in Rogationibus precipiunt concili» Galli- rana, Aurelianense 1, canone 27, et Turonense 11 exnone 17. Unde « Rogationum operosissimam fe- $tivitatem » appellat Avitus in homilia de Rogationi- bus : « Festivitas siquidem est, cujus jucunditas tola s01a sobrietas, cujus epule laerymz, cujus pastus esuries es. » Hac « non per Gallias mods, sed pene per orbem totum » celebris initio homilize dicitur., - Tunc leetum fuerat Evangelium ex Matthzi cap. vin, 4e Christo Domino in navi dormiente, et a discipu- APPENDIX AD OPERA SANCTI AUGUSTINI PARISTENSIS, 288 A ac $qualore jejunii substratos intuens, in virtutum successibus releva. Per. Collectio. Omnipotens sempiterne Deus, mundentur, quzgy- mus , viscera nostra a cunctis carnis delictis, jejunii adtenuatione confecta; ut in ipsius jejunii humilitale prostratis non valeat carnis infirmitas dominari : quia tu insfitutor sobrietalis, $i vis, potes nostri citiug misereri, ut $piritalia cogitemus , et concupiscentias carnis, te adjuvante, vincamns. Per. . Post nomina. Deus, qui mentis puritatem adprobas, non jeju- nium a Cibis solummodo gloriam humanam captan- tem, dignare oculos cordis nostri in hoc jejunio ita B inluminare introrsus, ut tibi in his quz homines ne- $ciunt in occulto a vitiis jejunio placeamus : quia doni tui est hoc ipsum, quod a cibis abstinemus, sit my- neris lui ut a peccalis etiam cum jejunio emundemur; et desiderabile ſonte ubertatis ita hzc munera imbre $ancti Spiritus perſunde, ut a jejunantibus percepta, cuneta vitia mundent, et virtutes inserant morum. Per. Ad pacem. In jejunii humilitate substratis, omnipolens See piterne Deus, absterge omnem labem peccati, ut mundala nostri cordis arcana, cum abstinentia cibo- rum, jurgiorum etiam inquietudines exclusas, dilee- tio tua et proximi, nostris in cordibus pura sgccre« scal. Per. Contestatio. Vere dignum et justum est te tota cordis contri- tione in jejunio, omnipotens sempiterne Deng, per Christum Dominum nostrum. Qui nos mysteriorum tuorum secrelis informans, pacificum QGY nemus ore columbz gest1tum Noe oculis ostendens, Robis de virente arbore crucis gloriosum signum expressil; quem columbz species in Christi decoravit honore, cunclis colendum Spiritus sanctificatione demonstrans. Cujus animalis innocentia esse similes preoptantes, ab eoque sanclificari Spiritu, cujus ipse sumpsit pe» ciem, exoranles; in hoc jejunio triduana humiliations instituto, invictum hoe signum Þ cum plebium cuneis przeſerentes, atque Majestaltem tuam psallentii © mo- dulatione laudantes, petimus, omnipotens, Deus, ut accipias cuncta plebis volta quzque quoquo ritu tid reddit subjecta; et ita eos in hoc jejunio sancliſices, ut a cunctis mereantur exui peccatis. Per Christum Dominum. XLIX. MiSsa TERTIA DIE IN ROGATIONIBUS, Deus, quem nullus morlalium sensus, usus carnis lis excitato ; quod- Evangelium in nostro Lectionario non prscribitur. Haque varia erat Evangelioram in diver-is provinciis lectio, licet idem es8et ubique Galliarum ordo ac ritus. bd Hine probatur, quod in lib. 1m ex Gregorio Tt- ronensi episcopo diximus, crucem in his supplicatio- nibus ſuisse prelatam. © Avitus in Sermone de Rogalionibus ait, Mamer- tum « cum Veo (definiisse) quidquid hodie Psalmis ac precibus mundus inclamat. » 28) inlecebra pragravalus, nisi a le jejunii expiatione A Omnibus, quzsumus, benedictam, ascriptam. Et re- ſuerit inlustralus, agnoscit, pelle de cordibus nostris cum abetinentia turbam vitiorum de ingluvie saturi- tate gignentium, ut pura libi serviat etiam post ex- actum jejunium, quai tu propitius donaveris, deyo- tio novilatis. Per. Collectio. Jam in triduani jejunii fine conclusa , Sinceritatem twam, Domine, deprecamur in visceribus nostris, maceratione jejunii adflictis, advenire; et ut de atria tua Sancla exaudias peccatores in squalore miseria- rum jacentes rogamus; ut des nobis foniem gra- tiarum tuarum, et pandas iter quo post jejunium eScarum carnalium itur ad reſectionem pascuz $em- piternam. Per. Post nomina. Jejunantium, Domine, quzsumus, Supplicum volta propitius inluere; et munera preSenlia Sanctilicans, per perceptionem eorum occulla cordis nostri reme- dia tua clarilica pietatis ; ut opera carnalia nec fluxa nos leneanl, quos institutor jejunij Christus reparavit redemptor. Per. Ad pacem. Deus , qui intemperantiam $aturitatis tuz absli- nentizz dedicatione superasli, et purilatem castimo- niz, ut cognoscaris, dedisli; Serenus nos tuo vultu circumspice, et jejunantibus pacem proximi et tuam largiaris; quam ad Patrem ascendens, GG nobis reliquisti sectandam. Per. Immolatio. Vere dignum et justum esl, salisque est dignum te Solum a jejunantlibus quzrere, qui es magisler abstinentie, et continentia2 remuneratlor #lerne : quique a jejunantibus, ſidele tantum corde exposcant, abslergis omnem maculam, quam saturit:s contrabit indecens. Hoc itaque $anctum jejunium in Leviticis apicibus per ſamulum tuum Moysen evidentius decla- rasli : in quo juss$isti ut humiliaremus animas nostras, ne exierminaremur, Sicut esu gulz deditus populus exlerminatur. Quod etiam nobis Unigenitus tuus ita Sanclibcavit implendo, et ut regnum perditum per jejunium pauderet, et peccalis veniam daret. Et ideo gue inslituisti jejunia Suscipe libens, per ea n0s A reatibus cunciis absolvens, per Christum Dominum nostrum. Post Sanctus per totas [res mis8as dicis : Hanc igitur oblativaem ſamiliz tz 1tibi adstantis, quorum tibi ſides cognita est, et nota devolio, quam libi offerunt pro devotione animorum $uorum, pro quorum tlibi placitis desideriis supplicamus, memor esse dignare, Domine , $aucte Pater, zlerne Deus, in diebus jejuniorum ipsorum, ut a Ccunclis eos pec- calis abslergas, et residuum temporis, quo eis alimo- niorum perceptio concedelur, ita eos conservare di- gperis,, ut 80briam vitam habentes, non involvantur peccatorum laqueis ab epulis excitatis, per Christum Dominum nostrum. Quam oblationem tu Deus in « Hec particula nunc passim occurrit in Misgali Gallicano. Sic in yeluslis aliis Mss, in Collecla seu oratione DE LITURGIA GALLICANA LIBER III. liqua. L. COLLECTIONES IN ROGATIONIBUS PER DIVERSA LOQA SANCTOKUM. In sancto Petro nune *, Deus reſugium pauperum, spes humilium, salusque miserorum, interveniente pro nobis beatissimo ſun- datore Ecclesiz tux Petro, supplicationes supplicum tuorum in die triduani hujus jejuaii clementer exau- di; et tranquillitatem a vitiis pariter et hostibus nostris concede lemporibus, ut quos justitia flagello- rum tuorum juste ſacere polest esse adflicios, abun- dantia misericordiz tuz, ips0 bealo Petro obtinente, ſaciat consolatos. Per. Collectio. B Omnipoteus sempiterne Deus, qui beato Petro aposto!o, conlatis clavibus| regni czlestis, animas Þ ligandi atque solvendi QG7 pontiſicium tradidist, exaudi propitius preces nostras in die jejunii hujus, et intercessione Cjus , quzsumus, ut a peccatorum nostrorum nextibus liberemur. Per. Collectio iu gsancto Panlo. Vide, Domine, quzsumus , infirmitatem nosiram ; et in diebus jejuniorum istorum, quos trina congse- cralio trino nuinero facit exlensos, interveniente bealto apostolo tno Paulo, celere nobis pielate sue- Ccurre : ut quos juslitia carripis , misericordia con$0- leris. Per. Item collectio. Exaudi, Domine, quzsumus, gemitum nostrum in diebus jejuniorum trino numero Trinitati sacrato- rum; et intercedenle beato Paulo magistro nostro atque doctore, quesumus , ne apud te plus valeat offensio delinquentium, quam 1-eratio tua, semper indulta fletibus supplicantium, Per. Oratio jn sancto Stephano. Presla, quesumus, omnipotens et misericors Deus, ut ſragilitali nostre adfliciz in diebus istorum jeju- niorum magniſicus levita ac beatus Slepbanus auxi- lium interventionis exhibeat : qui imilator dominice pasSionis et pietatis, primus in cruore martyrii eni- luit; et. semper sit perfectus suffragator, atque, ie concedente , promptus adjutor. Per. Item collectio. Preces nostras in hoc jejunio protentas, quzsu- mus, Domine, beati levitz et martyris tui Stephani - D prosequatur oratio; et ut adsit nobis adflictis mise- ricordia tua, ejus precibus adjuvemur. Per. Oratio in sancto Martino. Porrige.dexileram tuam, quzsumus, Domine, plebi tu2, in die jejuniorum /$uorum misericordiam postu- lanti; ut, inlercedente beato Martine, terrores im- minenies declinemus, et solatia vite immortalitatis accipiam us, et sewpiterna gaudia comprebendamus. Per. Item alia. Deus auctor jejunn, institutor abstinentie, qui je- - junii formam coimplectens, submovisti ingluviem $a- de sancio Petro, ubi modo legitur absolute ligand:, OmiSSa VOCe anmas. 91 APPENDIX AB OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 29 taritatis, ut in nabis castimonie sebrietas regnaret; A glorie tuz, sedetque ad dexteram tnam, promigenn respice, Domine, prop.tius super hos supplices twos, jejuni» triduane abstinentie vacantes; et interce- denle s1mmo viro beato Martino, gratiam tnam b-nedictionis tue nobis omnibus ab eo exoratus in- ſunde; ut sicut hoe jejunium ad eultus ui timorem conslitutum vincit ingluview gulz, ita inluminatio ta in Sensibus nos(ris superet omnem nostrorum ſomitem vitiorum, Per, Oratio in sancto Gregorio. Omnipotens sempiterne Deus, RG jejuni, de twis etiam donis satiali, vel qualibvet maceratione con- ſecti , majeslatem tuam Supplices exoramus, ut ex- pulsis de cordibus nostris peccalorum tevebris, in die hac jejunii, intercedente summo anmtistite nosiro $anclum Spiritum in filios adoptionis effudit. Ungs letantes inter altaria tua, Doimine QGY virtutin, hostias tibi laudis offerimus cum angelis et archan- gelis, per Christum Dominum. LI. wiIsSA IN DIE SANCTO Þ PENTECOSTEN. Deus, inluminatio et vita credentium, cujns my- nerum ineſſabilis magnitudo bodiernz ſes!ivititis te. $tiraonio celebratur, da populis tuis capere intellecty quod didicere miraculo, ut adoptio, quam in ev Spiritus 8anctus advocavii, njhil in dilectione teyi- dum , nibil habeat in conſessione diversum. Per, Collectis. Menles nostras , quzesumus Domine, Paraclitus Spiriius, qui de te procedit, inluminet ; et ad omne et divinorum mysterjorum capace Gregorio, ad ve- B opus bonum perducat, sicut nobis promisit Filiug ram lucem, que Christus est, nos facias perve- nire. - Collectis. Omnipotens sempiterne Deus, cujus jus$u Caro a voluptatibus jejunii maceratione restringitur, et Sa- lorem $uum caro nostra, per $0brietatem restricta, cognoscit, per intercessionem Summi apostolici Pa- tris nostri Gregorii, in hoc jejunio ribue cunctis im- maculatum in te credentibus exercere cultum ; ut etiam $i jcjunanlibus vitia succedunt, et deserunt virtutes, tua erga eos, Pater omnipotens, cuslodia perseveret. Per. LI. wMiSSA IN ASCENSIONE * DOMING. Deus, qui Ecclesiam tuam evangelice exhorta- tione doctrine que $urum 8unt jubes sapere, et ad eam $e altitudinem ail quain Salvator mundi conscen - dit erigere, da 8upplicibus tuis subsequi intellectu guod multi viderunt conspectu; ut in secundo Me- diatoris adventu ditentur donis, qui tuis crediderunt promissis. Per, Presta nobis, omnipotens et misericors Deus, ut gicut humani generis Salvatorem congsedere tecum in (ua wajestate confidimus, ita usque ad consumma- lionem 8xculi manere nobiscum, quemadmodum est pollicitus, sentiamus. Per. Post nomina. Sacrificium, Domine , pro Filii tui in exlis hodie Ascensione deſerimus ; przsla , quesumus , ut ad tuam gloriam per ipsum his commerciis venerandis zurgamus. Per a Deus, qui dum 8ubsellia Deitalis ascendis, obser- vare nos pacem evangelica auctoritate non desinis ducere, da nobis placidus pacem tuam , ut dum dis- cordiz prona reſugimus, celi ardua consequamur. Fer. : lumolatio. Vere dignum et justum est, per Christum Dom1- num nustrum. Qui mortuus est propter peccala no- $tr2, et resurrexit propler juslilicationem nvostram. Ascendit super amnes ezlos; et exaltatus throno * Inter Alcimi Aviti fragmenta unum est ex $er- mone de Ascensione Domini. b Lt de hoc ſesto habentar duo fragments ex 8er- veritalis. Per. Post nomina. Munera nostra, quzesumus Domine, sancti Spiritug tui dignatione sacrenlur , per quz a peccatis omni- bus adoptionis tuz filij renascamur, Per. Ad pacem. Bomine sancte, Pater omnipotens, zterne Deus, eujus Spiritu totum corpus Eeclesiz multiplicatur et regitur, conserva in povam familiz tuz progeniem 8anclificationis gratiam, quam dedisti ; ut corpore et mente renovali, puram tibi animam cum securitale pacis et purum pectus Semper exhibeant. Per. [mmolatio. | Vere dignum et justum est , nos 1ibi semper hic et ubique gratias agere, et glorigri in operibus tuis, Domine +ancte, Pater omnipotens, z#terne Deus, in hoc pracipue die, in quo sacratissimum Pascha quin- quaginta dierum myvleriis legitur; et per vua vesti- gia, recursantibus dierum $spatiis, colleguntur , et dispersio linguarum, que in confusione ſacta ſuerat, per Spiriium sanclum adunatur. Hodie enim de czlis repenle g0num audientes aposloli , unius fidei Sym- bulum exceperunt, et linguis variis Kvangelii tni gloriam gentibus tradiderunt, per Christum Dominum nosrum. Y S LIN, wisSa SANCTORUY FFRREOLI ET FERBUCIONIS. Dominum Deum nostrum, fratres carissimi, suppli- ces exoremns, qui sanctis martyribus suis Ferreolo et Ferruccioni quedam tribuit futurorum premia gauilior''m in ipsa prasentium conditione certami- num 270 (dum per inextinguibilem $ui amoris ar- dorem intelligunt svavilatem vile damnis adquirere, et mortem moriendo calcare : quibus dum prxiervo- lans hic dies per urgentium penarum acerbitlaten coneluditur, aditus zterne lucis aperitur), det nobis famulis snis, ut sjcut illos nulla tormeatoram geuera, corpore licet deserente, ſregeruit , ita nos nulize mundi hujus inlecebre a 8ue proposito servituls perniciosa $ecuritate feflectant; ut virtutem fidei nos!re divinus ignis $u2 caritatis accepdat, et omnia mone Aviti, in quorum primo egregius locus est de Spiritus sancii divinitate. 293 | DE LITURGCIA GALLICANA LIBER 1II. 294 in nobls corporalium vitiorum fundamenta consumat. A animum ad martyrii volta componat ? aut quis non Per. Collectio, Deus, cujus amorem piissimi conſessores et mar- tyres tuj_Ferreolus et F errucia cruore adserunt, et norte confirmant ; qui dum tibi tam libenter sumptum 2 le vite munus impendunt, neminem non pro Vita mori testantur; concede ut (idem quam cordibus nostris proprio inscriplam sanguine reliquerunt, vite meritis excoiamus ; et quod in eis admiramur imite- mur, quod colimus diligamus,: quod laude prosequi- mur conversatione sectemur. Per Post nomina. Recensitis nominibus ſratrum earorumque nostro- rum, oremus Dominicam misericordiam, ut in med:0 Hierusalem 1n congregatione sanctorum hac nomina $ibi ſaciat ab angelo $sanctificationis in beatitudinem xterni gandii recenseri ; sacrificiumque hoc nostrum Sieut in preſormationem Melchisedech , in virtute 8anclificet ; preces quoque offerentiom hanc obla- tonem Propitiatus exaudiat in commemorationem beatissimorum martyrum Ferreoli et Ferrucjonis, omninmque $anctorum; ut eornm precibus adjuli, non solum viventibus praesidia , verum etiara deſun- etis caris nvstris requiem oblinere mereantur. Per. Collectio ad pacem Mirabilis in sanclis tujs, Domine virtulum, et pec- - catoribus nobis bealissimorum martyrum tworum Ferreoli et Ferrucionis patrocivio largire. Illi coro- nas in+ignes gemmibns, Japidibus pretiosis martyrii virtute meruerunt ; nos eorum suffragiis, le donauie, delictorum veniam consequamur ; et concede nobis ut eonjunctio labiorum copula efliciatur animarurr, el minislerium asculi perpetus proficiat . caritati, Per. Contestatio. Dignum et justum est. Vere dignum et justum est : quotienscumque pugnas sanctorum recolimus , te laudamus ; et in quo martyres tuos Ferreolum et Ferrucionem proferimns, tuis virtntibus Q7 1 ad- s(ribamur; quia illorum corona tua est gloria, qui per unicum Filium tum Jesum Christum Dominun: ac Salvatorem noslrum morlalia corpora docuisli pretiosi palmam porlare marlyrii. Juste autem tuis meritis exhibemus, quo ſortissimorum martyrum ſacta veneramur, qui humanas mentes ad certamen c:elestis glorie amore tuz pielatis accendis. Tu namque virtutis> est premium pena s8anctorum. Nam in qua svbjacuerunt s#vi membra caruiſicis, tibi Servit martyrum effusus sanguis, libi triumphum re- poriat manus cruenta lictoris; quique gladio volun- taria eolla 8ubpos uit, tibi vicit; quique ungults fNam- misque subjacuit, tui palmam nominis ' reportavit. Hlabes ergo, Domine, in quo exultes, quotiensenm- que tante virlutis memoriam recolimus; nec Inme- rito $ingulis quibusque c:elestia dona disponis, qui tantum per 8anctos tnds undique amworem adgqniris. Quis non post lantam pietatis tuz magnificentiam, * fl»c Collectio eadem in Ordine Gregoriano. provocelur ad, pugnam, cum videat magno laborig ſructu romuneralam mariyrum ſuisse victoriam ? Rogamus ergo, Domine, ut in commemorationem $anctorum tuorum Ferreoli et Ferrucionis, illorum pretiosz vir- tutis memoriam recolenies , pariem remunerationis admitlas; ac pretes ut familia tua perseverare cur- Sum c@pti laboris expediat : quatenus qui in te ere- dunt, et tibi serviunt, etsi von in prima, vel in se- cunda remunerationis s0rle, locum apud te mereantur obtinere juslitize. Et ideo com angelis atque archan- gelis clamant dicentes. LIV. MiS84 1N NATIVITATE SANCTI JOHANNIS BAPTISTE. Dens, qui beatum .Johannem Baptistam veritatis testimonio decorast), da nobis quesymus, humilitatis B ejus exemplum audire, ut degideremus intelligere quod exercuit, et adsequi toto amore quod meryit. Per Jesum Christum. Collectio $equitnr. Omnipotens sempiterne Nens , qui beatissimum precursorem tuum Johannem Baptistam ad prepa- randas Unigeniti tui vias nasci jussisli , prefta, EuZ$Sumis ut intercessionis ejus anxilium (ribuas, ef ad implenda mandata preparcs voluntates. Per Do- mipum nostrFum. Post nomina Omnipotens sempiterne Deus, qui hunc diem hang» rabilem nobis in beati Johannis Baptistz nalivitale ſecis1i insignem, quegumus, vt tuus Precursor (quo 2792 ivler nalgs nulierum omnibus major non gur- C rexit) nogtram fragilitatemn luz pietati commendet ; ot caris nodtris, quorum gunt nomina recilata, ita refrigerium pietslis impetyel, ut ibi recipiantur vel ultimi, ubi emmus praminet in regno celorum Baptista. Quond ipse. Collectio ad pacem. Deus * qui przsentem diem hanorabilem nobis in beati Johannis nativitate fecisti, da populis tuis spl- ritalium gratiam gaudiorum, et omnium fidelium mentes dirige in viam $alutis et pacis. Per. Immolatio. Vere dignum est nos tibi gemper hic et ubique gratias agere, Domine sancle, Pater omnipotens, =zierne Deus. Qui in omnium $anctorum tuorum es splendore mirabilis; qui presentem diem honorabi- D jem nobis in beati Johannis nativitate fecisti ; ut, gratize tu operante virtute, jlle (quo inter natos muliernm nullus major) oriretur ; da populis tuis ernditionem $piritalium gaudiorum, et omnium fide- lium mentes dirige in viam salutls et pacis; ut quem mar:iſeslavit tevtificatio nuntii, impleit prasentia nuntiati, per Christum Dommum yostrum. Per quem Majestatem tnam. Benedictio Þ populi. Deus, qui per Zachariz loguelam maniſestas1 na- tivitatem $sanct Johannis, + praSla, quzesumus, wi qui natalitia ejus devotissime colimus, intercessione d Tres cruces hic denolant trinam populi benedictionem. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. illius gaudeamus. + Ut populus tuus, qui ad nativi- A vesligiis Caput omnium nostrum gecutus ezt Chri- tatezn eJus couvenerunt, salventur meritis per in- terventum omnium $sanctorum et deprecationem il- lius meritis adjuventur. + Da, Domine, ut illis an- gelus Gabriel (quo Zacharias loquente obmutuit ) intercessor adsistat. et meritis illivus adjuventur et moribus. LV. M884 SANCTORUM PETRI ET PAULI. Omnipotens *® sempiterne Deus, qui hune diem beatissimorum apostolorum Petri et Pauli martyrio consecrasti, da Ecclesiz tuz toto terrarum orbe diffuse, eorum $semper magisterio gubernari, per quos sumpsit religionis exordium. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum. Collectio $equitur. Exaudi, quesumus, Domine, populum tuum cum 8ancltorum apostolorum tuorum Petri et Pauli patro- cinio supplicantem ; V7 ut tuo auxilio servati, $e- cura tibi possit devotione servire. Per Jesum. Collectio post nomina. Apostolorum tworum, Domine, beatorum Petri et Pauli desiderata sollemnia recensemus, prasta, quze- Sumus, ut honora gloria passionis, sicut illis magni- ficentiam tribuit sempiternam, ita nobis veniam lar- giatur optatam ; et nomina eorum que recitata 8unt in libro vitz censeas deputari. Per eum, qui tecum vivit. Collectio ad pacem. Deus pacis conditor, Deus caritatis indultor, da nobis placidus pacem twam, et prasta ut dum $sancto- rum tworum apostolorum Petri et Panli ſesta cele- C bramus, per eorum inlercessionem pacis securilatem cum peccatorum venia consequi mereamur. Per Do- minum nostrum Jesum. [mmolatio misse. Vere dignum et justum est nos tibi semper et ubi- que gratlias agere, Domine sancte, Pater otanipotens, zlerne Deus : precipue hodie in honorem bealissi- morum apostolorum et martyrum tworum Petri et Pauli : quos ita electio tua tibi consecrare dignata es, ut beati Petri sxcularem piscandi ariem in divi- num dogma converteret, quatenus humanum genus de proſundo istius wundi preceptorum tuorum reti- lus liberares. Nam coaposlolo ejus Paulo meniem cum nomine commulasti; et quem prius perseculo- rem metuebat Ecclesia, nunc c#lestium mandatorum letatur se habere doctorem. Paulus czcatus est ut videret, Peirus negavit ut crederet. Huic claves ezleslis imperii (radidisti, illi ad evocaudas genles divine legis scientiam contulisti. Nam ille introdu- cit, bic aperit. Ambo igitur virtutis zlern# priemia zuut adepti. Hune dextera tua gradieniem in ele- wento liquido, ne mergeretur, erexit ; illum autem tertio vwaufraganiem profunda pelagi fecit vitare discrimina. Hic portas inſerni, ille mortis vicit acu- leum. Paulus capite plectitur, quia gentlibus caput fidei comprobatur ; Petrus autem premissis in cruce « Aſlinis est hec oratio Gregoriane. s$twm. Cui merilo om, Benedietio populi in nalale apostolorum Petri et Pauli. Deus, qui membris Ecclesiz, velutgemellum lumen, quo caveantur tenebrz, fecisli Petri lacrymas, Pauli litteras coruscare. Amen, Hanc plebem placitus inspice : qui czlos facis aperire Petro in clave, Paulo in dogmate. Amen. 274 Ut praviantibus ducibug illic grex pos»>it accedere, quo pervenerunt pariler tam ille Pastor 8uspendio, quam isle doctor, per gladium in congress0. Per Dominum nostrum. LVI. wiis84 IN NATALE Þ UNIUS APOSTOLI ET MARTYRS. Domine Deus, omnium Sanctorum splendor mira- bilis, qui hunc diem beati apostoli tui ill. marlyris consecrasi , da Ecclesiz tuz digne de tanto gaudere B apostolo, ut aput misericordiam tuam , et exemplo ejus juvemur, et meritis. Per Dominum nostrum Fi- lium tuum. Collectio sequitur. Majestatem tuam, Domine, suppliciter exoramus; ut sicut Ecclesiz tuz beatus il]. apostolus predics- tor et doctor exslitit, jta 8it pro nobis perpetuus suſ- fragator. Per Dominum nostrum Jesaom. Colectio post nomina. Letificet nos, quzsumus, Domine, munus obla- tum; ut sicut in aposlolo tuo te mirabilem pradica- mus, $ic per illum presumamus indulgentiz largils tem. Przsla nobis ejus desiderala commercia; ul cujus perpetuam dignitatem sacrosancto- mysteri? ſrequentamus 1n terris, et przsentia nobis subsidia postulet et zlerna. Per Dominum nos(rum. Contestalio. Vere dignum et juslum est te laudare, omnipotens Deus, precipue in beati apostoli tui ill. ſestivitate, in qua gloriosus ejus sanguis pro Christo effusus es. Cujus venerabilis annue recursionis sollemuitas & perpetua semper, et nova est; quia ct in conspectw tuz Majestalis permanet mors tuorunm pretiosa juslv- rum ; et reslaurantor increments letitiz, cum fe\- citatis zlernz recoluntur exordia. Supplices te rogd- mus, omnipotens Deus,” ut nobis donare digneris apostolum tuum ill. pro peccatis nostris intercess0- rem, necessitatibus patronum; ut qui pro veritale $acrum $anguinem ſudit!, ipse anle conspectum Ma- jeslatis luz vota noslra Suscipiat. Et ita ei obsequio- rum nostrorum officiositale placeamus, ut dum nos ei supplicamus in terris, ille nos commendare digne- tur in c#lis Domino Jesu Christo, Cui merito omnes angel. LVII. Missa 1N DIEM PASSIONIS SANCTI JOHANNGS BaF- TISTE ET MARTYRIS. 275 Deum Patrem, et Filium, et Spiritum $at- clum bumili confessione et supplici devotione, ſraires carissimi, uniavimes obsecremus ; ut nos bodie 1d ticinatze Vocis, Verbi Praccursoris, legum Limilis, Lucernz luceniis, sancti mariyris Baptisizz Jobandis passionem celebrantibus, ejusdem intercessioue it- b Deest hc missa communis in Lectionario nostro, ig quo nullum est Commune Aposlolorum. 297 luminet, deſendat, et sanctilicet ; ut qui pro veritalte A Sacrum Sanguinem ſudit, pro nobis ad Deum preces ſundere dignetur. Per Dominum n. Collectio sequitur. | In honorem beatissimi martyris tui Baptistz Jo- hannis, cujus hodie passionem celebramus, his Ma- jostati tuz, omnipotens Deus, laudibus servienles, 80llemnia ſesta concinimus, $uppliciter deprecantes, ut cujus meritis obsequimur, ejus, te donante, aput clementiam tuam precibus adjuvemur. Per. Post nomina. Munera populi tui, omnipotens Deus, quz tibi in hac beatissimi Martyris tui Baptisiz Johannis ſesti- vitate deferimus, quesumus, propiliatus intende ; ut perfecti hujus sacrificii sanclificatione purgali , nostrorum a te mereamur consequi veniam delicto- B rum. Per. Collectio ad pacem, Suscipe, quzsumus, Domine, preces nostras, et intercessione martyris tui Baplistz Johannis, quem in tuo honore veneramur, Ecclesiz tuz vola con- firma : qui etiam dignus est habitus ul ei te bapli- zandum, mundi Salvator, offerres. Dignum est enim hoe mereri, ut omnes nos baptismatis tui gratia consecutos, meritorum $Suorum intercessione, Ccon- ciliet Salvator mundi. Immolatio miss#z. Dignum et justum est, 2quum et salutare est, nos libi semper agere gratias, omnipotens et misericors Deus, inter has sacramentorum epulas, martyris BE LITURGIA GALLICANA LIBER III. Collectio ad pacem. Accipe, quesumus, Domine, munera dignanter oblata, et beati Sixti episcopi et martyris suffragan- tibus meritis, ad nostre salutis augmentum prove- nire concede; et illam, quz in eo flagravit forlis dilectio, in nobis adspira benignus. Per eum q. Immolatio misse. Vere dignum et justum esl, z:quum et $alutare est, libi as8iduas laudes canere, Domine sancte, Pater omnipotens, #terne Deus, per Christum Dominum nostrum. Qui per adventum suyum credentes in $e homines ad czlestia regna transire permisit : quo- niam hii qui se tuz testes offerunt veritatis,. inimi- cum, dum occiduntur, occidunt. Ex quibus est san- clus ac venerabilis Sixtus martyr, cujus hodie sol- lemnitas celebratur : qui dum aposlolicz sedis exce- pisset insignia , eb $se primum esse conspiceret sacerdotum, occasionem salularis passionis excipiens, non tantum s#cularis exuit sordes contagii, verum eliam exemplum ſuit ceteris, Nam mox suus quoque minister eximius venerabilis Laurentius, victorie palmaim imitatus, accepit ornamentum quo debuit penam Subire, ut gloriam mereretur zternam Congse- quere. Per Christum. LIX. MISSA IN NATALE SANCTI LAURENTI MARTYRIS. Deus, fidelium tuorum $alvator et rector, omni- potens sempiterne Deus, adesto volis sollemnitatis bodierne; et 277 Ecclesiz gaudiis de gloriosa martyris tui passione beati Laurenti conceptis, be- nignus adspira : augeatur omnium fides tantz virtutis tui caput cum evangelica recordatione misceri, et C orlu, et corda lztantium supplicio martyrum igni- velut in disco metalli radiantis, jta Super mensam tuz propitiationis offerri. Sit ergo nobis, Domine, jocunda laudatio, sit in honorem Mariyris recordatio cantici triumphalis. Et cum his cxlestibus super- n:8que viitutibus fidelis populi symphonia misceatur, quz a dextris tuis consona yoce Sub trina repetitione canlant, dicenles. Sanctus, Sanctus, Sanctus. LYIIE. MISSA IN NATALE SANCTI SIXTI PAPE URBIS ROME. 276 Domine Deus, fidelium 1nsuperabilis ſortitu- do, qui inter mundanz conversationis adversa $an - clorum nos maxime gloriſicatione $0laris,... tui inde- vinenter accendis, excita, Domine, in Ecclesia tus Spiritum, cui ille $ervivit; ut studeamus diligere quod amavit, et opere exercere quod docuit. Per Dominum nostrum Jesum Filium tuum. Collectio sequitur, Przsta nobis, omnipotens et misericors Deus, ut peali Sixti marlyris tui repetita s0llemnitas, et libe- rationem nobis perſectam tribuat, et salutem. Per Dominum nostrum. Collectio post nomina. Adesto, Domine, supplicationibus nostris, et inter- ces$ione martyris tui Sixti perpetuam nobis miseri- cordiam benignus impende; et nomina quz recilata Sunt nosfrorum carorum in c#lesti pagina jubeas intimari. Per Domiuum nostruw. antur; ut apud misericordiam twam jllius juvemur merito, cujus exultamus exemplo. Per Dominum nostrum. Collectio sequitur. Deus, mundi creator et rector, qui hunc diem in levitze tui Laurenti martyrio consecrasti, exaudi pro- pitius $upplices tuos, et concede ut omnes qui mar- tyrii ejus merita veneramur, inlercessionibus ejus ab #lernis gebennz incendiis liberemur. Per Dominum. Collectio post nomina. Concede nobis, Domine, gratiam tuam in beati Lau renti martyris celebrilale mulliplicem; ut de tanti agone certaminis discat populus Christianus, et firma s0lidari patientia, et pia exultare victoria, Collectio ad pacem. Sancti Laurenti nos, Domine, quesumus, precat'o justa tueatur ; et quod nosira conscientia non prie- Sumit, ejus nobis, qui tibi placuit, oratione donetur. Per Dominum uostrum Filium tuum. Immolatio misse. Vere dignuwu et justum est, omnipotens Sempiterne Devs, tibi in tanti mwartyris Laurenti... laudis hostias immolare, qui hostiam viventem hodie in ipsius le- vite tui beati Laurenti martyris ministerio per flo- rem casti corporis accepisli. Cujus vVocem per bym- nidicum modolamini * psalmi audivimus, canentis * Lege modulum, vel modulati. Hic ergo versiculus tune in ſesto Sancti Laureniii, uti nunc, canebaltur in Irdine Gallicano. PaTROL. LX XII. 10 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 300 atque dicentis : Probasti cor meum, Deus, et visita- A nostris qui in Christo dormiunt reſrigeria #terng $i uocte, 1d es in tenebris s&culi; igne Mmelexami- nasti, et non es inventa in me iniquitas. U gloriosa ceriaminis virtus ! 0 inconcussa constantia conliten- lis ! Stridunt membra viventia super craticulam im- posita ; et pruuis sxvientibus, anhelanies, incensum Suum in modum thymiamatis divinis naribus exbi- bent odorem. Dicit enim Martyr ipse cum Paulo : Christi bogus odor sumus Deo. Non eniin cogitabat quomoda in terra positus, a passionis periculo libera- retur, ved quomodo inter martyres in c#lis corona- retur. Per Christum Dominum nostrum. Per quem. LUX. MiS$4 SANCTL TPPOLITI MARTYRIS. 278 Da nobis, omnipotens et misericors Deus, ut beati Yppoliti martyris ui veneranda $olemnitas, et concedas. Per. Collectis ad pacem. Prztende nobis misericordiam Q7JY tuam, et egto populi tvi deſensor et ciustos, ut sauctorum tuorum Cornili et Cypriani veneranda sollemnia 8ecuro pos» sint frequentare conventu. Per [mmolalio missw. Digaum et justam est semper et ubique tibi gra- tias agere, omnipotens #terne Deus, leque in $2n- clorum martyrum predicare virtuie : quos discreltis terrarum partibus greges $acros pascentes, una ea- demque fide, de diversis licet temporibus, consonante, parique nominis tuji conſessione eoronasti, per Domi- nun nostrum. Per quem. devolionem nobis augeat et salutem. Per Dominuia B LXI, wis8A 1N NATALE SANCTORUM GERMANORUM 10Ua% nostrum Filium tuum. Collectio $equitur. Presta nobis , omnipotens et misericors Deus , ut bea*i Yppoliti martyris tui repelita solemnitas, et li- berationem nobig perſectam tribuat, et saluiem. Per Dominum nostrum. Collectio post nomina. Deus, tworum gloria, martyri tuo Yppolyto, que- SUMUs, ut pro nubis Supplicantem..., omnia nobis prospera coucede. Per Dominum nostrum Filium Luum. Collectio ad pacem. Ut nobis tua, Domine, remedia dent salutem, beatus Yppolitus martyr, quzesumus, pro nobis sup- plicans copiosus audiatur. Per Dominum nostrum. Immolatio miss®. Vere dignum et justum est, omnipotens z#terne Deus. Qui beatum Yppolitum, tyrannicis adhue ob- $equiis occupatum , subilo fecisli Laurenti socium. Qui spiritali ardore succensus, dum unigenitum Fi- ltium twum Dominum nostrum coram potestatibus ve- raciter confitetur, penis subjicitur, vinculis inliga- tur, cardis configivur, equorum fſerocitate disjurgi- tur; et adepta palma martyrii, vita perpetua cum tueratore et magistro Laurentio coronatur. Per Chri- $tum Dominum nostrum. LXI. M1SSA IN NATALE SANCTORUM MARTYRUM CORNILI ET CYPRIANI ©. Sancte Domine omnipolens, quem Cornilius et Cyprianus, iriumphali sanguine confitendo, venera- biles extilerunt, presla, quzesumus, ut ulerque nobis jugiter suffragentur. Per. Collectio sequitur, Sanctus Cornilius et Cyprianus suffragia nobis, Domine, consuela dependant, et pari semper inter- cessione nos ſoveant. Per Dominum. Collectio post nomina. Beaiorum mariyrum pariterque pontificum Cor- nili et Cypriani nos, qu&Sumus, ſesla tueantur ; eo- rum nos libi, Dowine, commendet oratio, ut caris « Tam celebre quondam erat his in partibus sancti (ypriani ſestum, ut ab eo sequentes in Adventuin Dominicz, prima, $ecunda, et sic deinceps uuwera- rentur. NIS ET PAULI. Quesumus Þ, omnipotens et misericors Deus, ut nos gen inala lxtitia hodicrn ſesfivitatis excipiat, quz de beatorum martyrum tyorum Jobannis el Pauli glorilicatione procedit, quos eadem fides el passio ſecit esse germanos. Per. Collectio Sequilur. Omnipotens sempiterne Deus, ne aput justitiam tuam peccala nvstra nos adgravent, germanorum mariyru:m suffragiis adjuveinur, quos ct parlus, «pa et par martyrii palma conjunxil, Per, Collectio post nomiua. Suscipe, Domine, propitius preces nostra<, et lu6- rum deprecalione juslorum Johannis et Pauli , pie« lati tuz perſice benignus acceplas ; et quos $angui- nis propinquitas conjunxit et fides, patrocinium n0» bis deferant solaminis. Per. Collectio ad pacem. Intende, Domine, munera, quzsumus, altaribus luis pro beatorum martyrum tuorum Jobannis et Pauli commemoratione proposila; ut sicut per hze beata mysteria illis gloriam contulisli, nobis indul- gentiam largiaris. Per Dominum. Immolatio miss:e. Vere $alis est digaum atque juswm in horum mar- tyrum Johannis et Pauli, germanitate pariter et bea- titudine consortes, tibi, omnipotens Deus. dicere lav- des : quos et ſraires $orte nascendi, et magnifiea przxslitist passione germanos, ut Simul essent vene- randx gloria geuitricis, et florentissima proles Ee- D clesiz. In quorum memoria passionis oblatum $acri- ſicium accipe libens, Domine, et per eum nos cum ipsorum Martyrum intercessione emunda ; ut liberis vocibus et conso0nis mentibus libi hymuum d.cere laudis mereamur, cum angelis et QgQ archangelis clamantes : Sanctus LAI. wissa 1N NATALE BEATISSIME SINFURIAN( MAT TYRIS. dacralam mysleriis czlestibus diem ad officiu# devotionis uostre sollemnilatis ingressi, fratres 0 b Eadem nunc in Ordine Gregoriano. Hec mis$4 extra ordinem, uti et Sequens. De his ſratribus lege epigramma in lomo IV Analectorum, Damazo ( ut puto ) auctore. 1+ © a © 301 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 11. 309 lectissjmi , laudemus . Dominum in sanctis vis eumque in beatissimi Sinfuriani martyris honore yeneremur, agenles ei gratias pro (riuiunphis ejus et gloria; quem adversus corporis infirmitatem pena- rumque $s2vitiam, 8piritus fortitudine demicaniem, gpei viribus roboravit, muro credulitatis inclusit , Succes8uque Victorie ad premia immortalitatis in- vexit. Oremus quoque ut nos in hoc 8eculo, etsi non pari agone certantibus, similis fortitudo nou desinat; et sicut illum exhbortatio pie matris extulit ad per- agendam certaminis hujus vietoriam, ita nos catholi- c# fides Ecclesie inreprehensibiliter custodita per- ducat ad veniam, provehat ' ad coronam. Per Domi- num nostrum Jesum Christum., Collectio sequitur. Sanctorum omniam gloriosa- protectio, Deus, q beato martyri tuo Sinſuriano auxilium non _ et per iniqua mortis ludibria ad hanc gloriam vocare dignatus es, przsla ut similes nos fides martyrio co- pulet, quos tempus passionis in stadio non reliquit; ac $icut illum iter durum et scopulosum per zrum- nas pasSionum paradiso conlocavit, ita nos prasen- tim voluptatum contemptus... Per Dominum no- s[rum. Collectio sequitur. Recitatis nominibus offerentum, fratres carissimi, omnipotentis Dei misericordiam deprecemur, ut plebi que in honore beati Sinfuriani martyris vota reddit altaribus , divine credulitalis infundatur affectus; ut ejus administratione firmentur , qui Martyris me- ritis non junguntur ; ac Sicut ille post carceris septa, post penarum ligainina, postque famis inediam, #ter- nilatis gaudia infinita perſruitur, ita deſunciorum animz, laxalis inſerni pressuris, Abrahz patris gre- mio conlocentur. Quod ipse priest. dignetor q$.. Collectio ad pacem. Largitor bonorum ownium, Deus, qui inter illas martyrum splendentium nivea (ide catervas, toto orbe lerrarum gratia coruscante difſusas, pretiosum pecu- liaremque nobis beatum Sinfurianum mwartyrem in- dulsisti, largire colidianis supphcum 281 tworum volis, ut in cujus festa devoio exultamus trepuſio, ejus in povlerum congs0rtio conjungamur ; hominum osculis corporalibus, spiritalibus alligari mereamvur aſectibus. Per. Immolatio missz#. Digaum et justum est, 2quum et $alutare est, nos D libi in honore beati martyris lui, Sinſuriaui laudum boslias immolare, Domine Deus #terne. In cujus nos $0llemnitate confortat vel ratio maniſesia rerum, vel eruditio perſecta virtutum : qui splendere meruit non $0lum terrenorum claritale nalalium , verum eliam Sublimitate czlescium virtutum ; et Fausti * fulgidus genere, ſausli martyrii levatur in culmine. Qui bea- tos patres Andochium Benignumque $eculus , per martyrii flagrantiam electus pervenit ad palmam ; qui dum adflictionem sequitur presentium, instru- clionem effecit posterorum. Et materno conloquio * Faustus, ” nes pater, genere illustris, ex Aciis et ex hoc loco : A pictale Lransfertur ad premium, cum ei insinuatur non debere moriem metuere, quia martyribus vita non tollitur, sed mutatur. © admiranda gratiarum fides ! que de beaio filio vitam glorioso exultat affe- cu; et quz lugere credebatur, gaudere cognoscitur : 8ecura de regni tui premiis, filium exhortatur oum ingenti letitia, scientes morientes in Christo, vivers, et amissam vitam, eo reSlaurante, recipere. Digne ergo hic honoratur-in nomine tuo, qui te honoravit in sanguine $u0; qui pro te aſflicius est in suppli- cio, per le glorificatus esl in Sepulcro; qui te hono- ravit in gladio, tecum regnat in celo; yui per angu- stiam presentium Lribulationum perveoire mervit ad amplitudinen exlestium gaudiorum, per Chrigtum Dominum nostrum. Per q. B LXIV. wissa SANCTI AC BEATISSINI MAURICII COM SOCIS SUIS. Omnipotentis Domini misericordiam in hujus diei $ex Millium sexcentorum martyrum gollemaitate , fralres carissimi, deprecemur, ut qui tante plebi gloriam martyrii contulit, ita nobis diei inmensa pec- caminum misericordia suz largitate letificet. Per Dominum noslrum Jesum, Collectio $equitur. Deus, qui sanctis luis Acauninsebus pro luitione Christiani nominis persecutionis audaciam $ustulisti, eorumque animum ad adepiscendam dignitatis tuz martyrio pr:efulgentem gratiam incitasti, exaudi $up- plices tuos, et prasla ul sicut ill; two munere AY2 meruerunt beatifice coronari, ita eorum cuflragiis ab - omni conluvione peccati, le auxiliante , zaeddamur it nuxii. Per Dominum. Collectio pot nomina. Auditis nominibus carorum nostrorum, omnipoten- tem Dominum deprecemur, ut plebis suz ministro- rumque vota 8uscipiens, oblationes nostras, quas in commemorationenP sanctornm Acauninsium, ac pro »piritibus carorum nostrorum offerimus, in odorem bone suavitatis accipiat. Unde supplices simus, ut beatissimorum palriarcharum, prophelarum, apos1lo- lorum; et martyrum , omniumque $anctorum piis precibus adjuvemur. Per. Collectio ad pacem. Deus, cui acceplissimum ac jucundissimum $acri- licium est sanctorum tuorum fides aique devotio, adeslo familiz tuz tibi s»pplici, misericordiam tuam per $anciorum tuorum Acauninsium suffragia postu- lanti; et da ut qui te peccatorum $uorum errore le- Serunt, placere tibi per sanciorum wworum interces- Sionem mereantur. Per. [mmolatio miss@e. Dignum et justum est. Vere 2quum et justum et nos libi gralias agere, Domine sancte, Pater omni- potens, 2terne Deus. Tu enim, Domine, Thebzorum exercitum, ad populi tui supplicium destinatum, ita Subila jus$ionis !1# gratia revorasii, ut plus elige- rent sedula devotione interfici, quam de Christiano+ rum $anguine $atiari; nec cum tanlis Þ ut te auxi- b An cunctanies? Mendosa etiam quz $equuulur. 303 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 3504 ante, persecutionis onus excepere, Ccervices $uas A recilatione pateſacta sunt, in celestibus paginiz persequentibus inclinare. Et cum rabies inimici de- cerneret, ut Dei populus denumerationis instantia deperiret, ille raptus est decimus, qui anticipatione martyrii fieret primitivus. Clamor in castris oritur, virtus dimicandi contemnitur; de adsumatione mar- tyrii contentio ardua commovetur : Dei populus ferro conſoditur, sauguis innocentum effunditur, fides in- libata servalur. Sic, Domine, milites prolegis tuos, ut nec deſuerit in passiene patientia , nec: in conſes- 8ji0ne conslantia. Inter beatorum bella et beata cer- tamina, plus metuit gloriosa confessio de commilito- num consortio dividi, quam manus carnilicis gloriari. Totus namque Dei populus tanta ardoris fidei alacri- tate lagrabat, ut si tardaretur persecutio corporis, precederet devotio passionis. Tania enim ſuit con- Slantia populi, et.... inimici, ut nec furor invenerit postmodum quod occideret, nec gloriosum remanse- rit 28Z quod periret. Factus est sacer ille Agau- ninsium locus per suffragia Marlyrum $salus praesen- tium, presidium futurorum : quem $Sanguinis unda perſudit, pretiosorum corporum $ocielas consecravit. Unde merito libi, Domine, inter choros martyrum et voces angelorum laudes tibi debilas agimus cum exultatione dicentes. Sanctus. Collectio post Sanctus. Oremus, fratres dilectissimi, ut Dominus ac Deus noster speciem istam , $u0 minislerio consecrandam, celestis gralize inspiratione sanctificet, et humanam benedictionem plenitudine divini ſavoris adcumulet. Per Dominum nostrum Jesum. LXY. MISSA SANCT) LEUDEGARH * MARTYRIS. Summe, omnipotens, #terne Veus, qui vitam beati anlistitis tui Leudegarii martyris per istius 8X- culi zxrumnas transire jussisti, cujus annua ſesta devota mente celebramus, quz&wmus, ut per ejus intercessivnem plebem tuz clementiz famulantem, jta in presenli ſoveas, ut ad ccelestia regna perdu- cas. Per Dominum. Collectio sequitur. Deus, qui beatum martyrem tuum Leudegarium in agone probasti, ct probatum in dolore sustentasli, quem hodierna die in czleslibus gaudiis recipere dignatus es , przsta nobis ſamulis tuis, ut qui glo- riam non meremur, indulgentiam peccatorum , ip80 intervenieule, adepisci mereamur. Per. Collectio post nomina. Auditis nominibus offerentum , ſfratres carissimi , Domini majestatem deprecemur, ut qui vitam summi antistitis $ui Leudegarii martyris transtulit ad coro- nam, per interventum $anctorum patriarcharum, propbetarum , apostolorum et martyrum , anachori- tarum et virginum, omniumque S$anclorum conce- dere dignetur ut sacrz pr:esentis oblatio quz offer- tur, viventibas emendationem , et defur.ctis remis- si0nem oblineat peccatorum ; et quorum nomina hic « Vel ex hoc loco patet Missale hoc fuisse Ordinis Gallicaui; atque hinc colligitur Codicis ztas, cum Leudegarius exStinctus Sit anno 678, conscribantur. Quod ipse prest. Collectio ad pacem, Pacem tuam, Domine, nostris inlabere pectori- bus; et cum beatum martyrem tuum Leudegariun , in hoc 8eculo commorantem , per pacis studium h0- die ccelestis aula suscepit, nobis quoque peccaloribus pacis vinculum, et caritalis $tudium, ejns werilis 984 suſfragrantibus, largiri jubeas in a2vuin. Per Dominum. | Immolatio missz. Dignum et justum est. Vere 2quum et pulcrum est 10s libi bic et ubique semfler laudes et gratias agere, laudesque adtollere, Dowine $ancte, Pater vinnipotens, zxterne Deus, per Jesum Christum Fi- lium tuum Dominum nostrum, ab initio sxculi pro- creatum, Verbum editum Patris, principia Þ s#culi istius coulocatum per toium orbem terrarum coutyu- listi : ubi beatus marlyr tuus Leudegarius episcopus de allitudine sxculi hujus per alternas mulilatioues discerptus, powpas sxculi ſragilitalisque calcavit, Cui tu , Domine, auxilium ſerre dignatus es, ut pr#- sentis Seculi amorem despiceret, et ccelestia adepis- cere promereret. Verumtamen crucem $uam tollens, te PaStorem sequens, ut paradisi delitias possideret, przsentia omnia dereliquit. O beatum virum Leu- degariwn anlislitem ! qui, per neſandorum consilia corpus © nexibus absolutum, os labiis minuatum oculisque orbaltum , exilium perpetratum, lubricita- tis sxculi postpositum, diversis tormentis passum , exemplum reliquit episcoporum per $uam passionen:; vel patientiam ; et ad extremum vitz perpetuz resli- twius, ccelesiia regna penetravit, angelorum chord SOCialur, coronez immarciscibilibus floribus remu- neralur ; unde post mulla reliquie Noruerunt in Galleis. Precamur ergo te, Domine, ut nos ſamulos tos omnemque plebem reminiscentes talem Paslv- rem , jus meritis suffragrantibus, veniam mereamur oblinere peccaminum , per Christuta Dominum n0- sirum. Cui omnes apgeli. Post Sanctus. Hosanna excelsis. Benedictus qui venit in nomine Domini. O vere beata vox, quam angelorum et ar- cbangelorum cuncinunt virtutes ! quz nos hodie in passione beali marlyris lui Leudegarii vox una pro- rumpit in laude. Ut tu Deus Pater omnium, qui nobis veniam tribuas de peccatis, guz$Sumus, a oblivionem prxteritorum facinorum, qui dedisti martyribus post triumphum coronam. Per Dominum nostrum. Qui prid. Post secreta. Hec facimus, Domine , passionem tuam comme- morantes; hec facimus, Pater Jesu Christe , qui ao- bis de lege veteri novam tradidisti. Concede no* bis, intercedente Qg5 beato antislite tuo Leudega- rio marlyre, cujus bodie annuam commemorationem celebramus, ut descendat hic benedictio tua super d An legendum Principium? © Sie accusandi casus ponebaut pro gexto Ccavd absoluto. 30 zune panem et calicem in transformatione Spiritus A tui sancti, uti hc benedicendo benedicas, Sanctiſi- eando sanciifices ; ut quicumque ex utraque bene- dictione sumpserimus, #ternitatis premium et vitam consequi mereamur zternam, Per. LXVI. wissa UNIUS MARTYRIS. | Sancti Martyris tui ill. quzsumus, Domine , nos oratio Sancta conciliel, quz sacris virtutibus vene- randa reſulget. Per. Collectio sequitur. Beatus ill. Martyr, quzesumus', Domine , pianos intercessione commendet; et tibi placito ſulti suffra- gio, quam non meremur indulgentiaia consequamur. Per Dominum nostrum. Collectio post nomina. 306 Immolatio miesz. Dignum et justum est. Vere dignum et justum est, omnipotens et misericors Deus, te semper in laude martyrum honorare, et in przxsenti festivitale 8ancti Martyris tui te conſitentis gratias agere. Cui dedisti czlestis palmam triumphi ; nobis quoque, eo guffraganle, emundationem ac veniam concede pec- cati, ut in te etiam exultemus in misericordia, in quo ille lztatur in gloria, Per. LXVIIL. rrEx wis8a UNIUS MARTYRS. Da, quesumus, Domine, ut sancti Martyris tui ill. annua $0llemnitate Ilztemur, et tantz fidei proficia- mus exemplo. Per. | Collectio sequitur. Exaudi , Domine, preces nostras, quzsumus, et Adesto, Domine, $upplicationibus nostris el inter- B interveniente SAnclo Martyre tuo ill. eas ante Cons- cessione beatissimi Martyris tui ill. perpetuam nobis misericordiam benignus impende, et munera Super- imposita dignanter adsume; ut deſunctis ad refrige- rium , viventibus proficiat ad salutem. Per. Collectio ad pacem. Deus pacis conditor, Deus caritatis indultor, da nobis placidus pacem tuam , et przesta ut dum sancti Martyris twi ill. passionem celebramus , per ejus in- terces$i0nem Pacis securitatem cum Peccatorum Ve- nia consequi mereamur. Per. Immolatio missze. Dignum et justum est. Vere dignum et justum est', nos libi agere gratias, Domine sancte, Pater omnipotens , #terne Deus. Tibi enim ſesta sollemni- las agitur, tibi dies sacrala celebratur : quam bealis- Simi Martyris twi ill. sanguis in veritatis tuz teslifi- catione profusus, magnifico nominis tui honore signavit, per Christum Dominum nostram. Per quem. LX VII. 1TEM MISSA UNIUS MARTYRIS. Sancti Martyris tui , Domine, nos, quesumus, in- terventio gloriosa commendet, ut quod nostris acti- bus non valemus, ejus precibus consequamur. Per. Collectio $sequitur. Tuus $sanctus Martyr ill. nos, quzsumus, Domine, ubique Iztiſicet : ut ejus dum merita in prasenti ſeslivitale recolimus, patrocinia in angmentum vir- tutum 286 sentiamus. Per Collectio post nomioa. Interveniat pro nobis, Bomine, petimus, Sanctus tuus Martyr ill. qui sanguinem suum pro tuo nomine gloriosum ſudit ; et ipso interveniente , nomina que recitata $unt nostrorum carorum in cz#lesli pagina jubeas intimare. Per, Collectio ad pacem. Sancti Martyris tui , Dowine , jill. nos, quzesumns, precatio sancla tveatur; et quod nosira conscientia non pr:esumit , ejus nobis, qui tibi placuit, oratione donetur; et przesentia munera ita Serena pietate in- | tuere, ut sancti Spiritus perſundantur benedictione ; el in nostris cordibus eam dilectionem validam in- ſundan!, per quam sanctus Martyr ill. omnia corpo- ris tormenta devicit. Per. D Annue nobis, pectum Majestaiis tuz placatus admitte. Per. Collectio $equitur. Inpetret , Domine, quaesumus, ſidelibus tuis auxi- lium oratio justa sancti Martyris ill. ut in cujus 8 mus celebritate devoti, simus ejus sorte pariicipes : proficiant hec que offerimns, pro incolumitate vie ventium, et pro requie deſunctorum. Per. Collectio ad pacem. Suscipe, Domine, propitius orationem nostram cum oblationibus hostiarum $uperimpositis ; et Mar- tyris tui ill. deprecatione pielati tuz perfice benignus acceptas ; et illam quz in eo flagravit ſoriis dilectio, in nobis adspira benignus. Per. Immolatio mis$x. Vere dignum et justum est, omnipotens z#terne Deus, te in omnium martyrum triumphis laudare , quoniam tuis donis atque muneribus beati Martyris 287 wi ill. passivnem hodierna sollemnitate vene- ramur. Qui pro conſessione Jesu Christi Filii tui di- versa $upplicia suslinuit; et ea devincens, meruit coronam perpeluilatis, per Christum Dominum no- strum. Cui merito om, LXIX. wISSA DE PLURIS MARTYRIS. Deus, qui sauctum nobis hujus diei sollemnitatem pro commemoratione beatissimorum Martyrum tuo- rum jl1, et ill. passjone ſfecisti, adesto familize tus precibus ; et da ut quorum hodie ſesta celebramus, eorum meritis et intercessionibus adjuvemur. Per Dominum. Collectio sequitur. quesumus, Domine, 8anctorum Martyrum tuorum ill. et ill., ut opem nobis tuz de- precationis impendant, et iram tuam, quam nostris pravitatibus meremur, eis intervenientibus evada- mus. Per. Post nomina. Munera quz deferimns, Domine, benignus adsume ; et quia de nostris impediuntur offensis, sanctorum tuorum Martyrum il.. precibus adjuyemur. Collectio ad pacem. Propitiare, D(mine, supplicationibus nostris ; et his populi tui eblaiionibus, intercedentes Marlyres tuos ill. et ill., presentia tuz virtutis inlugtra ; ef £ celebrantibus tuorum memoriam , eam dilectionem 307 infunde, per quam iIli cuncta inlata corporis tor- A menta devicerunt. Per eum, Immolatio miss#. Dignum et justum est, omnipotens sempiterne Deus, te victorem mortis, et triumphatorem Marty- rum conlandare, et in ſestivitate preegenti , in qua Martyrum tuorum j11. et ill. memoriam frequenta- mus : quorum nos delectat et certaminis recordari constantiam, et victorie contemplari premia. Et ideo te petimus, ut beatis istis Martyribus ill. et ill. fieri nos imitatores concedas ; ut vel ultimos in re- muneratione eorum participando constituas, qui illis pro cerlaminis consfantia beatitudinem tribuisti sem- piternam: per Chrigttum Dominum nostrum. Cui merito omnes. LXX. 1TEM MISSA MARTYRUM. Adesto, Domine, precibus nosiris, quas in $anc- lorum tnoryum Martyrum ill. et il]. commemoratione deſerimns, ut qui nostrz juslitize fiduciam non habe- mus, eorum qui 1ihi placuerunt meritis adjuvemur. Per Dominum nostrum Filium tuum. Collectio gequitur. 288 Propitiare, Domine, supplieationibus no- $tris, et exemplo sanctorum Martyrum tuorum i11. et Ill. lammam in nobis tuz caritatis accende ; ut quo- rum nos ſeceris imitatores, jubeas es8e consortes. Per. Collectio post nomina. Sanctorum Martyrum tvorum il. et i, quzsumns, Domine , precibus adjuvemur, ut quod nosira pos- APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 3508 LXXI. 1TEX MISSA MARTYROMN. Deus, qui nos sanctorum Martyrum tuorum tet- porali tribuis commemoratione gaudere , przva , ques mus, ut in ea numeremur $orle $alvati, in qua illji sunt confessione tui nominis gloriosi. Per. Collectio $equitur. | Dens, in cujus conspectu mors est pretiosa Sanclo- rum, tribue ut nobis (idelibus vita conſerat quicquid illis mors devola concessit. Collectio post nomina. Exaudi, Domine, offerentium QgY preces, vota 8uscipe, peccata dimitie. Tribue quoque tuorum in- tercessione 8anctorum Martyrum caris nostris qui in Christo dormiunt, reſrigerium in regione vivorum. Per Dominum nostrum. Collectio ad pacem. Omnipoltens sempiterne Deus, tribue nobis famulis tuis ut 8icut Martyres tui ad bravium supern# Yoca- tionis tetenderunt, ita nos, superato hoste, victoriam consequamur; et pacem quam in labiis orisexsequimur, immaculatis cordibus teneamus. Per Dominum. Immolatio misse. Dignum et. juslum est, omnipolens $sempiterne Deus. Quoniam a te constantiam fides, a te virtutem SUWit infirmitas ; et quiequid in persecutionibus $#+ yum, quicquid in morte terribile est, nominis tui (a- cis conſessione guperare. Unde benedicimus te, Do- mine, in operibus tuis : teque in 8anctorum Mar- tyrum tuorum il]. et il]. gloriflcatione laudamus, ob- geerantes ut intervenire pro 8e excolentibus jubeas, $ibilitas non obtinet, eorum qui ante te justi inventi © 0905 perpetua remuneratione exaltas , per Christum gunt nobis oratione donetur; et quorum nomina ante altare sanctum $sunt recilata, eos quies #terna Buscipiat. Per Dominnam nostrum. Collectio ad pacem, x Omnipotens sempiterne Deus, qui in Sarctoram rordibus flammam tuz dilectionis accendis, da men- tibus eamdem fidem, caritatisque virtntem, ut quorum gandemns triumphis, proficiamus exemplis. Per. Immolatio migse. Vere dignum et justum est nos tibi gratias agere, omnipotens #terne Deus, per Christum Dominum nostrum. Qui glorificaris in concilio sanctorum Mar- tyrum , magnus et terribilis super omnes qui in cir- cuitu tuo sunt. Tibi enim $erviunt omnes creature tu : quia te solum Auctorem et Dominum reco- gnoscunt; et in omni factura eorum te conlandant et benedicunt omnes $ancti tui. Qui magnum illud Unigeniti tui nomen , quod est $uper omne nomen , coram regibus et polestatibus szxculi hujus voce libera confitentes, de persecutoribus {tuis et diabolo triumpbarunt , et pretiosum tibi sanguinem gloriosa morte ſuderuat. Unde benedicimus te, Domine, in operibus tnis; teque in Sanctorum tyorum Mar- tyrum ill. et ill. commemoratione laudamus cum ar.gelis, et archangelis, thronis, et dominationi- hus, cherubin quoque et $eraphin, qui gloriam tuam non cessant clamare, dicentes : Sanctus , Sanctus, Sanctus. Bominum nostrum. Per quem. LX XII. wissA UNINS CONFESSORIS. Dens fidelium remunerator animarum, presta ut celebritate przsenti sancti conſess0ris tui et episcopi ill. sit nobis veneranda sollemnitas et placitorum tibi precibus indulgentiam consequamur. Per Domi- num nostrum. Collectio sequitur. Exandi, Domine, preces nogtras, quas in gancti Confessoris twi ill. commemoratione deferimus, ut in congspectu tuo et qui tibi digne meruit famulari clarus Semper exislal, et Supplicatio nos adjuyet tibi grala justorum. Per. Collectio post nomina. Letificet nos, quzsumus, Domine, sancti Conſes- 8oris (ui et Episcopi ill. annua devotione repelita $0llemnitas, ut per hc pie oblationis officia, et ik lum retributio beata comitetur, et nobis $2cre trh- buatur sufficientia servitutis. Per. Collectio ad pacem. Per studium charitatis non ſictz, et intercessione beatissimi Confess0ris tui et Episcopi jI1. were, quz- sumus, Domine, ſamiliam tuam, et per dilectionis vinculum $piritualibus instrue disciplinis. Per. Immolatio miss8#e 290 Vere dignum et justum est, nos tihi gemper et ubique gratias agere, Domine $ancte, Pater omnk potens, #terne Deus. Qni gloriſicaris in conſessione 6anctorum ; et non solum excellentioribus pre1ofis marlyrum tworum merita gloriosa prosequeris, sed A luz, et da pacem, quam permanere jugiter prece- eliam Sacrum Ministerium competentibus serviliis exsequentes, gaudium Domini sui tribuis benignus intrare ; ut qui in modico, hoe est in parvo vite pre gentis excursn, ſidelis apparnit, supra multa bona, utique in sempiternum mansura, beatitndine dispo- natur. Per Christum Dominum nostrum. LXXIH. wissa DE PLURES CONFESSORES *. Protege nos, quesumus, Domine, tuorum depreca- tione justorum, ut quorum circumdamur suffragio, foreamur aurxilio. Per. Collectio. Adsit nobis, Domine, quzsumus, precatio sancta justorum : quz nos a terrenis affectibus incessabiliter expeditos ccelestia desiderare perficial. Per. Post nomins. Sacrificium tibi, Domine, laudis offerimus in vene- rahilium commemoratione sanctorum tuorum : da, quesumus, Domine, ut quod illis contulit ad gloriam, nobis proſiciat ad salutem, Per. Ad pacem. Oblationes familiz tux, Domine, quesumus, bea- tissimorum $anctorum tuorum conſessio beata con- Eliet ; et que nostris minus apta s$unt meritis, fiant tibi placite tuorum deprecatione juxtornum. Per. Immolatio. Dignum et justum es1. Vere dignum et justum est, qui non solnm martyrum, sed etiam conſessorum tuo- rum es virtute mirabilis. Licet enim illi passione sint clari, qui maniſeste acerba $upplicia s8nstinuerunt et tormenta, etiam isti tamen occulte proposito castiga- q cendo maxime et miserando manifestas, multiplics tjonis afſlicti, cruciati, $piritalis obser vantize disciplinis illorum $unt vesligia Subseculi. Per Christum Domi- num *. | LX XIV. wissa SANCTI MARTINI EPISCOPI. Summi $8acerdotis tui Patris noslri Martini episco- pi hodie depositionem celebrantibus tribue nobis, Do- mine, ut sicut commemorationem ejus devolissime colimus, ita et opus QY1 lideliter imitemur. Per. CLolleclio. Deus, qui sanctam nobis diei hujus sollemnitatem predicandi ac venerabilis sacerdotis lui depositione Martini episcopi przslare dignatus es, tribue, quz- s$umus, ut quod nostris obtinere precibus non pos- Sumus, ipsius mereamur obtinere suffragiis. Per. Post nomina. Audiltis nominibus offereutum, ſraires charissimi, omnipotentis Dei inenarrabilem misericordiam $up- plices postulemus, ut nomiua uostra, qui iu bunc- ce- leberrimum diem in honorem $ancti anlislitis sui Mar- tivi offerimus, benedicere et $agclificare, ips0 sufra- ganle, dignetur et quod illi hodie conlatum est ad gloriam, nobis quoque proficiat ad salutem. Per. - Ad pacem. lnclina, Domine, aurem tuam ad preces ſamiliz * Mirum est nulium hic ese Commune virginum, nec item iu Legendario Gallicano. d Hec et sequentes quinque missx dominicales as ut Supra num. LALX, missa de pluris martyrts. DIT, 311 APPENDIX AB OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 312 bitas Iaudes pio honore deſerre, et mirabilium tnorum A quam defunctorum , vel ad merita vel-ad peccata inenarrabilia preconia devote mentis veneratione celebrare. Te igitur ineffabilem rerum omnium con- ditorem laudamus, benedicimus, adoramus, per Chri- 8{um Dominum nostrum. Poxt Sanctus. Vere $anctus, vere benedictus Dominus noster Je- Sus Christus Filius tuus : qui venit de cxlis, ut con- versaretur in terris; homo factus, ut habitaret in no- bis; hostia effectus, ut nos ſaceret sacerdotes. Ipse evim qui prid. Post secrela. Ostende, omnipotens Deus, gratiam; agnosce doctri- nam. Tu es myslerium pro 8alute, tu pretium : doce perseverantiam 29g cum docueris disciplinam ; ut in hae oblatione nos liberes, Na pro occidentibus et moreris. Per. Ante orationem Dominicam. Non suſſicimus tibi gratias agere, Domine sancte, Pater omnipotens, #terne Deus, pro lantis miseri- cordiz tuz donis , quibus nos vivificas , sanclificas, #lernitates preparas, et institutis Unigeniti ui Jesu Christi Domini ac Salvatoris nostri indulgentiam pietatis tuz cum immerita poscendi orare concedis. - Cujus precepta recolentes, dicimus : Pater. Post orationem Dominicam. Libera ® nos ab omni malo, omnipotens Deus : et quia tibi soli est prestandi potestas, tribue, ut s0l- lemne hoc sacrificium $sanctilicet corda nostra, dum creditur; deleat peccata, dum sumitur. Per. Post communjonem. C Cibati pane vite, et salutari poculo propinali, ſraires carissimi, agamus gratias omnipoltenti Deo Palri , obsecrantes misericordiam ejus , uti hoc $an- ctum benedictionis 8uzp donum, quod in nominis sui honore percepimus , inlzesum atque inviolatuin in nobis semper servare dignetur. Per. Consummatio miss®. Reſecti corporis et sanguinis Domini. nostri Jesu Christi, in #ternum restitati, bilares Domini mise- ricordiam deprecemur. Per. ULXXVI. rTEX MISSA DOMINICALIS. Omnipotens Deus, dirige nos in viam justitie, ut h#c geramus , et illa cogilemus, quz tihi in diem judicii excusare possimus. Per. Collectio. Immensam tremendamque pietatis tux clemen- tiam, omnipotens Deus , supplices exoramus, ut au- xilio tuo universa a nobis terrenorum vitiorum $2- culariuinque discriminum tentamenla discedant, atque in Ecclesia tua catholica religionis semper maneat inlibata devotio. Per. Post nomina. Auditis nominibus recensitis, dilectissimi fratres, Deum pietatis et misericordie deprecemur, ut hec que oblata sunt benignus adsumat : nullum um- quam ex his, pro quibus holocaucta franguntur, muneris $ui exterum esse patiatur, tam viventium respiciens, alios jubeat ad gratiam, aliog» ad * perlinere. Per. Ad pacem. 294 lnlabere in animas nostras, omnipotens zler- ne Deus, et templa, que lapis ille angularis tuus ex- Struxit, ingredere; ut Majestati hostias preparalas per ipsnm tibi possimus offerre, qui sanctam con- $lituit, et pacem nobis propitiatus indulsit. Per. Immolatio. Dignum et justum est, Majestati tuz, $8ancte Pa- ter, omnipotens , #terne Deus, laudes pio honorg deſerre, et mirabilium tuorum inenarrabilia preco- nia devote mentis veneralione celebrare. Te nam- que incomprehensibilem atque ineffabilem Dominum, R ©! creatorem omnium semper tremendum , per Je- sum Christum Filivm tuum Deum ac Dominum Sal- vatoremque nostrum $entimus, credimus, sequimur, et oramus. Tibique purum hoc sacrificium offerimus glorix tux cum angelis et archaugelis, et innumera multitudine nunciorum nostris laudibus prosequen- tes, qui in conspectu Majestatis tuz $ine ces8ations proclamant, dicentes. Post Sanctus. Vere sanctus, vere in excelsis Dominus Deus 110- ter Filius tuns Rex Israel. Qui pridie. Post secreta. Per hunc te, Deus, Pater omnipolens, deprecamur, ut sjicut sacri mysterii obeditionem retinemus , ita ad twtelam nostram c:elestis virtus operetur. Per. Ante orationem Dominicam. Concede , Domine , famulis tuis ut orantes cum fiducia dicamus , sicut ipse jubere dignatus es dice- re : Pater. Post orationem Dominicam. Libera nos a malo, omnipotens Deus, et custodi in bono. Qui vivis et regnas. Post communionem. Accepto cclesti corporis Sacramento, et salutis #terne. calice recreati , Deo Patri omnipotenti gra- tias agamus, laudesque dicamus. Z er Consummatio miss#. bevus, gratias 1tibi agimus, per quem mysteria $an- cta celebramus, a te sanclitatis et misericordiz dona deposcimus. Per Dominum. LXXVII. 1TEM MISSA DOMINICALIS. Sempiternam Dei Majestatem , ſratres, carissimi, deprecemur, ut Sanctam per totius orbis spatia tuea» tur Ecclesiam; conversationen;- Sacerdotibus conce- dat honestam; vilam populis tribuat sempiternam; virginibus, viduis, orphanis, ac pznitentibus, vel in quibuscumque necessitatibus conslitutis , oportuna presidia tribual ; et RJ £ibi placita volta conceoat: in peregrinationibus premia , in doloribus medica- menta, in laboribus przstet auxilium. Collectio. Deus, qui dives es ad ignoscendum , et propterea roluisti carnis humilitatem adsumere , ut nobis hu- a Eadem oratio in missa 5 Missalis Gallicani, infra. > ———— — en > I og 313 DE LITURGIA GALLICANA LIBER IIE. militatis exempla relinqueres, et in quibuscumque A pasSionibus nos faceres esse conslantes, przsla ut. gemper bona quz a le percipimns leneamus, et quo» tiens in peccatis labimur, per pznitentiam releve- muy. Per. Post nomina. Recensitis offerentum nominibus, divinam mige- ricordiam exoremus , ut offerentes sibi placitos esse ſaciat: et que offerunt in odorem incensi bene fla- grantis adsumat: defunctis pro quibus hec offerun- tur, 2lernam beatitudinem , viventibus gratiam sve pietatis concedat; et quia gratis non merentibus que sunt oportuna przstare non desinit, et illis pro qui- bus oblatio non offertur, remuneralio beatitudinis non negetur. Per. Ad pacem. Deus Pater omnipotens, tuz pielatis, ac $i indigni, misericordiam deprecamur, ut univers0s pacilicos es56 ſacias , quos in sancta Ecclesia ut te deprecen- tur, invitas; concordia in se alimenta nutriant; et jurgiorum incrementa succidant ; vel qui $e affe- elant osculis, puro semper corde complectant ; atque etiam i11i studeant esse pacifici, qui se non videntur labiis osculari. Per. Immolatio. Dignum et justum est. Vere zquum et justum est, ineffabilis, incomprehensibilis, sempiterne Deus, nos tibi semaper gralias agere, quos immensa non desinis miserativne ſovere. Nam quis tuam possit digne laudare potentiam, cujus nec divinitas mortali aspectu B prest « 316 Pot oratiogem Dominicam Libera- nos a malis, auctor bonorum omnium, Deus : libera nos ab omni tentatione, ab omni scan- dalo, ab omni heresi, ab omni opere tenebrarum, et conslitue nos in omni opere bono; et da pacem in diebus noslris, auctor pacis et verilas, Deus. Per. Post communionem. Spiritalibus pasti epulis , oremus Patrem; et Fi- lium, et Spiritum sanctum, ut morliificatis desideriis carnis , in omnibus sit nostra conversatio spiritalis. Per. Congummatio miss#. Custodi intra nos, Domine, gloriz tuz munus, ut contra Omnia presentis s8xculi macula Eucharistia viribus , quam percipimus,, muniamur. Quod ip8e LAXVIN. TEX MISSA DOMINICALIS. Ad aures clemenliz tuz , Deus, vox nostrze 8up- plicationis ascendat , et tua nos misericordia conse- quatur. Per. | Collectio. Accepla tibi sit, Domine, nostr# servitutis oblatio, quz nos et a reatibus nostris absolvat , et ab immi- nentibus malis eripiat. Per. Post nomina. Offerunt tibi, Domine, virtutum , munera et vola eredenltes. Suscipe nomine tuo debita honoris obse- quia pro pace Ecclesiz tuz, pro commemoratione omnium Sanctorum , pro 8acerdotum et ministro- rum puritate , pro regum pacabilitate, pro suſſicien- tia rerum, et temporum tranquillitate , pro perseve- cernitur , nec inmensitas sermonibus explicatur ? C rantia virginum, et continentia viduarum , pro Suflicit ergo quod te Patrem diligimus , Dominum veneramur, Creatorem suscipimus, amplectimur Redemtorem. : Praxsta, clementissime Dominator, ut angusti callis , quam precipis semitam possimus ascendere , per quam ad zternam valeamus bealitu- dinem pervenire; nec ullis impediti obslaculis te- neamur, Sed sit nobis cursus ipsius itineris zternilas salutaris. Per Christum Dominum nostrum. Post Sanctus. Vere $sanctus, vere benedictus in excelsis Domi- nus Deus noster Jesus Christus Filius tuus, Rex Israhel. Qui sicut ovis ad occisionem ductus , et $i- eut agnus coram tondente $e, sine voce , QJG sic nou aperuit os $uum. Ipse enim qui prid. Post mysteriur. Magnum hoc munus misericordiz est, qui nobis docuit Redemptionis nostre sacrificia celebrare, sicut obtulit Dominus noster Jesus Christus in ler- ris. Per quem 1e, Pater omnipotens , deprecamur, ut gupraposita altario tuo munera lztus aspicias : atque bac vmnia obumbres * sancti Filii tui Spiri- tus; ut quod ex hac tua benedictione, acceperimus elernitatis gloria consequamur. Per. Ante orativuem Dominicam. Memores przceplorum tuorum , Domine, oramus et dicimus. a Legendunz obumbret, vel spiritu iuſra. d Notanda hac verba de $acrilicii oblatione per orphanorum tuitione , et penitentium sublevatione, pro $alute omnium viventium ct pro requie deſun- ctorum. Fer. Ad pacem. A cunctis iniquitatibus nostris exue nos, omnipo- tens Deus : 297 et in tua nos ſac pace gaudere. Per. Conteslatio. Dignum et justum est, invisibilis , inzstimabilis, immense Deus, et Pater Domini nost!ri Jesu Christi. Qui formam sacriſicii perennis inslituens, bostiam Þ $e libi primum oblulit, et primus docuit offerri. Te enim, ownipotens Deus, omnes Angeli. Post Sanctus. Sanctus in sanctis , benedictus in terris, Dominus noster Jesus Christus. Qui pridie. Post gecrela. Crediwus, Domine, credimus in bae confractione corporis, et effusione tui sanguinis nos esse redewp- tos : conlidinus etiam quod 8pe hic interim jam te- nemus, in #lernum perſrui mereamur. Per. Ante orationem Dominicam. Divino magisterio 'docti , et salutaribus monitis instituti, audemus dicere : Pater. Fost orationem Dominicam, Libera nos, omnipotens Deus, a walis , et cougti- Christum in institutione Eucharistiz, ut in concilio Tridentino. 315 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 316 tue nos in bois : evacua nos a vitiis, et reple virtu- A sanctum, edentibus nohis, vitam zternam reguumque tibus tvis, Per. Poxt communionem. Corpus * tuum , Domine, quod accepimus, et ca- ticem toum quem potavimus, hereat in visceribus novtris; presta, Deus omnipotens, ut non remaneal macula, ubi pura et sancla intraverunt Sacramenta. Per, | Consummatio miss®. Exaudi preces ſamiliz tu , omnipotens Deus, et presta ut sancla hc, quz te donante, sumpsimus, incorrupta in nobis, te donante, servemus. Per. LXXIX. rTTex MISSA DOMINICALIS. Deus, qui nos regendo conservas, parcendo justi- ficas , et a temporali tribulatione nos eripe, et gau- dia nobis zterna largire. Per, Colleetio Deus in te $sperantium migericors eruditor, ab omni nos consortio pravitatis absolve, nec nllis nos iniquitatum vinculis patiaris adstringi ; ut unde no- bis est tola pietas , inde sit tuta libertas. Per Do- minum. Post nomina. Exandi, Domine, offerentum preces, vota suscipe, peccata dimitte. Tribue tuorum intercessione $an- ctorum caris quoque nostris , qui in Christo dormie- runt , refrig-rium in regione vivorum. Per Domi- num. Ad pacem. 298 0mnipctens sempiterne Deus, largitor pacis, el generis bumani {ormator, da $ervis tuis veram voluntaiem concordie . et indulgentiam tug pietalis iafunde Per. {mmolatio. Dignum et Justum est, 2quum et justum est, nos jibi bic et ubique semper gralias agere, Domine zaucle, Pater omnipotens , #terne Deus. Qui nobis pielate Pater es, cum Dominus potestale permaneas : quoniam quos origo ſecerat servos, adoptare digna- tus es in filios; et quos generatio terrena demerse- rat in mortem, regeneratio celestis erexit ad vitam. Te enim, omnipotens Deus, omnes Angeli. Post Sanctus. Vere sanctus, vere in excelsis benedictus Dominus Deus noster. Per quem te $upplices deprecamur, ati hanc oblationem , quam tibi oNerimus pro Ec- clesizx tuz catholice fide, $stabilitate, concordia, pro emundatione vitiorum , et remissione peccatorum, pro gloria martyrum , et requie deſunctorum, propi- tiatus aspicias, aspiciendo gsanctifices, sanctificando benedicas per $anctum et benedictum Jesum Chri- | sstwm Filium taum Dominum nostrum. Qui pridie. Post $ecreta. Memores gloriosissimi Domini passionis et ab in- feris resurrectianis, offerimus libi, Domine, hanc immaculatam hostiam, rationalem hostiam, incruentam hostiam, hunc panem sanctum, et caticem $alutaren, obsecrantes, wt jofundere digneris Spiritum tuum perpetuum conlatura potantibus. Per. Ante orationem Domjnicam. Non nostro merito, omnipotens Devs,, $ed Jezy © Christi Filii tui obedientes precepto, andemus dire- re : Pater. Pot orationem Dominicam. Libera nos a malis presentibus et ſuturis, omni- potens Deus; libera nos a periculis , ab infirmitati. bus, ab scandalis; et prepara nos ad omne bonum per bonum et benedictum Dominum nostrum. Post communionem. Divinam misericordiam concordi oratione posea- mus, ut hec salutifera Szcramenta, nostris re- cepla visceribus, purificent animam corpusque sancliticent, atque ad 8pem cz#lestium viscera pa- riler et corda confirment. Per. Item collectio. Deus justitiz, Deus misericordie, Deus immorta- litatis et vite, Deus splendoris et gloriz, 299 quz- gumus te et oramus , ut divinis niuneribus recreali, in illam beatitudinem $ervemur a le libigPer. LXXX. 1TEM MISSA VOMINICALIS. Multiplicibus innixi vinculis delictorum , ſratres carissimi, ad singulare confugiamas ahsolutionis di- vine remedium : et humiliati in 8acrificium Dominum deprecemur, ( quem cotidie pravis inamaricamus operibus ) qualiter nos $a protegente dexien al omni conlagione ereptos , regnorum czlestius hzeredes efficiat. Per. Collectio. C fnclioa aurem tnam , omnipotens Deus , et eslv nobis presentis vile rector, ut $is remunerator fu- turzx. Per. Post nomina. Offerentum nominibus recensitis, fratres carissiml, Dominum deprecemar, ut eornm oblationem inter Sanctorum doha suscipiat, quorum a nobis facienda commemoratio est, ut ef nos!ri memores esse di- gnentur. Petamus et pro his qui nos in Dominica pace precesserunt, ut tartareo horrore segregatos, in sinu Abrahez conlocatos, resuscitare Omnipotens dignelur in prima $ua resurrectione, quam facturus est. Per. Ad pacem. Deus, per cujus 0s prolatum est quod pacem om» Þ nibus dares, et paris 8/atutz relinqueres ; inſunde iu nos(ris sensibus pacis S$tudium et piz yoluntatis, ut vitiorum omnium labe purgati, pacem quam labiis oris prosequimur, immaculatis cordibus teneamus. Per. ; Immolalie. Digaum et justum est, 2quem ot justum est , n0s tibi hic et ulique Semper gratias agere, Bomiue Sat cle, Pater omnipotens, #terne Deus. Qui nos a wor- te perpctua atque ab altimis inſerni sedibus liberasli- Venerat quidem mors per mulierem; sed venit vita per Virginen. luteritus per lignum; $ed in lign * Baac fere ormionem recitant sacerdotes ad ablutionem ; et que $equitur item exstal in Missali Romano. þ16 p M1t- FF REY WY 347 DE LITURGIA GALLICANA LIBER Ill. zalus. In Jesu Christo facta es1 finis moriendi, qui perennitalem vitz $uz corpori restituit. Cui omnes ezlorum cum mulltiplici virtute militie bymnum debitum et gloriam tuam Sine cessatione proclamant, dicenles. Poast Sanctus. Hosanna in excelsis. Benedictus qui venit de c#- lis , ut conversaretur in terris , earo factus, ut per passionem suam vitam credentibus daret. Ipse enim qui prid. Pot gecrets. Explentes gacrogancta cerimoniorum sollemnia ritu Melchisedech ZOO $summi sacerdotis oblata, precamur mente devota te, Majeslas Zzlerna, ut operante virtute , panem mutatum in * carne, pocu- lom versum in sanguine , illom s»mamvs in calice qui de te fluxit in cruce ex latere. Sal. Ante orationem Domiuicam. Agnosce, Domine, verba quz precepisli, ignosce presumtioni quam imperasti. [gnoranlia est enim non nosse ineritumn , contumacia non Servare pre- ceplum, quibus jubemur dicere. # © Sextus casus Pro casu accusandi, ut passim in -his aliisque vetuslis libris. A B Mg Post orationem/ Dominicam. Libera nos a malo, Domine Chrisle Jes. Corpus tum pro nobis cruciſixum edimus; et sanguinew sanctum tuum pro nobis effusum bibimus : ſiat nobis corpus 8anctum tuum ad salutem, et sanguis Sanctus tuus in remissione peccatorum hic et in 2terna 8#- cula szculorum. . Post communionem. Agamus omnipotenti Deo gratias, quia reſecit nos pane czlesti , et poculo spiritali , sperantes ab ejus benigna clementia ut per effusionem Spiritus sancti Sui, in quibus cibi czelestis virtus introivit, sigceri- lalis gratia perseveret. Per. | Consummatio misse. Tibi gratias agimus , per quem mysteria sancla celebramus ; a te quoque. sanciitatis et $anilatis.... ... ti gratia dona deposcimus. Per Dominum. LXXXlI. wIsS4a COTIDIANA Þ ROMENSIS. Devs, qui culpa offenderis, pcenitentia placaris, aſſlictorum gemitus respice, et mala que juste inro- gas misericorditer averte, Per. Cetera dezunt. d Id est ex Ordine Romano geu Gregoriano, PE MISSALE FRANCORUM. = e— I, 1NCIPIT DE SACKRIS ORDINIBUS. 301 0siorius cum ordinatur, pos{quam ab archidia- cono instructus ſuerit qualiter in domo Dei debeat conver- 8ari , ud $uggestionem archidiaconi tradat ei episcopus claves ecclesi@ de altari dicens : Sic age quasi redditurus Deo rationem pro his rebus que istis clayibus reclu- duntur. Acolythns cum ordinatur, ab archidiacono quidem doceatur qualiter officium suum agere debeat; 8ed ab ipso archidiacono accipiat ceroſerarium cum cereo; ut cial 8e ad accendenda Ecclesic luminaria mancipari : accipiat et orciolum vacuum ad suggerendum vinum Encharistice corporis Christi. Exorcista cum ordinatur, accipiat de manu episcopi libellum, in quo 8cripti sunt exorcismi, dicente 8ibi episcopo : Accipe et commenda ; et habeto polesta- lem imponendi manus $uper energumenum, vive ba- plizatum, $ive catechumenum,. Diaconnus cum ordinatur, s0lus episcopus qui ei be- nedicit, manum 8nper caput illius ponat, Per. Presbyter cum ordinatur, episcopus ei benedicat, manum 51am 8uper caput ejus leneat : etiam omnes presbyteri qui presentes sun!, manus $uas jurla Ma- num episcopi super capu! illius teneant. a Exdem orationes in Ordine Romano pro his et Sequentibus ordinibus usque ad episcopatum edite Sunt apud Morinum, in lib. de sacris Ordinationibus, . 261. Ezdem item orationes habentur in perveiuslo issali Bibliothece regiz numero 3865, ad cujus A Episcopus cum ordinatur, duo episcopi manus eo*- rum 8uper caput ejus ponant; et teneant Brangeliorum codicem supra cervicem ejus ; et uno super eum inſun- dente benedictonem, reliqui omnes episcapi qui adsunt, manibus $uis snper capul ejus teneant. Il. BENEDICTIO * USTEARNL Deum Patrem omnipotentem snppliciter deprece- mur, ut hune ſamulum svum benedicere dignetur, quem in officiivm ustearii eligere dignatus es, ut sit ei ſidelissima cura in diebus ac noctibus ad distinctio- nem horarum certatim ad invocandum nomen Do- mini. Per. ; Alia. | 3023 Domine 5ancie, Pater omnlpotens, =terne Deus, benedicere digneris ſamulum tyurm bune ustia- rium, ut inter janitores Ecclesiz paret obsequia et inter pariem luam mereatur habere mercedem. Per. II. BENEDICTIO ACOLYTI. Domine $ancte, Pater omnipotens, #terne Deus, qui Moysen et Aaron locutus es, ut accenderetur lu- cerna in tabernaculd testimonii, sic benedicere et sanctificare digneris hunc famulum tuum, ut sit acolytus in Ecclesia tua. Per. oram hoc loco ita legitur : Helias cen_ 8ic fa- ciebat; et episcopus Ugo secundum Roma- num. Hi episcopt erant Ecolismenses, Helias quidem tempore Caroli Calvi; Hugo vero medio s:eculo x. Haque hic ritus es( Gallicanus, non Romanus. 319 IV. PREFATIO LECTORIS, Eligunt te ſraires (vi, ut $is lector in domo Det tui; eb agnosc2s officium tuum, ut impleas illud ; po- tens est enim Beus ut augeat tibi gratiam. Per. Benedictio lectoris. Domine $sancte, Pater omnipolens, z#terne Deus, benedicere digneris ſamnlum tuum hbunc nom. illum, in officium Jectoris, ut assiduitate lectionum distin- etus alque ordinatus curis modulis, $piritali devo- tione lingua resonet Ecclesize. V. PREFATIO EXORCISTE. Deum Patrem omnipotentem supplices depreca- mur, ut hunc ſamulum $suum nom. ill. benedicere dignetur in officio exorcislz, ut $it spiritalis impera- tor ad abjiciendos dzmones de corporibus obsessis cum omni nequitia eorum 1aultiformi. Per. Benedictio exorciste. Domine $ancte, Pater omnipotens, #terne Deus, benedicere digneris famulum tuum hunc pom. ill. in officio exorcistz, ut per impositionis manuum et oris officium, eum eligere digneris; et imperium habeat Spirituum jimnmundorum coercendorum ; et probabilis sit medicus Ecclesiz tuz, gratie curationum virtule confirmatus. VI. ALLOCUTIO AD SUBDIACONUM ORDINANDUM. Exhibeatur in conspectu episcopi patena *® et calix vacuus, et dicat ei episcopus : Vide cujus ministerium tibi traditur. Et ideo $i us- que nunc fuisti tardus ad Ecclesiam, ammodo debes esse as$iduvs. Si usque nunc somnolentus, ammodo vigiles. Si usque nunc ZOJZ ebriosus, ammodo $0- brius. Si usque nunc inhonestus, ammodo castus. Oblationes, que veniunt in altario, panes proposi- tionis appellantur. De ipsis oblationibus tantum de- bet in altario poni, quantum populo possit suſficere, ne aliquid putridum in sacrario maneat. Pallz vero quz $unt in > substraturio, in alio vase debent la- vari; in alio corporales pallz. Ubi palle corporales javatze ſuerint, nullum linteamen ibidem aliud debet lavari : ipsa aqua in baptisterio debet vergi. Ideo te ammoneo, tu ita te exhibe, ut Deo placere possis. Et trades ei calicem et patenam. Prefatio ordinationis Subdiaconi. Oremus Deum et Dominum nostrum, ut super $er- vum $uum nom. ill., quem ad subdiaconatus officium evocare dignatus est, inſundat benedictionem et gra- tiam Suam ; ut in conspectu $uo fideliter $erviens, destinata sanctis premia consequatur. Per Domi- num. Benedictio $ubdiaconl. Domine $ancte, Pater omnipotens, #terne Deus, henedicere digneris famulum tuum hune, nom. ill., quem ad subdiaconatus officium eligere dignatus es, uti eum in $acrario tuo sancto $trenuum $ollicitum- que cxlesti militiz instituas, ut Sanctis altaribus fi- deliter subministret : et requiescat super eum Spiri- tus sapientiz et intellectus, Spiritus consilii et forti- Hue $pectat canon 6 concilii Toletani vin. b Id est quibus $sternitur altaris planities ; corps- APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. A wdinis, Spiritus scientie et pielatis. Repleas eum Spiritu timoris tni, ut eum in ministerio divino con- ſirmes; ut obediens atque dicto parens, tuam gra- tiam consequatur. Per Dominum. VII. ALLOCUTIO AD POPULUM IN ORDINA TIONE DIACONI. Dilectissimi ſratres, quamlibet possint ad ordina- tionem ecclesiastici ministerii promovendam, 8ibi ipsa Suſficere privilegia sacerdotum, aitamen quia probabilior et nostra apud Dominum conversatio est, et eorum quorum honor augetur, major est gratia; si id quod arbitria nostra eligunt, etiam vestre con- ſirmet dilectionis adsensus, idcirco filium nostrum ill. cupio ad officium diaconatus in consortium no- Strum divinitatis auxilio promovere. An eum dignum B hoc officio censealis, scire desidero; et 8si vesira apud meam concordat_electio, testimonium quod vultis vocibus adprobate. Per Dominum. Oratio ad diaconum ordinandum. 304 Oremus, dilectissimi, Deum Patrem omni- polentem, ut super hunc famulum suwum, quem ad of- ficium diaconatus vocare dignatur, benedictionem gratiz cl-menter effundat, et consecrationis indulla propitius dona conservet, ut preces nostras clemen« ter exaudiat; et quz nostro sunt gerenda $ervilio, 8U0 benigno prosequatur auxilio; et quem $acris mi- pisteriis exsequendis pro nostra intelligentia credi- mus offerendum, sua potius electione justificet. Per Dominum. Conseeratio. C Adesto, quzesumns, omnipotens Deus, honorvm dator, ordinum distributor, officiorumque dispositor; qui in te manens, innovas omnia, et cuncta disponis per Verbum, Virtutem, Sapientiamque tuam Jesum Chriswum Filium tuum Dominum nostrum, sempi- terna providentia preparas, et in singulis quibusque temporibus aptanda dispensas. Cujus corpus Eccle- Siam tuam, ccelestium gratiarum varietale distin- ctam, Suorumque connexa discretione membrorum, per legem tolius mirabilis compagis unitam, in aug- mentum templi tui crescere dilatarique largiris, $a- cri muneris servientem trinis gradibus ministrorum nomini tuo militare constituens; electis ab initio Levi filiis, qui mystLicis operationibus domus tuz lidelibus excubiis permanentes, hereditatem benedictionis #lerne $Sorle perpetua possiderent. Super hunc fa- mulum tuum, quesumus, Domine, placatus intende, quem luis sacris Serviturum, in officium diaconi sup- pliciter dedicamus. Et nos quidem, tanquam homi- nes, divini sensus et Summe ralionis ignari, hujus vilam, quantum possumus, #$Stimamus. Te autem, Domine, que nobis sunt ignota non transeunt; te ovcculta non fallunt. Tu cognitor pectorum, tu scru- tator es animarum. Tu veraciter in eum cxleste po- tes adhibere judicium, et velut indignis donare que poscimus. Emitte in eum, quzesumus, Domine, Spi- ritum sanctum in opus ministerii fideliter exsequen- rales, que corpus Christi proxime tangunt. —— _ $21 DE LITURGIA GALLICANA LIBER III. 3922 di ; munere septiformis luz gralize roboretur. Abun- A sanctum consensus unus omnium animorum. Et ideo det in eum totius forma virtutis, auctoritas, mode- tia, pudor, constans innocenlia, et gpiritalis obser- vanlia discipline. In moribus ejus precepta tua ful- geant, ut suz castitalis exemplo imitationem sanclze plebis adquirat ; et bonum conscientiz testimonium perſ-rens, in Christo lirmus et $labilis perseverct ; dignisque $uccessionibus de inferiore gradu, per gra- tiam tuam, ZOOS poliora capere mereamur. Per Do- Winum nostrum. Exaudi, Domine, supplicum preces, et deyoto libi pectore famulantes perpetua defensione cnstodi , ut nullis perturbationibus impediti , liberam $ervitulem tuis 8emper exhibeamus officiis. Per Dominum no- s|\rum. , Ad consummanduin diaconatus oflicium. Commune voluin communis prosequatur oralio : ut his totius Ecclesiz prece, qui in diaconatus mi- nisterio preparatur levitico, benedictione et $piritali couversatione prazſulgens gratia Sancliſicationis elu- ceat. Per Dominun. | Renedictio $equitur. Domine sancte, $pei, fidei, gratiz, et proſectuum munerator, qui in czlestibus et terrenis angelorum ministeriis ubique dispositis per omnia elementa vo- Juntatis tuz deſendis afectum, hunc quoque ſamulum luum il). speciali dignare inlustrare aspectu, ut tuis obsequiis expedilus, sanclis altaribus minisler purus adcrescat; et indulgentia purior, eorum gradu, quos apostoli tui in septenario nuinero , bealo Stephano duce ac pravio, sancto Spiritu auctore elegeruut, di- gaus exsistat; et virtutibus universis, quibus Ubi servire oportet, instructus compleat. Per Dominum nos|\rum Jesum Christum, VIII. aLLOCUTIO AD POPULUM IN SBYTERL. Quoniam , dilectissimi ſratres, rectoris navem et navigium deſerentis eadem est vel securitalis ratio , vel timoris, communis eorum debet esse sententia , quorum caiusa communis exsistit. Nec frustra a Pa- tribus reminiscimur institutum, ut de electione eo0- rum qui ad regimen altaris adhibendi $unt consula- tur et populus, quia de actu et conversatione Prez- Seuti, quod nonnumquam ignorallr a pluribus, scſtur a Paucis; et necesse est ut facilius quis obedientiam exhibeat ordinato, cui adsensum prebuerit ordi- nando. Fratris nostri et conpresbyteri conversalio , quantuin nosse mihi videor, probata ac Deo placita est, et digna (ut arbilror) ecclesiastici honoris au- gmento : sed ne unum ſortlasse vel paucos aut deci- piat adsensio, aut fallat aſſectio, sententia est expe- ctanda multorum. Itaque quid de cjus actibus aut mo- ribus noveritis, quid de merito censealis, Deo lesle, consulimus. Debet hanc fidem habere caritas vestra, quam $ecundum przeceptum Evangelii , et Deo exhi- bere debetis et proximo, ut huic testimonium $acer- doli magis pro merito quam pro affectione ZOG aliquid tribuatis. Et qui devolionem omnium expecta- mus, iutelligere tacentes non possumus. Scimus ta- mei q4.cd est acceptabilius Deo, aderit per Spiritum ORDVINATIONE PRE -» C electionem vestram debetis voce publica profiteri. Per Dominum. | Oratio ad presbyteros ordinandos Oremus, dilectissimi, Dewn Patrem omnipolenlem, ut Super hunc ſamulum svam, quem ad presbyteri munvs eligit, cxleslia dona mulliplicet : et quz ejus dignatione $uSCipiunt, ejus exsequantur auxilio. Per Dominum. Item alia. Exaudi nos, Þeus, salutaris noster, et super hune famulum tuum benedictionem Spiritus $ancti , et gratiz sacerdotalis effunde virtutem , ut quem tua pielatis 8uspectibus offerimus consecrandum, perpe- tua muneris lui largitalte prosequaris. Per. Consecralio. Domine sancle , Pater omnipotens, #1terne Deus, honorum et omnium dignitatum, quz tibi militant, dis|ributor, per quem proſiciunt universa , per quew cuncta firmantur, awplificatis semper in melius na- turz rationalis incrementis, per ordinem congruam rationem dispositum. Unde $sacerdolales gradus , et officia levitarum $acramentis mySticis instituta cre- yerunt; ut cum ponlifices summos regendis populis preſecisses, ad eorum $0cietales et operis adjumen- tum $scquentis ordinis viros et secundz dignitatis elegeris. Sic in eremo per Septuaginta virorum pru- dentium mentes Moysi spiritum propegasti, quibus ille adjutoribus usus in populo, innumeras mullitudiues ſacile gubernavit. Sic et Eleazaro et Ithamar fliis Aaron palernz plenitudinis abundantiam transſudi- S$ti, ut ad hostias salutares et ſrequentioris officii sacramenta $uſliceret meritum $sacerdotum, Hac pro- videniia, Domine, apostolis Filii tui doctores fidei comites addidisti, quibus iIli orbem totum gecundis przedicatoribus impleverunt. Quapropter infirmitati quoque nostre, Domine, qnzesumus, hec adjumenta largire, qui quanto magis ſragiliores Sumus, tanto his plurius indigemus. Da, quesumus, omnipotens Pa- ter, in hoc ſamulo tuo ill. presbyterii diguitatem ; innova in visceribus ejus $piritum $anclitalis. Acce- ptum a te, Deus, secundi meriti munus obtineat, cenSuramque morum exemplo sux conversativnis itt- Sinuet. Sit providus cooperator ordinis nostri, elu- ceat in eum totius forma juslitiz, ut bonam ZQJ rationem dispensationis $ibi eredite redditurus , #teruz beatliludinis praemia consequatur. Per. Consummatio presbyterii. | Sit nobis, ſratres, communis oratio, ut bic, qui in adjutorium et ulilitatem vestrz $alutis eligitur, pre- $bytcratus benedictionem divini indulgentia muueris consequatur ; ut sancti Spiritus sacerdotali dona pri- vilegto virtutum, ne impar loco deprebendatur, ob- lineat per sSuum. Per Douviinum. liem benedictio. [Deus] sanctificationum omnium auctor, cujus vera consecratio, plena benedictio est, tu, Domine, super buuc ſanulum il}. quem presbyterii honore dedica- mus, manum luz benedictionis infunde, ut gravitate acluuw, et censura viveadi probet se esse Seuivrem 325 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN PARISIENSIS. 324 his insttutus disciplinis quas Tito et Timotheo Pau- A lus exposvuit : ut in lege tua die ac nocte, Omnipotens, meditans , quod legerit credat , quod crediderit do- ceat, quod doeverit imitetnr : justitiam, constantiam, misericordiam, fortitiidinem in $e ostendat; exem- plum probet; admonitiovnem confirmet; ut purum alque immaculatum ministerii toi donum custodiat, et per obsequium plebis tuz corpus et sanguinem Fi- lii (ui Immaculata benedictione transſormet ; et in- violabili caritate in virum perſectum , in mensuram Xlalis plenitudinis Christi, in die juslitie #terni ju- dicii, conscientia pura , fide plena , Spiritu 8ancto plenus persolvat. Per Dominum, Consecratio manus. Consecrentur manus istz , et sanctificentur per Oratio et preces de episcopis ordinandis. Oremus Þ, dilectissimi nohbis, ut his viris ad utili- tatem Ectlesiz providendis benignitas omnipotentis Dei gratiz 81x (ribuat largitatem. Per Dominum. Exaudi , Domine, supplicum preces, ut quod 106- $tro gerendum est ministerio, tua potius virtute fir- metur. Per Dominum nostrum. | Propilare , Domine , supplicationibus nostris, et inclinato super hos ſfamulos tuos cornu gratiz sacer- dotalis, benedictionis tuz in eos effunde virtutem. Per Dominui. Collectio sequitur, Deum, Lotius £anctificationis ac pietatis auctorem, qui placationem $suam, et $acrificia , et zacra consti- tuit, ſratres dilectissimi , , deprecemur, uti hune fe- istam unctionem, et nostram benedictionem, ut quz- R mulum $vum, quem exaltare in Ecclesia, et seniorum eumque! benedixerint benedicla sint, et quecumque sanctificaverint sanclilicentur. Per Domiaum, Item aa. Unguantur manus isl# de oleo sanclificato et chri- smale $anctificationis : sicut unxit Samuel David in * regem et prophetam, ita unguantur et consummentur in nomine Dei Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ſa- cientes imaginem sanctz crucis Salvatoris Domini nostri Jesu Christi, qui nos a morte redemit, et ad regna cxlorum perducit. Exaudi nos, pie Pater, omnipotens, #lerne Deus, et przsia quod te rogamus et oramus. Per. IX. ExuortTaTIo AD POPULUM , CUM EPISCOPUS ORD1- NATUR. Servanda est, dilectissimi ſratres, in excessu $a- cerdotum lex antique Ecclesiz, ut decedeutibus aliis quidem diguissimi subrogentur, per quorum doctri- nam (ides catholica et religio ZOS Christiana 8ub- gislat; ne ovili Domini predo violentus inrumpat, et dispersas absque Pastore oves ſur nocturnus invaiat. Recepto itaque dispensatione Dei sacerdote veslro , 8ollicite vobis agendum est ut in locum deſuncti 1a- lis Successor preparetur Ecclesie, cujus pervigili cura et inslanti sollicitudine ordo ecclesiz et creden- tium fides in Dei timore melius convalescat. Qui , precipiente Apostolo, in omni doctrina ſormaim boni operis ipse przbeat; cuique habitus, sermo, vultus, incessus, doctrina, virtus $it ; qui vos ut Pastor bo- nus fide instruat, exemplumn patierliz doceat, doctri- cathedra (concordibus 8ua inspiratione judiciis , et effusis + uper plebem $suam votis fidelibus ac vocum testimoniis) voluit imponi, conlocans ZQ& eum cum principibus populi sui, ad eorum nunc precem uni- versam eumdem summo s$acerdolio debita honoris plenitudine , charismatum gratia , sanctificatiopum ubertate, ac przecipue bumilitatis virtute locuplelet; ut rector potius non exlollatur, sed in omnibus se, quantum est major, humilians, sil in ipsis quasi unus ex il!is : omnia judicii Domini nostri non pro $e tan- tum, sed et pro omni populo, qui gollicitudini $uz# creditur, contremiscens ; ut qui. meminerit de spe- culatorum manibus omnium animas requirendas, pro omaium salute pervigilet, pastorali erga creditas $iÞi C oves Domini diligentize ejus semper $e flagrantissi- mum adprobans. Te delictorum adigitur preſuturus, ex omnibus electus, ex omnibus uuiversis $acris $a- crandisque idoneus fiat sub hac que est homini per bominem postrema henedictio consummata atque perſecta 8uz consecrationis, noslre supplicationis allentissimae concordissimisque omnium | precibus adjuvemur; omnium pro ips0 oratio incumbat, cui exorandi pro omnibus pondus imponitur. Impetret ei aſſectus tolius Ecclesiz virlutem, pietatem, sanclili- cationem , et ceteras summi $Sacerdotii sacras doles univers:e Ecclesize profuturas, Domino Deo nostr9 (qui sacrorum munerum profluus ſons est, qui dat omnibus adfluenter) quod sacerdoti pio afſectu posci- tur ad cxundandain iv omnibus sanctificationein $u0- nam religionis inslituat, in 0mui opere bono contir- D ram omnium, promplissime ac plenissime conſerente. mel caritalis exemplo. Secundum voluntatem ergo Dowini in locum $sanclz memoria jill, now. virum venerabilem ill. testimonio presbyterorum et tolius eleri, et consilio civium ac consistentium, credimus eligendum, virum (ut nos1is) natalibus nobilem, 1m0o- ribus clarum, religione probum, fide stabilem, mise- ricordia abundantem , humilem, justum, pacilicum , patientem, carilatem habentem , tenacem , cunctis- que * sacerdos eligenda $unt, bonis omnibus exube- rautem. func ergo, dilectissimi ſratres, teslimonii boui operis electum , dignissimum sacerdotio cons0- nantes laudibus clainate et dicite : Dignus est. * Forle, in cuncius yue in sacerdote exigenda zunt. Per Dominum uostrum Jesum. Congecratio. Deus honorum omnium, Deus omnium dignitatum, quz glorize tuz sacris ſamulantur ordinibus ; Deus, qui Moysen famulum (uum $ecreti familiaris affectu inter cetera celeslis documenta culture , de babitu quoque indumenu $acerdolalis instituens , electun Aaron wyslico amictu vestire inter Sacra jus8isi ; ul intelligentie sensum de exemplis priorum caperet secutura posteritas , ne eruditio doctrine tuz ulli deesset Z#lali, cum et apud veteres reverentiain ipsa Significalionum species obtineret, et apud n0s Þ Hec et tertia oratio est in ordiue Rowauo, EE Ie es nn — CT rus 325 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 1IL 326 certiora es8ent experimenta rerum, quam:2nigmata A movere dignatus es, quzezumus, Domine, placatus fligurarum. [llius namque $acerdolii anterioris habi- lus noslr@2 mentis ornatus est; et ponliticalis gloria non jam nobis honorem commendat vestinm, ed splendorem animarum. Quia et iHa , que tunc Car- nalibus blandiebantur obtutibus , potius que ipsit erant intelligenda poscebant. Et idcirco famulis tis, quos ad Summi 8acerdoiii ministerium elegisli, banc, quzesumus, Domine Z1IO graliam largiaris; ut quie- quid illa velamina in fulgore auri, in uilore gemma- rum, et mult:modi operis varietale sigaabant, hoc in horum moribus actibusque clarescal. Comple , Du- mine, in $acerdotibus tuis myslerii lui $ummain , et ornamentis lotius glorilicationis instructos czlestis unguenti flore 8anctiſica ®. Hoc, Domine, copiose in eorum caput influat, buc in oris subjecta decurrat , hoc in totlius corporis exirema descendat, ut tui Spi- ritus virtus et interiorum ora repleat, et exleriora circumtegat. Abundet in his (eo) conslantia fidei , paritas dilectionis, 8sinceritas pacis. Sint 8peciosi wwunere tuo pedes horum ad evangelizandum pacen:, ad evangelizandum bona tua. Da eis, Domine , mini- $terium reconciliationis in verbo, et in factis, et in virtute et signorum et prodigiorum, Sit sermo eorum (ejus) et praedicatio, non in persuasibilibus humane 8apienliz verbis, sed in ostensione $piritus et virtu- tis. Da eis, Domine, claves regni celorum : utantur, nec glorientur potestate, quam lribuis in 2dilicatio- nem, non in destructionem. Quodcumque ligaverint super terra, $il ligatum et in czlis: et quodcumque 80lverint super terram, $it solutum et in c#elis. Quo- rum detinuerint peccala, detenta $int; et quorum dimiseriot, tu dimittas. Qui benedixerit eis, sit bene- dictus; et qui maledixerit cis, maledictionibus re- pleatur. Sint $servi fideles et prudentes, quos consli- tuas tu, Domine, super familiam twam ; ut dent illis cibum in tempore necessario , ut exhibeant voinnem bominem perſectum. Sint $ollicitudine impigri , sint S$piritu ſerventes; oderint superbiam , diligant veri- lalem , nec eam umquam deserant , aut lassitudine , aut timore $uperati. Non ponant lucem ad tenebras, nec tenebras lucem. Non dicant malum bonum , nec bonum malum. Sint sapientibus et insipientibus de- bitores : et ſructum de profectu omnium consequan- tur. Tribuas eis, Domine, cathedram episcopalem a regendai Ecclesiam tuam et plebem- universam. Sis eis auctoritas, Sis eis poteslas,, Sis eis firmitas. Mul- liplices super eos benedictionem et gratiam tuain, ut ad exorandam semper misericordiam tuam tuo mu- nere idonei, tua gralia poxsint e88e devoti. Per Domiuun Þ. Juper oblata. Suscipe, Domine, munera quz tibi. offerimus pro ſamulo two ZI illo, et propitius in eodem tua dona custodi Hanc igitur oblationem , quam tibji offerimus pro illo ſamulo tuo, quein ad pontilicalem gloriam pro- * [izc et $equenlia verba leguntur iu Ordine Ro- mano, postquan unctum est episcopi caput. _ b Niliil lic de benedictione oruamentiorum episco- aceipias, ut quod divino munere consecutus et, tua in ev protectione firmetur. Per Dominum nostrum, Adesto, misericors Deus, ut quod acium est nos- tr servitulis oflicio, wa benedictiione ſirmetur. Per. Itew alia. Ecclesiam tuam, Domine, benignus inlumina , ut el graius (ui proſiciat ubique s4ccessus, et grati fiant nemini tuo, te gubernante, Pastores. Per Dominum. X. BENEDICTIO SUPER VIRGINES. _ Omnipotens 8empiterne Deus, adjuva quas virgi- nitatis honore dignatus es decorare. Perſerant in- choati operis consummatum allectum , et volorum Suorum. expediant inslitutum ; virgiaali habitu per- ſectam libi offerant plenitudinem, et initia sua per- g ducere -mereantur ad linem, ut matura sanclimonia cumulent merita , et centenarium munus de perſecto agone virginilatis accipiant. Cougecratio virginum. Castum veri Dei cultum incorrupta religione re- tinentes, inviolabilis nature Dominum suppliciter oremus, ut hanc famulam $suam corroboret , que Sanclam et maximam acceplabilem Deo virginita- tem , adsumplis spiritalium cogitationum viribus, dedicavit, bene conceplo meniis proposito perseve- ret; ut virginitas, quz Ecclesiz comparatur, et 8i- militudini divine immolationis induitur, perenuitalis gratiam Tonsequatur. Per Dominum. Deus © castorum corporum benignus habilator, et incorruptarum Deus amator animarum , Deus qui bumanam $ubstantiam in primis,hominibus diabolica fraude vitiatam, ila in Verbo tuo, per quod omnia facia sunt, reparas, ut eam non $8olum ad prime originis innocentiam revoces, sed etiam ad expe- rientiam bonorum, que in novo $2eculo gunt ha- benda, perducas, et obstrictos adhuc conditione mortalium jain ad similitudinem provehas angelo- rum , respice, Domine, super has famulas tuas, quz, in manu tua conlinentie suz propositum conlocan- les, tibi devotionem syuam offerunt, a quo ipsa vota sumpserunt. Quomodo enim animus Z1Y mortali - carne circumda!ns, legem naturz, libertatem licenliz, viuu consnetudinis, et $timulos ztatis evinceret, nisi tu per liherum arbitrium bunc amorem virgiaitatis cle- menter accenderes, lu hane cupiditatem in earum corde benignus aleres, tu forlitudinem ministrares ? Effusa namque in omnes gentes gratia tua, ex omni natione quz# est Sub c#lo, in stellarum innumerabilem numerum nov: Testamenti heredibus adoptatis, inter ceteras virtutes, quas filiis/ tuis non ex sanguinibus, nee voluplate carnis, $ed de tuo Spiritu genitis inde- disti, etiam hoc donum in quorumdam mentes de largitatis tuz ſonte defluxit, ut cum honorem n+ ptiarum nulla interdicta minuissent, ac $1uper copi- lam tua benedictio permaneret, existerent tatnen Sublimiores anim®, que noa hoc concupiscerent quod habet mortale conubium ; $ed hoe eligerent uM. : . rye in Ordine Romano. Alia infra in Migsali Gallicauo.. 327 APPENDIX AB OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 328 quod premittit divinum Christi Ecclesizque $a- A voluptatum ; nesciat etiam incentiva desideria , ut eramentum. Agnovit Auctorem suum beata virgini- tas; et zmula integrilatis angelicz , illius thalamo, Hlius cubiculo-se devevit; qui sic perpetuz virgini- latis ext $ponsus, quemadmodum perpetuz virginita- tis est filius. Implorantibus ergo auxilium tuum , Domine, et confirmari ex benedictionis tuz ' conse- cratione cupientibus da protectionis tuz munimen , ne hostis antiquns, qui excellentiora studia sublilio- ribus inſestat insidiis, ad obscurandam perſectz continentize palmam per aliquam serpat mentis incu- riam : et rapiat de proposito Virginum quod etiam moribus decet inesse nuptiarum, Sit in eis, Domine, per donum Spiritus tui prudens modestia; et quod sunt proſess2 custodiant, scrutatori pectorum non corpore placiturcz , $ed mente. Transeant in nume- rum $apientium puellarum, ut czlestem Sponsum accensis lampadibus cum oleo preparationis expe- cient; nec lurbale improvisi Regis adventu, $ecu- turz cum lumine, ut precedentium choro jungantur, occurrant, nec excludantur cum stultis. Regalem ja- nuam cum $apientibus Virgiuibus licenter introeant, et in Agni tuji perpetuo comitatu probabiles mansura caslitale permaneant. Per. . Accipe, puella, pallium, quod perſeras sine macula ante tribunal Bomini nostri Jesu Chris, cui fleclit omne genu czlestium , et terrestriuw , et inferno- rum. Benedicat te conditor cxli et terre, Deus Pa- ter omnipotens, qui te eligere dignatus est ad instar Sancle Mariz matris Domini nostri Jesu Christi ad $0li tibi subdat propria colla, quo possit pro labork- bus tantis sexagesimum gradum percipere, munus dilectabile sanctitalis. Per. ltem alia. Domine Deus virtutum ccolestium zterne, tibi supplices ſundimus preces, ut hanc famulam tuam consecrare digneris, quam de pristina conversatione ad novitatem vite, exspolians veterem hominem, et induens novum , convertere fecisti , ut sicut Anna prophetissa muliis (lemporum curriculis, vestibus viduilatis induta, in templo gloriz tuz in jejuniis et - orationibus fideliter serviebal; $ic et hzxc ſamula tua tibi soli Deo in Ecclesia tua devota mente $erviat, Per Dominum. B bUeus, qui Annam filiam Fanuelis, vix per annos seplem S$orlitam jura conjugii, ita cum annis 0cto= ginta quatuor in $aneta et in timorala caslitate ser- vasli, ut noctibus ac diebus orationes jejuniaque miscentibus, quz ad prophetiz gratiam sub circum-: cisione Christi tui justus remunerator adducaris , quique deinceps Z1& per apostolicam institutionem Sanclarum hujus ordinis manibus feminarum sexus ipsius adolescentulas juniores instruxit, cum sancti charismatis beuedictione visitari laudabili dispen- Salione Yoluis1i ; suscipere dignare, omnipotentis ime rerum omnium Deus, hujus conserve nostre ar* duum et laboriosum, nec salis discrepans a perſectz virginilatis proposito, quia tu creaturarum omnium conditor, probas mundiales inlecebras diſſicilius post integram et immaculatam virginitatem, quam pro- C gexperimentum posse vitari , 8ed cum ad te venitur, ſessa es coram Z1JZ Deo et angelis sanctis. Idcirco $erva propositum , serva caslitatem per patientiam, ut coronam virginitatis uz accipere merearis. Nunc exoro Domini nostri Jesu Christi divinam misericor- diam, ut hanc virginem consecrare ac $anclilicare dignetur usque in ſinew. Per. Benedicat te Deus Pater, et Filius , et Spiritus Sanctus omni benedictioge $piritali, ut maneas Sine macula snb veslimento sancte Marie matris Domini nostri Jesu Christi. Qui tecum vivit et regnal in s- cula sxculorum. XI. BENEDICTIO VESTIMENTORUM VIDUE. Visibilium * et invisibilium rerum creator, Deus, adesto propitius, ut hc indumenta, Sanctitatis efli- idque per le, numquam animas semel tibi dicalas vel terribile passionum vel divitiarum blandimenta $0l- licitant. Nam $ensibus (quibus ipse dignaris infundi) nihil est desiderabilius quam regnaum tuum, nibil lerribilius quam judicium tuum. Da ergo, Domine, ad pelitionem maxime rei tuz misericordiam tuam ; et tribue ut bac famula tua in adgresse caztilatis observatione perdurans, inter conjugatas uni tantum viro ſeminas, fructum tricesimum s&ortialur. Sit ia illa cum misericordia discretio, cum humilitate lar- gilas, cum liberlale honestas, cum humanitate $0- brietas. Opus tuum die ac nocte meditetur; et pro ev quod amisit conjugis s0latium lewporale, te, qui Terum omnium requies es, Sequatur; et vile spatium giem ostendentia, desuper gratia tua inriganle, be- D $piritali consvlatione compensa, ut in die vocationis nedicere et Sanciificare facias. Per Dominum. Consecratlio vestium. Inlumiga , quez$umus, - oculos majeslatis tuz ad benedicendam hauc viduitatis vestem, ut quz inor- dinatis vestibus viri sui visibus placuit, in sacratis indumentis benedictionis tuz servire mereatur. Per. Benedictio viduz, quz ſuerit castilatem professa. Consolare, Domiue, hanc ſamulam tnam viduilatis languoribus constriciam, sicut consolari dignalus es Saraptinam viduam per Heliam prophelam. Concede ei pudicitia fructum ut antieuarum non memineat * Hzc wn Ordine Romano et ſere quz sequuntar. Suz lalis veuire merealur, qualis Anna ſuisse con- ' $tat, quam usque ad prophetiz spiritum promovisli. Per. XIT. CONSECRATIO ALTARIS. Creator et conservator bumani generis, dator gra- liz, et $piritalis largitor #terne salulis, tu permilte Spiritum tuum $super vinum cum 2qua mixtum , ut armala virtule czlestis defensionis ad consecralio- nem hujus ecclesiz vel altaris proficiat. Per. Preſatio consecrationis allaris. Ponis super cornua altaris digito tuo vinum cum aqua mixtum, el aspergis allare septem vicibus ; reli- EC CU NON A— CC 329 DE LITURGIA GALLICANA LIBER 111. $30 quum aulem ſundes ad bagem , et offeres incensum an- A per allare odorem auaviezimum Domino. « Dei Patris omhipolentis misericordiam, dilectis- simi ſratres, deprecemur, ut hoe altarium gacriſiciis spiritalibus consecrandum , vocis nostre exorandus officio, praesenti benedictione ganctiſicet , ut in eo Semper oblationes ſfamulorum suorum $tudise uz devotionis inpositas benedicere et sauctificare digne- tur, et 8piritali placaius incenso, precanti ſamilize $uz promptus exauditor adsistat. Per Dominum. Benediciio altaris, 315 Deus omnipoltens, in evjus honorem alta- rium sub invocatione tui consecramus, clemens et propitius preces nostre humilitatis exaudi ; et pra ut in hac mensa s8int libi libamina accepta , 8int gra- Ad omnia. Dignare, Domine, Deus omnipotens Rex regum, et Dominus dominantium, Sacerdos omnium, Ponti- ſex universorum, per quem una cum Palre, sancto- que Z16 Spiritu ſacta sunt universa, Christe Jeu , benedicere, consecrare, et gancliſficare digneris vasa hec cum hoc altario,; linteaminibus, ceterisque va- 8is; |et quemadmodum $anciificasti officia taberna- culi testimonii olim cum arca, oraculo, cyrvbin alo- sis, velis, columnis, candelabro, altaribus, argenteis basibus, tabulis deauratis, holocaustis, zreo altare cum @2neis vasis, tentoriis, ſunibus, oleo unctionis, et ceteris aliis in figura noslri per manus sanctorum Sanclificas1i sacerdotum, ita nunc manens in z=ter- num, Summe Sacerdos sacerdotum secundum ordi- ta, Sint pinguia, et Spiritus sancti tui semper rore yj nem Melchisedech (ut diximus), patenam hanc et perſusa; ut omui tempore in hoe loco Supplicantis calicem hune, et omnia instrumenta altaris hujus tibi ſamiliz tuz anxietates releves, zgritudines cu- ecclesize Seu basilice, quz inter nostras palmas ha- res, preces exaudias, vola suscipias, desiderata con- bentur, corde precamur, ut benedicas, puriſices, firmes, postulala concedas. Per Dominum nostrum consecres, et consummes, quibus inter nos et zter- Jesum Christum Filium tuum. Przfatio hateaminum. Domine Deus omaipotens, sicut ab initio homini- bus vitalia et necessaria creas(i, et quemadmodum vestimenta pontificalia sacerdotibus, et levitis orna- menta , quz et linteamina fieri ſfamulo tuo Moysi per quadraginta dies docuisti, sive etiam ea que Maria texuit et ſecit in usum minislerii tabernaculi ſcede- ris, sanctificare, benedicere, consecrareque digneris hec linteamina in usum , altaris tui ad tegendam involuendumque corpus et sanguinem Filii*tui Do- q mini noswri Jegu Christi. Qui tecum vivit et regnat Deus. Fiant omnia ista protectione Lua tuta atque dee ſenza, potens Domine, vasa. Per Dominum. Ad conseerandam patenam. Consecramus et ganctilicamus hanc patenam ad conficiendum in ea corpus Domini nostri Jesu Christi patienlis crucem pro salule nostra omnium., Qui nat in 82cula. " Item alia. Consecrare et sanctificare digneris, Domine, pa- tenam hanc, per jstam unctionem et nostram be- nedietionem in Christo Jesu Domino nostro. Qui vivit et regnat. Ad calicem consecrandum. nam unitatem in supremo meatu $sine fine constare credimus. Per. Prefatio chrismalis. Oremus, ſratres carissimi, ut Deus omnipotens hoc ministerium, corporis Filii sui Domini nostri Jesu Christi gerolum, benedictione, sanctificationis tuta- mine , defensionis dominatione {implere dignetur, orantibus nobis. Per. | Omnipotens Deus Trinitas , manibus nostris open tuz benedictionis infunde, ut per nostram benedictio- nem hoc vasculum sanctificetur, et corporis Chrisli novum sepulcrum Spiritus sancli gratia perficiatur. Per Dominum nostrum Jesum Christum Filium twum, qui tecum vivit. XII. onaTIONEs Þ ET PAECES PRO REGIBUS. Deus, qui fideles tuos ad hoc corripis, ut emen - des, populum tuum, quzsumus, ne despicias suppli- cantem , ut tuz virtutis auxilio, omni hostilitate de- pulsa, et securitate patrie letetur, et catholica semper exuliet Ecclesia. Per. Item alia. Populi toi, quzsumus, omnipotens Deus, propi- tiare peccalis, et totius hostilitalis a nobis errores averte, ut regni Francorum nominis secura 'liberias in tua devotione semper exultet, et ab hostium nos Oremus, dilectissimi fratres, ut Dominus Deus D gefende ſormidine ; ut omni perturbatione submota , noster calicem guum in minislerio consecrandum exlestis gratiz inspiratione sanctificet, ut ad hu- manam beaedictionem plenitudinem divini favoris accommodet. Per Dominum. Item collecti9. | Dignare, Domine, calicem islum in usum ministerii wi pia ſamuli tui devotione formatum, ea sanciifi- catione perſundere, qua Melchisedech famuli tui sa- cratum calicem perſudisti; et quod arte vel metallo eſfici non potest altaribus tuis dignum, fiat tua be» nedictione pretiosum. al Hac et sequentia in Ordine Romano, $ed plura ibi. > Alize orationes aliusque regis benedicendi modus Parrot. LX X11. = liberis libi mentibus serviamus. Item alia. Omaipotens sempiterne Deus, qui regnis omnibus #terno dominaris imperio, inclina ad preces bumili- tatis nostre aures misericordiz ZJI'J uz, et Fran- corum regni adesto principibus; ut tua tranquillitate clemenles, tua semper siat virtute victores. Per. Alia. Omnipolens et misericors Deus, cujus regnum est omnium 82xculorum, supplicationes nostras clementer | exaudi, et Francorum regum tibi subditum protege in Ordine Romano, et apud Menardum in uuctione reguw Fragcorum. i1 354 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 352 principatum, ut in tua virtute fidentes, et tibi pla- A conſessoris tui Helarii atque pontificis gollemnitate ceant, et Super omuis regia precellant. Per. Item alia. Omnipoiens sempiterne Deus, in cujus arbitrio regnorum omnium jura consistunt, protege regum Francorum nominis ubique rectores, ut eorum Yoluve progsperitas pax Luorum pogsit es8e populorum. Super oblata. Sacrificium, Domine, quod immolamus, intende, ut ab omni nvs exuat bellorum nequilia, et in wa proteclionis securitale conslitual, ut et a nogtris mundemur occullis, et ab inimicorum liberemur in- $idiis. Suscipe propitius hostias quibus et te placari vo- luisli, el nobis salutem potenti pietale retitue. Per. Vere dignum et justum est, z2quum et $alulare. Agnoscimus enim, Domine Deus nosler, agnoscimus, sicut prophetica dudum voce teslalus es, ad peccan- tium merita pertinere, ut servorum tnorum labore quzsi(a , sub conspectu uostro wmanibus diripiautur alienis ; et que desudantibus ſamulis gnasci Uibuis, ab bostibus patiaris absumi; totoque corde prostrali, Supplices exoramus, ut et preteritorum concedas veniam deliciorum ; et Francorum regni nominis inimicos viriute tu2 COnpremas majeslalis : quia Lunc deſensionem twam non diffſidimus adfuturam, cum a nobis ea quibus ofſendimus dignanter expuleris; ul populus tuus fide: integritate Iztetur, et lemporum Lranquillitate gemper exultet. Per quem Majeslatem. Haue igitur oblationem gervilutis notre, quam libi offerimus pro salute et incolumitale vel statu regui Fraacorum, (pro quibus, Domine omnipolens Deus, Ubi supplices ſundimus preces ; te in omnibus ducem, te in omnibus viis 8uis protectorem merean- tur habere) quesumus, Do: vine, ut placatus sugcipias. _ Pot commmunionem. Protege, Domine, famulos twos gubsidiis pacis et corporis; et spiritalibus enutriens alimentis, a cun- clis hagtibus redde securos. Per. Item alia. Fidelem populum tuum, quzsumus, Domine, po- tentix tux Z1JG muniat invicta defensio, ut pio gemper tibi devotus affectu, et ab inſestis liberetur inimicis, et in tua jugiter gratia perseveret. Per Do- minum nostrum Jesum Christum Filium. XIV. ORATIONES ET PRECES IN NATALI SANCTI HELARUY. Sanctus, Domine, Helarius confessor tuus $ua nos intercessione |ztiſicet, et pia faciat gollemnitate gau- dere. Per. latercessio nos, quesumus Domine, sancta beati Helarii commendet, ut quod nostris meritis non Ya- lemus, jus paigociniis adsequamur. Per. Indulgeatiam nobis, Domine, quesumus, Sancti Helarii confessoris lui pogWulet tibi grata precatio, ut tuam Semper misenicordiam percipere valeamus ; ul inlercessi0 illius et twam nobis non desinat placare juslitiam, et nostram tibi devotam jugiter efficere gervitutem. Per. Exaudi, Domine, preces nostras, quas in Sancti deſerimus, ut qui tibi} digne meruit ſamulari, ejus intercedentibus meritis ab omnibus nos abs0lne pec- catis : et prasta, quesumus, omnipotens Deus, ut quia nos reatus nostre actionis graval, apud ineff1- bilem misericordiam tuam beati Helarfi conſe: ris wi atque ponlificis intercessio nos gloriosa protegat. Super oblata. Saneti confessoris tni atque pontificis, quesumus, Vomine, anna Sollernnitas pietati tnz nos reddat ac- ceptos, ut per hx#e piz oblationis officia, et illum beata retributio comitetur, et nobls gratize tuz dona coneiliet. Per. Saerificium, Domine, quod desideranter offerimus, gratum tibi beatus Helarius suffragator eſficiac, ut B 8acris altaribus, Domine, has hostias 8nperpositas in $a\u!em nobis provenire depogeat. Ut nobis, Domine, tua $acrificia dent salutem ; quesumus beatus Confesgor tuus preeator accedat. Per. Pax ſ\di 8ancta. Vere dignum et juslum est, equum et $alutare. Quoniam fiducialiter tibi laudis hostias immolamus, quas 8aneti Helarii pontificis tui confessione presenti confidimus adjubandas ; ut Hlins patrocinio ns ad- jubante, debila nomini tuo gervitute placeamus. Quia dum beati illius merita gloriosa veneramur, auxilium nobis tu@ propiliationis adquirimus ; nec desperamus de venie largitate, quam per eum qui tibi placet, deposcimus : quia 8upplicationibus nostris migericor- diam tuam confidiwus adfuturam, quam beati Helarit C conſessoris tui poscimus interventu Z19 nobis et conſessione prz6tari. Quia licet nobis medelam $eme per operetur divini celebratio Sacramenti , propen- Sius confidimus adfuluram, cum Sancierum tworuem et illorum meritis intervenientibus exlDbetur. Per. quem. Hane igitur oblationem gervitutis nostre, ged et cunctze familin we, quam tibi offerimus in honore 8ancti Helarii conſessoris wi atque pontificis, quayu= mus, Domine. Per. Post communionem. Beati Helarii confessoris tui, Domine, suffragiis exoratus, percepta Sacramenti tui'nos virtute defends, nt cxlestis remedii Sacramentum ad perpetuam no0- bis provenire medicinam obtineat. Per. D Protegat nos, Domine, cum tui perceptione Sacra- menti beatus Helarinus conſessor tuus intercedendo, ut conſessionis cjus semper experiamur auxilium. Per Dom. nostrum Jesum Christum Filium tuum, XV. ORATIONES ET PRECES UNIUS MARTYRIS. Deus , qui nos annua beati Martyris tui sollemni- tate lzlificas, presta quzesumus ut cujus gaudemus, meritis, instruamur exemplis. Per. Beati Marlyris tui, Domine, nos, quzesumus, merita prosequantur, et tuam nobis indulgentiam $semper implorent, ut ejus $acra natalicia et temporalilar ſrequentemus, et conspiciamus zterna. Per. ltem alia. Pres, Domine, mentibus nostris cum exultatione profectum, ut cujus diem passioris annua devotione CE I EI nn ng __ cnn a oo -y — ee m_ AM V (AU a—_ cw a—_ -— 356 DE LITURGIA GALLICANA LIBER III. 534 recolimus , eliam fidei conslantiam subsequamur. A citer deprecamur, ut que sedula gervitute, docenie Per Dom. Super oblata. Hostiam nostram, quzsumus, Domine, saucti Mar- tyris tui et veneranda confessio, et exaudibilis com- mendet oratio. Per Dominum, Vere diguum et juslum es, 2quum ot salutare. Quoniam a te conslaniiam lides, a te virtulem $umit infirmitas; et quiequid in persecutionibus 82vum et, quicquid in morte ferribile, nominis bi facis conſes- Sione Superari. Unde benedicimus te, Domine, in operibus tuis , teque in sanctorum tuorum profe- clione laudamus. Per quem Majeslalem. Post communionem. Quzsumus, Domine, salutaribus repleti mysleriis, ut cujus sollemnitatem celebramus , orationibus ail- juvemur. Per. ſtem alia. Adesto, Domine, familiz tuz, ut quibus venerandi $ahedos thos prestas benignus affectum. et ZY0 vite mortalis concede previdium, et sempiterne retributionis effectum. Per. XVI. 1TEx DE ONO MARTYRE. Adsit nohis, quesumus, Domine, beati Martyris tui sancia precatio, que nos et a terrenis affectibus inces8abiliter dxpediat, et cxlestia desiderare perfi- ciat. Per. $ancti Martyris 1ui, Domine , quesumus , vene- randa ſestivitas salutaris auxilii prestet aug.entum, ut quam przevenimns veneranda sollemnitas et de- votionem nobis augeat, et salutem. Per. Super oblata. Muneribus nostris, Domine, sancti Martyris tui ſesta precedimus ; ut quz conscientiee nostrze pre - pedimus obsfaculis, iflius meritis reddantur accepta. Per. Adesto, Domine, supplicationibus nostris, et in- tercedente Martyre tuo ab hostium nos defende pro- pitiatus incursu; at munera nostra commendet, at- que in ejus veneratione (uz Majestati reddantur accepta. Per Dom. Vere dignum et justum est, 2quum et 8alutare. Qui non solum malis nostris bona retribuis, sed ut miseris uberiora dona concedas, qui digne pro nobis possent intercedere, contulisti, ut quod nostra scien- lia non habebat, intercessio supplicaret tibi grata justorum. Qui humanum genus de profundo mortis eripiens, captivitatem nostram Jesu Christi Filii tui Domini nostri pas+ione $olvisti. Per quem ita virtns anliqui hoslis elisa esf, ut ejus, quem ipse Supera- verat, etiam beatum Martyrem suvum magnum face- ret esse victorem. Cujus triumphum in die quem Sanguine $u0 sanctificavit, colentes, in tua gloria exultamus. Per quem. | Post commnnionem. Sumplis, Domine, Sacramentis, quzesumus ut in- tercedente beato Martyre tuo, ad redemptionis #ter- ae proficiamus augmentunm. -Per. Sumentes gaudia $empilerna de particiyatione Sacramenti, et festivitate beati Martyris tui, suppli- te, gerimus, dignis sensibus tuo munere capiamus. Per Dominum nostrum. XVII. iTEM DE UNO MARTYRE. Omnipotens sempilerne Deus, fortitude cerian- tium, et Martyrum palms, $ollemnitatem bodiergi diei propitius intuere, et Ecclesiam tuam continua fac celebritate lzetari, ut intercessione beati Martyris twi omuium te credentium vola perſicias. Per. Presla, quzsumus, Domine ZYJ 'eus, ut interce- denite beato Martyre tuo, et a cunciis adversantibus muniamur in corpore, et a pravis cogitationibus mundemur in eorde. Per Dominum nostrum. Grata tihi sint munera nostra, Domine, que# et tuis 8unt instituta preceplis, et heati Martyris tua R ſesiivitas gloriosa commendat. Per Dominum. Suscipe, Domine, sacrificium placationis et laudis, quod nos, interveniente 8ancto Martyre tuo, et per- ducal ad... aternam, et in perpetuam graliarum cons Stituat actionem. Per. Contestatio, Vere dignum et justum est, zquum et salntare. Qui Ececlesiam tuam sempiterna pietate non deserens, per sancios Lluos jugiter et eruidis et protegis, praci- pue golemnitatis hodierne, qua beati Martyris inf passionem consumplam recolimus, veneramur, et ad gloriam nominis tui nitimur debitis magvilicare pre- coniis. Per quem laud. Hane igitar oblationem gervitutis nostrz, sed et canctz familiz tux, quam tibi offerimus in honorem C beati Martyris wi. Post communionem. Czxlesti munere $-+iati, quzsumus, Domine Deus nosler, ut hxc nos dona, Martyris tui deprecatione, Sanclilicent. Per Dominutt. Libanites, Domine, mens@ lun beate mysteria, qu;e$umMus ut sancti Martyris tui interventionibus, lemporalem et pr.vsentem nobis misericordiam con- ſerant et wxternam. Per. X VINE. in NATALE SANCTOROUM. Deus, qui nos sanctorum tuornin confessjfonibus gloriosis cireumdas et protegis, da nobis et imita- tione proficere, et orationibus ſulciri. Per. Prosint nobis, Domine, qu:esumus, tuorum marty- rum suffragia conlata ganctorum, at quz nostris nou Þ pos+umus orationibus obtinere, placentium 1ibi pre- cibus adsequamur. Per. Super oblata. Ufferimus, Domine, preces et munera in honore $anctorum tuorum gaudentes : prevle,, quesumus, ut et convenienter hec agere, et remedia sempiterna valeamus adquirere. Per Dominum. SusCipe, Domine, sacrificium placationis et Jaudis, ut benedictio\tua l-rga descendal, que et munera nostra, Sanclis luis d-precantibus, libi reddat accepta, et nobis sacramenium redemptionis efticiat. Per. Vere diznum et juslum est, 2quum et ealntare. ('onfiteantnr tibi, Domine, 088A Opera tua, of gancti lui benedicaint ie : quoniamnt gloria virtutis eoruiea ty 335 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 336 es, 322 quibus virtutem in conſessione pugnantibus A cedant : precantes, ut Jesus Christus Filius tuus et gloriam in passione vincentibus contulisti, Qui sSummum-illum Unigeniti tui nomen coram regibus et poleslatibus voce libera protestan!es, pretiosum tibi sanguinem gloriosa morte fuderunt. Clementiam tuam suppliciter absecrantes , ut cum exultatione ganctis in cxlestis Tegnt cobilibus gaudia nostra 8ub- jungas ; et quos virtutis imitatione non possumus $equi, de vile veneratione conjungamus aſfſectu. Per quem. 4 Post communionem. Purificet nos, quzesumus, Domine, et divini per- ceptio Sacramenti , et gloriosa sanctorum tuorum oratio. Per. Presia, quesumus, omnipotens Deus, ut quorum memoriam Sacramenti parlicipatione recolimus, fi- dem quoque proſiciendo seclemur. Per Dominum - nostrum Jesum Christum Filium tum, qui tecum. XIX. 1NCIPIUNT ORATIONES ET PRECES COMMUNES COTI- DIANE CUM CANONE. Post prophetia. Deus, qui diligentibus te bona invisibilia preepa- ras}, inſunde cordibus nostris tui amoris affectum, ut te in omnibus et super omuia diligentes, promis- siones luas, quz omne desiderium superant, conse- quamur. Per Dominum nostrum. Collectio. Deus, qui in $sanctis habitas, et pia corda non de- seris, libera nos a lerrenis desideriis et cupiditate carnali, ut, nullo in nobis regnante peccato, tibi soli Domino liberis mentibus serviamus. Per Dominum. Ante nomina. Protector in te sperantium, Deus, sine quo nibil est validum , nibil sanctum, multiplica super nos misericordiam tuam, ut te rectore, te duce, $ic trans- eamus per hona lemporalia, ut non amitlamus zterna. Per. Deus virtutum, cujus est totum, quod est optimum, insere pectoribus nostris amorem tui nominis, et przsta in nobis religiouis augmentum, ut quz Sunt boua nutrias, ac vigilanti studio que Sunt nutrita custodias. | Super oblata. Propitiare, Domine, supplicationibus nostris, et has oblationes ſamulorum ſamularumque tuarum benignus adsume, ut quod singuli oblulerunt ad ho- norem nominis tui, cunctis proficiat ad salutem. Per Dominum. Adesto, Domine, svpplicationibus nostris, et his populi tvi oblationibus precibusque susceptis, ZYZ presentiam luz majeslatis intersere, ut quod singuli obtulerunt ad honorem nominis tvi, cunctis proficiat ad $alulem. Vere dignum et justum est, zquum et salutare. Om- nipotentiam tuam jugiter implorantes, ut quibus an- nua celebritatis hujus vota multiplicas, plenam di- vini cultus gratiam largiaris; et per augmenta cor- porea profectum clementer tribuas animarum, quo ad incommutabile bonum per mutabilia dona venia- mus, temporalique letiliz et gaudia Sempiterne Suc- Dominus noster $ua nos gratia consequatur : et quia Sine ips0 nihil recte valemus eſficere, ipsius semper munere capiamus, ut tibi placere possimus. Per quem Ma, Post communionem. Czlestis doni benedictione percepta, supplices te, Deus omnipotens, deprecamur, ut hoc idem et 8a- cramenti causa sit, et salutis. Per Dominum. Ad plebem. Veniat, Domine, quzsumus, populo suppliccanti tuz benedictionis inſusio, que diabolicas ab eodem repellat insidias, quz fragilitaten+ mundet et prote- gat, quz inopem suslLenlet et ſoveat..... 0 XX. ITEM ALIA” MISSA. B Perpetua, quzsumus, Domine, pace custodi, qui- bus in te spem donasli, et tuz pielatis in nobis pro- pitius dona concede; et ut tuis, Domine, possimus inherere $erviliis, tu n0s, quesumus , ab omni pra- vitate deſende. Per. Exaudi nos, miseralor et misericors Deus, et con- tinentiz $alutaris propitius nobis dona concede. Per. Deus, cui nulla potest conscientia inculpabilis in- veniri, concede nobis tuz pielatis auxilium, ut ope tuz miserationis adjuti, a peccatorum nostrorum nexibus liberemur, Per. Presta nobis, misericors Deus, ut placationem twm promptis mentibus exoremus; et peccatorum veniam consequentes, a Nnoxiis liberemur incursi- bus. Per. Super oblata. Suscipe, Domine, quzsumus, debitorum munera ſamulorum : et tuis donis purifica servientes pietale wysleriis, quibus etiam: justificas innocentes. Per. Alia. Munera, Domine, tibi dicata, quzsumus, $ancti- fica ; et per eadem nos placatus inlende, et a cun- ctis nos reatibus et periculis propitiatus absolve, quos tanti mys(erii tribuis esse consortes. Per. Contestatio. 3234 Vere dignum et justum es, 2quum el $a- lutare. Ut quia twi est operis, $i quod tibi placitum est aut cogitamus avt agimus, tu nobis semper et in- telligendi quz recta sunt, et exSequendi tribuas fa- cullalem. Ut non in nobis nostra malitia, sed indul- genliz tuz preveniat semper affectus, qui nos A noxiis voluptatibus indesinenter expediat, et a mun- danis cladibus digranter eripiat. Per quem Maje. Post communionem. Mysteria sancta nos, Domine, et 8acrificis expleant alimentis, et corporalibus tueantur auxiliis. Per Dv- minum nostrum. Item alia. Da veniam, Domine, peccatis nostris, et medici- nalibus $acrificiis expiatos ab omni pravilate de- ſende. Per. XXL. ITEM ALIA MISSA. Post prophetiam. Deus, qui nobis omnipotentiam tuam parcerdo maxime et miserendo manifestas, multiplica super 367 DE LITURGIA GALLICANA LIPER III. "8 nos gratiam tuam, ut ad tua promissa currentes, ce- A guberna moderamine, ut adsit ei et in 8ecuritate lestium bonorum ſacias esse consortes. Per. Post precem. Omnipotens sempiterne Deus, qui abundanlia pie- tatis tux et merila supplicum exeedis et volta, el- ſunde 8uper nos misericordiam tnam, ut dimitlas quz conscientia metuit, et adjicias quod oratio non prasumit. Per Dominum. Ante nomina. Omnipotens $empiterne Neus, .adesfo propitius invocationibus nustris : et quia sine te nihil poltest mortalis infirmitas, przsla auxilium gratie tuz, ut in exsequendis mandatis tuis, et voluntate tibi, et actione pariter placeamus. Per Dominum. Creaturarum omnium auctor Deus et Domine, qui universa per coxternum tibi Filium, cooperante g Sanclo Spiritu, condidisti, da populis tvis scire quod przecipis, custodire quod przstas ; ut et tua inspira- tione credaris, et nosira semper voce lauderis. Per Dominum. Super oblata. Deus, qui legalium diferentias hosliarum unius s$acrificii perſectionem $anxisti, accipe Sacrilicium a devotis tihi ſamulis, et pari benedictione, sicut mu- nera Abel, sanclifica, ut quod 8inguli obtulerunt ad Majeslalis tuz honorem, cunctis proſiciat adsalulem. Per Dom. Suscipe munera, quxsumus, Domine , quz tibi de tua largitate deſerimus, ut hc 8acrosancla myste- ria, gratiz luz operante virlute, priesentis vile nos conversatione sancliſicent, ct ad gaudia sempiterna perducant. Per Dom. nostrum Jesum Christum. Vere dignum et justum est, zquum et $alutare. Ut Filjus tus Jesus Christus, qui se usque in finem s$xculi suis fidelibus N25 promisit adfuturum, et przxsentiz corporalis mysteriis non deserat quos redimit, et majestatis 8vz beneficiis non relinquat. Ut qui te avctore subsistimus, le dispensante, diri- gamury : non nostris 8ensibus relinquamur, sed. ad tuz reducti semper tramitem veritatis, hxc studea- mus exercere que Pprecipis, ut possimus dona per- cipere que promittis, per Dominum nostrum. Per quem laudant. | Post communionem. Sumpti sacrificii perpetua nos lwitio non relia- quat, et noxia Semper a nobis cuncta depellat. cantela, et inler aspera ſfortitudo. Per Dominum no- strum. Ante nomina. Presia, quesumus, omnipotens et misericors Deus, ut inter hujus vite caligines nec ignoranli: ſallente mergamur , nec precipiti studeamus volur- late peccare ; sed quibus fiduciam sperande pietatis indulges, oplate misericordiz presta benigaus eſ- ſectum, Pateant aures misericordie tuz, Domine, preci- bus supplicantium ; et ut petentibus desiderala con- cedas, fac libi eos, quzesumus, placita postulare. Per Dominum. Super oblata. Deus, cui, omnium $acrificiorum varietate finita, hostiam nunc offerimus singularem, adesto votis tua inspiratione conceplis, ut in te sperantium et desi- deria jubeas gerfici, et peccala deleri, Per Dominum, Remotis obumbrationibus carnalium viclimarum, Spiritalem tibi, summe Pater, hostiam supplici ser- vitule deferimus, que miro ineffabilique mysterio et immolatur semper, et eadem semper offertur, pari- lerque et devolorum munus ZRYG et remunerantis est premium. Per Dominum. Quzsumus, Domine Deus nosler , ut nostris desi- deriis expeditos, devotionem tibi nos liberam atque oblationem oſfferre concedas. Per Dominum nostrum Jesum Christum. Vere dignum et justum est, 2quum et 8alutare. Verbum tuum tibi per omnia cozlernum. Qui $e- metipsum exinanivit, ſormam servi accipiens, ſactus obediens usque ad moriem, mortem autem crucis, in qua pius sanguis in remissionem ſusus est peccato- rum. Venit enim animam svam dare redemptionem pro multis, redditurus utique perenne fidei premium, pro quibus suslinuit crucis opprobrium. Bona quippe et mala erunt #terna, que dabit judicaturus, qui bona et mala termporalia contemni docuit judicatus. Non enim aliter natura delinquit hnmana, nisi aut amando quz ipse contem psit, aut timendo que ipse 8uSLinuit. Unde nos tua providentia regi, tua nos re- demptos gratia gubernari, nullum est certius docu- mentum ; quam ejus evidentia nascentis, patientia morjentis, potentia resurgentis. Per Dominum. X XII. inciert Canon ACTIONIS. Sancta tua nos, Domine, quePsumvus, et vivilicando D Sursum corda. Resp. Habemus ad Dominum. Gra- renovent, et renovando vivilicent. Per Dominum. Ad plebem. Benedictio, Domine, quzxsumus, in tuos ſideles co- piosa descendat; et quan subjectis cordibus expetunt, largiter consequantur : quoniam Sicut superbis resistis, sic humilibus tuis gratiam benignus impendis. Per. XXII. 1TEM ALIA MISSA. Post prophetiam. ; Concede, quzsumus, omnipotens Deus, ut viam tuam devota mente currentes, $ubripientium deli- etorum laqueos evadamus. Per. Pogt precem. Ecclesiam tvam, Domine, quzsumus, perpetuo tias agamus Domino Deo ndstro. Dignum etjustum est. Vere dignum et justum est, 2quum et 8alutare ext, nos tlibi semper et ubigue gratias agere, Domine sancle, Pater omnipotens, zxterne Deus, per Chri- s$wm Dominum nostrum. Per quem Mzajestatem tuam laudant angeli, adorant dominationes, lremunt po- teslales ; c#li celorumque virtutes ac beala Syraſin S0Cia exultatione concelebrant. Cum quibus et no- s$tras voces ut admitti jubeas deprecamur, 8upplici conſessione dicentes : Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Deus Sabaoth. Te igitur, clementissime Pater, per Jesum Chri- stum Filium twwm Dominum nostrum supplices ro- $39 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 34 gamus et petimus , vti accepta habeas et benedicas A omnipotentem, tihi gratias egit; benedixit, fregit, aze dons, hae munera, hrc sancta Sacrifieia inli- bata : in primis quz tibi offerimus pro tua gancts Keclesia catholica ; quzm pacificare, custodire, adu- nare et regere digneris toto orbe terrarum, una cum omnibus orthodoxis atque apostolice fidei cultori- bus. Memento, Domine, 327 ſamulorum fainnla- romque tmarum, et omniom circumadstantiom ; quo- rum tibi fides cognita est, et nota devotio : * qui tibi offerunt hoc $sacrificium laudis pro $e, Suisque om- nibus, pro redemptione animarum $uarum, pro 8pe salutis et incolumitatis 812; libi reddunt vota $na wterno Deo, vivo et vero. Communicantes sed et memoriam venerantes in primis gloriose semper virginis Mariz genitricis Dei et Domini nostri Jesu Chri-ii, sed et beatorum apostolorum ac martyrum tworum Petri, Pauli, Andrez, Jacobi, Johannis, Thome, Jacobi, Philippi, Bartholomei, Matthzi, Simonis, et Tathzi, Lini, Ancleti, Clementis, Systi, Cornili, Cypriani, Laurenti, Crisogoni, Johannis et Pauli, Cosme et Damiani, Helarii, Martini, et om- nium $anctorum tuorum, quorum meritis precibus- que concedas ut in omnibus protectionis tuz munia- mur auxilio. Per Christum Dominum nostrum. Hane igitur oblationem $ervitutis nostrz, Sed et cunctze familize tuz (quam tibi offerimus in honore Domni heati martyris twi ill. et pro peccatis atque offensionibus nostris; ut omnium detjictorum no- s$lrorum remissionem consequi mereamur), quzesu- mus, Domine ut placatus suscipias, diesque nostros in tua pace disponas, atque ab xterna damnatione C nos eripias, et in electorum tuorum jubeas grege namerari. Per Christum Dominum nostrum. Quam oblationem tu Dens in omnibus, quzesumus, benedictam, ascriptam, ratam, rationabilem, accep- tabilemque facere dignare, quz nobis corpus et san- guis flat dilectissimi Filii tui, Domini autem Dei no- $tri Jesn Christi. Qui pridie quam paleretur, accepit panem in «anclas ac venerabiles manus $uas; ele- vatis oculis suis ad cxlum ad te Deum Patrem $uum dedit discipulis suis, dicens : Accipite et manducate : Hoe est enim corpus meum. Simili modo postquam cenatum et, accepit et hunc praclarum calicem in 8anctas et venerabiles manus $uas; item tibi gratias agens, benedixit, dedit discipulis sujs, dicens : Acci- Pite et bibite ex hoc omnes. He est enim calix $an- guinis mei , novi et zterni Testamenti, mysterium lidei , qui pro vobis et pro multis effundetur in re- missionem peccatorum. Hee quotienscumque ſeceri- tis, in mei memoriam facietis. Inde et memores 2g $umus, Domine, nos tni 8ervi, ed et plebs tua sanc- ta, Christi Filii tui Domini nostri tam bealze passio- nis, nechon et ab inferis resurrectionis, sed et in cxos gloriosz ascensionis : offerimus praeclare Ma- B jestati de tuis donis ac datis hostiam puram, hostiam $anctam, hostiam. immaculatam, panem sanctum vitz zternz?, et calicem salutis perpetux. Supra que propitio ac sereno vultu aspicere dignare, et aecepla habere, $icuti accepla habere dignatus es munera pueri tui justi Abel, et 8acrificium patriarche nostri Abrahze, et quod tibi obtulit summus Sacerdos luus Melchisedech , sanctum sacrificium, immaculatam hostiam. Sujplices te rogamus, «1 pelimus, omnipo- tens Deus, jube perferri per manus 8ancli angeli tuj in Sublimi allari two, in conspectu divine Majeslatis uz; ut quolquot ex hoc altari sanclificationis sacro- Sanctum F'ilii tui corpus et sanguinem Sumpserimus, omni benediciione czlesti et gratia repleamur. Per Christum Dominum nostrum. Memento etiam, Domine, et corum (Nomina) qui nos Ppr:ecesserunt cum »igno fidei, et dormiunt in $0mno paCcis. Ipsis, Domine, et omnibus. in Christo quiescentibus locum reſrigerii, lucis et pacis ut in- dulgeas deprecamur, per Christum Dominum no- $trum. Nobis quoque peccaloribus fawulis wis , de mulltitudine miserationum tuarum Sperantibus, par- lem aliquam et $0cietatem donare digneris. Cetera desunt. « Deest hic, ut in mullis aliis, quod nunc hoe loco inserimus, pro quibus tibi offerimus, vel qul tibi, etc. VETUS MISSALE GALLICANUM. 1. WiISSA SANCTI GERMANIL EPISCOPI. 329. Venerabilem diem atque sublimem, ſratres earissimi, prompla devoiione celebremus, miseri- cordiam Domini nostri $uppliciter exorantes, ul beatissimi Germani antislitis et conſessoris $i, cujus exempla miramur, etsi z#quari factis ejus non pvs- $Umus, $allem vestigia sequi, et fidem nobis contin- g#1 imitari. Per Dom. Lollectio. Gratias tibi agimns, omnipotens Deus, pro virtu- tibus heatissimi Germani antistitis tui : quas ei, Pacer omnipotens, non immerito tribuisti, quia te ap9$10- lica conſes-ione rebus omnibus plus 2mavit. D;scussit a truitur tuum regnum, luaque coti- die usque in finem-tela deliciant. Jam pridem pre- ligurats sunt isla quz, pateris, Jain tu vaslatus Agy- ptiorum piagis, tu in Pharaone demersus, in Hierico destructus, in septem Chananzis gentibus $tratus, per Sansonem in Allophylis subjugatus, truncatnus in Golia per David, per Mardoceum in Aman $uspen- Sus, per Danihel in Bel dejectas, in Dracone punitus, per Judith in Holopherne transfossus, per Dominum humanis imperiis Subjugatus, per Paulum czcatus in Mago, ustus in vipera, per Petrum in Simone disruptus, per omnes $anctos ſugaris, torqueris, eli- deris, xternis ignibus et infernis tenebris deputatus. Unde hominem Dominus ZZY noster Jesus Christns in Adam secundo dum de te triumphat, eximit. Abs cede, abscede quocumque es, et corpora Deo dicala ne repelas. Interdicta sint 1ibi ista in perpetuo. In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, et in gloria dominice passionis, cujus crnore salvantur, enjus adventum expectant, judicium confitentur. Per Do- minum. . XI. 1NCiPIT ® EXPOSITIO VEL TRADITIO SYMBOL!. Sermo et $8acramentum totius Symbeoli , ſraires dilectissimi, fides est Christiani hominis et vita : fides in presenti, vita in ſuturo; fides in via, vila in ſeria 1erlix hebdomade Quadragesime. Vide Ordi- nem Romanum, * Alia in Ordine Romano : Audi, maledicte Sa- tana, elic. * In ordine Romano alia oralio, et przcedit hanc exposilionem exposiltio Evangeliorum , que hic $e- quitur, 349 DE LITURGIA CALLICANA LIBER MI. 350 patria; fides in spe, vita in re; fides in prelio, vita A mens ditectus, in quo mih! bene complacaſt, ipsum: in regno : fides in opere, vita in retributione. Ac sic qui fidem cum operibns habnerit in hoc seculo, vitam #rternam recipiet in ſuturo : et jdeo sfatim in prin- cipio Sy: boli habet : Credo in Denm ; et postea in. conelusione Symboli : V itam eternam. Sic ergo est Symbolum, dilectissimi, quasi pulcherrimum #difi- cium bene eceptum ; cujns et firmissimam est fanda- mentum, et inmort»le fastigium, cum in prineipio habeat Deum, et in fine vitam #ternam. Deus est ſundamentum , et vita zlerna fastigium. Fides, ſra- tires carissimi, vite ostium, vie principium, $a- Iutis est fundamentum. Qui divina mysteria intelli- gendo 8e magis capere #stimat quam eredendo, $ic ſacit, quomodo si aliquis, relicta via, petat deviom, audite. Pater ipsum esse dicit Filium 8uvum, et ip- Sum audire jnhet; quis 681 qui neget es8e verum, quod veritas dicit? Sequithy. Credo #t in Jezum Christum Filium ejus unigenitum 8empilernum. lems hebraici vocabnli nomen est, quod aput nos Salvator dicitur. Christis a chrismate, id est ab unctione appeVatur. Unigenitam, inquit. Uni- cus es namque Patri Christus, nt splendor igni, at forti virtus, ut sapientia 8aplenti. Conceptus, inquit, de Spiritu sancto. Spiritus ergo $anctus refertur dominicie carnis et templi creator. * Incipe jam bin- intelligere etiam $ancti Spiritus ma- jestatemn. Sic enim ail Eyangelium : Spiritus sancius superveniet In te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. vel gine. findamento construat zdificium , vel per B yiqate ergo cooperantem sibi invicem Trinitatem. objectum parietem requirat ingressum. Adhibendum est itaque credulitatis 8alnbre compendium, bi im- becilla mens capere non potest czxlesle $8ecretum. Totum ergo cre'!nlitatis pectoris sinum ad vitalis car- minis expandamus oraculum , quod ita incip:t : Credo in Deum Patrem omnipotentem , Creatorem exll et terrx. Credo et in Jesum Christum, Filium ejus unigenitum sempiternum. Qui conceptus est de Spiritn $aneto, natus est de Maria virgine. Passus est svh Pontio Pilato; crucifixus, mortuus,: et sis, proſundisque laci, liberum tamen Svlum inter mortuos, pro $ua exaudisti reverentia, exaudi nos, precamur, per ipsum; ut quasi couse- pulti cum Jesu Filio tuo, $ua vita resuscilali, in hac SUP Superveniente sanctz resurrectionis nocie, ma- gne $ollemnitatis gratia, $u9 dono, tuo quoque bono, et Spiritus sancti convilio et myslerio merea- inur absolvi. Per eum qui tecum. Collectio' sequitur. | Christe, ſave desideriis et precibus nostris, cl presta prosperain hanc supervenientem sancle Pa- sch2 noctem, in qua tecum resurgentes de morte, transire mereamur ad vitam Salvator mundj. Qui vivis. 12 I65 APPENDIX AU OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 364 XXII. INCIPIT ORATIO IN VESPERA PASCHE. Domini gratia * per aquam el sanctum Spiritum renali , et per multiplicem paterne dilectionis pro- visionem innumeris laqueis abstracli, bujus divine dignationis auctorem Dominum, incens0 vespertine® precis $acrificio, et in c#lesti patina per spiritum erecto, et igne illo, quem ipse in nobis accendi desi- derat, sollemniter assalo, precariis affectibus, fra- tres carissimi, deprecemur; ut totius vite crimina, et cotidiani erroris maculas, et humane ſragilitatis debita, in annis septimanze dierum quadraginla, ac sepulti corporis 8vi Sabbato nvbis eoncedat; nos quoque 1n numero veri lsrahelis Mgypto egredi fa- clat; et inimicis percus Hec oralio in Missal: Gothico inscribitur ; Pre- A gloriz, introitu tuo inferni fances inluminasti, stg- pentibus inſeris : quia solus inter mortnos liber a recnrso tro per eamdem noetem Protoplasto ut spo- lia revocasti, per quem tibi nune, Domine, omnes Sancli gratias agunt, et in perpetuo exaltant nomen luum, Qui cum tl. X XI. mciert BENEDICTIO CERE BEATI AUGUSTINI EPI- SCOPI, QUAM ADHUC DIACONUS CUM ESSET, EDIDIT ET CECINIT FELL ITER, Exuliet jam angelica turba cxlorum ; exultent divina ' y$teria, et pro tanti Regis victoria tuba into- net salutaris. Gaudeat $e (antis illius inradiata fulgo- ribus ; ct #terni Regis splendore illuftrata, totius orbis »e sentiat amisisse caliginem. Letetur et mater Eeelesia, tanti luminis adornata fulgore ; et magnis B populorum vocibus hzc aula resnltet. Quapropter adstantibus vobis, fratres carissimi, ad tam miram $ancli bujus Juminis claritatem, una mecum, quzeso, Dei omuipotentis misericordiam invocate ; ut qui me non meis meritis intra levitarum numerum dignatug est adgregare, ut luminis sui gratia inſundente, cerei bujus landem implere praecipiat. Sursum corda. Gra. Contematio nune. Dignum et justum est. Vere quia dignum et justum est invisibilem Deum omnipotentem Patrem, Filium- que Unigenitum ZZ8 Dominum nostrum Jesum Christum tolo cordis ac mentis affectu et vocis myterium divinum excolitur, ita in omnium pectoribus splendor tui luminis conservetur. Quod prestare diguetur, qui cum #t. Collectio post communionem. Impleatur in hohis, qu#sumns, Domine, Sacra- menti paschalis sancta libatio, nosque de terrenis aſſeclibus ad czleste transſerat inslitutum. Per. Collectic sequitur. Exuberet, quzsumus, Domine, mentibus nostris paschalis gratia Sacramenti, ut donis $uis ipsa nos dignos efficiat. XX VII. 1NCIPIT MISSA IN DIE SANCTO PASCBE. Prefatio. 366 Deus, qui per Unigevitum tuun #lernitatis nobis aditum, devicta 1norie, reserasli, da nobis, quzesumus, ut qui Resurrectonis dominice $ollem- nia culimus, per innovationem tui Spiritus a morte anime resurgamus. Per. Collectio sequitur. Deus, qui nos Resurrectionis dominicx ann''a $0l- lemnitate Ilzetilicas, concede propitius ut per tempo- ralia ſesla quz agimus pervenire ad gaudia zterna mereamur. Per Dominum. Collectio post nomina. Quesumus, Domine, jam non teneamur obnoxii damnationis humanz $ententie, cujus nos vinculis hec Hostia paschalis absolvit. Collectio ad pacem Omnipotens sempiterne Deus, qui resurgens a mortuis, passione cassata, potentiorem te tuis disci - pulis reddidisti, concede propitius ut nos quoque Ma- jestati tu hoe paschale sacrificium in honis operibus eſficiat promptiores, et gratiam tuz pietatis ad- quirat. Contemtatio nune. Vere dignum et justum est, te quidem omni tem- pore, $ed in hoc przecipue die, quo tua Resurrectio celebratur, omni ſestivitate laudare, benedicere et predicare quod Pascha nostrum immolatus est Chri- stus. Per quem potestas diabolica cecidit, tartarea inſerni sunt vincula resoluta, chirographum est an- tique prevaricationis extinctum, aculeus mortis ' obtritus ; nos quoque de servitutis jugo dominationis Agypiiz per 5piritales aquas educevs, triutmphans resurrexit in gloriam, et libertati nos, misericordi tuz munere, donavit. Per quem Majestatem tuam. Benedictio popalli, Deus, qui chirogr--phum quo tenebawur obnoxii pretiosi sanguinis effusione delesti, omnium in te pperautium precibus annue, cunctorum necesitatibus APPENDIX AD OPERA SANCTI GERVMANI PARISIENSIS. A C D 372 propitiatus adsisle ; ut prisidio tnz pietatis adjuti, et presentia possint vitare discrimina, et ad-#ternam pervenire corona:n, Quod przstare dignetur. Post communionem . Coneede, quzsumus, vmnipotens Deus, ut pascha- lis perſectio Sacramenti mentibus nostris coutinua perseveret. Per Dominum. Collectio $equitur. Digni nos tui nominis, quzesumus, Domine, famu- los tuos $alutaris cibus et sacer potus instituat, et renovationibus conditionis humane, quam mys$terio continet, ZG7 in nostr is jugiter sensibus operetur. Per Dominum. XXVIII. wissa PASCHALIS. Prefatio Deus, qui paschalium nobis remedia conlulisti, populum tuum cxlesti dono prosequere, ut inde post in perpetuum gaudeat, unde nunc temporaliter exu- tat. Per Dominum. Collectio sequitur. Deus, qui omanes in Christo renatos genus regium et sacerdolale ſecisti, da nobis et velle et posse quod precipis, ut populo tuo ad ternitatem vocato una Sil fides cordium, et pietas actionum. Per Do- Mminum. Collectio post nomina. Sacriſicia, Domine, paschalibus gaudiis immola- mus, quibus Ecelesia tua mirabiliter et renascitur et nutritur. Per Dom. Collectio ad pacem. Paschales hostias immolantes, quzsumus, Domine, ut quod ſfrequentamus actu, comprehendamus affe- ctu. Per Dominum. Contestatio. Vere dignum et justum est, te quidem omni tem- pore, sed in hoc praecipue, Domine, die laudare, benedicere, et pradicare, quod Pascha nostrum immolatus est Christus. Per quem in #ternam vitam filii lucis oriuntur, fidelibus regui czlestis atria re- Serantur, et beatz legis commercio divinis humana mutantur, quia nostrorum omnium Vita resurrexit. Quem in $usceplione mortalitatis Deum majeslatis agnoscimus, et in divinitatis gloria Deum et hominem conliteinur. Qui mortem nostram muriendo destru- xil, et vitam resSurgendo reslituit Jesus Christus. Per Dominum nostrum. Benedictio populi. Presta, Domine, quesumus, ſamulis tuis tales fieri (uz gratize largilate, ut bona tua et fiducialiter implorent, et sine diflicultate $umant. Da eis, Do- mine, regnum wuum justiltiamque semper inquirere, ut quibus indigere eos perspicis, clementer ſacias abundare. Tribue, quesumns, vt piis sectando que tua $Sunt, universa illis salutaria condonentur. Quod ipse. Post communjonem. Adesto, Domine, quzsumus, nostrx redemptions effectibus, ut quos sacramentis #ſernitatis inslituis, vedem protegas dignanter aplandos. Per Nominun. w—_ _——— —_ 875 Collectio 8equitur. Puritica, Domine, quzsumus, menites nostras be- uignus, et renova cz#lestibus sacramentis, ut conse- quenter et corporum prxsens pariter et futurum ca- piamus auxilium. Per, XXIX. rrzw wISSA 11 FERIA PASCHALIS- Prefatio. 368 Deus, qui multiplicas Ecclesiam tuam $obole renascentium, facias eam gaudere propitius de suorum proſectibus filorum. Per Dominum. Item alia. Devs, quj nostram |#titiam in tuo... prasta timo- rem, ut in tuis vigilantes mandatis, placere libi pos- simus. Per Dominum. Collectio nune. . - Pres , quesumus, omnipotens Deus, ut quos aqua SuSCepit ad abluendos, et regenerandos muniat et renatos. Collectio $uper munera. Suscipe, Domine, munera nomini 110 oblata, que in Filii tui Resurrectione triumphantis in gloria , universalis, ejus quzsita sanguine, offert Keelesia. | Immolatio. | Dignum et justum est nos” tibi gratias agere, om- nipotens sempiterne Deus, per Jesum Christum Fi- lium tuum, Dominum nostrum. Per quem humanum genus vivilicans, Pascha etiam per Moysen et Aaron ſamulos tuos agni immolatione jussisli celebrare : consequentibus temporibus usque ad adventum Do- mini nostri Je-u Chris\i (qui sicut ad vietimam du- ctus esl) eamdem consuetudinem in memoria obser- C vare precepisli. Ipse est Agnus immaculatus (ui prioris populi prima Pascha in Agypto fuerat immo- latus. Ipse ext Aries in vertice monlis- excelsi de ve- pre prolatus, 8acrificio destinatus. Ipse ext Vitulus Saginatus qui in tabernaculo patris nostri Abrahe aropter hospites est victimatus. Cujus passionem et resurrectionem celebramus, cujus et adventum $pe- ramus. Et ideo cum angelis et archangelis non ces- $awmus clamare dicentes : Sanctus, Sanctus, Sancins. Benedictio populi. Benedic, omnipotens gempiterne Deus, hanc fami- liam tuam benedictione perpetua, qui vitam humani generis, pro nobis Filio tuo moriente, 8alvasii ; pra- Sla ut in hac populi tui devotione fructus proveniat gaudiorum. Qnod. Collectio pot communionem. Immortalitatis alimoniam conveculi, quesumus, Domine, ut quod ore percepimus mente seciemur. Per Dominum. Collectio $equitur. Repleamur, Domine, gratia muneris sacri, ut que gustu corporeo dulcia venerati contingimus, du!ciora mentibus sentiamus. Per eum, XXX. mis84 PASCHALIS IV FERIA. 369 Dens, qui populum tuun sacro Jordane flumine transacto, terram 1uz fecisti promi-sionis intrare, concede, quzesumus, ut et nos quoque Majestatis tux revelato mys(erio, divina Semper beneficia Sentianns. Per Dominum. DE LITURGIA GALLICANA LIBER WI. 374 Oratio sequens. Annue nobis, quzsumus, Domine, ut quemadimno- dum mysleria Kezurrectionis Domini nostri Jesy $0l- lemnia colimus, ita el in adventu ejus gaudere cum Sanclis omnibus mere-mar. Per Dominum. Collectio nuac. Agnus Dei, qui tollis peccatum mundi, respice 1n uos, et miserere nobis, ſactus ipse hostia qui Sacer- dos, ipse premium gui Redemplor : a malis omnibus quos redemisli, custodi, Salvator wundi. Item alia. Subjectum tibi populum, Domine, propitiatio c@- lestis ampliſicel; et tuis semper fſaciat servire manda- tis. Per Dominum. Immolatio punc misse. B Dignum el juslum et nos Llibi semper laudes et gralias agere, omnipotens sempiterne Deus, per Je- $um Christum Filium tum Dominum nostrum. Qui SIC Ovis ad occisionem pro nobis ductus est, et ut agnus coram londente, sic non aperuit 0s suum. Hic enim est Agnus Dei, unigenitus Filius luus, qui tol- lit peccatum mundi ; qui se pro nobis offerendo non desinit, nosque apud te perpelua a«vocatione defen- dit : tia numquam moritur jimmolaius, sed semper vivit occisus. Pascha enim n«slrum immolatus esl Christus; ut jai non in| ſermento veleri, neque in carnalium Sanguine viclimarum, Sed in azymis $in- coritatis et corporis yeritalis immolemus, Per Chri- Stum Dominuw no>trum. Per quem Majestalem luam laudant. Benedictio populi. Faciat vos Deus veros esse lilios Ecclesiz ; mul- tiplicet vos in timo1e $U0, el abundare faciat ab uber- tate czlorum in omni abundantia $anitatis. Repleat vos omnibus bonis terrarum vestrarum, copia, fru- mentn, vino repleat, et oleo sanctitatis lztificet vos in fliis, exhilaret in familiis, et abundare fſaciat in amicis. Per Dom. : Pogt/x Spiritum nobis, Domine, luz carilatis infunde, ut qiivs uno c#lesli pane: $atiasti, una ſacias pietate coucordes. Per Dom. - XXXI. ITEM MISSA V FERIA. 370. Fac, misericors Deus, ut quod paschalibus celebramus ofliciis ſructiſerum nobis omni tempore D $sentiamus. Per Dom. Item collectio. Benedictionem tnam, quzesumus, Domine, Sacra plebi copiosa pietate largire, quz per luam libi gra- tiam $emper reddatur accepta. Item alia collectic Dens, qu1 populum tnz fecisti redemptionis parti- cipem, concede nobis, quesumns, Uut.et resurrectio- nis dominic# in perpetuo gratyletur. Per Bom. Collectio $equilur. Famuli tui, Domine, qui ad ivam gunt gratiam vocati, tuo indesinenter protegantur auxiliv, ut qui divino «wnt baptisms regenerali uwmmquam A toi re- gui potentia possint evelli. Per Dom. - 375 Immolatio nunc. Dignum et justum est nos tibi gratias agere, 8an- ele Pater, omnipotens, Zterne Deus, per Jesum Chri- stwm Filium tuum Dominum nostrum, quem pro nobls omnibus tradi bostiam voluisti. O mira circa nos pietatis tuz dignatio! O ineffabilis dilectio cari- tatis, ut servos redimeres, Filium tradidisti? O certe necessarium Adz peccatum, quod Christi morte de- zetum est! O fidelem | Forsan ſelicem} culpam, que - talem ac tantum meruit habere Redemptorem |! Num- quam enim quanta cirea nos pietatis tuz dilectio essel, agnosceremus, nisi ex morte unici et coxierni Filii twi Domini ac Dei nostri Jesu Christi probare- mus. Vincit malitiam diaboli pietas luz dignationis ; quia ubi abundavit peccatum, superabundavit et gra- APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 576 A #terne Deus, Rex omnium, ganclificator et couitur generis humani. Qui Filio tecum #terna claritale re- gnante, cum de nullis exstantibus cuncta protulisses, hominem limosi pulveris initiis inchoatum ad $spe- ciem tui decoris animasti, eumque credula persua- sione deceplum reparare voluisli; spiritalis gratiz #terna $uffragia inille nobis per Jesum Christum Fi- lium tuum Dominum nostrum. Qui mortuus est pro- pier peccata nostra, et resurrexit propter juslilica- tionem nosiram. Proplerea cum angelis et archange- lis non cessamus clamare. Benedictio populi. Benedicat vos Dominus, et custodiat semper. Osten- dat Dominus ſaciam suam $uper vos, et migereatur veslri. Convertat Dominus vultum suum ad vos, et tia. Sed plus nobis tua misericordia reddidit quam B det vobis pacem. Per Dominum. invidus inimicus abstulerat. Ile paradisum invidit, tu czlos donas1i; ille mortem temporalem intulit, tu vitam perpeluam tribuisti. Propterea profesis gaudiis, lotus in orbe terrarum mundus exuliat. Sed et su- pernz concinunt Potestates hymnum glorie tuz sine ſine dicentes. Benedictio populi. Bcnedic, Vomine, hos populos tuos, respectui tuo se Supplici oratione curvantes. Fac ante conspectum tuum cum justitia vivere ; $i gecus egerint, judicare. Tribue eis, Domine, in fide credulilatem , in labore virtutem, in afſectu devotionem, in actu prosperita- tem, in victu abundantiam, in pace Iztitiam, in con- versalione gratiam, iu luclatione victoriam. Per Do- minum. XXXIl. 1TEX MiSSA PASCHALIS YI FERIA. 371 Deus, qui per Unigenitum tuum Z#ternitatis nobis aditum, devicta morle, reserasli, da nobis, quzsSumus, ut qui Resurrectionis Dominic sollem- nia colimus , per invocationem tui Spiritus a Morie avime resurgamus. Per Dom. Item collectio. neus, per quem nobis redemptio prestatur et ado- plio, erige ad te tuorum corda credentium, ut omnes regenerati 8acro Paplismate, adpreheadant mente quod mysleriis susceperunt. Per, Collectio. Conſirma, Domine, ſamulos tuos, quos Cx aqua et $piritu sancto propitius redemis1i, ut velerem homj- nem cum suis aclivuibus deponentes, in ipsius con- versatione vivamus, ad cujus $ubstantiam per hec Paschalia mysteria translulisti. Per. liem alia collectio., Concede, quzsumus, omnipotens Deus , ut festa Paschalia, que devotione colimus, moribus exsequa- wur, Per. Immolatio. Dignum et justum est. Vere dignum et justum est nos tibi gratias agere, sancle Pater, 'omnipoteus , * Similis etiam in Gothico. Hodie quoque apud Mediolanum tota Paschez bebdomada missa pro neo- pliytis celebratur. Post communionem. Presla nobis, omnipotens Deus, ut viviſicationis tuz gratiam consequentes, in tuo semper munere 'gloriemur. Per. Collectio. Sacramenta, quz sumpsimus, Domine, et spirita- libus nos expient alimentis, et corporalibus tueantur auxiliis. Per Dom. X XXII. mis8a MATUTINALIS PER TOTAM * PASCHAM PRO PARVULIS QUI RENATI SUNT, MATURE DICENDA. , 372 Deus, qui credentes in te populos gratie tux largitale multiplicas, respice propitius ad ele- ctionem tuam, ut qui sacro baplismate $unt renali, regni c#leslis mereantur introitum. Per Dominum nostrum. C Oratio super munera in die Sabbati exita Þ Pascha Adesto, Domine, supplicationibus nostris, et obla- tiones ſamulorum tvorum, quas tibi offerimus, diem octavaru m $uarum $piritalium celebrantes (quo die eos 8acro ſonle baplismatis renasci jussisti) placitus ac benignus adsume. Immolatio die Sabbati. Vere dignum et justum est : quia verus ille Agnus qui pro nobis est immolatus, qui'moriem nostram moriendo destruxit, et vitam nostram resurgendo reparavit Jesus Christus Dominus noster. Cui omnes angeli atque archangeli incessabili voce proclamant, dicentes : Sanctus. Benedictio populi. Benedicat vos Deus Pater omnipotens, qui ia prin- D cipio cuncla creavit. Benedicat vos Filius, qui de su- perna $Sede pro nobis salvandis descendit. Benedicat vos Spiritus sanctus, qui in columba Jordanis flu- vium in Christo requievit. Ipse yos in Trinitale ac Unitate sanctificet, quem omnes gentes expectant venturum Judicem ad judicandum. Quod ipse pre- slare dignetur. Collectio post communiouem. Presla, quzsumus, Domine, ut sancla 10s tua Cx- pient, dignosque semper $ua perceptione perficiant. Per Dominum. b Id est exeunte Pascha, scilicet Sabbato, que dies octava erat bapiisimi. 377 Collectio $equitur. Adesto, Domine, Deus noster, ut per hxc que ſi- deliter sumpsimus, et purgemur a vitiis, et a peri- culis omnibus exuamur. Per Dom. XXXIV. wis84 IN PASCHA DIE SABBATI. Deus, qui nos Resurrectionis dominicz s0llemni- tate Iztificas, concede propitius, ut per temporalia ſesta que agimus pervenire ad gaudia zterna me- reamur. Collectio. Przsta, quzsumus, omnipotens Deus, ut hujus Pa- schalis Z7Z ſestivilatis mirabile Sacramentum, et lemporalem nobis tranquillitatem tribuat, et vitam conſerat sempiternam. Per Dominum. Item alia collectio. Respice, quzesumus, Domine, et peccatorum no- strorum tenebras averte, ut quos cxercet devotio s0l- lemnitatis, inlustret svIllemnitas piz cognitionis. Per Dominum. Item ccllectio. Deus, qui in sollemnitate Paschali mundo reiedia contulisti, populum tuum , quzsumus, ccolesti dono prosequere, ut et perſectam libertatem consequi me- realur, et ad vitam proficiat sempiternam. Immolatio in die Sabbati. Dignum et juslum esl, necessarium et $alutare est, ut te Dominum ac Deum totis visceribus humana conditio veneretur, Rex mirabilis Christe. Cujus condemnatione tartareis vinculis absoluta credentium turba, liberiatis insignia gratulatur, Qui vere ut Leo de tribu Juda mundo ostensus, animarum devora- torem exlinclum leonem diabolum omnis terra le- C latur. Permittis te clavorum nexibus alligatum, ad slipitem crucis tereri, ut non sit parva quam impius quondam expavescat potentiam. Ad cujus vocem emittens Spiritum , terra tremuit, czlum expavit, dies fugit, $0] obscuratus est, astra abscondentia ra- dios $u6s, simul omnia migraverunt. Cujus descensu, conſractis portis, luget inſernus ; quo resurgente, lx1antur angeli, et exultat terra cum habitatoribus Su's. In quo triumpho conspicitur conminalio illa prophetico ore promissa : Ero mors tua, 0 inlerve. Ubi est ergo victoria tua? nec enim ab alio poterat nisi a Vita mors devorari. Qui descensu $10 eos qui tenebantur a morte, $uperis reddidit resurgendo, ut ejus resurrectio vivorum vel mortuorum lestimo- nio firmaretur. Unde, $ancie Pater, omnipoltens, #terne Deus, per Jesum Christum Filium tuum Do- minum nostrum gloria libi-semper, qui in te, et ex te, et tecum 8emper. Quem te etiam laudant angeli. XXXV. 1Nciett MISSA CLAUSE PASCHE. Concede, quzesumus, omnipotens Deus, ut qui Re- surrectionis dominicz $o0llemnia colimus, per inno- vationem tui Spiritus a morle avim:2 resurgamus. Per Dominum. | Post precem a missa, 37þ4 Deus totius claritatis conditor et moderator, quem czlestia mirantur, et lerrena pavitant, inferna tremiscunt ; cuj angelorum turmz et archangelorum exercitus militant, non uti mundum expngnes, quem DE LITURGIA CALLICANA LIGER II. I7$ A ipse ſecivti, 8ed ut subruas mundi peccata, que dia” bolus adinvenit, quia ita dignatus es diligere bune mundum, ut Unigenitum tuum traderes pro nostra 8alute, cnjus cruce redempti swmus, morte vivificati, passione $alvati, resurrectione glorificati. Per ipsum te itaque supplices inyocamus, ut huic ſamilize tus in omnibus adesse digneris ; sicut adfſuisti patribus noslris sperantibus in tua migericordia, $ic et his omnibus adesse dignare, ut $it in sensibus eorum ti- mor devotionis tux, in corde tides, iu opere justitia, in actu pietas, in lingua veritas, in morihus digsci- plina, ut digne riteque immortalitalis 8ibi premium consequi mereantur. Per Dom. Collectio post nomina. Deum, qui pro ruina totius mundi unicum Filium B Suuin, adsumpla ex carne Virginis veri hominis forma, miltere dignatus esl, ſratres carissimi , $uppliciter exoremus, ut 8icut in hac die Resurrectionis ejusdem nos a morle perpetua cum illo resuscitavit, ita pie- latis suz dono ab omnibus nos inimici tulans insi- diis, inlzs0s ſariat in matris Ecclesiz gremio resi- dere ; et conscientie inlegritate de regeneratione gaudentes, zlernz primitivorum Ecclesi2, quemad- modum devolione ad pre+ens, ita remuneratione ad- gociet in xternum; et hec munera plebis 8uz bene- dicere dignetur. Per Dom. Immolatio clausum Pasche. Dignum et justum est, necessarium et 83lutare est, nos libi gratias agere, omnipotens (licet glorie tua mortalium inembra non congruant) redemptionis no- stre przxferre preconia. Dum hominum genus Man- cipatum morle, inferorum sedibus tenebrarum vinela restringerent, spiritale Verbum (per quod in princh- pio omnia ſuerant constituta) descendit in Mariam 2: que dum partum £uum Virgo miratur, inclausum hominem edidit Deum. Quz tamen tuum esse, summe, omnipotens, antequam nasceretur, cognoverat, quippe quz sciebat mundi esse Principium. Is namque cru- cem $pontanea devotione propter redemptionem hu» mani generis, de inimico tyranno triumphaturus, ascendit : et relicto paulisper corporis tlemplo, in- ſerorum Z7JZ claustra confringens, pristinz (ut ante ſuerat) vile restituit, Nec suſſecerat 8olum hominis emendasse peccatum ; sed per ablutionem cclestem renatos, redivivo ac novo nativitatis genere remeans ad originem $u#, nos ad czlestia regna perduxit, 0 consilium, o divine providentie, 0 inzslimandum reparationis auxilium! Per Virginem nobis gloriosa vita restituitur, que per ligni inobedientiam crede- batur extincta. Per aquam mundi peccata diluuntur, per quam ante senserat mundus ipse naufragium. Tibi ergo, summe Genitor, pura devotione immacu- latum munus offerimus , et elevatione manuum no- Strarum juxta Filii tui Jesu Christi dispositionem , pium $acrificium celebramus.- Per quem {te Jaudant ange)i et archangeli, dicenles. XXXVI. INCIPIT MISSA DOMINICALIS POST PASCHA. Prefatio. Deus qui in Filii tui bhumilitate jaceniem mundum erexisli, |ztiliam concede fidelibus tuis, ut quos per- 379 APPENDIX AD OPERA SANCTi GERMANI PARISIENSIS. 380 petum mortis eripuis'i casibus, gaudiis facias sempi- A apostolo, conlatis clavibus regni exlestis, animas li- ternis perfruj. Per. Collectio sequitur. Deus, in cujus precipuis mirabilibus est bumana reparalio, solve opera diaboli, et moriiſera peccali vincula disrumpe, ut destructa malignitate, quz no- cuit, vincat misericordia quz redemit, Per Dowinum. Collectio post nomiaga. Benedictionem, Domine, nobis conſerat salutarem SACrA Semper oblatio, ut quod agit myslerio, virtule perſiciat. Collectio sequitur. Deus, qui nos per hujus sacrificii yeneranda com- mercia, unius 8umme Divinitatis participes cffecisti, presla, quzSumus, ut Sicut tuam cognoscimus veri- tatem , sic eam dignis moribus adsequamur. Per. Contestatio nunc. Vere dignum et justum est.... per Christum Do- minum nostrum. Qui humanis miseratus erroribus , per Virginem nasci dignatus est; et per passionem mortis a perpetua nos morle liberavit, ac resurre- ctione 81a elernam nobis contulit vitam. Quem lau- dant angeli. | XXXVII. tTEM Mis8a POST PASCHA ANTE ASCENSA DOMINI. : 376 beux, qui hoe nobis conſers gratia tua, ut justi ex impiis, et beali eſficiamur ex wiseris, adesto tuis operibus, tuis adesto muneribus ; ut quibus inest fi- dei Justificatio, non desit perseverantiz fortitudo. Per. Collectio. Deus, qui es misericors in operibus, justus in ju- C diciis, largus in donis, multiplica super nos miseri- oordiam tyam : et quia tu nobis es bonorum causa meritorunt , eustodi quod tribuis, ut invenias quod vorones. Per. . Collectio post nomina. Presla, Domine, quzsumus, veritati, ut illius sa- lutis capiamus effectum, cujus per h@ec myteria pi- guus accipimus. Per. Collectio, Respice, Domine, propitius ad Mmunera que Sacra- mus, ut el tihi grata sint, et salutaria 6emper exi- Slant. Per Dom, Contestalio uunc. Vere dignum et justum esl, devolo munere postu- lantes, ut tempora, quibus post Resurrectionem Do- minus noster Jesus Christus cum discipulis suis cor- poraliter habitavit, pia devotione tractemus. Quem 1. XXXYVII. inCIPIUNT COLLECTIONES IN ROGATIONIBUS PER DIVERSA LOCA SANCTOKUM NUNC. ln $saacito Petro ®. Ownipotens gempiterne Deus, qui beato Petro a Fedem fere $tationes, exdemque orationes in Missali Gothico. Unde colligere licet has orationes ſurs50e communes, non loci alicujus pecularis, ad quem hec Missalia pertinuerint. b [ta etiam jejunium in (othieo, Supra, tt hoc Iridwo., Vide $ermones tres C#ini a sermone 175, qui primus est de Litania , ubi jejunia dicuntur pecessaria « lribus bis gandi adque solvendi pomiificium tradidist}, exaudi propitius preces nostras in die jejunii hojus; et in- tercessione ejus, quesnmus , ut a peceatornm no» slrorum nexibus liberemur. Salvator mundi. Oratio in sancto Stephano. Praga, quesumus, omnipoiens of misericors Deus, ut ſragilitali nostre adfliciz in diebus istorum jejuniorum magnificus levita beatus Slephanus Juxi- lium interventionis exhibeat, qui, imitator dominice passionis et pietatis, primus in cruore martyrii eni- tuit; et semper $it perſectus s8uffragator, atque, ts concedente, promptus adjutor. Per Dominum. Item oratio in sancto Martino. Porrige dexteram tuam, quzsumus, Domine, plebi B (uz in die jejunjorum $suorum tvam misericordiam postulanti, ut intercedente beato Martino, terrores imminentes declinemus; et solatia vite immortalis accipiamus, et ZJ7J sempiterna gaudia comprehen- daraus. Per Dominum. Oratio in 8ancto Gregorio. Omnipotens sempiterne Deus, jejuni de tuis etiam donis satiati , vel qualilet maceratione confecti, Ma- jeslatem tuam $supplices exoramus, ut expulsis de cordibus nostris peccatorum lenebris, in die jejunii, interredente Summo antislite nostro et dCivinorum mysteriorum capace Gregorio, ad veram lucem, que Christus est, nos facias pervenire. Per Dominum nostrum. Item collectiones in quo loco yolueris. Quesumus, Domine Deus noster, vitia carnis spi- ritus virtute constringe, ut, intervenienle ill. in hoe jejunio , nostra in virtutibus reficiatur infirmitas. Collectio sequitur. Propitiare , Domine, 8upplicationibus ; et nos in jejuuii cultu vacantes, obtinente beato ill. pervigili protectione, custodi; ut nallius animam diabolus per- lidiz telo vulneret, oullius mentem veueno ſalsitalis occi dat. XXXIX. INCIPIT MISSA IN ROGATIONIBUS. Memores czlestium przeceptornm, peccata nostra coram Domino defleamus, serentes in lacrymis quid metamus in gaudiis: simus in oratione $olliciti, jeju- niis prompli, in eleemosynis liberales, ut promisse retributionis gloriam devota fide et fructuosa opera- tione mereamur. Per Dom. Collect io $equitur. Deus, qui Ninivitis pro peccatis svis jejunantibus pepercisli, te $upplices deprecamur, ut et nohis in hoc jejunio Þ nostrorum indulgentiam per solitam misericordiam largiaris. Per. diehus, quos regulariter in toto mundo celebrat Ec- clesia. » Hoe in 8ermone item Cesarins reprehenfit evs qui ad Ecelesi»» conventus istis diebus « tarde veniunt, et prius quam mysleria rompleantur absce- (unt; et in ipsa ecclesia otiosis (alulls vacantes, nec ips\ p$allunt , nec alios psallere, vel orare permil- tant.» EL in sermone Sequenti hortatar Fideles , ut ne ve « de Ecclesiz convealu Subtrahbant in sex Ho- ris » Canonicis. - ODS OI——_— «. — = — —— —__ & 381 DE CURSU GALLICANO DISQUISIFIO. 382 Colleetio post nomina. Recensilis oFerentum nominibus , accineti absu- aentie Cibis , et devoto pasli jejunio, petamus a Do- mino Salvatore hostre uti hac adoranda 8acrilicia , quz pro spiritibus pausantium et nostris noustrorum- que peecalis cure pietatis offerimus, sicut munus Abel jusli sui . . . beuedicat, et in NO. . . ficata cu- Stwdial. Per. Colleetio sequitur. 378 Suscipe preces populi ti, clementissime A Pater, et direcias in spiritu two oblationes, quasi odorem incensi flagrantis , adsume. Per Dom. Conteslatls nunc. Dighum et justum es1 libi santificare jejunium , quod. nos ad animarum medelam et eatigationem corporum 8ervare docuisli : quia restrictis corpori- bus, anime saginantur ; et in quo homo noster exterior adteritur, dilatatur interior. Memento ita- que, Domine, in hoc jejunio miseration. Reliqua desnnd. Hactenus tfria Missalia, quz a Thomasio publici juris facta $unt, retulimis : quorum primum, id est Gothicogallicanum , paucis exceptis, integrum est, ae potioris momenti ; alia duo mutita swnt. Horum omnium capitulatioues habentur initio; hujus operis. Notas numericas in capite singulorum articulorunr supplevimus in secundo et tertio Missali ( nam in primo adscripie erant in Colice ms. ) pro commotdo lectorum. Probationes quasdam coronidis loco adjiciewus ad ealcem operis , id evt veteran quedam munu- menla, ad illusfrandam tum Liturgiam Gallicanam , tum sequentem Disquisitionem. Utinam boc opus cedat in Dei gloriam, et in wilitatem Ecclesiz catholice, in primis Gallicapz! Saltem is esl 8copus operis, utinam et fructus ! FINS LITURGIE GALLICANE. DE CURSU GALLICANO DISQUISITIO, 379 |. Post commentarios de Liturgia Gallicana, B fuisset. Sed quisquis, qualisve it auctor, eo nohis proximum est ut'de divinis officiis que in Ecclesia Gallicana jam inde a primis temporibus oblinverunt breviter disseramus. Neque vero id svasit argumenti modo affinitas, sed etiam Leetionarii Gallicani oc- casio, in quo nonnulla que ad officia ecclesiastica pertinent reſeruntur. flanc autem Disquisitionem in- scribimus De cursn« Gallicano ; quo nomine $lalas Ecelesiz preces , que $ub Breviarii nomine per $sin- gulos dies decurri ac recitari debent, majores nostri solebant significare. Hine Gregorins Turonensis an- itstes librum e 8vis unum De cursibus ecclesiasticis inscripsit : qui liber si ad nos usque pervenisset, fa- cilis et compendivsa ense1t hwec de Gollicanis ofliciis commentatio. $ed quoniam in tenebris ( $i tamen utendum est, quando 8galtem ejus antiquitas ex ipsa Codicis vetustale comprobatur. Suspicatus gum ali- quando, hunc es8e ipsummet Gregorii nostri librum de cursibus ecclesiasticis ; 8ed postmodam aliter vi- Sum est, lum quia de cursu sanclti Columbani, qui vixdum Gregorio vivente institutus erat, et de ejus atque Sanctii Kuxlasii abbatis Actis post Gregorii obitum scriptis mentionem facit ; tum quia potius Brilonem aut Seotum refert stylus cjus et oratio. 3. Quinque avlem cursuum ecclesjasticorum ge- nera lvlidemque eorum auciores dislinguit ille ano- nymus. Primum Asiaticum appellare licet , quem a sancto Joanne evangelisla, eju 8que discipulo Po- lycarpo Smyrneorun primo episcope institulum di- uspiam esl ) bactenus delitescit curandum porro ext (| Cit ; ac deinde per Trophimum Arelatensem, tum per ut ex aliſs, qua fieri poterit, monnmentis horum officiorum notitiam eruamus. Ubi in ipso limine le- ctorem monemus 10s hic non tam de monachorum , 380 quan de clericorum officiis acturos , lamelisi monachi mullis in locis 8acre psalmodiz exemplum p1xbuerunt. C1. Qnedem premiliuntur de divinorum offtciorum ori- gine, progressu, el incremenio apud OUrieniales et Occidentales. , 2. Atque ut clara et facili ratione procedat hec disquisitio, a variis divinorum officiorum modis, qui tam in Oriente quam in Orcidente a primordiis inStituti s8unt, exordium ducimus. Et quidem 8i conslaret de nomine et auctoritate iflius scriptoris , cujus de cursuum ecclesfaxlicorum origine libellas apud Spelmannum vulgatus est, expedita esset hoc Je argumento sententia, modo ut 8anior et integrior Photinum el ZB] Ir-cnxum Lugdunenses episcopos in Gallias propagatum. Alterum voco Alexandrinum , auclore Marco evangelisla ; qui cursus ia Monadle- riis Lerinensi et Massiliens| Cassiani receplus 8it, alque inde per sancios Germanum Antissiodorensem et Lupum Tricassinum antistites in Scoliam, el per Cesarium in Arelatensem Eccl'siam inductus, quem demum Columbanus apud Luxovium admiserit. Ter- lius cursus orientalis « a sanclo Chromalio et Helio- doro, et beato Paulino, sen et Athanasio episcopo edi- tus, qui in Gallorum consuetudine non habetur; quem Sanctus Macarius decantavit ; hoc ext per duodenas horas, » nempe « unaquaque hora. » ()Juartus cursus Ambrosianus dici potest , 5eu Mediolanensis , quem D « beatus Ambrosius propter hareticorum Urdinem dissimilem composvitl, » et quicem alium quam qui cin alia antra decanlabatur. » Ex quo Bellarmini Sententia conlirmalur, aS>Crentis conlra yuoruindam 383 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERNAM PARISIENSIS. 384 aliorum opinationem , Ambrosium palmodie in A tus originem Ignatio, tertio post Petrum Antiocliz occidentalibus Ececlesiis primum inStitutlorem non lvisse, quod ex Augustini Conſessionibus iNi colli- gebant; $ed id tantum curasse, ut secundum mo- rem Patrum orientalium psalmi atque hymni a po- pulo etiam canerentur, cum antea a Singulis singuli, vel cerle a 80lis clericis apud ltalos recitati ſuissent. Quintus denique cursus est sancti Benedicti, quem a cursu Romano parum discrepasse tradit vetustiss- mus ille scriptor, cujus libellum Spelmannus edidit in tomo | Angliz Concilorum, pag. 176. Hic , quis- quis ille est , cursus ecclesisticos cum Liturgia con- . ſundere videtur. Nam agens de cursu per $anctum Marcum instituto, ita illum describit, ut « Sanctus, yel Gloria in excelsis, vel orationem Dominicam, et in Syria episcopo, tribuit in lib. vi, cap. 8. Seribit quippe « Ignatium vidisse aliquando angelos bymnig alternatim decantatis sanctam Trinilatem celebran- tes; indeque cane:di rationem, quam in illa visionue animadyverterat, ecclesiz Antiochensi tradidisse ; unde isla traditio ad omnes postea Ecclesias permea- verit. » Idem auctor eodem in loco commenmorat hunc ritum a 8ancto Joanne Chrysostomo Constanti- nopoli ſuisse in$titutum ex #mulatione Arianorum, « qui $ingulis hebdomadis, quolies festi dies occur- rebant, id est Sabbato ac die Dominico, in unum congregati, hymnos apte ad suam heresim composi- tos, alternalim sibi respondentes canebant, -noctur- nis scilicet ac matutinis horis, » Hune vero alternum Amen, » universi, tam viri quam ſeminaz decan- B cantum Socrates antiphonarium , @vripuvov vuvuSiay larent. 38J 4. Verum longe diversam , et quidem accu- ratiorem psalmodiz apud Orientales rationem nobig exhibent Cassianus, Socrates et Theodoritus. Cas- Sianus quippe, omissis variis typis, quos pro loco- rum varietale dissimiles ſuisse dicit, duo precipua psalmodiz apud orientales monachos genera descri- bit : unum eorum qui in Agypto et Thebaide, alle- rum eorum qui in Palzstina et in Mesopotamia ver- $abantur. His duobus accurate exponendis secundum ac tertium institutorum libros insumit. 5, Agyptiorum typus in summa is erat. Primo duabus tantum vicibus in oratorium conveniebant, vesperi scilicet, ac media nocte, et $ingulis vicibus psalmos ducdenos canlabant, aliis horis psalmos in cellulis suvis inter laborandum recitare $0litl. - Se- eundo hos duodecim psaInmios unus tantum lector aut cantor, id est 8inguli singulos, vel unus admodum el alter senos, in medio ſratrum consislentes decan- labant, exteris sedentibus et intentis. Tertio psal- mos , przesertim longiores, non continue et uno tra- ctu, 8ed meditalione aut brevi oratione interposita recitabant ; et ps1lmos ips0s, non versiculo Gloria Patri , ed alia brevi precatione ; duodecimum vero voce Alleluia concludebant. Quarto finitis psalmis duz lectiones recitabantur, una ex Veteri, altera ex Novo Testamento; Sabbato ex Nvo., Quinto his per- actis, omnes in genua procumbebant ; et tunc ab- bas seu prepositus omnium fratrum vola precesque in unum colligens , publica precatione ( Collectam appellamus ) officium (iniebat. Sexto denique reversi in cellas svas, hora terlia, $exta, el nona lernos psalmos inter operandum persolvebant, privatis de . cxlero precibus intenti. lliud tantum diebus 3&3 Dominicis et ſestis peculiare erat, quod ad tertiam borim in oratorium conveniebant , ut sacris myste- riis interessent. Et is quidem apud Agyptios mona- chos psallendi ritus vigebat -s#culo v. Idem ſere obtinebat in Palzstine et Mesopotamie ce&nobiis , nisi quod ad singulas horas solemnes oratorium ſrequentabant , ut in publico conventu ternos Deo p$almos persolverent. 6. A Cassiano venio ad Socratem, qui alterni can- appellat ; unde antiphone, que ad alternum psal- morum cantum prxcinuntur, nomen retinuerunt. 7. Henricus Valesius, vir cl., in annotatione ad hunc de Ignatio locum, ait se nescire unde hc hau- $erit Socrates, « Conslat enim, inquit, primos om- nium Flavianum ac Diodorum, regnante Constantio, psallentium choros Antiochiz bifariam divisisse, et psalmos Navidicos ZFþ& alternis canendos eis tradi- disse; eamque rem primum Antiochie institutam, postea ad reliquas totius orbis ecclesias dimanasse, » testante Theodorito in lib. n Historie, cap. 24, et ante illum Theodocro Mopsuesteno, Imo eam psal- modiz 8peciem jam ante Flavianum atque Diodorum a Syris ſuisse usurpatam Valesius colligit ex Theo- C dori Mopsuesteni ſragmento, quod reſert Nicetas in Thesauro orthodoxz fidei, lib. v, cap. 30. Quidquid 8it de auctore, alternum cantum fempore Gregorii Nazianzeni in monasteriis utriusque $exus jam rece- piissimum ſuisse maniſestum est ex jambico ejus carmine de virtute, sub finem, idque omnibus nolis- 8imum esse dicit. Eorum chorum angelicum vocat, « qui nunc $imul, nunc vicibus alternis canit. » Ev papwvey, GvTWpPwyev ay fEhuv GTAT. Itaque $altem inde constat, uno ante Casg8ianum $82- culo hunc alternis canendi ritum apud Orientales inolevisse, qui sensim inde manavit ad Occidentales. Lege eruditissimum in lib. 1 Discipline ecclesiasticz, capp. 34 et 35. 8. Quinam psallendi modus Rome per ea tempora D gervaretur, non facile est definire. Si certa et exp!o- rata esset velusti illius apud Spelmannum auctoris sententia, nempe $ancti Benedicti cursum a Romanv parum discrepasse, vbvia esset de Romano conjectu- ra, cum Benedictinum in regula nosira expressum habeamus. At Romanum, saltem in aliquibus, ab eo diversum fuisse hinc colligitur, quod $ancius Bene- dictus ad feriales matutinas Laudes « canticum unum- quodque die $u0 ex prophetis, sicut psallit Ecclesia Romana, » instituat cap. 43, de aliis- etiam id dictu- rus, $i ipsius ritus cum Romano peuitus convenis- et; nec ane reliquisset ZB&$5 in abbatis arbitrio ut s$uam psalmodiz dispo>itionem mutare posset, $i Romanum canonem in omnibus secutus ſuisset. 385 DE CURSU GALLICANO DISQUISITIO. 386 Theodemarus abbas Casinensis, seu Paulus Diaco- A rei testem habemus Adriani papz | epistolam 3 : nus ejus nomine, in epistola ad Carolum Magnum quzstione proposila, cur Sanctus Benedictus nullas in #$late pro nvcturnis Vigiliis lectiones przcipiat, hanc aſſert causam : quia « necdum eo tempore in Romana Ecclesia, sicut nunc leguntur,' sacras Scri- pturas legi mos ſuerit; sed post aliquot tempora hoc institutum, $ive a beato papa Gregorio, sive, ut ab aliis aflirmatur ab Honorio. Qua de re (addit Theodemarus) noslri majores instituerunt ut in hoe $2cro nostro cenobio tres quolidianis diebus #$tivo in tempore ex Veleri Testamento lectiones legantur, ne a Sancta Romana ecclesia discrepare videren- tur. » 9. De Theodemari priori $enlentia, scilicet $a- « Vitz Patrum $ine probabilibus aactoribus minime in Ecclesia leguntur. Nam ab orthodoxis titulatze et $uSCipiuntur, et leguntur. » Imo etiam tunc conſes- zorum Vitas in Ecclesia Romana recitari mos eral, probante Joanne Diacono in przſatione ad Vitam Gregorii Magni, in qua Joannem papam VI! sic a/lo- quitur : « Nuper ad Vigilias beati Gregorii Romani poutificis, Anglorum scilicet gentis Z&7 apostoli, lectione de Paulino civitatis Nolane presule consue- tudinaliter personante, visus es a venerabilibus epi- SCOpis, divino quodam instinclu commotus, requi- rere, cur lantus ponlifex, qui mullorum $ancltorum vitas lexuerat, gesiis propriis in propria duntaxat Eeclesia caruisset. » eras Scripturas in Romana Ecclesia tempore 8ancti B 11. Hinc etiam patet tractatus Patrum defectu Benedicti lectas non fuisse, legitima dubilanii ratio est. Neque enim verisimile est aut nullas tunc in di- vinis officiis lectiones; ant $i alique ex aliis, non etiam ex Sacra Scriptura institutas ſuisse. Sane cum Gelasius papal, in concilio Romano, qui libri le- gendi, quive non legendi essent deſinit; id de le- ctione publica in ecclesiis ſacienda intellizerc vide- tur. In eo autem Decreto, etsi gesta sanctorum mar- tyrum $uscipiuntur ; nibilo minus eorum Acta non probantur ad publicam lectionem. « Sed ideo $ecun- dum antiquam consuetudinem (inquit Gelasius) $in- gulari cautela in 8ancla Romana ecclesia non legun- tur, quia et eorum qui conscripsere nomina penitus ignorantur; et ab inſidelibus aut idiotis superſlua, propriarum lectionum in eadem Ecclesia receplos fuisse : quorum delectus in arbitrio episcopi erat tempore Gregorii Magni, ut conslat ex lib. x, epi- stola 22, ad Joannem Subdiaconum Ravennatem, in qua non probat quod Marinianus ejusdem urbis epi- Scopus « commenta beati Job publice ad Vigilias legi praecepisset. Sed dic ei, inquit, ut commenta Psalmorum legi ad Vigilias ſaciat, que mentes $Pcu- larium ad bonos mores przecipue inſormant. Negue enim volo, dum in hae carne sum, $i qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotescere. » Ita pon- tiſex maximus et modeslissimus. 12. ſdem Gregorius Magnus in s8ynodo Romana” $latutum edidit, ut ne diaconi, « quos ad pr:edicatio- aut minus apa, quam rei ordo fuerit, scripla esse C nis eleemosynarumque $tudium vacare congruebat,? putantur, » Quidam hoc decret1m Gelasio abjudicant, atque Hormisdze tribuunt. At Gelasium anctoren preſert vetustissimus Z&6 Codex Palalino valica- nus n. 495, in quo habetur Missale Francorum, scri- ptum litteris quadratis ante annos fere mille ; in cu- jus fine, teste Thomasio, hoc decretum habetur sub hoc titulo : Incipit Decretale 8ancti Gelasii pape ur- bis Rome. Ad hec inter Codices qui Ludovici Pii principatu Ab Ansegiso abbate Flaviacensi monaste- rio concessi leguntur in Chronico Fontanellensi, re- censetur volumen unum, przeter alia « continens decrela Gelasii pap# de libris recipiendis, et non re- Cipiendis. » Itaque nullatenus dubito quin hc epi- Stola decretalis Gelasium auctorem habeat. Czterum in posterum cantorum officio fungerentur , dum cantores ipsi ob vocis suavitatem ad sacri altaris un: - nisterium adhiberentur. « Unde fit plerumque ut ad $acrum ministerium, duin blanda vox quzritur, quzeri congrua vita negligatur; et cantor minister Deum moribus stimnlet, cum populum vocibus delectal. Qua de re przxsenti decreto conslituo ut in 8ede hae Sacri allaris ministri cantare non debeant, solumque evangelicz lectionis oflicium inter missarum $olem- nia exsolvant ; psalmos vero ac reliquas lectiones censeo per Subdiaconos, vel, si necessitas exigit, per _ . minores ordines exhiberi. » Hoc decretum referiur in lib. 1v, epistola 44, et apud Agobardum, de cor- reclione Antiphonarii. Hzc gg de ritu Ecclesiz predictum Romanz ecclesiz morem, ut martyrum D Romanz; cujus normam, qualis postea in divinis passiones publice non legerentur, carpere vide anti- quus auctor, qui Acta sanctorum Cantianorunm scri- psit, prout in consequentibus inter Probationes refe- rentur. 10. Et quidem, ex ejusdem Gelasii decreto, «Actus beati Silvestri, licet ejus qui conscripsit nomen ignoretur, a multis tamen in urbe catholicis lege- bantur, et pro antiquo usu mullz hc imitabavtur Ecelesiz. » Unde apparet, non in tota Romana Ee- clesia, sed plurimum in Lateranensi, ejusmodi Acta, que auctoris nvinine destitula erant, lecta haud ſuisse. Alia vero, que probabiles habebant auctores, $:cculo vin in Ecclevia Romana legebantur. Cujus olficiis oblinuit, ex Gregorii VII decreto intelligi- mus. 13. De Ambrosiano seu Mediolanensi psalleudi ritu antiquo (nam modo usitatus recentior est) id lantum compertum habemus, quod populus, id est uterque $exus , Psalmos promiscue, $ed allernis cantaret, Huc facit ipsius Ambrosii expositio in psal - mun 1: « Mulieres Apostolus in ecclesia tacere ju- bet; psalmum etiam bene clamant. Quantum labora- tur in ecclesia ut Gat silentium cum lectiones legun- tur ! Sj unus loquitur, obstrepunt universi; cum psalmus legitur, ipse $ibi effector esl silenlii ; ownes loquuntur, et nullus obstrepit. » Itague cum lector 387 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. Scripturas recitarel, viz impetrari peterat sjlentiam ; A ecclesia stans tam devole voce personui : Nunquam cum vero psalmus cantaretur, ebstrepebat nemo, quoniam omnes canlu eccupail erant. Hujusce ritus originem describit sagclus Augistinus in lib. ix Con- ſessionum, cap. 7 : « Neon longe caeperat Mediola- nensis Ecclesia genus hoc congolationit et exhorta- tionis cclebrare, maguo 6udio (ratrurm concinentium vocihbus et cordibus. Nimiram anous erat, aut non multo amplins , cum Justina , Valentiniani regis pueri mailer, homigam luim Ambrogum pereque- retur h@resis $u2 c2usg, qua ſueral 5educia ab Aria- nis. Excubabat pia plebs in egclesia, merj parata cum episceps 5erve ko... Tune bymuyi ef psalmj wt canerentur Secundug morem Qrienlalign partium, ne populus maroris ledio contabhesceret, iastitulum es, et ex illo in hodiernum relentum, muliis jam, ac pene omnibus gregibus tuis el per cxleras orbis partes imilantibus. » ldem $sanclus Auguslinus, ia ejusdem libri 1x cap. 4 exprimens anjmj Suj afſectum, cum legeret psalmos David, swbdjt : s Quas Ubi vo- ces dabam in psalimis jl/js, et quvmodo jy Je inflam- mabar KY ex eis, et accendebar gos recitare, $i possean, toto terrarum orbe adversus lyphum gene- ris humani ! Et tamen Lolo orbe cantantur, et non e-t qui se abscondat a calore tug. » Et in capites6: « Quantum flevi in hymns et canticis luis, Suave 80- naniis Ecclesiz Luz vocibus commotys acriter! Vo- ces illz influebant auribus meis, et eliquabatur veri- las tua ip cor meum ; et exzstuabal inde affectus pie- talis, et currebant lacrymz, et beye mihi erat cum vidi justum derelictum, » etc. Verum non a populo, $6d a leciore s0lo quandoque pealmum integrum ſuisse cantatum alibi declarat vir sanctus, neinpe ini- tio enarration:s in psalmum cxxxvin : « Pealmum nobis brevem paraveramus, quem mandaveramus cautarti a lectore; 8ed ad horam, quantum videtur, perturbatus, allerum pro altero legit. Malumus nos in errore lectoris $equi volontatem Dei, quam no- Stram in nostro proposito, dem non obscure innit Slalim ab exordio enarrationis in psalmum 1.xxxv1 : « Pealmus, qui modo cantatus est, brevis est numero verborum, magnus pouadere sententiarum. Nam Lotus lectus esl, » etc. 15. Sed dicendum videtur, duobus modis in Afri- B cana Ecclesia psalmos fuise recitatos, nempe vel cantando ad Deum laudandum, vel alta voce pronun- tiando ad psalmum exponendum. Primus modus al- ternis choris, secundus per solum lectorem. Hze lectio in arbitrio exponentis erat; qui quem volebat psalmum in argumentum 8u2 Concionis as8umebat, Cantus vero ille certis aliquando psalmis pro dierum qualitate addictus eral, ut patet ex Augustini enarra- tione 2 in psalwmuimn xx1!, num. 28, et ex aliis lecis, quz brevilatis causa pretermittimus, Posumodun cum majores in vita Christiana progreecus ſecigset Sanctissimus Doctor, illam modulationis guavilalem, que lantopere ipsum aliquando aflecerat, simplici p8al,morgum prolationi cum gravitate ſaglz poslpone- bat. lia enim loquitur in lib. x Conſessionam, cap. eis. » Denique cantum cum $uavi vocum modula- GC 33 : « Sed valde interdum, ut melos vmne cantile- tione conjunctum fuisse idem teslatur in lib. x Con- fessionum, cap. 55, Psalmis interserebantur eliam hymui, qui ab auctore Ambrosiani dicti sunt. De his omnibus testis es Paulinus in Ambrosii Vita : « Hoc in tempore primo antliphonz (id est alternus cantus) hymni, ac vigilie in ecclesia Mediolanensi celebrarj caperunt. » Et Ambrosius ipse in Hexaemeron lib. 111, cap. », Ecclesiam mari comparal, in. qua « re- 8pons0Triis (Seu allerno cantu) pSalmorum, cant vi- rorum, mulicrum, virgizum, parvulorum, cons0nans undarum ſragor resultat. » Idem hymnorum $uorum meminit in opusculo de Spiritu $ancto, et in epi- © $tola 32. 11. Quz superius ex cantu psalmorum Mediolani narum Suavium, quibus Davidicum Psalterium 9&1 ſrequeutalur, ab auribus meis removeri velim, aique ipsius Ecclesize : tuliusque mihi videtur quod de Alexandrino episeopo Athanasio s&pe mihi dictum commemini, qui tam modico flexy vocis faciebat 60- nare lectorem psalmi, ut pronuntijanti vicinior esset, quam canenli. » Alius igitur erat tunc in Ecclesia ri- tus, quando Alexandrinum Augustiaus pref -rebat. Denique in Africa psalmis etiam intermiscebantur certis diebus lectioues, « que ila erant ayuuz, ut alie esse non possent, » ait idem Auguslinus initio expositionis in primam Joannis. Ia conciliv Carthagi- nensi 11 statuitur canone 47 : Ut preter Scripluras canonicas, nihil in ecclesia legatur sub nomine divina- igstituto sibi accidisse narrat Augustiuus, ab baptismi D rum Scripturarum. Qu:z clausula non cxcludit Lracta- ipsius lempus, id csL ad annum 387 referenda $unt. Eumdem ritum in Africam ipse invexit episcopus. Alternum porro fuisse colligimus ex ejus enarratione in psalmum xxv1i, num. | : « Voces isle psalmi, quas audivimus, et ex parte cantavimus, » etc. Tum enar- rando psalmum xLvi, num. 1 : « Itaque in hoe psal- mo, quem cantatum audivimus, cui cantando respon- dimus, ea $umus dicturi que nostis. » Alii ergo unum versum, alii alium vicissim decantabant; ac deinde post psalmum sxpe expositio ab episcopo facta 8ub- $equebatur. Cantabatur ZJQ aviem a populo stante, ex Sermone 3 in psalmum xxxv1i, num. 2: « Ceriene yverum est quod cantavi! certe verum est quod in tus sanctorum Patrum, nec lectiones marlyrum pas- Sionum, quas legi permiltit concilium Aſricanum, cum anniversarii dies earum celebrantur. Caule vero ac religiose a Patribus synodi Milevitane $ub Inno- centio | decretum esl, canone 12, ut nullz preces di- cantur in ecclesia, nisi que a prudentioribus tractale, vel comprobale in 8ynodo ſuerint : ne. forte aliquid contra fidem, vel per ignoraniiam , vel per minus 8lu- dium 8i! compositum. 16. Ab Aſrica non tam disparata erat Hispania lo corum intervallo quam psallendi ritu, qualis in Mo- zarabico nunc Breviario exhibetur. Nam cum in Africa, sicut et jn toto orbe, psalmi (am in noctur- »- 389 DE CURSU GALLICANO DISQUISITIO. 390 nis, quam in dinrnis fidelium conventibus canerentur, A gilias nocturnas. Isidorus ex reliquis officiis, przter ita ut « primus, medius, et novissimus esset David, » tesle Chrysostomo apud Mozarabes, $altem recen- tiores, non ita u!pote qui nec in vigiliis, nec in ves- peris ullum psalmum prescribunt. In omnibus autem, preter Completorium, officiis hic ordo servatur, Primo Kyrie el-ison preiniss0, Secrelo recitant ora - tionem Dominicam ZYY cum salutatione angelica ; statimque inchoant officium ab his verbis : In no- mine Domini nostri Jesu Ehristi lumen cum pace, ad que respondetur : Deo gratias. Nocturn# preces bre- vissime constant quibusdam antiphonis, et respon- soriis, quze Laus et Sonus appellantur; item hymno et cantico, quod aliud est a cantico Zachariz, pre- terquan in ſesto Pr:ecursoris : sicuti canticum beale Marie in vesperis nunquam dicitur, preterquam in ſestis beatze- Mariz. In aliis horis canonicis quidam psalmi recitantur, adjectis etiam Lande, Sono, et antiphonis. Oſficia nocturna et vesp-rtina claudit oratio Dominica, quz elata voce recita!ur, populo 1d singulas petitiones respondente Amen, preterquam ad Panem nostrum, etc., ubi respondetur : Quia Deus es, ut in missa. In fine: In nomin?- Domini nostri Jezu Ciristi per ficiamus cum pace. A4 quod respondet populus : Deo gratias. Plura de officio Mozarabum qui volet, legat tomnm postremum Bibliothecz Pa- trum defectu Breoviarii Mozarabici, cujus rara sunt exemplaria, aut cardinalis Bonz librum 1 de divina psalmodia, cap. 18, ubi ait hoc officium adhue vigere ac servari Toleti in quinque parcciis, et in 8aceſlo Francisci Ximenez cardinalis, itemque Salmantic: in C pacello doctoris Talabricensis, quod est in claustro majoris ecclesie. 17. Hoe Breviarium in editione cardinalis Xime- nez inscribitur : Officium Gothicum sive mixtum 8e- cundum requlam beati l8idori. Sed vereor ut ejusmodi ritus, qualis in illo Breviario deseriptus cs, ita anti- quus $it, ut ad Isidori tempora possit reſerri. Constat Siquidem ex ejus Regulz cap. 7 psalmos in omni sy- naxi recitatos ſuisse. In vesperiinis enim officiis primo « Lucernarium, » ZYZ id ext precatio ai ac- cendendas lucernas : « deinde psalmi duo, respon- SOorium unum, Laudes, hymnus atque oratio dicenda est. » In nocturnis autem Vigiliis primum « tres Psalmi canonici recitan''i sunt; deinde tres misse pSalmo- Vesperas, Completorium, Vig lias nocturnas, et ma- tutinas Laudes, recenset tantum Tertiam, Sextam, et Nonam, omissa Prime nedum Aurorz officio, quod Aurorz officium ante Primanm in Breviario Mo- zarabico singulare prxscribitur. Atqui in his diurnis officiis IsiJorus tres duntaxat psalmos assignat, res- ponsorium unum, lectiones ex Veteri Novoque Testa- mento duas, deinde Laudes, hymnum, atque oratio- nem, quze omnia cum Mozarabico ritu hodierno, nog conveniunt, Czeterum Isidori tempore hac apud Hispanos disciplina erat, ut « quando peallitur, ait, pSallatur ab omnibus; cum vratur, oretur ab omnj- bus; cum lectio legitur, ſacto silentio, 2que audiatur a cunctis, » in lib. 1 de ecclesiasticis Officiis, B cay. 10. 18. Fructuosus, in regulz» prime cap. 2, ab lsi- doro in nonnullis, s8ed in pluribus a Mozarabic» ritu differt. 394 In hoc autem cum Isidoro convenit, quod Psalmos in nocturnis Vigiliis przeseribn, sed plures quam Isidorus; ternos vero in diurnis, ut ille, officiis. 14 peculjare, quod Primam et Duodecimam as8ignM, quas ille pretermittit; et Duodecimam qui- dem a Vespera distinguit, cum hore canonice ad 60 recensentur hoc modo : Teriia, Sexta, Nona, Duo- decima videlicet, atque Vespera. Concilium vero Emeritense, canone 2, Vesperarum officium ad mo- dam aliarum ececlesiarum, scilicet Mozarabum, ea- rumque tres partes, Lucern 'rium, Vespertinum et Sonum diftinguit. Sicut in Fide sancta, inquiunt Pa- tres, nostra es! unanimilas, ita pro sanclo Di officio debet exxe intentio (forte consensio) summa. Oportet igitur, ut sicult in aliis ecclesiis vespertino tempore, pou! lumen oblatum, prius dicitur Vespertiuum, quam Sonum in diebus festis; tta et a nobis custodiatur in nostris ecclesiis. Beatns abbas in lib. 1 adversus Eli- pandum, de officio 2pud Hispanos ante szeculum 1x usitato hec habet ; « $i in vespertinis lucernarium ante altare obtulerit, non potest aliter offerri, nisi dixerit : In nomine Domini n-stri Jesu Christi lumen cum pace. Sj etiam completo officio, non potest egredi sine hac 80lutione, nisi prius dixerit: Jn no- mine Domini nos/ri Jesn Christi camus cum pace. Sie in vespertinis, sic in matutinis, 8c omnibus boris, quibus necessarin officia vel canonica in ecclesia per- rum. quarta canticorum, quinta Matutinorum officio- D aguntur. » Et hc quidem hacienus dicuntur in rum. Quid sit hoc loco missa, obscurum est. Hoc vocabulum aliquando lectionem, aliquando vero col- lectam Seu orationem, nonnunquam dimissjionem Signifieat. Menardns hanc locum de Collecta recte interpretatur : « In Dominicis vero diehus, v1 ſestivi- tatibus martyrum, Solemnitatis causa Singulz super- addantur missz. Verum in Vigiliis recitandi aderit usus, in Matutinis canendi pvallendique conguetudo. Lectiones autern ex Veteri et Novo Testamento tem- pore oflicti quotidianis diebus recitentur; Sabbato autem et Dominico ex Novo lantumn pronuntientur. » Hec omnia loage discrepant a vulgato Breviario Mo- zarabuw, in quo psalmi nulli, nullz lectivnes ad Vi- officio Mozarabum, quod in aliis multum- recedit a regulis Isidori et Fructuosi. 19. Dicat ſorsan aliquis in his regulis monaslicos ritus prescriptos fuisse, non communem, qualis in Hispanicis Ece'esiis observabatur. Confirmatur id ex concilii Bracarensis primi canone { relectionum, ubi decernitur, [: wnus ZYS atque idam peallendi ordo in matulinis vel vespertinis officiis teneatur ; 4 non divers@ ac privat®, neque Monasleriorum £ondue- tudines cum ecclesiaslica sin! permitle. Verum heud- quaquam verisimile es!, Isidorum, qui lantopene pro rilu Mozarabico laboravil, ut ejus auctor habeatur nn, inquam, verisimile ext in monateriis ab ipay 394 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 392 prescriptum fuisse ritum tam diversum ab eo quiin A 22. Unum el, versionem illam Gallicanis ac qui- aliis Ecclesiis eodem auctore fuisset inslitutus : maxime cum in hoc antiqui Patres semper conspira- yerint, ut in divinis officiis uniformis, saltem in una- quaque provincia, ritus observaretur. Certe in conci- lio iv Toletano, canone 2, statutum est, Ut unus, ordo orandi atque pxallendi per omnem Hispaniam et Gal- liam congervarelur, unus modus in missarum 80lemni- tatibus, unn s in vespertinis matutinisque of ficiis. Atqui in Gallia etiam Narbonensi psalmos s8emper ad Vigi- lias nocturnas recitatos fuisse non dubito, tametsi ſateor nullam hujus rei fieri mentionem in conciliis Agathensi et Narbonensi, in quibus de vigiliis noc- turnis signanter non agitur. Pzalmodie origo et progressus in Gallicanis Ecelesiis, Lugdunensi, Arelatensi, Viennensi, et Maxssiliens!. Ubi de Paalterio Gallicano. 20. In ecclesiasticis ritibus investligandis passim comprobatum experimur effatum concilii v1 Toletani, jn canone 6, nempe longinquitate 8@pe fieri temporis ut non pateat ratio originis. Id modo probavimus exemplo cursuum ecclesiaslicorum, quorum obscura primordia in Ecclesia universa, nec magis nota in Singulis Ecclesiis, nedum in Gallicana, quod in pre- 8ens investigare aggredimur 2. lo primis Galli antiquitus peculiari Psalierii versione usi gunt, Scilicet ea quz a sancto Hieronymo emendata 39g est. Audiendus hac de re Walaſri- dus Strabo de Rebus ecclesiasticis, cap. 23 : « Psal- mos autemn cum Secundum LXKX Interpretes Romani aJthuc habeant, Galli et Germanorum aliqui $ecundum emendationem quam Hieronymus Pater de LXX edi- tione composuit, Psallerium cantant : quam Grego- rius Turonensiv ?piscopus a partibus Romanis mu- twatam in Galliarum dicitur Ecclesias trans(ulisse. » De re ipsa cadem est Bernonis Augiensis abbatis Sententia ; de tempore vero quo hc versio a Gallis recepta est, hic cum Walaſrido non consentit. Ber- nonis verba eo lubentius reſero , quod accepta sint ex jus epistola inedila ad Meginſridum et Bennonem, ubi de Hieronymo agens : « Inter cztera, inquit, ex emendata LXX Interpretum translatione Palterium ex Graco in Latinum veritit, illudque cantandum om- nibus 'Galliz ac quibusdam Germanie Ecclesiis tra- didit. Et ob hoc Gallicanum Psalterium appellavit, Romanis adhuc ex corrupta vulgata editione Pgsalte- rium canentihns, ex qua Romani cantum composue- runt, nobisque usum cantandi contradiderunt. Unde accidit quod verba quz in diurnis vel in nocturnis officiis canendi more modulantur, intermisceantur, et conſuse nostris psalmis inserantur, ut a minus peritis baud facile possit discerni, quid nostrz , vel Romanz conveniat editioni. Quod pius Pater ac pe- ritus magister intuens , tres editiones in nno volu- mine composuit; et Gallicanum Psalterium, quod nos canimus, ordinavit in una columna, in altera Roma- nuw, in lertia Hebrzum. » Hactenus Berno in epi- 8wvla ws. quibus in verbis duo notanda sunt. busdam Germapicis Eeclesiis ab ips0 Hlieronymo contraditam fuisse in sententia Bernogis, cum Wa- lafridus eam a Gregorio episcopo Turonensi in Gal- lias invectam Z97 tradat. Verum post Gregorii tempus id factum videtur, certe post Hieronymi #latem, Hujus rei argumenta nobis suppeditat Gre- gorius ipse in Hisloria $vua, ubi non uno in loco Psalmorum versiculos refert ex alia versione quam Gallicana. Duos tantum insigniores proferre juvat Unus locus est in lib. v, cap. 14, ubi versus 18 et 19 psalmi Lxx1 adducit in hunc modum : Verumtamen propler dolositatem posuisli eis mala; dejecisti eos dum allevarentur. (Juomodo ſacti sun! iu desalationem, 8u- bilo deſecerunt ; perierunt propler iniquilates 8114s. B Alter locus est in ejusdem Historiz lih. v1, cap. 5, ubi hemistichium versus noni ex psalmo xcy ita habet : Dominus regnarit a ligno. Quz duo loca aliter leguitur in versione Vulgata seu Gallicana : magis- que conveniunt cum versione Romana, in qua pre- missum hemistichium totidem verbis jacet : versus autem 18 psalmi Lxx1 hoc modo : Verumtamen pro- pler dolos disposuisti cis mala. Eadem fere lecuo utrobique in argenteo Codice nos(lro in purpureis membranis exarato, id est in illo Psalterio quod san- eli Germani Parisiorum episcopi fuisse creditur. Prioris enim loci hc lectio est in illo Codice : Ve- rumiamen propler dolositatem posuisti illis mala. Va- rietas in his verbis, perierunt propler injuslitiam suam. Posterioris autem loci eadem prorsus lectio est in C Codice Germanensi. Eadem versione usus est Fortu- natus, teste ejus hymno de Cruce. Ex quo intelligi- mus eo lempore quo Gregorius Turonensis antistes Historiam 8vam $cribebat, Psalterium ab Hieronymo emendatum, quod Gallicanum vocatur, nondum re- ceptum in Gallia ſuisse. Medio jitaque Gregorium inter et Walafridum intervallo admissum copi (Massiliensis) excerpsit ex Sanclis SCri- pluris lectiones, tolius anni ſeslivis aptas diebus, res- ponsoria eliam et psalmorum capitula temporibus et leclionibus congruentia. Quod opus tam necesSa- rium a lectore in Ecclesia comprobatur, ut expedi- lum et sollicitudinem tollat, et moram ; plebique in- gerat $scientiam , et celebritati decorem. » Hxc ex Genuadii cap. 79, ubi observa lectiones ad dies tan- lum festivos designari, non ad feriales. 34. Qua ratione ordinata fuerint Massiliz divina ol- ficia, non liquet ; at de Arelatensi ritu eonjectare possumus ex regulis Cz8arii et Aureliani, qui longe diversum a Lugdunensi modum prscribunt. Ambo Yerv duos tantum nucturnos pas8im in Vigiliis uoc- lurnis asSignank, et lectiones uterque missas appel- lant. Et tria quidem folia ad unamquamque exigit C2sarius ; tres aut qualuor paginas, prov mensura |i- bri, Aurelianus, &Q7J qui lectiones de passionibus martyrum in eorum feslis prescribit, ut permiltit [ertium concilium Carthaginense. Ad bc Czsarius et Aurelianus in matutinis Laudibus canticmn Mugnt- feat et hymnum Gloria in excelsis pro diebus pas- clericos ordinatos ſuisse, qui « ritum psallendi 8us- ceperunt, » 36. Hee fere sunt que de Lugdunensi, Viennensi, Arelatensi, aliisque vicinis ecclesiis nobis observanda occurrerunt : ex quibns intelligimus, primo quidem psalmos ab uno lectore aliquando fuisse recitatos, testante Cassjano, et post finem singulorum versi- culorum Gloria Patri ab omnibus cantatum ; deinde vero eam p8almodiz disciplinam $uccessis8e, ut om- nes canerent, quod Csarius Arelate vicinarum Ec- clesiarum exemplo instituit. Nunc ad alias Ecclesias amur. progrediamur T1 De origine ef propagatione divinorum officiorum in D Lugdunensi secunda, tertia, of quarts, & in wiraque Belgica. 37. P$almodiz antiquitatem in secunda Lugdu- nensi, id est in Rothomagensi Ecclesia, nullum il- lustrius commendal teSlimonium, quam Paulini ep Stola ad Victricium ejus urbis episcopum. « Denique nunc Rothomagum, et vicin's ante regionibus teuui nomine pervulgatum, in longinquis etiam provinciis nominari venerabiliter a1dimus, et inter urbes $a- cratis locis nobiles cum divina laude uunerari. Kaud immerito, cum totam illic , qualis in Urieule meinu- ratur, Hierusales faciem, aposlolorum quoque pre- Sentian weritum tuz Sanctitatis adduxerit : qui pe- regrinan memoris Suis urbem, alleclu 5anctorum 599 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISTENSIS. 400 spirituum, et aſſectu operum divinorum, sedibus suis A hymnorum composuit, teste Hieronymo, et post enum comporant, qui in te ipso aptissimum 8:bi diverso- rium repererunt..... Ubi quotidiano $apienter psal- lenitium per ſrequentes ecclesias et monasteria Se- crela concentu, castissimis ovium tuarum et cordibus delectantur AQ9 et vocibus, » scilicet amici Dei. Erat ergo jam tunc, id est sub finem s#culi iv, in jlla civitate quotidianus psallentium concentus, non modo in monasteriis, sed etiam in aliis ecclesiis, exemplo monachorum, quos huic instilutioni exem- plum przbuisse facile esset demonstrare. 38. De ecclesia Turonensi, quz lertia est Lugdu- nensis, id memorie prodidit Gregorius $ub finem Histori:e suz#, Injuriosum episcopum ibidem ins1i- lwisse « Tertiam et Sextam » in illa Ecclesia, « quod Isidoro. Exciderunt hymni illi; sed e's viderat Hie- ronymus, ex quo discimus, in bymnorum carmine Gallos indociles ab Hilario vocari, ut ipse Hierv- nymus leslatur in prefatione libri n commentarii ad Galatas. Unus ex his integer bymnus inter llilarii opera nobis reliquus esl, iambicis versibus conslans, - qui filiz ejus Abrx missus dicitur. In eo hymno fit mentio Matuline, cui horz is aptatus est. Memoratu dignum id, quod Baudonivia in fine libri u de Vita sanctz Radegundis tradit, scilicet morem tunc ſuisse « in ſeslivitate heati Hilarii reliquis monasteriis cir- cumcirca AJ 1 proximis, usque in mediam noctem Vigilias celebrare; et de media nocte unumquemque abbatem cum svuis fratribus ad $suum revertisse 10- modo, subdit, in Dei nomine perseverat. » Hzc $ub B nasterium ad suvum cursum celebrandum. » Deni jue annum 550. Paulo posl, id est anno 0567, concilium Turonense 11 ordinem psallendi prescripsit, qui tam in ipsa basilica sancla beali Martini, quem in aliis ec- clesiis servarelur. Hujus rei gralia congitus est ca- non 18, in quo quid singulis anni mensibus ad Matu- tinum psallendum sit, definitur, nulla aliarum hora- rum wentione facta, nisi Sextze et Duodecime, $ed tantum comparando velerum de Sexla et Duodecima inslitutum cum Matutini observalione, quam concilii Patres in$tituerunt, nempe ul nou minus quam SCX psalmi in Matutino, id est in nocturno officio, per- s0lvantur, cum ad Sextam et Duodecimam tolidem psalmos Patrum s!atuta praceperint, scilicet Agyp- tiorum, de quibus Cassianus in libro 11 suarum In- in Ecclesia Pictavensi Collectarum usus nondum jn- valuisse videtur tempore Fulberti episcopi Caruu- tensis , ut colligo ex epistola 79 ad Hildegarium Sancti Hilarii ecclesie decanum + « Finitis autem capitulis , post orationem Dominicam, ubi dicitur, Domine, exaudi orationem meam, $latim esset Sub- denda oratio, quz ex libro Sacramentario recitatur. Patere tamen Ecclesiam retinere Suum usvu1m vusque ad presens, » | 40. Ad quartam Lngdunensem tune pertinebat Pa- risiorum Civitas, cujus cleri fervens in divinis lau- dibus persolvendis $studium testis locuples as-erit Venantius Fortunatus. Is in libello de Vita sancti Geriani hujus wibis episcopi, eum laudat ab inde- Stiluyonum, capitibus 5 et 6, ubi hunc numerum duo- C ſessa Vigiliarum consStantia, quz ea eral, ut « quin- decim psalmorum, tam in vespertinis, quam in no- clurnis conventiculis cuslodiendum angeli magisterio inslitutum ſuisse dicitur. Ubi nocturna conventicula non alia sunt quam Malutinum concilii Turonensis, cujus Patres ad hunc locum respexerunt. llaque ad Tertiam et Sextam, quas Injuriosus in dies ordina- verat, concilium adjecit singulis etiam 410 diebus Matutinum. Ante id tempus sub Perpetuo metropo- lita habitum est anno 465 concilium Veneticum, cu- Jus canone 15 sancitum est Ut idem ordo sacrorum et psallendi observaretur intra provinciam, et sicut unam, inquiunt Patres, cum Trinitatis conſessione ſidem te - nemus, unart et officiorum requlam teneamus. Et ca- none 14 : Ut clerici, qui in civitate ſuerint, matutinis hymnis intersint. Jam ergo in provincia Turonensi ordo p>allendi erat inslitulus, 8ed ſortasse non pro Singulis dievus, sed pro diebus ſestis. Unde Injurio- vus in dies ſeriales Tertiam et Sextam jnstituit. 39, Turonensi Ecclesiz adjungere mihi liceat Pi- _ ctavyensem, que licet alteri metropoli, nempe Bur- degalensi, Subjecta, magnamn lamen cum ea affinita- tem habet, tum ob viciniam, tum ob sanctum Marti- num, quem Turonibus concessit Hilarius $anctissi- mus Pictavorum antistes. Huic inter primos psalmo- dir originem esse tribuendam conjiciebam, tum ex eo quod in Phrygiam ob catholicam fidem relegatus, hunc psallendi inorem ex Asia in Galliam facile in- vehere poluit : tum quia Latinorum primus librum quaginla psalmos vel amplius in templo sui pectoris Domino decanlaret, » id est recitiret, « antequain *reliquos de sopore commoneret assurgere : » deinde ut « 8e mulanlibus clericis, sine vicissitudine ipse decantandi modulamina non finiret. » Posiremv « terlia noclis hora ingrediens in ecclesjam, non est egressus ulterius psallentium ab ordine, donec cla- rescenie die, decantatus solemniter cursus universus consummaretur ex canone. » Hic de multis nos ad- monet Fortunatvs. Primo, episcopo moris ſuisse ut clericos $u0s ad Vigilias nocturnas excitaret, ac proinde sub eodem tecto cohabitasse omnes. Deinde clericos $ibi invicem in canendi vices Successiss?. Ad hiec teriia noctis hora Vigilias fuisse inchoatas in D Ecclesia Parisiaca : quz laudabile hoc institutum etiam nunc religivse $servat, nocturnas Vigilias ad mediam noctein persvlvendo. Postremo $acri cursus canonem tunc ratum AJ ac fixum ſuisse, De Lupo Senonensi episcopo id etiam litleris mandavit ejus Vitze scripior, ipsum « ea hora qua clero incumbebat matntina peragere $olemnia, Suis manihus sjgnum pulsasse. » 41. Przclarum vero est ejusdem cleri Parisiacen- Sis ob assiduam psalmodiam elogium apud eumdem Fortunatum, in lib. 1, carmine 10: Celsa Pariviaci cleri reverentia pollens Ecclevie genium, gloria, munus, honos ; Carmine Davidico divina puetuala pangens, Cursibus assidnis dulce revolvit 5; us, 41 Inde 82cerdotes, leviticus hinc micat ordo : Illos canities, hos 8tola palchra tegit. Jili jam $enio, tamen hi bene vestibus albent, Ut placeat summo pirta corona Deo. In medio Germanus adest antistes bonore, Qui regit hinc juvenes, Subrigit inde Senes Ex $equentibus versibus colligi videtur, psalmorum cantum a media nocte ad .ucem continuum ſuisse. Atque hue fortasse spectat quod ex Germani Vita mox relulimus, clericos $ibi in canendo $uccessisse. Miles 2d arma celer, signum mox linnit in aures, Erigit excuss0 membra >opore toro. Advolat ante alios inysleria Sacra requirens Uudique quisque suv templa petenda loco. Flagranti $tudio populum dumus irrigat omnem, Certatimque monent quis prior ire \alet. Pervigiles woctes ad prima crepuscula jungens, Con>truit angelicos turba verenda choros. Neque tantum vocun), sed etjam musicorum instru- mentorum usum in Parisiaca Ecclesia tunc ſuisse Subdit idem Poelta. 413 Hinc puer exiguis attemperat organa cannis; nde $enex largam raplat ab ore tubam, Cimbalice voces calamis miscentur acut s$, Disparibusque Ltropis fistula dulce $onat. Tympana rauca Senum puerilis tibia malcet , Atque hominum reparant yerba canora lyram. Postremo non so1um clericos , sed etiarn laicos can- tandis Dei laudibus dedisse operam conslat ex Sequenti versu : Pontificis meritis clerus, pieos psallit et intans. 42. Hzc sunt quz de antiquo cursu Gallicano apud probatos auctores reperire nobis licuit. Czte- rum ex aliis inlelligimus sSerius apul quasdam Ec- clesiasquotidianum psallend: morem admissum ſuisse. In Ecclesia Virdunensi Paulus episcopus , qui sub annum 647 vivere desiit, hunc ritum inslitvit, aut cerle restituit, przdiis hanc in rem a Dagoberto rege el a Grimone in dolem canonicorum impetralis. Nam ante id tempus ecclesia illa « ita rebus destitula erat, ut nemo clericorum esset qui assidue (ut sic precipit ecclesiasticus ordo) missarum $olemnia, vel consue- tum psalmorum inibi compleret cursum ; $ed pra inopia vix et cum magno labore per singulos dies adveniebat aliquis ſorensis presbyler, et cilissime, $atisque indecenter borarum et miss# simul complens officia, mercede accepla, revertebatur ad propria. Similiter 8ecundus. et lertius, cxterique, donec idem . ordo conſusus a novissimo rediret ad primum. » Hacte- nus ex ipsius Pauli Actis, quz in s#culo vii nostro bhabentur 43. Nec fere alio modo hic ritus in Ecclesia An- tissiodorensi sub finem s#culi v11 ſuit institutus. Te- lricus quippe episcopus , primo $uz2 ordinationis anno, conslituit ut abbates, archipresbylteri et paro- chi 414 rurales cum dominicis (ut Acta episcopo- rum habemt) clericis, in ecclesia 8ancti Stephani divinum persolverent officium; ita ut $ua cuique monasterio, archipresbytero, vel parocho hebdomada incumberet, assignato Singulis stipendio ex dominico cellario. 44. Evdem tempore apud Rhemos 'Rigobertus pontiſex « cauonicam clericis religionem restilvit, » DE CURSU GALLICANO DISQUISITIO. 402 A eisque « $uſficientia 'victualia constituit , et predia quedam illis contulit , necnon #rarium commune uSibus eorum instituit. » Ita Frodoardus in lib. 1 cap. 11. At Rigoberti Vite scriptor paulo aliter idem atteStatur his verbis : « Canonicam clericis religionem inslituit. Juxta numerum quoque eorum , quotus illo in tempore erat, suſlicientia et continua eis victualia conslitvit, quatenus divino cultui |iberius atque in- 'Slantius insistere quivissent. Prius quippe quam exoptabilis hic altor 2c pater eorum adveniret, non eis dabatur canonicus panis, et non eranl, ut sunt - hodie, canonici, sed sicut matricularii. Et ad hzc ; res proprias cum habitatoribus earum illis contulit, qui singulis necessitatibus eorum perpetuo deservi- rent. Primus Rhemensium hic episcopus ſertur com- B mune eis instilmsse #rarium , generaliter illorum uSibus in sxcnla proſuturum. » Quod Rigobertus bic dicitur, canonicam clericis religionem instituisse , Sive, ut Frodoardus habet , restituisse, id ita intelli- gendum est, ut eos ad communem vitam composue- rit, commune eis tribuendo #rarium : cum antea reditus communes non haberent, sed stipem suvam in dies ab episcopo- acciperent, sicut matricularii, ecclesiz catalogo ascripti. Beatus Remigius in $uo ipsius testamento clerum ecclesiz Rhemensis et ma- tricularios designat his verbis : « Subdiaconis solidos duodecim, lectoribus solidos ducs, ostiariis et ju- nioribus 80lidos duos jubeo dari. Pauperibus in matri- cula positis, 415 ante fores ecclesi.e exspectantibus Slipem, duo solidi, unde $e reficiant, inferentur. » C Similiter agendo de Ecclesia Lugdunensi seu Lau- dunensi, $solos subdiaconos, lectores, ostiarios et juniores nominal, nulla presbyterorum aut diacono- rum mentione ſacta. Per id tempus clerum Ecclesie Rhemensis ad officia divina gatis numerosum ſuisse inde colligi potest. Sed cum temporum procellis im- minutus fuissel, eum restituit sanctus Rigobertus. Ab hujus tempore auctus est sine dubio in Rhemensi Ecelesia divinus cultus, qui fortean prius ob canoni- corum penuriam non ita solemnis erat. Nunc vero tanta illic majestale et rituum gravitate celebratur, quanta vix in ulla alia cathedrali ecclesia. $ IV. Divinorum officiorum institutio in parochialibus aliis- que ({ecclesiis. D 43. Cum officia divina non magis ad clericorum ' pensum quam ad fidelium exemplum instituta sht, non parum intererat ut non solum in cathedralibus, sed etiam in parochialibus aliisque ecclesiis celebra- rentur, quatenus per ecclesiz cujusque ſacultates id liceret. Hujusce instituli nullum antiquius invenio monumentum, quam in concilio Epaonensi, cujus canone 25 id constitutum est : Sanctorum reliquic in oraloriis villaribus non ponantur , nisi ſorsan clericos cujuscunque parochia vicinos esse contingal, qui 8acris cineribus paallendi ſrequentia ſamulentur. Mos jgitur ev tempore erat, id est s2culo v1 ineunte, ut in Jocis ubi sanctorum reliquiz asservabantur , officia diviny per proprios aut vicinos- clericos persolverentur. 403 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS, 404 Consentanea est huic 8anctio concilii Cabilonensis A fideles ad nocturnas preces surgebant, ex Tertul- medio sxculo vi 416 celebrati, in canone 15, de oratoriis que per villas fiunt, ut sint in potestate epi- scoporum ; qui ex ſacultalibus ibidem oollectis procu- rent ut officium divinum possit impleri, et sacra liba- mina consecrar). 46. Concilium Emeritense in Lusitania, post me- dium seculum vi de parochianis presbyteris statnit, canone 49, Ut de ecolesie 8we familia clericos $ibi ſaciant, quos per bonam voluntatem ita nutriant, ut el officium sanctum digne peragaml, et ad gervitium 811m aptos eos habeamt. Them apud Anglos , anno 787, de- cretum est in concihi Celichitensis cap. 7, Ut omnes ecclesice publice canonicis horis curmm ounm cum re- verentia habeant. Unde Eadgarus rex seeulo x edixit, cap. 45, « Ut quis stat's temporibns campanas pul- et, et ut omnis tune $acerdos cantom $snam hora- rium in ecclesia pallat. » No: alia apud nos disci- plina. Nam apud Reginonem, in Collectione canonum, lib. 1, cap. 28, reſertur conciltii Nammetensis caput 19, in hc verba : Presbyter, mane matutinali officio expleto, peneum 8ervitutis sue canends (id cst priva- tim recitando) Primem, Tertiam, Sextam, Nonamque persolvat ; ita tamen ut potea, horis competentibus, juxia poautdilitatem, ant a 5e, ant a scholaribus publice compleantur. Verbum canendo interpretor de privata recitatione, nec aliam interpretationem $equentia pa- tiuntur. Sic antem hc vor alizque similes aliquando Sumuntur apud ejusmodi auctores, ut alias probavi- mus. Et quia hee observatio alicujus momenti est in nos(ro arguments, unum affero indubitatum Remigii Antissiodorensis monachi testimonium, qui in expli- catione super Canonem misse , ubi rationem reddit, cur Canon tacite recitetur : « Idcireo, inquit, venit consuetndo in Eeclesia, nt tacite ipsa obsecratio atque congecratio a &17 $acerdote cantetur, ne verha tam Sacra vilescerent. » Non aliter accipitur Verbum ca- nendi in predicts canone concilii Namnetensis ; quod quo tempore eelebratum sit, incertom est. Hor ca- pitulam totidem verbis refert Hinemarns in primi Capitularis articule 9. Porro psalmodiam in rurali- bus etiam ecclesiis 8eculo vn ( viguisse iſlud argu- mento est, quod sanctus Eligius Noviomensis anlistes, « cum dieceses $uas, » id est parochias, « ut episco- pis mos es, visitaret; » ob pravos cujusdam presby- teri mures, « in una basilica interdixit cursum vel oblationem, » ut logitur in ejns Vite lib. n, cap. 20. 47. Sane Riculfus sxculo 1x episcopus Snessio- nensis eamdem ere constitutionem habet articulo 5 ad $u0s parochos : « Hahete , quzso, Studinm in psalmos cantando, in divinos libros legendo, in ca- nonicas horas custodiendo, id ext Primam, Tertiam, Sextam, missarum quotidiana celebratione, Nunam, Vesperas et Completorium, atque matutinale officiam decantando; et invitate parochianos vestros, ut $i ad alios cursus venire non snfficiunt, saltem missas audire ſrequentins studeant, et Dominicis, atque aliis diebus ſestis, Vesperas, Matutinas et missas frequen- tare non pretermittant. » Primis Eccles» secnlis, liano, in Apologie cap. 2; ex Plinii epistola ad Tra- janum, de Christiagis ; et Eusebii lib. 11, cap. 33 ; atque Nicephori lib. m1 cap. 17, quibus adde Hilarium in psalmum cxvin, et Ambrosium variis in locis. Solemnis erat etiam Lncernarii hora $ub finem diei, teste Prudentio cum aliis, antequam Vesperarum nostrarum ritus esset institutus. Seriptor Constitu- tionum apostolicarum , in lib. vim, cap. 54, fideles omnes universim alloquens : « Precationes, inquit, ſacite tnaue, lertia, Sexta, nona, Vespere, atque ad galli cantum. » AIK Potea refrigescente pietate, diebus festis ac Dominicis fideles a Malutinis abesse religioni duxerunt. Unde Ebroinus die Dominico, cum ab hoc Matutinarum officio in des $nas rediret, ab adver- B $ariis necatus est. Nunc eo devenit pietas, ut quia missa vel privata non abſuerit diebus preceptis, egregie religiosus habeatur. Quod tamen citra offen- sam dictum sit piorum hominum, qui nostra etiam 2late, priscorum Christianorum religionem ac mores pro modulo imitantur. {I V. Divinorum officiorum in Gallicanis ecclesiis antiqua ordinalio describitur. 48. Hactenus quid de cursu Gallicano in variis Ecclesiis observare licuit, rudi opere exposunnus ; Sed in quo hic cursus consisteret , nondum ex Supe- rioribus $alis distincte intelligitur. 1d vero accurate describere difficile est , tum quia diversi ſuerunt in variis Galliarum Ecclesiis ritus , tum quia nos hujus rei velera monumenta deliciuat. Sed tamea generale quoddam Gallicani cursus Specimen sub uno couspe- clu hic ponere visum est, ad majorem argumenti quod tractamus illustrationem. 49. Principio id maxime curarunt ubique episcopi, ut in quavis proviacia uniſormis in divinis ofliciis rilus servaretur. Exslant varia hac de re decrela cum apud Gallos, tum apud flispanos. Insignis est in primis conslitutio Toletaui coocili iv , cujus Pa- tres post expositam catholicam fidem nihil anliquius babuerunt, quam ut uniformem pallendi modum adstruerent canone 2 : Placuit wt 0 8acerdotes, qui catholice fidei 41 Y wnilate complecitimur, nihil ultra diversum ant di550num in ecclegiaslicis SACT amen- tis agamus ; ne quaelibet nostra diversitas apud ignotos 8eu carnales schismatis errorem videatur oslendere, &; mullis exslet in scandalum varietas Ecclesiarum, Unus ergo ordo 01andi atque psallendi a nobis per omnem Hispaniam et Galliam conserretur ; unus modus in mis sarum $s0lemnitatibus, unus in vesperlinis, matutinisque officiis : nec diversa sit ultra in nobts ecclesiaslica con- suetndo, quia una fide continemur et regno. Floc enim et antiqui canones decrererunt, ut unaqueque provincia et psallendi, ct ministrandi parem consuetudinem ha- beat. Hoc decretum conditum est non solum pro {ispaniis, sed etiam pro Gallia Narbonensi, qua luc Visigothorum regno continebatur. 50, Qui $int illi canones a Toletanis Patribus lau- dati , intelligimus ex decretis aliorum conciliorum, 405 DE CURSU GALLICANO DISQUEITIO. 406 nempe Bracarensis in Lusitania , Gerundensis in C - A Turonensi premiss0. Hance enim esse islius concilii talania , et apud Gallos Venetici et Epaonensis. Sic habet Veneticum anno 465 celebratum in canone 15: Rectum quoque duximus, wt vel intra provinciam no- stram sacrorum ordo et psallendi, una sit consuetudo ; et sicut unam cum Trinitatis conſessione fidem tene- mus, unam et officiorum requlam teneamus, ne variala observatione, in aliquo devotio nostra discrepare videa- tur, Epaonense anno 5317, in canone 27 : Ad cele- branda divina offlicia, ordinem quem metropolitani te- nent, provinciales obserrare debebunt. 51. Neque vero svlum in unaquaque' provincia, sed etiam in tota Gallia communis quidam ritus vige- bat,si non in omnibus, saltem in plerisque uniformis, qui communi appellatione cursus Gallicanus a majo- gententiam persuadet primo Patrum exemplum ex Cassiano petitum ad probandam duodecim pealme- rum numerum apud Mgyptios monachos receptum tam « in nocturnis, » quam « in yvespertinis conven- ticulis. » Deinde nequaquam veri simile est 8olum Laudum officium , omissis precibus nocturnis, a Pa-. tribus Turonensis syaodi ſuisse institutum. Ad haec non is non erat Laudum ritus per id tempus in Gal- licanis ecclesiis, qualis in eo concilio as8ignatur. Nam ad officium « temporis malutini » seu Laudum Gallus Arvernorum episcopus, morti proximus, re- cilavit « psxalmum quinquagesimum, benedictionem » Seu cantlicum trium puerorum , et « Alleluiaticum psalmum, » id est psalmum cxLviii et duos $8equen- ribus nostris dictus est, ut in Actis sancti Walarici B tes, qui Alleluia pro titulo habent, testante Gregorio abbatis : « Cursum vero tam monasterialem, quam et 420 Gallicanum magno studio indesinenter obser- vabat. » Idem de sancto Serenico legitur, nempe quod « absque peculiari suppli2a.ione, Romanum $eu Gallicanum , necnon et sanctorum Benedicti et Co- lumbani cursum horis singulis Domino decrantaret. » Itaque Gallicaue omnes Ecclesi#e in unvm aliquem modum conspirabant , qui cursus Gallicanus dice- batur. 32. De nocturnis officiis id statuit anno 567 con- cilium Turonense 11, canone 18: Ut in diebus ſestis ad Matutinum 8ex antiphone binis psalmis caplicentur... Septembri 8eptem antiphone binis psalmis; Octobri octo binis psalmis; Novembri novem ternis psalmis; - Decembri decem lernis psalmis ; Januario et Februario itidem usque ad Pascha. Ubi obiter adverte, annum desinere in Pascha. Sed quid 8ibi volunt hec simi- liaque verba : Sex antiphone binis psalmis explicen- tur ? An plures antiphone quam Psalmi? Imo bini aut terni psalmi pro singulis antiphonis. Id ex con- Sequentibus intelligitur, ubi additur, ut vel duodecim psalmi expediantur ad Matutinum. Ergo sub singulis antiphonis bini Psalmi canebantur, 53. Quid Patres synodi Turonensis Matutini yoca- bulo hic significent, non levis est diſſicultas. Quidam hunc locum de nocturno officio interpretantur, qui- dam de solis Laudibus matutinis, quas Matulinorum nomine $sanctus Benedictus aliique veteres designare Solent. Jam superius pag. 110 premisimus, Matuli- num seu Matutinos ambiguz esse $ignificationis, quo nomine aliquando Landes ( ut vocamus ), aliquando Prime officium exprimitur apud Cassianum; ali- quando vero ipsum nocturnum officium , quod ma- tatinis horis celebrari mos erat in Dominicis diebus et ſestis minoris. 421 solemnilatis. Duplicis ouippe generis erant nocturnz preces : aliz Vigiliz in $0- lemnioribus festis usitatze, sic dictze, quod ab ineun- le, aut certe a media nocte Circiter initium ducerent; alize Matutinz in profeslis et Dominicis, quibus tar- dius nocturnz preces persolvebantur. In hoc signi- ficatu Matutinum $sumitur in concilio Venetensi anni 465, canone 14, ubi precipilur ut clerici qui m civi- late ſuerint matutinis kymnis inlersint; et in concilio de Vitis Patrum cap. 7. Przter ea idem Gregorius nocturnas publici officii preces non uno in loco Ma- tutinas appellat. Primus locus est in lib. 1 dz Mira- culis Sancli Martini cap. 35 ; « Teriia autem nocte, postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus, quod et implevimus. » Has vigilias Gre- gorio cum $u0 clerico privatas ſuisse conslat ex con- textu vnarrationis. « Mane autem facto, subdit Gre- gorius, Signo ad Matutinas commolo, reversi sumus dormitum. » En signum AQ publicarum Je nocte precum, quz hic Matutinz vocantur. Alter locus ct apud enmdem Gregorium in lib. de Vitis Patrum cap. 8, ubi Nicetius Lugdunensis antistes, cum aliquando « gurrexisset ad Matutinum , exspectatis duabus antiphonis, egressus (dicitur) in 8acrarium; ubi dum resideret, diaconus responsorium pealmum canere cE@pit, » nimirum post lectionem. 54. ltaque secundum prescriplum concilii Turo- nensis, duodecim minimum psalmis, conlinenter gub 86x antiphonis recitatis , 8uccedebant lectiones cum Suis responsoriis. De mense Augusto nulli psalmi prescribuutur, sed hoc tantum : Toto Angusio mani- cationes fiant , quia ſeslivitates sunt et migs@ 8anclo- rum. (-uem locum explicat Aimoinus in lib. a1 Hi- storie Francorum , cap. $1 : « Porro toto Augusto, propter crebras ſestivitates, manicationes fiebant. Manicare autem wane Surgere dicitur. » Sed quid consequentie et , ut quia 1040 Auguslo mane 8urge- batur ob ſrequentes feslivilates, nulli psalmi ad hunc mensem przscribantur? Fortasse quod miss2 8an- ctorum tunc 8ummo mane dicerentur ob messis ne- cessitatem. Nam ſextivitates ille plerzque celebra- tione miss2 terminabantur. Antiphonarium Turo- nense recensetur inter libros, quos medio s82culo vin Wido abbas Fontanellensi monaslerio largitus est. Quod de mensis Augusli missis quolidianis tra- dit concilium, longe recedit a more Cisterciensium, id est Barbellensium, in dicecesi Parisiensi mona- chorum : qui « mes8ionum tempore ces8abant a $0- lemnitate mis8arum, » quoniam colligendis segetibus erant occupati. Quocirca Philippus Augustus insti- tuit ut « singulis diebus mane, in remedium anime patris $i Ludovici VII, qui islic sepullus et, « Mig- 407 APPENDIX AD OPERA SANCTI CERMANI PARISIENSIS. 408 zarum gsolemnia celebrarentur. » Quibus peractis, A num, lectionem et capitellum. Ubi vides in omnibus « 8i quas haberent messes » monachi , AYZ quolidie possent illis metendis operam dare. » Hujus rei di- ploma datum est anno 1186, editum in lib. vi de Re diplomatica. 55. Ad Vigilias seu nocturnas preces aliquando ipsi episcopi , aliquando is cui hc ab eis commissa ſaerat, clericos excitabant. De sancto Germano Pa- risiorum episcopo Fortunatus tradit, id per se ipsum preslitisse, vt superius vidimus. Czesarius Arelaten- $is hanc curam Stephano diacono injunxerat, ex Vite ejus lib. 1, num. 4. Qui Czsarius id observa- bat, « ut nullus svorum, qui seeum manebant, ante horam legitimam excitaretur. » Ita sanctus Benedi- etus officium signiticandi officii divini? imponit ab- officiis bymnum ps91mis et antiphonis pos|poni, quem nos ad Primam et tres subsequentes horas prepoue- re solemus. Lucernarii officium, ut Duodecimz pre- vium, celebrabatur eo tempore quo lucerne accen« debantur ad Duodecimam, id est ad Vesperas. 59. In concilii Turonensis canone prelaudato fit mentio de Sexta et Duodecima, non definiendo, $ed comparando utriusque officia ab antiquis Patribus instituta 4H cum Matutino, cujus officium in eo concilio delinitur, - Sic quippe argumentantur hujus concilii Patres : Quia Patrum slatula preceperunt ut ad Sertam $ex psalmi dicantur cum Alleluia , et ad Duodecimam duodecim pzalmi item cum Alleluia, cur ad Matutinum non item vel duodecim explicentur ? Ex bati, aut diligenti alicui ſratri, cui abbas vices suas B quibus verbis dubium est an concilinm $tatutis vete- commiserit. 56. Concilium Narbonense anni 589, canone 2, precipit, ut in fine cujusque p8almi gloria dicatur, et per intervnlla majorum. Nam psalmi prolixiores in duas paugsationes dividebantur, et per, quameunque pausationem Gloria. Trinitatis decantabatur. Quod etiam $statuit sanctus Benedictus. Ad hc Sicut erat poset, » etc. Przter ea s:rpe homilias aut ipse « memoriter » recitabat, aut, si quando valetudo non Sinebat, per alios recitari curabat, tam « ad Ma- tulinos, » quam « ad Lucernarium, ut nullus esset, qui 8e de ignorantia excusaret. » Neque id $9lum diebus ſestivis, sed el ſerialibus przstabat. Lege is admonitionem in sermonem 22 appendicis novz Au- gustiniane, De hac benedictione, quz ab episcopis vel presbyleris in fine Matutinorum et Vesperarum dabatur, legendus est canon 5U concilii Agathensis. Et quia conrenit ordinem 2G Ecclesie ab omnibus equaliter custodiri, s1udendum est, ut 8icut ubique fil, el post antiphonas, Collectiones per ordinem ab episco- pis vel presbyteris dicantur ; et hymni matutini vel re- sperlint diebus omnibus decantentur; et in conclusione matulinarum vel respertinarum missarum , pos! hyn- nos capitella de psalmis dicantur ; et plebs collecta oratione ad vesperam ab episcopo cum benedictione di- millatur. 62. Hzc sunt quz de cursu Gallicano apud veteres auctores observare potuimus. Szculo 1x uniſormis penes clericos erat psalmodiz disciplina, ut ex Ama- larii supplemento ad librum de divinis Ofticiis, aliis- que $criptoribus intelligimus. Id ſactum a tempore quo Panlus papa in Galliam transmisit Autiphoua- 409 DE CURSU GALLICANO DISQUISITIO. 410 rium Romanum, evjus exemplum Harduinus Fonla- A languentem sacrorum ministrorum pietatem legibus nellz reclusus tunc descripsisse memoratur. Psalmo- diz ritum, qui hodie quoque in plerisque ecclesiis Gallicanis viget, descripsit Gregorius VII in concilio Romano, cujus decretum refertur de Consecrat. dist. 5, cap. In die. $ VL, De obligatione clericorum ad curgum privatim recitan- dum ; ubi de itinerantibus et in firms. 63. Tanta Christianis omnibus Deum precand1 ra- tio et necessitas incumbit, ut jugem et non inter- mis8am ab eis orationem exigat Apostolus, quantum- vis diversis fluctuantis ac misere vite incommodis ac curis distrahantur, Non minor sine dubio, imo $[riclior as$iduz precationis obligatio clericos spe- excitarel, ut saltem aliquot horas divinis laudibus in- sumerent, quorum omais cogilatio in Deum et de Deo esse deberet. Sive ergo ea lex est, sive consuetudo, qua ministri 8acri ad recilandas horas canonicas 1e- nentur, sancla et inviolahilis esse debet : cum sit quedam interpretatio juris divini, ortaque Sit ex ipsa clericorum conditione, qui toti divino cultui sunt mancipati. Sed his omissis, duo nobis hoe loco Jis- quirenda sunt, Unum, quo ex tempore hc divino- rum officiorum privata recitatio in Ecclesia recepia git, preserlim apud Gallos. Alterum, quo demum $2eculo in legem eyaserit hc consuetudo, et an ſue- rit lex illa generalis. 65. Atque ut a priori incipiam, non uno in loco ctat, utpote qui quasi quidam inter Deum et homines B Venantius Fortunaius memorat, Germano Parisiorum $equestri, speciali titulo Majestati divine consecrali ac mancipati sunt, alque a terrenis £ollicitudinis magis AR? liberi et immunes. Quapropter apostoli Sic orationi sese adstrictos esse sentiebant, ut, re- licta diaconis inſerioris ministerii cura, totos $e pre- cationi et predicationi verbi Dei addictos profiteren- tur. Sed quoniam humana imbecillitas, atque adeo multiplex bujusce vite necessitas non patitur ut ho- mines continua mentis intentione ia Dei laudibus et oratione occupentur; imo etiam Deo magis acceptum Sit ut clerici aliis ordinis sui officiis, que proximi caritas exigit , identidem incumbant; ideo « diversas orandi horas, » ut Hieronymus ad Eustochium lo- quitur, « habere debent, ut si forte aliquo fuerint episcop0, qui medio szculo vi vixit, hunc ſuisse morem, ut quotidianum cursum religiose persolve- ret. Nam in ejus Vitz capite 63 mentionem facit de « cantato cursu Teriiz » per Germanum, id est reci- tato; et Signantius capit2 76 : « Qui equitans in iti- nere, inquit, semper de Deo aliquid, aut verbo con- tulit, aut cantavit, cursum nudo capite dicens, etsi nix aut imber urgeret. » Gregorius vero Turonensis ita cursui recitando etiam addictus erat, ut « exper- geſactus circa medium noctis, ad cursum reddendum surgeret, » in Historiz lib. vin, cap. 15, Ag Et in lib. v, cap. 19, cum is apud Parisios versaretur tem- pore concilii : « Ea vero nocte, inquit, decantatis no- cturnalibus hymnis, » id est privatim recitatis, « 08- opere:nimium detenti, ipsum eos ad officium tempus C tium mansionis noslrz gravibus audio verberibus admoneat. » Atque hoc demum pacto jugis orationis preceptum implere possunt, ex Augustino, « i nullo die intermittantur opera qrandi. » Porro, ut-idem 8anctus Doctor ait in epistola ad Probam, « ideo per certa intervalla horarum ac temporum etiam verbis rogamus Deunmn , ut ipsis rerum $ignis nos acrius ex- citemus. Dignior enim $equetur effectus, quem ſre- quentior przcedit afſectus. » 64. Sancta hzc institutio nulli non probatur : sed durior multis videtur illa obligatio qua $ub lethalis peccati pena hc divinorum officiorum recitatio a 8acris ministris exigitur. Cenzent quippe ejusmodi bomines novitiam hanc egse obligationem, priscis lemporibus ignotam, nec ulla Ecclesiz universe lege impositam, 8ed a sebolasticis et a casuum arbi- tris inductam. Et quidem optandum esset ut Christi minis|rorum voluntas ita sponte 8ua curreret ad of- ficia pietalis, ut nullo legum $timulo indigeret. Sed lanta est depravatio consuetudinum, tanta opinionum Yanitas, ut legum adminicula necessaria $int ad re- vocandos bonos mores, ne penitus intercant ; et ad retinendam pietatem, Ag ne Dei oblivio tandem animes occupet. Quod sane magnopere tlimendum esset de multis eorum, qui divino cultui mancipati, ita rerum s2cularium curis ac Jesideriis abripiuntur, ut nisi ad Deum precaudum quadatn lege admone- rentur, minus de Deo cogitaluri essent quain ipsi $S- culares. litaque ad Ecclesiz religionem pertinebhat ut cogi. » Idem de $e ipse lestalur in lib. 1x, cap. 6. Neque id peculiari religione ſaciebat, sed ex more aliorum $acerdotum. Nam in libro de Gloria confes- sorum cap. 31, agit de quodam presbytero, qui in itinere constitutus, cum apud pauperem quemdam hospitatus esset, « juxta morem s$acerdotum nocts ab stratu $v0 congurrexisse, et orationi adstitisse » perhibetur. Unde in lib. de Vitis Patrum, cap. 7, Gregorius Lingonensis przsul, « nocte de stratu $uo, nullo sentiente, consurgens, ad orationem, Deo tau- tum teste, pergebat; ostiv divinitus reserato, atienle psallebat in baptisterio. » Hoc psallentium, « tauquam multarum vocum, per trium horarum et ſere amplius Spatium audiebatur. » Postea, « impleto cursu, re- D veriens ad {ectulum, ita $e caute super 8tratum de- pouebat, ut prorsus nemo sentiret. » Denique (quod maxime ad rem ſacit) Gregorius Turonensis Salonio et Sagiltario episcopis, quod cursum sacrum negli- gereut, vilio vertit in lib. v, cap. 21 : « Nulla pror«us de Deo erat mentio, nullus omnino cursus memorie habebatur. » 66. Incertum quo tempore celebratum sit concilium Namuetense, cujus canonem 19 adducit ineunte 2e- culo x Regino abbas Prumiensis in lib. 1, cap. 208 : Presbyter, mane matutinali officio expleto, pensum zer- vitulis 8u@ canends ( id est recilando) Primam, Ter- tiam, Sexlam, Nonamque persolvat, etc., qua: gupe- rius retulynus. Particularis quidew bec Synodus est , 411 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 412 non universalis : sed tamen ejus auctoritas valet ad A censedatur gravissima ill obligatio, non pia meri probendam Ecclesiz tune temporis consuetudinem ac legem. Suſſragatur Chrodegingus Mettensis an- tistes post medium seculum &4JOQ vin. Is enim in regulze canonieis prescripte cap. 27 ita precipit : « Quicunque ex clero in itinere cum episcopo vel cum alio proficiscuntur, ordinem snum, in quantum iter vel ratio permiserit, non negligant; et non eos debent preterire hore constimLe, tam de officiis divinis quam aliunde. » Neque id solJum pit moniti et _ ronsilii inviar erat, $ed ita preceptum censebatur, ut qui $ecus ſecisgent, peccati $e reos agnnscerent. Unde Alcuinus, in formula confessionis, col. 166 : « Peccavyi quod negligens fui de meo cursn, quem per horas canonicas exs0lvere debui ; et de mea psalmo- dis , et de meis orationibus, etc. » 67, Szculo 1x incunle secribebat auctor ille, cujus librum de Benedictione Dei Slevariius edidit, nuncu- patum Baiburico episcopo Ralisponensi. Hie vero in prevſatione Sua carpit nonnullos 8acerdotes et episco- pos, qui, ut liberius genio indulgere possint, prius- quam dormitum eant, « nocturnas Vhigilias desidiose persol ventes, sfralu mox decubant. Surgentes vero dum $e vestibus induunt, diurna peragunt oflicia : pulanies $ibi su(licere posse, $i saltem quoquo modo ills decantent, » id est recitent. « ſgnari quia horze 8unt in 8ancta Ecclesia conStiwute, quibus per diem et noctem divine servitutis officia persolvantur.... Quas $i negligimus, 8anctorum Pairum institutis con- lraimus; quibus contraire periculosum est. Neque enim possunt communionem $ancltam Ecrlesize ha- bere, qui ejus instituta, etsi non verbis, operibus vero impugnare nituntur : dum quod permaximum est in $ancta Ecelesia, si cum charitate et pielatis studio peragalur, id est laudis divine psalmodia modulata, et missarum $olemnia , nec temporibus congruis, nec religiosis celebrant affectibos. » Quam longe erat auctor ille a 8ententia eorum qui divinorum officio- rum recitationem vel in 431] unam conjiciunt ho- ram, vel inter &$:yop« reponnnt. At quam religio- $jor erat Liudgerus episcopus, qui nulla regis reve- rentia potuit tantisper abduci a cursn recilando (quo etiam de sancto Saba legitur), noctu cum clericis suis divina officia persolvere solitus. 68, Hue spectat Leonis pape IV homitia quarta ad consilii admonitie. Audi Jacobam a Vitriaco in Hi- storiz occidenialis cap, 34 : « Liret autem $acerdos privatas oratſones et 8eeretas deprecationes variis cirea curas animarum vccupationibus intentus possit aliquando dimittere, horas tamen canonicas non de- bet omiltere. Alie enim orationes $unt voluntatis, he antem necessilatis, » His adde santtiones conci- lii Basileensis et Lateranensis $ub Leone X, que beneficiatos (Basileense addit $acris ordinibus initia- 10s) ad recitationem Breviarii astringunt. 70. Prxztereo alias aliarum Ecclesfarum constitu- tiones, qualis est concilii Toletani 1y in canone 10, ubi sacerdotibus et $nhjectis clericis 81h grayi inter- minativne 439 precipit Dominicam orationem quo- B tidie aut in publics, ant in privato officio recitari. Ex quo intelligitur privatam divini officii recitationem clericis apnd Hispanos etiam tunc preceptam ſuisse, id est ante 8ecnlum vii. Eodem s2culo apud Graens Jnannes, cognomento Eleemosynarins , « divinum quidem ecclesiasticz regulz officium cum attentione mentis, cordisque contritione prefinitis peragebat temporibns. » Ubi auctor Graecus friav Yetroveylay rol brx)nomorieod ravivo; appellat. De officio publico intelligendus concilii Carthaginensis iy canon 49 : Clericus qui absque corpusculi 81i incqualitate Vigiliis dees!, stipendiis privetur. Eodem spectat canon 14 eoncilii Venetensis : Clericus, quem intra muros ciri- talis 8u@ manere consliterit, et a matutinis hymnis sine probabili excusatione egritudinis inventus ſterit de ſuis8e, septem diebus n communione habeatur extraneus, etc. Ti. Non 80lum itinerantes, 8ed etiam gravissimis morbis detenti, officium divinum ant ipsi recitabant, ant coram $e recitari curabant. De Eugendo geu Au- gendo abbate Jurensi, qui $ub annum $10 ad superos abiit, id traditam est ab anonymo quali, quod cum ultra S8exagenariam z#latem « Sex ſere mensibus inzx- qualitate corporea laboraret, nunquam tamen cano- nico usque ad horam deſuisset cursni. » Idem scribi- tur de Benedicto Anianensi abbate, de Adalhardo Corbeiensi, et aliis. At Benedictus, cognomente Bis- copus, Beda testante, cum « non facile ad explendnm $vlitum psalmodin cursum linguam yocemve poterat levare, per simgulas diurnz sive nocturne orationis presbyteros el sacerdotes : « Omni nocte ad noctnr- D horas aliquos ad se ſrairum vocabat : quibus Psalmos nas horas surgite ; cursum vestrum horis certis de- cantate; missarum celebrationes devote peragite. » Quod totidem verbis repetit Ratherius in homilia synodica ad $uos presbyteros 69, Seculo x occurrit in slatutis Eadgari Anglo- rum regis formula conſessionis, apud Spelmannun, pag. 459 2 « Confiteor me horas meas canonicas ne- glexisse. » Et ne quis leve peccatum e8e putet, i maxime advertendum, quod inter accusationum Ca- pita, que Joanni XII objecta sunt, atque Uttonem ad cum exauctorandum adiuxerunt, unum est, quod «© Matutinas et canonicas horas non celebrasset, » avud Liutpranduw, in lib. vi cap. 7. Jam ergo tunc consuetos duobus in choris resonantibus, et ipse cum eis, quatenus poteral, psallebat. » Quod item de Gervyino Centulensi abbate memorize proditum est. &A3Z3 72. At hi monachi erant. Certe : ged etiam clerici paulo minus quam monachi Deo congecrati sunl ; duplici titulo plerique divinis officiis recitandis obnoxii, nempe lituly consecrationis, et beneſicii ecclesiaslici, quod monachis non competit. Et qui- dem Gallus, Arvernorum episcopns $anctus, morti proximus, « advenienie die tertin, » quee erat Domi- niea dies, albescente jam clo, interrogat quid in ecclesia psallerent. « Dixerunt benedictionem See psallere, » id ext canticum Benedicite.: « At ille p$al- 413 AD CURSU GALLICANO DISQUISITIO. 414 mo quinquagesimo et benedietione decantata, et A op+enlo 39, no et Chrodegangus Mettensis episc0- alleluiatico cum capitello expleto, congummanrit oflfi- cium totum temporis matulini, » Laudes vocamus. Hec ex Gregorio de Vitis Patrum, cap. 6. 73. Ad itinerantes quod atlinet, non modo reli- giosi, sed etiam clerici sxculares etiam antiquitus divina officia persolvebant. Id exemplis superius probatum est, scilicet ex Gregorio Turonensi epi- $copo et ex regula Chrodegangi; ne repetam exem- plum 8ancti Germani episcopi Parisiensis, quibus adde exemplum Epiphanii episcopi Ticinensis. lade- est quod clerici omnes Psalmos memoria lenere debebant ex canonum przxscripto. Quam ob rem Gennadius C P. patriarcha « neminem ordinabat, qui Psalterium non sciret memoriter, » ex Theodoro Le- ctore apud erudilissimum VYalesium, pag. 554. An lectiones eliam recilarent itinerautes, erit ſortasse qui inquirat. Sane monachi saltem libellos seu Co- dices hujus rei gratia gestabant. Nam ut owittam id quod de Equitio ahbate narrat Gregorius Magnus, qui Equitius « sacros Codices in pelliciis saccnlis dextro Ixvoque latere portare solebat, » quod etiam de Fru- ctuos0 episcopo Bracarensi legimus, 4Z& Grego- rius IX de monachis foras proſecturis id statuit, « ut ipsi horas dicant 1n via, et de libris provideatur iisdem. » Id generis duos pro itinerantibns Codices in Sacrario Cistcrciensi aliquando vi-limus, quos hoc modo describit Josepbus Meglingeriis in liinere $10 Cisterciensi : « Libelli trium digitorum latitudinem non excedunt, plus tamen longitudinis habent. Dum clausos agspicis, parvi apparent; at aperti triplo ma- C jores evadunt, foliis, que ex inembrana rudi con- ${ant, ter complicatis, deorsum, et ambobus lateri- bus. Neque in utraque parte litteris implentur paginz, sed interius tantum ; ita ut licet folium a ſolio sejun- gas, nisi plice explicentur, nulle litter prostent. Quz quidem minutissim# paucis syllabis tolas perio- dos brevissimo compen dio absol vunt. Nulla compage seu tegumento vinciuntur; sed uno in latere filum colligat ſolia, ne diffluant, ac deinde $acculus ex corio libellos recipit. » Hzc ille. 74. Quanta porro reverentia divinis officiis inter- esse S$olerent majores nostri, intelligimus ex facto Sancti Martini episcopi Turonensis, quem « in eccle- Sia nemo unquam 8edere consperit, » nt legitur in lih. 1 de ejus Vita. Quod etiam de saucto Epiphanio D Ticinensi episcopo Ennodius lradit : « Is junctis pedibus usque ad consummationem mystici operis Stare se debere conslituit; ita ut humore vesligiorum locum $svum depingeret et longe asSpicientibus indi- caret, » Quosdam tamen lormulis accubuisse discimus ex Gregorio in lib. vin, cap. 51, ubi de Priatextato Rothomagensi pontifice agens : « Adveniente, inquit, dominice resurrectionis die, » id es! dominica, « cum Sacerdos (Prateitatus) ad impleida ecclesiastica ollicia ad ecclesiam maturius properasset, antiphonas juxta consueludinem incipere &Z5 per ordinem cepit. Cumque inter psallendum formulzx decumbe- rel, » etc. Id tamen improbat Petrus Damiani, in pus in regulze cap. 26 : « Nec cum baculis, ant cam- butis, aut ſustibus in choro, exceptis debilibus, sed- religiose illis standum et psallendum est. Sunt enim quidam elericorum qui in szxcnularibus negotiis et dis- ceplationibus pene totum infatigabiliter deducunt diem; et mox ut ceclesiam ad divinum officiam per- agendum intraverint, ita ſatigati videntur, ut nec ora- (ioni vacare, nec ad pxallendum $tare queant: 8el potius sedentes, non divinis, sed vanis solent instare loquelis, » etc, Quid $it cambntis inniti in officio divino, intelligimus ex Vita ms. $ancti Victurii epi- scopi Cenomanensis, cni Sanctus « Martinus dedit ba- culum (eu) suSteniaculum, $uper quorl 8vlent gacer- dotes lusis (id ext ſundendis) orationibus sustentari. » B In pervetusto Codice, qui Vitam gancti Amandi Tra- jectensis episcopi continet, apud Elnonem asservato, vidi ejusmodi episcoporam imagines, qui una manu pedam pastorale gestant, alia baculum recurvun, et quiden breviorem, quo $e ipsi inter orandum $us- tentabant. Hodie quoque in ecclesia sancti Georgii apud Venetias, ejusmodi cambutis inter orandum uti s0lent homines promigscui sexus, ut me monnit erudi- tus et venerabilis Claudius Castellanus canonicus Ecclesix: Parisiensis. Ad hc in libello supplici mo- nachorum Fuldensium ad Carolum Magnum bi con- queruntur, quod pre Kalgarii abbatis duritia ipsis infirmis « nec baculum pro 8usStentatione ferre liceat, nec ad inclinalorium, quod nos formulam dicimns. morando inherere. » Multo minus sanis (neque vero id petunt Fuldenses) hec indulgentia concedebatur, ut &ZG iempore divini ofticii ſforiaule incumberent. 75, Ad extremum maxime pia et $ancta est (nt jam diximns) illa ecclesjasticarum precatioaum in- slitmio, sive publice, sive privaticrecitande sint. Qnid enim aptius ad Deo debitum cultum honoremque persolvendum ? ant quid ad excitandam fidelium pie- latem accommodalius ut vel $10 ipsius testimonio probavit Angnstinus, quam Psalmorum in ecclesia cantus ? Jam vero nihil ad refricandam Dei Opt. Max. memoriam eflicacius quam ejusmodi preces privalim recitande : quarum obligatio si nonnnllis durior vid-1or et morosior, tlimendum ext ne id ex divina- rum rerum t:«10 et ſaslidio oriatur. Cum enim Bre- viarinm (quod yocant) triz comineat magnopere utilia el u dificatione plena, Dei videlicct laudes, lectiones et orationes, nihil homini religios0 8uavius, nihil Sancltius, quam Dei laudes ex Psalmis depromptze, qu:e mentein ad Deum rapiunt et sacro divini amoris iniculo accendunt; Quid vero ecclesjaslicis homini- ys antiquius e>Se debet aut familiarius quam lectio- nes ex Scripturis divinis, que plurimum in $acris officiis locum habent ? Denique quid pressius et $vlt- dius ad devotionem quam orationes $en Collecty ab Eecledem inler 8e et capellanum $uum et pro deſunctis novem lectiones quolidie dicebat. Media 439 nocte surgebat ad confitendum Domino ; et regina bonze memorize aliquando eum propter ſrigus de veslimento aliquo operiebat. » Sic nulli unquam, eliam occupalissimo, deerit tempus et otium ad Deo vacandum , $i pietatis $tudium non deſnerit, azo APPENDIX Continens probationes quasdam Liturgice Galli- cane et cursus Gallicant. J. DOMINICA PRIMA ADVENTUS, AD MISSAM OFFICIUM, Ex Missali Mozaradum *, Eece super montes pedes evangelizanlis pacem, alleluia, et annuntiantis bona, atleluia : celebra Juda ſestivitales tuas allelnia , et redde Domino volta tua alleluia. } . Dominus dabit verbum evangelizantibus in virtute multa. Ps. Et redde. y. Gloria et honor Patri et Filio et Spiritui sancto in 8xcula sxculorum awen.. Et redde. * Vide pag. 25 et $eqq. D Dicat presbyter : Per omnia semper $#cula sxcu- lorum. R. Amen. In adventu Domini non dicamus, Gloria in excelsis, Dominicis diebus et ſeriis, 8ed lantum diebus ſeslivis. Oratio Deus qui per angelicos choros adventum Filii tui Domini nostri Jesu Christ aununtiare voluisti, qui per angelorum przxconia, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bone voluntatis, adclaman- 417 AD PRACEDENTIA LITURGIZA MONUMENTA APPENDIX PRIMA. 418 | tibus demonstras!i, concede ut in hujus dominice A Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum. Non -—— wu resurrectionis ſeslivitate, pax terris reddita conva- lescat, et ſraternz dilectionis caritate innovala per- maneat. RA. Amen. Dicat 8acerdos. Per misericordian tuam, Deus noster, qui es bene- dictus, et vivis, et omnia regis in s#cula s2culo- rum. R. Amen. y. Dominus sit sewper vobiscum. NA. Et cum $piritu tuo. Lecuvo libri Esaiz prophetz. Capitulo x. H. Deo gralias. Ecce dominator Dominus exercituum coufringet lagunculam 441 in terrore, et excelsi slatura $uc- cidentur, et sublimes humiliabuntur, et subvertentur condensa $altus ejus ferro, et Libanus cum excelsis cadet. [Cap. x1.) Et egredietur virga de radice Jesse et flos de radice ejus ascendet, et requiescet supep eum Spiritus Domini, spiritus $apientizx et intelle- ctus, $piritus consilii et fortitudinis, $piritus scien- tiz et pietalis : et replebit eum $piritus timoris Do - mini. Non secundum visionem oculorum judicabit, neque secundum auditum aurium arguet; $ed judica- bit in justitia pauperes, et arguet in Zquitale pro mansuetis terre. Et percutiet terram virga oris $ui, et spiritu labiorum suorum interficiet 1mpium, Et erit justitia cingulum lumborum ejus, et ſides cinctoriom renum ejus. Habitabit lupus cum agno, et pardus cum h#do accubabit : vitulus et leo et ovis simul morabuntur, et puer parvulus minabit eos. Vitulus et ursus pascentur, simul requiescent catuli eorum, et leo quasi bos comedet paleas. Et delectabitur in- fans ab ubere super ſoramina. aspidis, et in caverna reguli, qui ablactatus ſuerit, manum $Suam miltet. Non nocebunt et non occident in univers0 monte Sancto meo, quia repleta est terra scientia Domini, vicut aquz maris operientis. In die illa Radix Jesse qui $slat in $ignum populorum, ipsum gentes depre- cabuntur, et erit sepulcrum ejus gluriogum. F,. Amen. Dicat presbyter in cornu sinistrum allaris : Nominus Sit &emper vobiscum. 8. EL cum. Pzallendo. Qui dat nivem sicut lanam, nebulam velut cinerem $par- git ; qui emittit chryslallum $uam sicut frusta panis. Ante faciem ſrigoris ejus quis $ubsistet? y . Mitltit verbum $uum Lauda. Allteluia. y . Mitte nobis, Domine, auxiliuw de $ancto, et de Sion ty erue nos, alleluiz. Indgrim quando chorus dicit Alleluia, offert sacerdos hostiam cum calice, ed cum orationibus que Acceptabilis sit Majeslati wa, omnipotens elerne Deus, hize oblatio, quam \ibi offerimus pro realibus el lacinoribus boslris, el pro Slabililale Sanclze ca- tholice et apostolicz..... fidei cultoribus. Per Chri- swum Dominum nostrum. In nomine Patris F et Filii et Spiritus sancti. Amen. Dimitendo patenam auper corporalss. Deinde accipiat calicem $anctificando ic. minus, erit quasi paler habilantibus Jerusalem, et qui inbabilaut in Sion, et dabo olavew domus David super humeros ejus, et aperies; et not est qui clau- dat Jerusalenm, alleluia. | Hic accipiat sacerdos aquam in manibus, et dicat 8ileniio super oblutionem cum (ribus digitis : lu ne» mine Palzis | el Filii et Spiritus 8ancti regoas Deus in secula sxculorum, amen. Inclinet 8e ante allare, et dicat in silentio iztam ora- tionem : Accedam ad le in humilitate 8piritus mei, loquar ad te, quia multam 8pem, et fortitudinem dedisti mihi. Tu ergo, fili David, qui revelatus mysterio, ad nos in carnem venisti, clave crucis tuz secreta cor- B dis mei adaperi, mittens unum de Seraphbin, qui candenti carbone illo, qui de altari tua sublatus est, sordentia labia mea emundet, mentem enubilet, 60- cendi maleriain subminisiret, ut lingua quz proxi- inorum utilitati per caritatem $ervit, ne erroris in- s0net casum, Sed verilalis resultet sine fine preco- nium, per te Deus meus qui vivis et regoas in s#cula $:eculorum, amen. INCLPIT MISSA. Dicat presbyter : Pominus $i semper vobiscurn. N. Et cum $piritu Oratio. AAS Adventum Domini nostri Jesu Christi, fratres dilectissimi, volis omnibus prestolantes, Dei Patris Iv nowine Pa'ris | et Filii et Spiritus sancti, amen. C omnipotentiam imploremus, ut corda nostra purili- Oratio. Oſferimus libi, Domine, calicem ad benedicendum 8Sanguinem Christi filii tui, deprecamurque clemen- tiam tuam, vt ante conspectum divinz Majestatis tus, cum odore $uavitatis ascendat, per eumdem Christum Dominum nostrum. Amen. Ponat calicen; 8uper aram, et accipial filiolam sine 8ancliſicatione, et ponal 8yper calicem dicendo 8ic : Oratio. &&4 Hanc oblationem, quzsumus, Domine, pla- catus admitte, et omnium offerentium eorum pro quibus tibj offertur peccala indulge, per Christum Dominum nostrum, amen. Ei dicat junciis manibus inclinando 8e. Oralio In spiritu humilitatis et in animo contrito Susci- piamuy, Dowive, a te, et sic fiat sacrificium nostrum, ul a te SuScipiamur hodie, ut placeat tibi, Domine Deus. Veui, sancte Spiritus Sanctilicator, Sanchfica hoc Sacrificiun de matibus meis tibi preparatum. Hic ponat meensum in thuribulo, et incenset $acrifi- cinm $8! placuerit. Postea u.clinet se sacerdos in ne- dum alturs junctis manibug, et dicat al'a voce : Ad juvale me, kraires, in orationibus vestris, ct orale pro re ad Deum. Chorus respondeat : Adjuvet te Pater et Filius ct Spiritus sanctus. Kt sacerdos reriat 8 ad populum ct ſaciat ofſeri9ortum 8i voluerit, et dical chorus sacrificium. Regnabit Dominus in Jerusalew, cet, et corpora immaculata conservet. Det habilita- tem ſidelium mectibus fideliter quzrere, quod saluti posset prodesse. Exspectemus conscientia Secura ven- lurum, quem Super omnem principatum et potesta- tem credimus exaltatum. Simus etiam pet singula momenta $olliciti, ut mereamur haber2 principium, quem credimus et falemur ad judicandos nos vivos et mortuos in gloria esse venturum. 8. Amen. Dicat presbyter : Per misrricordiam tnam, Deus noster, qui es benedictus, et vivis, et omnia regis in 8xcula '$exculorum. RA. Amen. Dicat presbyter elevando ma. nus, Oremus. R. Chorus, Agios, Agios, Agios, Do- mine Deus, rex Z#terne, tibi landes et gratias. Postea dicat presbyter : D Feelesiam $anctam catholicam in orationibus in mente habeamus. ut eam Nominus fide, et $2e, et caritate propitius ampliare dignetur. Omnes laps0s, captivos, infirfhos, atque peregrinos in mente habea- mus, ut eos Dominus propitius rediniere, Saware cf conſortare dignetur. & . Chorns : Presia, wlerne, vinnipolens Deus. Dicat presbyler aliam orationem : Purifica, Domine Deus, Pater omnipotens, pecca- torum arcana nostrorum, cunclasque Propilius iua- eulas ablue peccatorum. ac przsla, Domine, ut bene- liciv pietatis tu#, nostris criminibus emundati, me- lwendum terribilemque adventum Domini nos(ri Jes! Christi filii tui _exspectemas interriti : $sirque, 12 Mi- 421 AD PRACEDENTIA LITURGIE MONUMENTA APPENDIX PRIMA. 422 serante, hic pereipere mereamur omnium veniam A $ocies numerandos, quos in fidei primordio, a Jo- delictorum, ut tunm in futuro judicium nobis $sen- tiamus omnino mitissimum, et dexterz tuz partici- pes facti, a te mereamur perpetuz vite percipere premium, tuumque consequemur invictum, infini- tum et fortissimum regnum. A. Amen. Dicat presbyter + Per misericordiam tuam, Deus noster, in cnjus conspectu, sanctorum apostolorum et martyrum, conſessorum atque virginum nomina recitantur. & . Chorus. Amen. Dicat presbyter : Offe- runt Deo Domino oblationem $acerdoles nostri, papa Romensis, et reliqui pro $e et pro omni clero ac ple- bibus Ecclesiz sibimet consignatis, vel pro universa ſralernilate. Item offerunt universi presbyteri, diaconi, clerici, ac populi circumstantes &4GB in honorem 8anctorum pro $e et suis. R . Chorus : Offerunt pro se et pro universa ſraternitate. Dicat s8acerdos : Facientes commemorationem beatissimorum apostolorum et martyrum , gloriose sanctz Marie virginis, Zacha- riz, Jobannis, luſantum, Petri, Pauli, Johannis, Jacobi, Andree, Philippi, Thome, Bartholomei, Mauthezi, Jacobi, Simonis et Jude, Matthiz, Marci et Lucz. H . Chorus : Et omnium martyrum. Dicat 8a- cerdos : Item pro $piritibus pausantium Hilarii, Atha- nasii,. Martini, Ambrosii, Augustini, Fulgentii, Lean- dri, Ysidori, David, Juliani, item Juliani, Petri, item Petri, Johannis, Servi Dei, Visitani, Viventi, Felici, Cypriani, Vincentii, Geronlii, Zachariz, Cenapoli, Dominici, Justi, Saturnini, Salvati, item Salvali, Bernardi, Reimundi, Johannis, Celebruni, Gundisalvi, Martini, Roderici, Johannis, Guterii, Sancii, item Sancii, Dominici, Juliani, Philippi, Stephani, Johan- nis, item Johbanuis, Felicis. & . Chorus : Et omaium Pausantium. bDicat presbyler post noming : Te quesumus, Domine Jesu Christe, ut dilectio adventus tui ita in nobis permaneat, ve ad te corda no$ira umquam recedant; Sicque nos jam in 2lernam advocationem asscribe, ut ad futurum non conſun- damur, cum ad judicandum veneris orbem. & . Chorus, Amen. Dicat presbyter : Quia tu es vita vivorum, Sanjtas infirmorum, ac requies omnium fidelium de- functorum in #'erna Szcula s2culorum. & . Chorus: Amen, Oratio ad pacem. Dicat presbyter : Domine Deus omnipotens, qui pro hunani generis redemptione co2lernum tibi coxqualemque Filium angelica annunliatione, per Marie virginis uterum usque ad nos voluisti iransmittere, alque ante ips1us Filii tui adventum Johannem dignatus es «lestiuare preconem, ut per ejus veridicam in deserto eremi predicationem populus penitens velernorum facino- rum acciperet Yeniam, per novi autem hominis Dei regnum evangelizantis diviace Trinitatis plenam mundus conseqni mereretur ineffabilem gratiam ; Ivra nobis in hoc tempore Adventus Unigeniti tui eamdem pacis gratiam quam iv preterita largire Jignatus es $acula; et illis nus in oc ureu fidet hanne in Jordane peznitentie undis aquarum ablutos, a te postremo per Filium in Spiritu sancto et igni cognoscimus baptizatos. Respondeat chorus : Amen. Dicat presbyter : Quia tu es vera AA pax nostra et charitas indisruplta, vivis tecum et regn2s com Spiritu Sanclo unus Deus in s2cula sxculorum. © . Chorus : Amen. Dicat presbyter elevatis manibus in celum : Gratia Dei Patris omnipotenlis, pax ac dile- ctio Dowini nosiri Jesu Chrigli, et communicatio Spritus $aneli sit $@mper cum omnibus nubis. . Chorus : Et cum omnibus bone voluntatis. Dicas presbyter : Quomodo astatis, pacem facite, & . Ghorus. Pacem meam do vobis, pacem meam commenda vobis; non $Sicut mundus dat, pacem do vobis. y . B Novum mandatum do vobis, ut diligatis invicem. Reiteretur : Pacem meam do vobis. F. Gloria el honor Palri et Filio et Spiritui sancto in szcula 82- culorum amen. Reiteretur : Pacem meam. Interim quando Chorus dicit ;: Pacem meam, acci- piat sacerdos pacem de patena dicendo 8ic ; Habeta osculum dilectionis et pacis, ut apti sitis 8acrosanciig mysteriis Dei..... Et statim det pacem diacono vel puero, et puer populo, Polea inclinet 8e 8acerdos jun-« ctis manibus et dicat ; Introibo ad allare Dei. & . Chon rus : Ad Deum qui lelificat juventutem meam. Pres- byler ponat manum 8uper calicem et dicat : Aures ad Dominum. 8 . Chorus : Habemus ad Dominum. Dical presbyter ; Sursum corda. &. Chorus : Levemus ad Dominum. Dicat presbyter inclinando se junctis mani- bus ; Deo ac Domino nostro Jesu Christo Filio Dei qui est in calis, dignas laudes dignasque gratias reſeramus. Et dicendo ; Gralias referamus, eclevel sacerdos manus in altum. i . Chorus : Diguum 4 ju- $tum est. Postea dicat presbyter : Inlatio. Dignum et justum est nos libi gratias agere, Do- mine $ancte, Pater zterne, omnipotens Deus, per Jesum Christum Filium tuum Dominum nostrum, queu Johannes lidelis amicus precessit nascendo; precessit in desertis eremi przxdicando, precessit baptizando; viam quoque preparans judicii ac re- demptoris, convocavit peccatores ad penitentiam; et populnum Salvatori adquirens, baptizavit in Jor- dane peccata propria confitentes; non homines in- novando plenam conſerens graliam , $6d piigvimi Salvatoris ammonens exspectare pragentiam; non yemiliens ipse peccata ad 5e venientibus, ged remis- Sionewm peccalorum ad futyrum pollicens es8e Cre- dentibus; ut descendentibus in aqua p{nitentie, ab illo sperarent remedium indulgenti:e, quem Ven- turum audiebani plenum douo veritalis et gralize. Baptizatur igitur ab eo Christus ex elements vigihili et spiritu iavisibili; ducebantur per obedientiam ad misericordiaw ; per filiuw slerilis ad filiuw Virginis; per A4S8 Jobannem hominem magnum, ad Chrigium hominem Deunr, Quem cum Patre el Spiritu Sancto_. adorant angeli atque archangel), ihroni, dominativs nes et poteslates, ita dicentes : 425 R . Chorus : Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Deus Sapaoth. Pleni sunt cli et terra gloria majestalis tug; osanna filio David, osanua in excelsis. Benedictus : qui venit in nomine Domini, osanna in excelsis. Dicat presbyter post Sanctus : je Lg Vere sanctus et gloriosus Dominus noster Jesus Chriswws Filius tuus, quem olim credimus incarna- tuw ſuisse pro salute humani generis; et nunc ex- Spectamus ad judicium venturum in gloria claritatis cum omnibus sanctis, ipse Dominus ac redemtor #lernus. Deinde dicat presbyler in silentio junctis manibus inclinando 8e ante allare hanc orationem . Adesto, adesto, Jesu bone pontiſex, iv medio-B yo0$tri, sicut ſuisti in medio discipulorum tuorum; Sancti Þ fica hanc oblationem, + ut sanctificata + 8u- mamus. per manus $ancti angeli tui, sancte Domine ac rulemtor zterne. Dominus noster Jesus Christus itt qua nocle tradebatur accepit panem, et gratias agens bene Þ dixit ac ſregit : dedilque discipulis 8vis dicens, accipite et manducale : Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur (a). Hic elevetur cor- pus. Quotiescumque manducaveritis, hoe ſacite in meam + commemorationem. Similiter et calicem, poslquam cznavit, dicens : Hic Þ est calix novi Te- Siamenti in meo sanguine qui pro vobis et pro multis effundeltnr in remissionem peccatorum. Hic elevelur calizx coopertus cum filiola. Quotiescunque APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PAIISIENSIS. 424 Corporatio Mors Nativitas Resurrectio Circumcisio Gloria | Apparilio Reguum Passi0 biberitis, hoc facite in meam + commemorationem. C A450 Dominus sit semper vobiscum. A. Et cum. Et cum perventum ſuerit ubi dicit : In meam comme- morationem, Dicat presbyter alla voce omnibus diebus preler ſestivis. Pari modo ubi dicit : In claritatem de czlis. Et qualibet vice respondeat Chorus : Araen. Quotiescunque manducaveritis panem hunc et ca- licem istum biberitis, mortem Domini anuuntiabitis donec veoiet. In claritatem + de czlis. F. Chorus : Amen. Dicat presbyler pot Pridie : Oratio. Domine Jesu Christe, hane hosliam vivam illustra- tione adventus tui sanclifica; ut ex ea libantes, mundemur a crimine, et tuam gratiam mereamur percipere $ine fine. R. Amen. Poxstea dicat presbyter : 449 Te prevtante, sancte Domine, qui tn hxc omnia nobis indignis $ervis luis valde bona creas, 8ancti Þ ficas, viviſicas F, bene + dicis + ac pratas nobis, ut sit benedicta a te Deo nostro in secula 8x- culorum. &. Chorus : Amen. Et tunc presbyter accipiat corpus Domini de patena, «t ponat super calicem discoopertum, et dicat alta voce omnibus diebus, videlicet ſestivis et Dominicis, preter in locis, iu quidus erit antiphona propria ad conſractio- nem panis : Dicat presbylter : Fidem quam corde credimus ore autem dicamus, Kt elevet sacerdos corpus Chrisli ut videatur a populo. Et dicat chorus Symbolum bini ac bini, videlicet : Crediinus in unum Deum Patrem omnipolentem, factorem cxli et terre; visibilium omnium et invi- Sibilium conditorem. Et in unum Dominum nostrum Jesum Christwum Filium Dei unigenitum, et ex Pare natum ante omnia secula, Deum ex Deo, Lumen ex Lumine, Deum verum ex Deo vero, natum non fa- clum, omousion Patri, boc est ejusdem cum Patre subslantie; per quem omnia facla Sunt, quz in exlo, et que in terra : qui propter nos homines, et propler nostram salutem descendit de czlis ; et in- carnatus est de Spiritu sancto ex Maria virgine, et homo ſactus est. Passus Sub Pontio Pilato, 8epultus, tertia die resurrexit; ascendit ad czlos, sedet ad dexterain Dei Patris omnipotentis; inde venturus est judicare vivos et mortuos, cujus regni non erit finis, et in Spiritum $sanctum Dominum, vivificato- rem, et ex Parre et Filio procedentem, cum Palre et Filio adorandum et conglorificandum ; qui locutus est per prophetas. Et unam $sanctam cath»licam et apostolicam Ecelsiam. Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum. Exspectamus resurrectiv- new mortuvorum, et vitam venturi sculi. Amen. (a) Forma ivta consecrationis ponitur, ue antiquitas ignoretur, Sed hodie servetur Ecclesie traditio, ec. ag” — 423 AD PRAECEDENTIA LITURGLE MONUMENTA APPENDIX PRIMA. 426 Et deinde ſaciat presbyter 8ic : Frangat Eucharistiam A $uavis est Dominus. Alleluia, alleluia, alleluia. y . per medium, et ponat mediam partem in patend, et de alia parte ſaciat quinque particulas, et ponat in patena; et accipiat aliam partem, et ſaciat quatusr particulas, et ponat in patena similiter per ordinem ſactas per lo- culos ist03 qui supra sunt. Et ztatim purget bene digi- tos; et cooperto calice ſartiat Memento pro vivts. Postea dicat presbyter ad orationem Dominicam equaliter is1am oralionem. Oremus. Verbum Patris quod cum* factum es, ut habitares in nobis ; przsta nobis, ut qui te venisse jam credimus, ab omni peccatorum eruamur contagione, cum pre- ceplionis tuz oraculis proclamaverimus e terris, Pater noster, qui es in czlis. 0. Amen. Sanctifice- Benedicam Dominum in omni tempore : semper laus ejus in ore meo. P. Alleluia, alleluia, alleluia. F, Redimet Dominus animas servorum $norum , et non derelinquet omnes qui sperant in eum. P. Alleluia, alleluia, alleluia. F . Gloria et honor Patri, et Filio et Spiritui AS $ancto, in s82cula seculorum. Amen. P. Alleluia, alleluia, alleluia. {n dicendo Gustate et videte, accipiat presbyter aliam pariiculam sequeniem que dicitur Gloria , et ponat 8uper calicem . et dicat cum 3ilentio is1am orationem : Panem cz#lestem de mensa Domini accipiam, et nomen Domini invocabo. Et dicat 8acerdos, Memento pro mortuis, tenendo illam particulam 8uper calicem, et dicto Memento, dicat istas orationes que Sequuniur. tur nomen tuum. 9. Amen. Adveniat regnum tuum. B Domine Deus meus, da mihi corpus et sanguinem A. Amen;Fiat voluntas tua sicut in czlo et in terra, A. Amen. Panem nostrum quotidianum da nobis ho- die. I. Quis Deus es. ASI Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimitlimus debitoribus nostris. I. Amen. Et ne nos inducas in tentationem. R . Sed libera nos a malo. Dicat pr28byter : Liherati a malo, confirmati semper in bono, tibi servire mereamur Deo ac Domino nostro. Pone, Domine, finem. Hic percutiat pectus, peccatis nostris : da gaudium tri- bulatis, przbe redemptionem captivis, sanitatem infirmis, requiem defunctis : concede pacemn et $e- curitatem in omnibus diebus -nostris. Frange auda- ciam inimicorum nostrorum, eb exaudi Deus oratio- nes Servorum tuorum omnium fidelium Christiano- Filii tui Domini nostri Jesu Christi ita 8umere, ut per illud remissionem omnium peccatorum merear acci- pere, et tuo sancto Spiritu repleri, Deus noster, qui vivis et regnas in s2cula s2culorum, amen. Oratio. Ave in zvum, sanctissima caro Christi, in perpe- tywum summa dulcedo : panem exzlestem accipiam, et nomen Domini invocabo. Hic faciat signum cum Ho- stia, el sumat particulam quam in manu habet; et coo- periat calicem , - et veniat ad patenam, et consumat omnes parliculas per ordinem. Et deinde accipiat pate- nam, et ponat super calicem , et purget bene cum digito pollicem et dicat hanc orationem : Ave in evum, czlestis potus, qui mihi ante omnia rum, in hac die, et in omni tempore. Per Dominum C 1.11. Omnia duleis es. nostrum Jesum Christum. Filium tuum qui tecum vivit et regnat, in unitate Spiritns sancti, Deus, per omnia s8#cula szculorum. R$ . Amen. Sic facial presbyter : Accipiat modo particulam qu@ dicitur Regnum , de patena, et ponat super calicem. In tempore regurrectionis videlicet, dicat tribus vicibus, Vicit Leo de tribu Juda radix David, allelnia. Respon- deat chorus qualibet vice : Qui sedes $uper cherubin, Radix David, alleluia. Et postea dicat istam orationem inler 5e submissa voce : Sancta sanclis, et conjunctio corporis Domini no- 8tri Jesu Christi; sit sumentibus et potantibus nobis ad veniam, et deſunctis fidelibus prestetur ad re- quiem. Et; mittat particulam in calicem , et cooperiat Alia oratio. Corpus et sanguis Domini nostri Jesu Christi cu- Stodiat corpus et animam meam in vitam #ternam , amen. Hic accipiat zanquinem ; et dum sacerdos 8um - serit sanquinem, dicat immediate hanc orationem : Domine Deus meus, Pater et Filius et Spiritus sanctus , ſac me te semper quzrere et diligere, et a te per hanc sanctam communionem quam sumsi numquam recedere, quia tu es Deus, et preter te non esl alius in secula 8xculorum, amen. Cantet chorus communionem : Refecti Christi cor- pore et sanguine, te laudamus, Domine, alleluia, alleluia, alleluia. calicem, et dicat alta voce 8ic, 8i non ſuerit ibi diaconus : D Eat sacerdos ad cornu altaris, et dicat hanc orahonem : Humiliate vos benedictioni. Dominus sit semper yobiscum. R . Et cum 8piritu. Benedictio. Illustret yos unigenitus Filius Dei lumine adventus suji, qui yos re- dimere non dedignatus est pretio sanguinis proprii. \. Amen. Accingat vos virtutibus pacis, et ditet mu- neribus copiosis. A. Amen. Ipsumque Dominum semper habeatis protectorem, quem omnipotens Pa- ter suscitavit de tribu Juda victorem. R . Amen. Dicat presbyter : Per misericordiam ipsius Dei nostri, qui est benedictus, et vivit, et omnia regit in szcula $2- eulorum. F. Amen. Dominus sit semper vobiscum. HI. Et cum. Picat chorus : Gustate et videte quoniam Reſecti Christi corpore et sanguine pariterque $an- clificati, Deo Patri omaipotenti gratias reſeramus, ut nos eamdem resurrectionem et sancliſicationem ha- bentes bic, et in futuro s#culo gloriam percipiamus. A. Amen. Dicat presbyter : Per misericordiam tuam, Deus noster, qui es benedictus , et vivis, et omnia regis in scula szculorum. A. Amen. Dominus sit Semper vobiscum. AJ 9 - Et cum. Dicat presbyter vel diaconus : Solemnnia completa sunt in nomine Domini nostri Jesu Christi; votumn nostrum Sit acceptum cum pace. f. Deo gratias. 1s'a oratio 8upra dieta fu in medium allaris. * Hic mendum typographicum patet : evidenter legendum cano ſactum es. Evi. PaTroOL. LXXIIL. 47 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 428 In uta mize et in aliis non vertitur 8acerdos ad A Sacrificium, Parvulus natus est nobis, et filius daius popu/um, nisi quando dizerit : Adjuvalte me, fratres, in orationibus veslris. IL we NATIVITATE DOMINI NOSTRL JESU CHRISTI AD MISSAM OFFICIUM. Ez eodem M iszali Mozarabum, Alleluia, Benedictus qui venit, alleluia, in nomine Domini, alleluia, alleluia. y . Deus Dominus et illuxit nobis. P, (a) In vomine Domini. F . Gloria et honor Patri, et Filio , et Spi- ritui 8ancto in sxcula $eculorum , amen. P. In nomi- ne Domini. Dicat presbyter : Per omnia 8#cula s8eculorum. . Amen. Dicat presbyter : Gloria in excelsis Deo. Postea dicta, Gloria in excelsis, dicat hanc ora- tionem 7: Hodie nobis thesaurus natus est. Hodie nobis'lu- cerna Virginis , 91am Spiritus $sanctus ignivit verum lumen apparvit. Hodic cecorum medicus natus est. Hodie paralylicorwa sanitas. Hodie debilium firma- wentum, infirmantium virtus. Hodic resurrectio mor- tuorun Salvator noster advenit. Hodie nobis inter noctem ignitam lux nova apparuit. Hodie nobis Sal- valor advenit, quem prophetz predixerant ex Maria virgine nasciturum. Hodie nobis praesepio positus perpetuus Panis lucis ostenditur qui dixit : Ego $uwm panis verus qui de clo descendi. Si quis autem de pane isl0 manducaverit non esuriet in eternum. Prezsta nobis, Domine, per gloriam nativilatis tu#z a malis propriis liberari, et in tuis laudibus semper gloriari. RF. Amen. Prophetia. Lectio libri Esaiz prophetz. Cap. ix. A. Deo gralias. Primo tempore allevata est terra Zabulon et terra Neptalim , ele., usque ad zelus Domini exercituum faciet hoc. . Amen. Dicat presbyter : Dommus sit semper vobiseum. 8 . Et cum $piri. &S4 Dicat chorus paallends : Dominus dixit ad me : Filius meus es tu, ego hodie genui te. F . Pete a me, et dabo tibi gentes heredi- tatem tham, et possessionem tyam terminos terre, P. Ego. Dicat presbyter : Silentium ſacite. Principium epistola Pauli apostoli ad Hebrzos, Cap. 1. R. Deo gratias. Fratres multifarie multisque modis, etc., usque ad et anni tui non deficient. Respondeat chorus : Amen. Lectio sancti Evangelii secunduta Lucam. Cap. 1. Factum est autem cum essent ibi impleti sunt dies ut pareret : et peperit filium, etc., usque ad sicut dictam est ad illos. F. Amen. Lauda. Alleluia. y . Redemtionem misit Dominus populo $y0, mandavit in eternum lestamentum Suu : Bonisiacinse, pro remedium C bet rebus habere videntur, liberos liberasque eSSe anime mez habere prxcipio. Sacrogancte ecclesiz Civitatis Parisiorum missorio argenteo, valente 80]. quinquaginta , dari przcipio. Baselice sanciz Cru- ces vel Domni Vincenti cocliaria argentea dece dari jubeo. Lectaria par uno, et veslimenti mei pareclo uno fratribus ad minsa baselice sancti Dionisi dari precipio. Alia pareclo vestimenti ad vico Bonisiaca fſrairibus dari AG& constituo. Tertio pariclo vesti- menti Emilia ad vico dari jubeo. Item pro remedium aneme mez , vel ex demandacione bonz recorda- cionis fili mei Deorovaldi villam , cui vocabuſum es, Laliniaco, vita in territurio Meldinse, cum campis, colonecis ad eadem pertinentes, cum pratis pascuis, silvis, vel omni jure et termino suo, quia in portione precipio ; et quidquid exinde facere voluerint. ha- beant liberam poteslatem Similiter Mumolane cum omni peculiare $u0 in- genuum esse precipio : luminaria tantum 1 ecclesia Bonisiaca ministrare stodeat. Vualachartlm cum omni peculiare $uo, et cum boves quos bajolat, inge- nuum ea condicione esse jubeo, ut ligna tantum ad oblata faciendum ministrare procuret, Gundefredo cum boves duos laborare przcipio, unde cera ad ba- selica domni Sinsuriani comparetur. Martiniavo, Theoderuna cum filio 8uo- seniore, cum peculiare eorum , $icut supra $cribti benemereti, ingenuos es8e jubeo. Simili modo pro remedium anima mee, et ex demandatione fili mei Deorovaldi, Gygone, Septe- 8upra memorati filii mei Deorovaldi obvenit, cum omni D redo cum uxore Goderuna, Theodonivia , Baudoni- integritatc baselicz £ancti Sinsuriani , ubi sepultura bhabere dinuscitur, pro requiem ejus dari przcipio. - Similiter porcario, nomine Gundilane, cum gregim porcorum , et Baudomere cum gregim ovium, et troppo jumentorum, qui $unt ad svupra scriplta villa Latiniaco, $Supradictz baselicz sancti Sinsuriani ha- bere jubeo Goderico et Gunderico in $supra scriptam villam, quem baseliex domni Singuriani deligavi, ita jubeo vt laborent, unde ad ipsa basileca oblata cotidie ministretur. Leu4ulfo cum vinea, quem Sabucito co- lit, ad oraturio, qui est in villa Latiniaco, unde ibi- dem oblata occurrat , dari volo. Bandulfas, Sumtha- via, Carane, Patricio cum uxore Eusebia , Dagarico Cum uxore Auroveſa, Ciuncileno, Blidemundo cum filia Blidechilde, Manileubo, Trasilane , Eumundo, Imneredo cum uxore Torigia , Chadulfo, Aridia, Rocculane, Babiccono, Gunthivera; hos omnes cum omni peculiare , tam areolas, quam hospiciola , vi- neolas vel hortellus, cum jd quod przxsenti tempore habere videntur, ingenuus esse constituo, Baudulfo et Sumthahario, cum boves quos bajolant , laborare precipio, unde oblata ab baselica Domai Sinsuriaoi jugiter ministretur. Ita do, ita ligo, ita testor, ita vos mihi Quiritis testimonium perhibetote ; citer!, citereque proximi, proximeque, exheredis mihi &s- 437 AD PRECEDENTIA LITURGIA MONUMENTA APPENDIX PRIMA. 438 tote : proculque habetote si'quz liturz vel caraxature A mani @ Pratis mss., ibid., in Cana Domini). Poat in hoc tes{amento meo sunt, ego feci fierique pre- cipi, dum mihi s2pius volai recenseri. Addi etiam cunstituj, $i quis contra hune testamentum venire voluerit, aut voluntatem meamiin aliquo corrumpere templaverit, a communione*omnium sanctorum et a limenebus ecclesiarum efficeatur extraneus, et insu- per ante tribunal Chrisii anathimatus permaneat, Actum Parigius $ub die et tempore supra 8cripto, Signum + Erminethrudiz testatricis. F Mummolus com., rogante et presente Ermenthrude, hune testa- mentum $ubs. Scupilio $spatarius, rogante Ermine- thrudiz, huic lestamentum $ubs. no. die et anno quibus $supra. Munegiselus, roganie et prasente Ermminethrude, hunc testamentum lest. . . . . . no, Primam dicentur septem psalmi, et Letania; poslen veniemus ses8um 4G7 in claustro. Sacerdotes ibunt dictum mis8as $Suas, et omnes debent celebrare die illa; et celebrabunt sine igne. VII. PaSS$I0 BEATISSINORUM MARTYRUM SANCTORUM CANTIANORUM. Ez ms. Codice viri clariszimi Ulrici Obrechti (d). Omnia (e) que a 8anctis gesta $sunt vel geruniur, si quis voluerit studiose perquirere, et $ibi et pluri- mis #diſicationis exhibet fructum. Et sicut arbor ſructiſera non $ine causa probatur terrain occupars dum vivit, cum et ipsa $4is powis ornatur, et omnis qui ex eo ſruciu perceperit, $aginalur. Scribimus ut in geslis invenimus, quid egeriat, quid loeuti ſuerint, die et &4GG anno quibus supra. Baudacharius de- B quid passi sint sancti. Ostenditis vos ex8e catholicos, fensor subs. Eusebius rogatus ab Erminethrude hunc teslamentum scripsi, relegi et gubs. Ex leslamenio sancli Remigii Rhemorum episcopi. Vas argenteum decem et octo librarum inter te, heres mea (Ecclesia Rhemensis) et dicecesim tuam ecclesiam Landunensem, factis (id est ſaciendis) pa- tenis atque calicibus ad ministerium 8acrosanctum , prout vyalui , Deo annuente distribui. Aliud vas ar- genieum, quod mihi Domnus illustris Chludpvicus (quem de sacro baptismatis fonte 8uscepi) donare dignatus est', tibi heredi mex ecclesize supra memo- ral jabeo turrictlum et imaginatum calicem (a) fa- bricari. . . . Vineam, quam Bebrimodus facit, tibi ealenus derelinquo, ut diebus festis et omnibus Do- minicis, 8acris altaribus mea offeratur oblatio (b).. . . C Vineam do, quam posui Vindonissz , $ub ea condi- tione, ut a patribus snis, omnibus diebus festis ac Dominicis, pro commemoratione mea sacris allaribus offeratur oblatio. VI. FRAGMENTA CAEREMONIALIUM. De passione non legenda Dominica Palmarum in mis81s privatis (c) Dominica in Palmis. . . . . Sacerdotes ad privalas mis8a$ uwnam tantum Colleciam dicant; Evangelium : Cum appropinquazszel ; passionem nullus legat, nisi ſratres qui in ſormis cantant, (Lanſrancus, in Decret. pro ord. sancti Bened., pag. 260.) In Ramis Palmarum ad matulinalem missam non- nisi una Collecla est dicenda; nec passio legitur, sed illa tantum lectio gancti Evangelii : Cum appropin- quaret Jesus. Quod etiam cunciis $sacerdotibus, qui privatas missas cantaverint, precipitur, ut Sint pa- rati ad duas processiones que illo die $unt agende. (Udalricus, in lib. 1 Conguetud. Cluniac., cap. 54.) Quando erimus circa finem Tractus, $acrista pul- 8abit unam parvam campanam pro congregando do- minos ad audiendam passionem , quia ipsa non debet legi nisi in magna missa (Congueludines 8ancti Ger- (a) Vide pagg. 66 et 93. (b) Vide pag. 184. (c) Vide pag. 127. (4) Vide pag. 386. (e) Passiv hac apud .ombritium Ambrosio tribuitur Sub hoc initio : Serrus Christi Ambrosins episcopus, qui victorias Christi libenter tegitis, libenter auditis. Interrogo vos qui isla inter apochryphas litieras ex- volanda cengsetis : per quos constat canon Seriplura- rum omnium divinarum ? numquid per eos qui pro ips0 canone occidi magis oplaverant quam vinci ? Quid ergo teaverunt martyres ? Fidem rectam , que S$acris voluminibus certo librorum numero continetur. Agunt jllis gratias apices $acratissimi, qui per eorum perseverantiam perseverant. Et ideo volunt eorum gesta conscribi, ut in conspectu Dei et hominum sem- per laudentur Sancti, qui in conspectu incredulorum pro eorum deſensione tormenta immania pertule- runt. Nihil preter Scripturas canonicas recipientes, ista studiose conscripsimus, ostendentes dogma Cca- tholicum per catholicos martyres custoditum. Exem- um posteris damus, zdiſlicationem credentibus tradimus, artem belli Christi militibus demonstra- mus. Consiat eos nolle pugnare $i necesse sit, qui nolunt legere pugnatores. |mperent $ilentium inflide- libus, spectent pougiles diabolicos qui athletas Domini Sspeclare contemnunt. Nos divinas virtutes loquimur, scribimnus, prxdicamus, Prohibeant 2muli, imperent silentium timidi, verberent contemuentes : legentes increpent, libenter bzc audientes accuseut ; 4Gg gloriosos ſacient milites vulnera pro iuiperatoris laude suscepta, pro cujus amore etiatu animas po- nere libenter oplamus. Triumphorum Christi ac vi- ctoriarum labores exercitibus de occullis foris proferi- mus, Scimus pugnas , quas illi visibiliter passi sint , invisibiliter nobis excitari quotidie, et neglegenier pugnantes acrius vulnerari. Ergo ut arua periracles, adtende bellanies; da mentem $tudiis , ut hotis in- cipiat te tlimere. 2. Beatissimos martyres Cantium, Cantianum, et Cantianellum, a pzdagogo $uo0 Proto valde fide catho- lica ſuisse edoctos. . . qui de genere Aniciorum, hoe est dive memorie Carini imperatoris, noscuntur progeniti, et intra urbem Romam, in quarta decima Christum Deum rerum colentibus fratribus per omnem Jtaliam , in Domiav omnem salulew. Omnia qua a Sanctis, usque ad sequenten versum , Scribimus us in gestis invenimus, etc ., quibus omissis, resumilur lectio a Sequenti uwumero quarto. 439 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 440 regione , nal: atque edocti probantur , Dioclitiano A Beatissimi vero martyres ascenso (a) vebiculo jun- aome imperante, et Maximiano partibus Illyrici, Carino quoque intra Gallias bene agente erga Christia- nos, qui non post multum tempus defunetus est. Post cujus obitpm sceleratissimi Dioclitianus et Maximianus per omnes provincias decrela posuerunt, ut ubi Chri- stiani invenirentur, $i sacrificare contemuerent, di- versis penis adſligerentur. Cumque his dictis beatis- $imi mnorivres Cantiani in urbe Roma fuissent positi, convilio habito cum beato Proto, ut iniquam vitarent zententiam , predia 8va 8uburbano posita sub spe- cie visitationis circuire decreverunt. 3. Qui eodem tempore in urbem Aquilegensem re- pedarunt : in qua*tune temporis non parva rura pos- sidebant. Sed quia lumen in tenebris latere non po- terat, necesse erat ut.eos Dominus ad gloriam nomi- B sustentavit. Sed dicit aliquis : nis $vi coronaret. Cumque in Aquilegensem urbem zancti ſuissent ingressi, duriorem s#zvitiam erga Christianos repperiunt , quam reliquerant Rome. Ita emm omnes sanctorum vel conſessorum pro Christi nomine multitudo in vinculis carcerum custodia te- nebantur, ut enumerari non potuissent, agente SCci- licet Dulcidio prside, una cum Sisinnio comite. 4. Audientes itaque $sanctos Dei advenisse , statim inveniri ab apparitoribus precipiuntur, ut diis thura ponerent. Tunc beatissimi martyres aspicientes in cxlum responderunt : Nos demoniis non $acrifica- mus, quia scriptum est : Omnes dii gentium demonia, Dominus autem celos ſecit. Et iterum : Similes illis fiant qui ſaciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. Ite clis mulabus, cum secedere voluissent, et non longe ab urbis menibus iter agerent, et unum animal de sUbjunctis subitv corruisset in loco qui appellatur Ad Aquas Gradatas, ita illinc sunt a persecutoribus com- prehensi. Quod factum quam gloriosum 8it et a di- vinitate disposilum , debemus advertere. Semper enim Deus quos elegit, quasi victores cum subvectione Sublimi in aulam regni czlestis inducit. Nam sicut Helias cum adplicato quadriga ascendit in czlum , ita et is1i vehiculo amoto ad martyrium pervenerunt; et quadriga sicut illum evexit ad requiem, ita et hos portavit ad gloriam. Et quamvis illa ignea quadriga fuerit, hazc tamen non inferior. habenda est ; quia illa unum gestavit propbetam , hec tres martyres Gloriosius gestavit quadriga ignea, quam terrena. Nec hoe plane deſuit £anclis viris. Nam g$icut Neliam ignea quadriga por- tavit, ita et martyres fides ignea jam ferebat. Fere- bat illos, inquam, Christus, qui lumen est, qui ignis est, de quo scriptum est : Deus noster ignis consu- mens es!. Ergo cum beatos de quibus loquimur per- Secutor urgueret, vehiculum conscenderunt. Qua causa? ut ſugerent ? absit ; non ut ſugerent, sed ut ad martyrium citius pervenirent; non ut latitarent, &70O $ed ut se Christianos cunctis transeuntibus maniſestarent. Ceterum occultius-jnter plures in ci- vilate latere polerant; sed hoc egerunt, ut totius po- puli corda, dum per diversa ſugiunt, Christi amore flammentur. At vero ubi quis vehbiculi adparato dis- ergo nuntiate iniquo preidi vestro, nos pro Christi C posito , per aggerem publicum graditur ; illic non nomine optare mori, quam ab ejus mandatis absce- dere, quia ab ipsis cunabulisDominum Jesum Christum coufitemur. At illi redeuntes praesidi vei comiti re- tulerunt omnia quz gesla ſuerant. &AG9 Tunc Dulcidius prases una cum Siginnio comile valde commoti, talem dederunt impio Diocli- tiano suggestionem : Piissimi, subvenite Romanis legibus, pro quibus victrix dextera vestra hostium cervices inclinat , et diis omnipotentibus, qui a Christianis contemnuntur , juvamina prebete. Ad- venerunt enim tres germani ex urbe Roma, uno animo fortiter reluctantes, et nescio quem Christum conlitenies, et contemnentes decreta pietatis vestre. Unde guid jussione vestra decreveritis , decernite, ſuga dicenda est, sed proſectus. Sancti enim viri hoc facto, velut in triumphali curru positi , conleslaban- tur dicentes : Ecce, persecutor, ecce proficiscimur, ecce precedimus. Quid resides ? quid moraris? sub- $equere nostra vestigia. Nolumus enim videri invili duci ad pceenam, qui precedere nos profitemur ad gloriam. Tunc Sisinnius comis hc audiens , jus$it beatos martyres comprehendi; qui judex hortatur eos , ut Jovi thura offerrent. Beatissimi vero famuli Dei ex- secrantes dixerunt se numquam demoniis immola- turos, sed omnipotenti Domino qui ſecit czlum, ter- ram, mare et omnia quz in eis sunt. Nam omnia idola, sive qui ea colunt, cum eisdem ibunt in ignem His auditis sceleratissimus Dioclitianus vehementius D perpetuum. Tunc impius Sisinnius comis, hoe audito, est commotus, et hanc dedit auctoritatem, ut si sa- crificare noluissent, capitati sententia plecterentur. Cumque iniqua sententia pervenisset ad beatissimos martyres , ascens0 vehiculo una cum pezdagogo $uo Proto ex urbe Aquilegense egressi sunt, divinam Scripturary habentes pre oculis, que dicit : Cum ” persequentur vos in civitate is/a, ſugyte in aliam. Nun- tiatur ergo iniquissimis judicibus sanctos Dei pro- perasse. Tunc Sisingius comis una cum Spiculatori- bus ex preceplo impiissimi Dioclitiani imperatoris Subsequitur. valde iratus est , et przcepit spiculatoribus , ut si Jovi thura non offerrent, capita plecterentur. Beatis- Simi vero martyres Cantiani una cum Proto pzda- gogo $u0 gaudentes et psallentes ducebantur a $pi- culatoribus. Tunc beati famuli Dei expansis manibus ad czxlum orationem ſuderunt ad Dominum dicentes : Domine Jesu Chris(e, quj perseverantibus in tuo nomine te patrem et matrem dixisti esse, et pro temporalibus ſutura, et pro perituris perpetua, et pro divitiis terreuis incorruptam vitam #2ternam cum felicitate dare promisisti : ts obsecramus , Amator (a) Hzc verba usque ad $equentem $ectionem , paucis prxtermissis, leguntur in vulgato Sermone apud Ambrosium et apud Augustinum. 41 AD PRACEDENTIA LITURGLE MONUMENTA APPENDIX ALTERA. 62 pur# conseientiz, ut respicias de 8ummitate ccelorum A ligens beatissimorum martyrum corpora, condivit ea ad hanc horam, ut suscipias animas nostras in pace, et inter sanctos Electos tuos conlocari przcipias, ut eognoseant omnes quia tu es Deus so0lus et benedi- etus in s#cula. Et cum complessent orationem, po- nenles genua SuSceperunt gladium , et acceperunt coronas Sempilernas : et ecce 8anguis eorum tam- quam lac omnibus videntibus apparuit, Quo tempore venerabilis vir Zoelus presbyler col- aromatibus pretiosis, et in Joculo conlocavit. Qui et ipse sanctus Zoelus post aliquantum tempus susceptio» nis $u# hoc ordine perrexit ad Dominum. Pagssi snnt autem beatissimi martyres Cantius, Cantianus et Cantianella, pridie Kal. Junias, regnante Domino nostro Jesu Christo, cui est gloria, honor et potestas in scula sxculorum, amen. APPENDIX ALTERA. In quo variantes scriptura sacre lectiones pracipue ex Lectonario Gallicano exhibentur, &7 1 Quoniam magnopere interest scire antiquam B filias pharetre, Graece, og. Leciion., phialas phare- Scripture 8acrz versionem, qua primis temporibus usa est Gallicana ecclesia, ideo h'c 8ub uno conspe- ctu variantes Lectionarii antiquissimi lectiones insi- gniores reſerre visum est operz pretium , ut ex his viri docti svam de illa versione $ententiam $latuere possint. Et primo quidew generatim oDservangum anti- quam illam versionem Vulgatz nostre passim inhe- rere, et plerasque lectiones varianles potius ex li- brariorum genio vel errore, quam ex versionis ipsius discrepantia repeltendas. Deinde ubi versio antiqua differt a nostra Vulgata, cam sepius , non tamen perpetuo, cum versione Greca convenire. Tertio Scripturz libros , ex quibus lectiones in Lectiona- ire, forte mendose. Ezecuy. xii, 20, et 8uper coronam in Circuit, Greece, Sarw. Lection., et super cornua in circuitu. — Cap. xuv, 3, 4, egredietur. Et adduxit me, cum LXX. Lection., egredietur. Sic 8icut est clausa, Rex lransivit per eam. Et adduxit me. | DamitL 1, 1, Nabuchodonosor rex ſecit. Lection., cum LXX, anno octavo decimo Nabuchodonosor rex fecut. Ibid., vers. 6, 15, 20, ſornacem ignis ardentis, Lection., cum LXX, ubique hbabet ardentem. Ibid., vers. 94, Sarabala. Lection., cum LXX , sarabara. Idid., vers. 96, positum est hoc decretum. Lection., cum LXX , propositum est decretum. lbid., vers. 9T, 98, in provincia Babylonis. Nabuchodonosor. Lection., rium nostrum acceplz sunt, hos omnino esse, nempe C in provinciam Babylonis, et scripzit epistulam 8ic con- Genesim , Exodum , Josue, Tobiam, Judith , Esther, omnes prophetas, majores ac minores , ex Veteri Testamento; ex Novo autem , quatuor Evan- gelia , Actus apostolorum , omnes Pauli Epistolas , przter unam ad Philippenses, omnes Catholicas, et Apocalypsin. Singulos ex ordine percurramus. IN YETERI TESTAMENTO9. Gexes. vi, 416, ubi Jegitur in Vulgata, inclusit eum Dominnus deſoris, addit Lectionarium deſoris in arcam, quod melius Grzco textui respondet, xxl £x\ccot Thv ntGwrov EEwhev avrov. Josue iv, 49, decimo die mensis primi , Lectiona- rium habet decimo mense, prima die mensis. LXX Vulzatz ſavent. tinentem. Nabuchodonosor, quz verba etiam desunt apud LXX. —Cap. 1x, 414, et vigilavit Dominus super malitiam. Deest super malitiam in Lec'ionario. Iþid., vers. 2, scilo ergo et animadverie. Lection, Scito ergo, et plania aurem, el animadverte. Osee iv, 17, dimilte eum. Lection., dimitlet eum. — Cap. v1, 6, et non sacrificium, cum LXX. Lection. vero, et non judicium. JotL 1, 15, libatio. Lection., oblatio.—Cap. n, 23, 8erotimum gicul in principio. Vox sicut deest non semel in Lectionario. Ibid., vers. 28, spiritum meum. L.e- ction., de gpiritu mes, cum LXX. Et sic legit Lucas Act. n, 47. Awos, viu, 5, quando transibit mensis, cum LXX. ISa1& xxv!, 6, pes, pedes pauperis, Lection., abs- D Lection., messis, forte mendoxe. que geminatione, pes pauperis. LXX , 7665 , 8emel. Ibid., vers. 18, et peperimus spiritum : salules non ſecimus, in terra. Leclion. vero, Sine dispunctione , spiritum sa{utis non ſecimus in terra. LXX, Tvetua TwrTn ping 79) EN TULEY. Complu!., 5 enoinoag —Cap, wn, 44, 8ic inglorius erit. Leciion,, sic gloriozior erit. LXX, cum Vulgala, 469;z5«:. &72 JekEn. x11, 7, in manu inimicorum ejus. LXX, ea. Lection., inimicorim meorum, —Thren. 1, 13, Matacs. m1, 5, colabit eos. Lection., cum LXX, conflabit eos , rectius. Ibid., vers. 8, confiximus t-, cum LXX, pro configimus te , quod est in Vulga'a. Ibid., vers. 47, erunt miki. Lection., erunt mihi oves mee. — Cap. 1v, 1, stipula. Lection., sicut slipula. Dees! tamen hc particula apud LXX, licet subintel- ligatur. IN NOVO TESTAMENTO. Marta. vi, 11, supersubstantalem, Leciion., foti- 445 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 444 a - et vers. 20, exierminat , pro demolitur; et A hzc vers. 35, omnis domus ejus. Lection., omnes ejug, vers. 25, quani@ sunt, pro quante erunt ; et vers 29, quid manducetis, aut quid bibatis, neque, cum Greco, pro quid manducelis, neque ; et vers. 35, querite au- lem, cum Graco, pro querite ergo. — Cap. xxvill , 3, et vestimenta ejus 8icut nix. Leclion., veslimenium ejus candidum sicut niz, cum Graco. 473 Marc. xvi, 14, rezurrezisze non crediderunt. Lection., resurrezisse nunciantibus illis non credide- runt. Loc. n, 2, a preside. Lection., sub prezide.—Cap. x11, 31, querite primum. Deest in Lection., primum; ot in Grzco; ibid., vers. 45, venerit Dominus. Addit Lection., illius, cum Graco. — Cap. xiv, 12 , neque vicinos divites. Leciiog., neque vicinos, neque divites. Sed przeſerenda Vulgala, cui Grzcus textus favet.— Cap. xxiv, 24, ipsum vero non invenerunt. Lection., ipsum vero non viderun!, cum Greed. Joan. 1, 10, cum inebriati ſuerint. Lection. addit, convive, — 'Cap. x, 11, ponit, cum Grzco, pro dat, quod legitur in Vulgata. — Cap. x1, 10, si autem am- bulaverit. Lection., cum Grzco, si quis ambulaverit. — Cap. zn, 6, portabat. Lection., exportabat, que lectio favet doctissimi Huetii interpretationi, qui ver- bum #64oratr» hoc loco de furto interpretatur. Idem vers. 8, habebitis in Lectionario, pro habetis. IN ACTIBUS APUSTOLORUM. Act. 1, 2, per Spiritum sancium quos elegit, assum- plus esl : quibus et prebuit 8e, Lection., per Spiritum ganclum predicare Erangelium, quos et elegit : quibus eliam prebuit ze, Tum vers. 4 : Et cum convergare- tur cum illis, precepit eis. Deinde, baplizabimini Spi- ritu sanclo, quem accepturi eslis non pos! multos hos dies, —Cap. n, 35, videtis et auditis, etiam in Graco ; at in Lection., ridistis et audistis, — Cap. m, 12, vir- tute aut poles/ale_; in Lection. virtute et pietate; Grae- cis, evoiteu. Cap. v, 24, principes. Lection., princeps : Grace, icprv;. Item vers. 36, pro qui cre- debant, Lection., quicumque credebant ; in Grizco, Goo. Item vers. 40, ubi in Vulgata, ne omnino loque- rentur, Lectionario deest omnino , ut etiam Grzcis. — Cap. v1, 10, spiritu qui [oquebatur. Lection., quo loquebatur, cum Grzcis. Tum vers. 13, verba bla- sphemic (sic in Graco) adversus locum sanctum, et Deum, et legem, ubi legitur in Vulgata , verba adver- 81s locum ganctum, et legem. — Cap. vii, 59, obdor- miri! in Domino. Lection. deest in Domino, uti et in Graco. — Cap. xn, 8, caligas tuas. Lection., gallicu- las tuas ; Grecis, 7% oxv3ca):ix. lem vers. 15, pulsantie aulem eo ostium janu@, processit , ut in Greco, Le- "tion., pulsante autem eo, ad januam processit. Tum vers. 14, ut cognovissel nomen Petri, pro ut cognovit roctem Petri, etiam Grace. — Cap. xin, ?0, quadrin- qintos et quinquaginl/a, ut in Grzeco. Lection., qua- dringentos et quadraginia, Tum vers. 57, $uscitavit a mortuis. Deest a mortuis in Lection. ct in Grzco. — (ap. xv1, 22, cucurril, Lection , concurrit; Grace , Tuviriory. Deinde AJ& vers. 24, strinzit lagno. Lection., in ligno, pro in lignum; tis T6 Eu)ov. Ad cum Gracis. IN EPISTOLIS PAULI. Rom. vi, 3, impossibile erat legt ; in Lection. legis, ut in Grzco, vouoy. Et vers. 16, ipse enim spiritus. Deest in utroque particula enim. Tum vers. 25, filio- rum Dei. Deest utrobique Dei. — Cap. xv, 22, et pro- hibitus 8um usque adhuc. Deest in Lectionario et in Grzeco. Ibid., vers. 29, Evangelii. Deest in Lectionar., quanquam habetur in Grzco. | Cor. vu, 59, liberata est. Lection. addil, a lege. — Cap. x, 17, de uno pane participamus. Lection., de uno pane et de uno calice particip. In nova editione Grzeca Oxoniensi quidam Greci Codices ita habent. — Cap. xv, 21, guoniam quidem, cum Gracis; at B Lection., non semel , quoniam enim. Ibid., vers. 52, canet enim tuba. Deest duobus in locis Lectionarii tuba. Aitamen Gregorius Turonensis episcopus, tuba legit in Historie lib. x cap. 15. GALAT. V, 45, caritatem s8piritus ; in Lection. deest spiritus , Sicut etiam in Grzco. Ibid., vers. 20, here- 8es, pro 8ecte. Ibid., vers. 22, in Lectionario fructus Spiritus tantum decem numerantur boc ordine : Cha- ritas, gaudium, pax, putientia , longanimitas , bonitas, benignitas, fides, modestia, continentia. In Graco tans tum novem, $ed paxpobyupiac ponitur pro patientia et longanimitale. — Cap. vi, 12, quicumque enim, deest enim in Lectiouario et in textu Greco. loa Oxoniensi lainen editione quidam Codices notantur pro parlti- cula yup. EPpurs. 1v, 22, adimpletur, Lection., adimplet in Christo Jesu. Anceps est participium Grecum T)n- povptvoy., — Cap. 1, 22, in spirits. Lection., in Spi- ritu sancto. At sancto redundat secundum Grzca et Ambrosium atque Hieronymum.—Cap. v, 18, in quo est [uxuria. Lection., in quo es omnis [uzuria ; in Graco, simpliciter, &owria. HeBR. x1, 6, placere Deo. Deest Deo in Lectionario et in lextu Greco, etiam apud Chrysostomum et Theophylactum. Ibid., vers. 21, ſastigium virge. Lection., ſastigium, cacumen virge, ubi duplex versio vocis Grece 76 axpov, ut etiam infra vers. 24 in Le- ctionario dici, es8e, pro Grzco kiyzola. Potius est quod vers. 2: legitur cum Greco, temporalem peccati jucunditatem, non temporalis, ut in Vulgata; et vers. 30, rwerunt circuiti cum Gra@co, ubi in Vulgata, cor- ruerunt circuilu. — Cap. x11, 1, maneat in vobis. In Lectionario deest in robis, alque in Greco; el vers. 9, stabiliri, pro 8tabilire. IN EPISTOLIS CANONICIS. A7S Jacomcap.1, 8, inconstans est, Deest in Lectio- nario et in Grzco est. Vers. 11, itineribus. Lection., honoribus. Vulgate consentit textus Graevs, ed tamen Lectionarii variatio non temnenda. Vers. 18, voluntarie enim. Neest enim in Lectionario et in Greco, et vers. 26 deest autem in utroque. — Cap. In, 12, uvas. Lection., cum Grco, olivas. — Lap. v, 5, thesaurizastis robis iram in diebus norissimis. Lectio- nar., cum Grecs, thesaurizatis in diebus norissimis. Ov OI — — ETIRTmT——> 440 ' AD PRAECEDENTIA LITURGIA MONUMENTA APPENDIX ALTERA. 446 Ibid., vers. 12, sit autem ' sermo vealter, el, eat. A bis, adnlescentes, quoniam vicistis malignum. Scribo Lection. , si{ autem vesirum esl, esl, Cui lectioni Gre- cus textus respondet : vpav 75 vai, val, quasi diceret : Vestrum esl, it est, et vestirum non, sit non. Hoc es, inquit Erasmus, quod affirmatis, vere affirmate ; et quod negatis, vere negate. Perperam itaque ir uno Codice editionis Oxoniensis additur in Greco lextu 6 19705» | PeTr1, ſnseribituy Ad Gen(es, cap. 1, 6, 8, exul/abitis. Lection., exuliatis, cum Grecis. Ibid., vers. 7, pro- batum ves!r@ fidei mullo pretiosius at auro, quod peril, per ignem probato, ut in Greco. Ibid., vers. 10, qui de futuris in robis gaudiis, pro quo Vulgata, qui de ſulura in vobis gratia ; 8ic. in Greco. Alibi Leetiona- rium consentit cum Yulgata. Tum in duobus locis, vobis, inſantes, quia cognovistis Patrem. Scribo vobis, patres, quia cognovistis, eum qui ab initio es. Scribo vobis adulescentes, quia fortes estis , et verbum Dei in vobis manel, et vicistis malignum. — Cap. 11, 41, di- ligatis. Lection. , cum Greco, diligamus, Ibid. , vers. 13, si odit nos mundus, non vos, ut in Vulgata et in Greco. lbid., vers. 19, swademus pro gnade- bimus ; grece, mivouev. — Cap. rv, 3, et hic ext an- tichristus, de quo audiziis. Lection., et hoc est Anti- chris{us, quod audistis. lia Grace, nisi quod in patrio casu legitur 'Avrixainrov. Ibid., vers. 10, non quis, ore in Vulgata non quasi. Deinde, lbid., ipse prior di- lexit nos. Deest prior in Lection. et in Greco, —Cap. v, 4, ©, vincit, ter; in Lection., ubique, vicit. Gre- vers. 11, scrutantes initium, quod vel quale tempus. B cum habet in secundo loco vixioura. Ibid. , vers. 7, Ibid., vers. 22, in obedientia caritatis. Lection., in obedientia veritatts, cum Greco. — Cap. 11, 2, $i ta- men gustastis, quoniam dulcis est Dominus. Lection., cum Grzco, $i guslas/is, quoniam dulcis Dominus. Ibid., vers. 21, pro vobis, ut in Greco; non pro nobis, ut in Vulgata. Ibid., vers. 25, visitatorem, pro episcopum. — Cap. im, $8, modesti. Deest in Lectionario et in Greco. Tum vers. 18, nos(ris in utroque deest. Ibid., hec verba Vulgatz, vers. 22, deglutiens mortem, et vile elerne heredes efficeremur, desunt in Lectionario el in textu Grzco. Citantur tamen pro hoc addita- mento quidain Codices Grzci in editione Oxoniens). —Cap. iv, 4, admirantur; in Lection., peregrinantur, ut in Greco, Ecwltovra. Ibid., vers. 12, nolite peregri- nari in ſervore, qui ad tentationem vobis fit, quasi novi, Lection. addit post vobis fit ; nolite payere, lamquam novi. Minutulum est quod, vers. 17, !empus es, abest verbum est a Lectionario et Graco. Il Petri, cap. 1v, 17, deest in Lectionario dilectus ; et postea deest etiam, ipsum audile, uti et in Greco. Gregorius Turonensis huac locum, ex Evangelio, an ex Petri Epistola, reſert in fHlstoriz lib. vi, cap. 40 : « Certe si obpilatas habes aures ut isla non audias, crede apostolis quid in monte audierint, cum trans- figuratus Jesus in gloria loqueretur cum Moyse et Elia. Nempe de nube splendida Pater ait : Hic est Filius mens carissimus , ipsum audite. » Quidquid sit, ex aliis locis intelligimus, non fixam aliquam con- Stantemque in omnibus lectionem , sed aliquando va- riam in diversis etiam imo aliquande in una Ecclesia ; siquidem in nostro Lectionario pro secunda die Rogationum legitur Epi- 8tola prima Petri, in aliquibus minutiis diversa ab alia lectione ejusdem 476 Epistole, quz prescri- bitur in natali episcoporum. — Cap. 1. 4, in (arta- rum tradidit cruciandos, in judicium reservari. Lection., in far{arum tradidit in judicium cruciatus reserrari. | Joan. iv, 4, ut gaudeatis. Deest in Lection. et . Greco. Ibid., vers. 7, ambulemus, non ambulamus legitur. Et vers. 9, peccata nostra. Deest in Lection. nostra, quod tamen est in Greco. — Cap. 1, i4, ita lectio instituitur in Lection. : Scribo vobis, patres, quoniam cognorislis eum qui ad initio ext. Scribo vo- 8, ita Lection. : Quia tres sunt qui testimonium dani, spiritus, aqua et sanguis ; et (res unum sunt, Nihil de testimonio trium personarum divinarum. Antiqua est hzc omissio, quam Hieronymus in prologo ad Epis- tolas canonicas, in recentioribus Bibliorum editioni- bus, nescio qua de causa, detracto, « ab infidelibus translatoribus » ſactain commemorat , - his verbis : « Est enim una earum prima Jacobi, duz Petri, tres Joangis, et Jude una. Quz i, 8icut ab eis digestz 8unt, ita quoque ab interpretibus ſideliter in Latinum verterentur eloquium ; nec ambiguitatem legentibus ſacerent, nec Sermonnm $e se varietate&impugnarent, illo precipue loco, ubi de unilale Trinitatis in prima Jobannis epistola positum leginmus. ln qua etiam ab infidelibus trans/atoribus multum erratum esse a f(i- dei veritale comperimus, trium tantummodo voca- bula, hoc est aquz, $anguinis, et $piritus, in ipsa $ua editione ponentibus ; et Patris, Verbique ac Spi- ritus teslimonium omittentibus; in quo maxime et f- des catholica roboratur, et Patris ac Filii ac Spiritus sancti una Divinitatis 8ubstantia- comprobatur. » Ne- quaquam ergo mirum videri debet, quod Lotus versus, Septimus in nos(ro Lectionario desit, cum Hieronymi tempore hoc in loco deficerent Latini Coudices : - quorum omissionem , ah inlidelibus translatoribus factam, etsi vir sanctus supplevit, non tamen peni- lus iwpedire potuit quo minus ex vitiosis Codicibus error in alios propagaretur. Bonam Hieronymi fidem ac proinde genuinam hyujus loci lectionem comprobat Galliarum Eecclesiis fuisse; D iustrissimus 1estis, omni exceptione major, nem pe magnus Cyprianus in libro de unitate Ecclesiz : whi hoc hemistichinm , Et hi tres unum 8unt, ex Scriptura commemorat, divinisque persenis attribuit : « Et ite- rum Je Patre, et Filiozet Spiritu sancto scriptum est : Et hi tres unum $unt. ldem in epistola ad Jubaianum, probare volens, ab h;ereticis baptizaſos non esse lem- plum Dei : « Quezro, inquit, cujus Dei ?... Si Spiritus Sancli, cum 4'J7 tres unum sint, quomodo Spiritus Sanctus placatus es se ei poles, qui aut Paris, aut Filii inimicus est? » ltaque Cypriani lempore, id est medio s#culo 11, longe ante nalam heresim Aria- nam, ita hunc locum l-gebat Cyprianus. Eamdem vero Hierovywus male multatum resituit. Quin 447 APPENDIX AD OPERAS GERMANI PARISIENSIS. 48 etiam ita legisse videtur Tertullianus adversus A eadem prima epistola Johannis, cap. vn, vers. 12, Praxeam, in hc verba, cap. 25 : « Ceterum de meo Sgumet, inquit, sicut ipse de Pairis. Ha connexus Patris in Filio, et Filii in Paracleto, tres efficit co- hwxrentes, alterum ex altero, qui tres unum $int, non unus. Quo modo dictum est : Ego ef Pater unum $u- mus, » etc. Et sub finem libri : « Quod opus Evange- lii, quz est substantia Novi Testamenti, statuens le- gem et prophetas, usque ad Johannem, $i non exinde Pater et Filius et Spiritus tres crediti unum Deum sistunt ? » Hi duo loci, maxime prior, ad textum Epistolze Johannis respicere videtur. Quidquid sit, playa est Cypriani et Hieronymi auctoritas, quz utraque suſlicere potest ad asserendam huic loco auctoritatem. His tamen accedunt Fulgentius in lib. qui non habet filium, Lection., cum Greco addit Dei. Dein-vers. 15 : Et scimus quia audit nos quicquid pe- tierimus deest in Lection., 8ed non in Grzco. Ibid., postulamus ; Lection. postulavimus, cum Greco yry- ozuesv. Poslea vers 16, ut roget quis. Abest quis a Lection. et Grzeeo. Tum vers. 17, peccatum ad mor- tem ; in Lection. et Grazeo, peccatum non ad mortem, Jevx iv, 4, Dominum nostrum Jesum. Lection., Deum nostrum Jesum, et in Greco. Ibid., vers.- 6, judicium magni diei, cum Graco. Lection., judicium diei magni Dei. Rursus vers. 11, in via Cain, et in contradictione. Deest in Lection. et Graco. Ibid., vers, 21, exspectanies misericordiam Domini nostri Jexu Christi in vitam eternam. Desunt hec verba in de Trinitate, cap. 4; Victor Vitensis, in lib. 11de Perse- B Lection., sed non in Graco. Denique, vers. 24, in cutione Vandalica ; Eugevius Carthaginensis, in Ex- positione fidei catholicz, et (ut alios omittam) Am- brosjus Autpertus, in lib. 1 super Apocalypsin, ad hunc versum : (Qui es lest1s fidelis, ele. — liem in exul'atione, in adventu Domini nostri Jesu Christi 80li Deo, etc. Lection., cum Grazco, in exultatione, 80li Deo. Hac in specimen $alis, SACRANENTARIDN CALLICANTN © LIBER SACRAMENTORUM ECCLESLE GALLICANAE A MURATORIO IN LUCEM EDITUM {MUSEI ITALICL TOMI 1, P. 273 8E90.) Muratoriti prexfatio, [. Ordo miss#, quem mox 8ubjiciemus, haud dubie pertinet ad Liturgiam Gallicanam. Primum hujus rei argumentum desumi potest ex Collectionibus Post Nomina, Ad Pacem, et ex vocabulo Contestationis, quales notz in vera Liturgia Gallicana deprehenduntur, ut in opere de Liturgia Gallicana ostendimus. IN. Alterum argumentum petitur ex convenientia, quam habet bic Ordo cum Missali*Gothico, seu Gal- licano et cum Lectionario Luxoviensi a nobis editis, ut facta comparatione $Suis locis observabimus. Cur vero in omnibus non conveniat, inlerius dicturi sumus. {L. Tertium argumentum $uppeditant sanctorum fesla, quz paucissima in hoc Ordine reſerugtur. Hze ſes1a sunt sanctorum Stephani protomartyris, Jacobi et Joannis aposlolorum, Cathedrz 8ancti Petri, Depo- Sitionis seu AsSSumPpliouis Sanctissime Virginis , Inventionis sanclze Crucis, Nativitatis sancti Joannis Bapti- stz:, ejusdemque passionis; apostolorum Petri et Pauli, Missa Sigismundi regis, ſestum sancti Martini epi- scopi Turonensis, et Michaelis archangeli; quibus adde triduum Rogationum ante Ascensionem, Ex his pe- culiaria Gallis erant missa sancii Sigisnundi Burgundiz regis, et ſ-S$tum sancti Martini, quod lamen extra Galliam antiquitus celebrari potuit. Ad hc Rogationes triduanz ante ascensionem ritui Gallicano conve- njunt; et Depositio seu Assumplio Deiparz in Januario, itidemque Cathedra $ancti Petri in hoc Ordine eodem mense, uti et in Gothico et in Lectionario Luxoviensi assignantur. Przterea in Canone fit comme- moratio $ancli Hilarii. * Quod supra de nezvis librorum Liturgie Galli- Nev | relegere velis, lector erudite, dictumque putes dg canZ, jn five moniti iisdem libris prefixi, diximus, Sequenlium monumentorum sphalmatibus. Epi. 6:1 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. PRAEFATIO. 450 1. Denique hic Ordo non es Romanus, ut primo inluitu evinci potest; neque ſerme ullam habet, excepto Canone, cum Gelasiano aut Gregoriano Ordine convenientiam. In veteri nostro exemplari przmittitur qui- dem Missa Romensis collidiana, cum Canone item Romano. Verum in fine Missalis Gothici eadem migsa ascripta erat, sed mutila in Codice Chrislinz reginz, quo usus est eruditus Thomasius in edendo primum illo Missali. An Canon etiam Romanus in eo Codice relatus ſuerit, aſlirmare non licet propter mulili Codi- cis defectum. Attamen cum ad singulas missas in illo Gothico habeantur $inguli Canones, secus quam in OUrdine quem hic vulgamus, conjici poltest in illo Gothico nondum fuisse receptum- Canonem Romanum, qui in nostro Ordine jam admissus erat, uti etiam in Missali Francorum Thomasiano, quod a nobis recu- $um est. Atque adeo, ut in libro primo de Liturgia Gallicana observatum, majores nostri prius Romanum Canonem quam integrum miss@ ritum Romanum susceperunt. Ex his maniſestum est hunc Ordinem no- sfrum non es8e Romanum. V. Sed neque Mozarabicus est, ut conſerenli patet. Neque Ambrosianus : siquidem, preter multas alias rationes, Rogationes in Ordine Ambrosiano celebrantur post Ascensionem, hic ante illam ex ritu Gallicano. Przter ea nullum est in nos(ro Ordine fes|um sanctorum Mediolanensium ; ac demum non omnino exdem $Unt miss2 partes in Ambrosiano, cui desunt Przfationes initio misse, in hoc Ordine usitatissime ; item Collectiones Post Nomina et Ad Pacem ante Conteslationem. VI. At forte hic Ordo fuerit Ecclesiz African. Sed neque hoc dici potest. Quippe Liturgie Africanz in- dicia duo ex Aug ustino discimus, que huic, qua de agimus, nullo modo conveniunt. Primum indicium et, quod cum in Eecclesia Gallicana tres Lectiones ex libris sacris ad missam catechumenorum recitari 1nos. es8et, in Africana duz tantum Lectiones cum intermedio psalmo recitabantur. Id patet ex sermonibus Au- guslini ad populum, editis in tomo V ejus Operum nove editionis, qua in posterum $semper utemur, In sermone 112 : « Lectiones sanctz propositz sunt, et quas audiamns, et de quibus aliquid sermonis, adju- vante Domino, proſeramus. In Lectione Apostolica graliz aguntur Domino de lide gentiam. In psalmo dixi- mus, Deus virtutum converle nos, elc. In Evangelio ad cenam vocati sumus. » Brevius in sermone 4165 : « Aposlolum audivimus, psalmum audivimus, Evangelium audivimus. » Idem colligitur ex sermonibus 170 et 176. Loquor de Lectionibus sacris. Nam paulo ante missam in festis Martyrum Acta eorum legebantur, ut patet ex sermonibus 37 et 276. « Post sermonem fit missa (seu dimis*10) catechumenis (Augustini verba Sunt in sermone 49 num. 8); manebunt fideles ; venietur ad locum orationis (scilicet Dominicze. Alterum indicium es, quod in Africana Ecclesia, uti et in Romana et in Mediolanens)); post sanctificationem sacrificii et orationem Dominicam, .dicitur Paz vobiscum, et osculantur se Christiani in osculo sancto, » &x- $er- mone 237, Contra in Gallicana et in Mozarabica Liturgia Pax dabatur ante actionem, imo ante Przſationem sacrificii, que Contestatio appellatur. Itaque sequens Ordo non est Africanus, ac proinde superest ut it Gallicanus. VII. Cur ergo, inquis, in onfnibus non convenit cum Missa!i Gothico Gallicano ? Id ex eo ſactum ee exi- Stimamus, quod, etsi in ecclesia Gallicana primis s:culis, id est ante Caroli Magni principatum, fuerit unj- ſormis celebrandz missz ritus, exdemque partes, non tamen ezdem erant ubique Collectiones, Lectiones, et Contestationes : sed forsan in unaquaque metropoli divers:e. Id colligere licet ex concilio Venetico anni 465, cujus hc verba sunt in canone 15 : Rectum quoque duximus, ut vel inira prorinciam nostram, 8acrorum ordo et psallendi una sit consuetudo. Quasi dicerent Patres : Si non in tota Gallia, saltem intra provinciam nostram, id est Turonensem, uniformis sit sacrorum ritns. Epaonense, anno 517 celebratum, buic inter- pretationi 8uffragatur canone 27 : Ad celebronda divina officia, Ordinem quem metropolitani tenent, provincia- les obserrare debebunt. Hinc est quod Ecclesia Lugdunensis peculiarem in sacris ritum semper retinuit. Non itaque mirum si provincia Narbonensis, que Gothorum imperio tune parebat, non in omnibus consenserit cum aliis Gallicanis proviuciis; imo non mirum, si singulz provinciz, quz rarissime in unum nationale con- cilium convenire poterant, aliquid habuerint diversi in Ordine rerum sacrarum, tametsi in plerisque atque in-ipsa rei (nt ita dicam) substantia conveniebant. . VIll. Codicem antiquum, ex quo subsequentem Ordinem Gallicanum descripsimus, invenimus in biblio- theca percelebris et perantiqui monaslerii Bobiensis. Scriptus est Codex ante annos mille, et quidem litteris majusculis. k Bertulfus alicubi legitur in ora ſolii cujusdam, quem putamus esse ipsum Bertulſum loct abbatem medio 8xculo v11. In alio folio Elderatus; item in alio Munubertus. lllud in eo Codice magni faciendum, quod sit integer, non mutilus, ut in illis vetustis libris evenire solet. Porro continet Collectiones, Lectiones propheti- cas, aposolicas et evangelicas, atque Contestationes ad missam per totum annum. In fine etiam (quod ra- rissimum est, et pcne $ingulare) habetur liber Pcenitentialis, in quo multa scitu digna occurrunt ad veteris discipline ecclesiasicze cognitionem. | IX. Cujus porro provinciz ſuerit hoe Missale, non obvium est definire. Forte ad usum erat provinciz maxim Sequanorum, id est Vesontionensis, in qua $itum est Luxoviense monasterium, unde Columbanus Bobium migravit. Favet huic conjecture missa de 8ancto Sigismundo rege Burgundionum. ,Cerle bie Codex n«7 Tuit ad usum monachorum Bobiensium. Nihil enim in eo de sagectis Bobiensibus, Columbano, ejusve $51 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 432 discipnlis. Nihil item de rebus monasticis : non benedictio abbatis, aut monachorum; non benedietiones pt: t1onasterii officinis, in ejusmodi libris monaslicis usitate. Fit quidem $sancti Benedicti commemnoratio in Canone miss:r; 8ed hzc itidem in plerisque aliis cathedralium ecclesiarum vetustissimis libris occurrit, ut in Cauone Ecclesiz Mediolanensis ante annos Sexcentos scriplo, imo in edito Missali per sanctum Caro- lum reſormato. Que tamen commeinoratio in subsequentibus Ambrosianorum Missalium editionibus resecta est. Nibil ergo prohibet quin hoc Missale ſuerit ad usum Eeclesiz et provincize Vesonlionensis, quod tamen aliis expendendum permittimus. Conſer ea quz in missa pro principe dicuntur. In Canone post congecratio- nem commemoratur cum aliis sanctis Eugenia, eademque laudatur in Conteslalione missz pro Vigilia Natalis Domini. Hzc est Engenia virgo quze Rome tempore Gallieni martyrium passa esl. I» ejus ecclesia extra por- tam Latinam 8anctum virginis corpus requiescere dicitur in Vita Leonis HI, qui quzdam ornaimenta eidem ecclesiz as8ignavit. Adrianus ante Leonem ibidem monasterium puellarum construxeral. At quo apud Gal- lias in loco Eugenia cultum habuerit, nobis incompertutn. X. Superest ut $equenti Liturgiz Gallicane titulum apponamus, quandoquidem nullus exstat in Codiee Bobiensi. Ne simplici vocabulo appellemus Liturgiam Gallicanam vetant aliz Liturgiz quz hoc nomen oc- cuparunt. .Dici potest Liturgia Bobiensis ; at preferendus videtur litulus, Liber Sacramentorum ecclesie Gal- licane, propierea quod in fine Codicis, ubi libri sacri recensentur, extremo loco ponitur Sacramentorum unus, quo nomine librum de re sacra majores nostri solebant designare. Sic Liturgia Romana, qualis a Gre- gori» Magno ordinata est, appellatur Liber Sacramentorum de circulo anni. At quemadmodum Gregorianus ille liber compendios0 modo non tantum a recentioribus, sed etiam a Micrologo aliisque landari solet snb litulo Sacramentarii Gregoriani, ita etiam noster hic liber dici poterit Sacramentarium Gallicanum. XI. Czterum in Scripture $acr® lectionibus, que hoc in Ordine fiunt, adhibetur versio Vulgata, ut in_ Lectionario Luxoviensi, nisi quod Lectiones nonnuliez potius ad sensnm quam ad verbum reſeruntur non consequenter, sed quasi centones ex Yariis Scripture locis. Hxc in antecessum preemisisse suſſiciat. MISSA ROMENSIS COTTIDIANA *, Lectio libri Danihel prophete in coltidiana Þ legenda. A Lectio sancti Evangelii secuandum Lucam. lo tempore antem illo consurgit Michahel princeps magnus, qui $1at pro filiis populi tai, et veniet tem- pus, quale non fuit ab eo quo gentes esse ceperunt, u$que ad tempus illud. Et in tempore illo salvabitur populus tuns omnis, qui inventus ſnerit in libro scri- ptus; et multi de his qui dorminnt in_terrz pul- yere, evigilabunt, alii in vitam #ternam, et alii in obprobrium, ut videant semper. Qui autem docti ſuerint, ſulgebunt quasi splendor firmamenti ; et qui ad justitiam erudiant plurimos, quasi stellz © in per- petuas Z2lernitates, ait Dominas Deus. Epistola Pauli apostoli ail Corinthios. Fratres, qui glorialur, in Domino glorietur. Non enim qui seipsum commendat, ilie probatus est, sed quem Dominus commendaverit. Utinam $ustenerelis modicum quid insipiemiz mei. Amolor vos Dei #- mulatione in Christo Jesu. * In fine Missalis Gothicozallicani pari modo ha- betur Mizsa cotidiana Romensis, sed nutila ; incipit- =_ a Cvyllecta quiz hic in secundo loco refertur : us, qui culpa. Et $i vero hc missa plurimum de- Sumpla est ex Ordine Romano, tamen Gallicano ac- commodata est, ut palet ex Collectionibus Post No- mins, ad Pacem, etc. d Nempe ad missam, in qua ires quondam Lectio- nes recitari mos erat, ut alias diximus. Eran ergo eliam tunc miss2 quotidiane, quales iterum habes inſerius $ub finem hujus libri. Missarum hujusmodi quolidianarum usum tempore a_ 4 in Africa ob- tinuisse colligimus ex Sermone 08 ad populum, uove editionis, num. 12: « In Ecclesia ad altare Dei quoti- Ge dicitur ista Dominica oratio, et audiunt illam li- deles. Nou ergo limemus, ne minus diligenter eam In tempore jillo dixit Dominus Jegus 4 discipulis $uis. Adiendite vos, ne forte graventur corda vestra in crapola, et ebrietate, et catis houjus vite; et su- perveniat in vos repentina dies illa, tamquam fur. Laqueus enim $upervehiet iu omnes qui sedent super faciem orbis terre. Vigilate itaque omni tempore, orantes, ut digni habeamini ſugire is!a omnia que futura sunt, et $stare ante filium hominis. Erat autem diebus docens in templo, noctibus vero exiens two- rabatur in monte, qui yocatur Oliveti, et ormnis po- pulus magnificabat Deum. INCIPIT MISSA. -Deus qui beato Petro apostolo tuo conlatis clavi- bus regni c#lestis, animas ligandi atque $olvendi B pontificiam tradidis1i , Suscipe propicius preces no- s$tras, et intercesSice cjus quzsumus, Domine, auxi- lium, ut a peccatorum nostrorum nexibus liberemur. tenealis; quia etsi quis vesirom non poterit tenere perſecte, andiendo quolidie tenebit. » Post prophe- tiam Collectio ; pos! Epistolam responsorius psalmvs ; cnjus Singnlos versus, precinente lectore, chorus repetebat, ut recte proba amicus noster pius ac do- clus Josephus M. Carus seu Thomasius in erudita pre- ſatione $ua ad Responsorialia et Antiphonalia, quz Romanis typis anno superiore prodierunt. © ln Codice, till, et constans ubique scriptura, ubi occurrit silla, non stella. Passim obvie Sun! in Codice nostro ejusmodi commutationes lilk-rarum. Sic pastola ad gentes. Qui titulus Petri Epistolze prime PaTtroOL., LXXIL. virtute Succurre; ut per auxilium glorize tuz, quod nostra peccata prepediunt, indulgentia tuz propi- ciationis acceleret. tribuitur in Lectionario Gallicano. ? e Hec Evangelii lectio in Romano habetur Domi- nica secunda Adventus. _ ' d Quippe missa proprie incipit post lectiones SACras. Legesis Liturgizz Gallicanz caput v, 15 ad 659 Coltectio. Excita, Domine, quesumus, corda nostra ad pre- paraudas Unigeniti wi vias; ut per ejus adventum purificati, tibi servire mereamur. Preveniat nos, quzsumus, omnipotens Deus , tua gralia semper et subsequatur ; ut cum adyentu LUni- genili tui, quem summo cordis desiderio * sustinemus, et przsentis vitz subsidia, et future etiam conse- quamur. Posl nomina, Conscienyas nostras, quzesumus, omnipotens, cot- tidie visitando purifica, ut veniente Domino Fitio to, paratam $ibi in nobis inveniat mansionem. Corpora mentesqee nosiras, omnipolens Deas, dis gnanter enmmda; ut (ua benedictione firmati, ab Unigenito tuo Domino nosiro, quem expectamus, veniente, Semper inluminemur et protegamur. Ad pacem. Fac nos, quzsumus, Deus noster, pervigiles atque s0llicitos adventum Chris Filii tui Domini nostri expectare ; ut (um venerit pulsans, non dormientes peccatis, sed vigilantes et in Suis inveuiat laudibus exultantes. Contestatio. Vere dignum et -justum est, > omnipotens Deus per Christum Dominum nostrum. Cui proprium est ac Singulare quod bonus est, et nulla umquam a te est commulatione divisus. Propitiare supplicationi- bus noslris, et Ecclesiz luz misericordiam tuam , quam confitentur, ostende, maniſestans plebi tux Unigeniti tui adventum Domini no#tri Jesu Chris mirabile sacramentum ; ut in universitate nationum C perficiatur, | quod | per Yerbi tui evangelium promi- gisti; ut habeat plenitudo adoptionis quod protulit teslificatio veritatis, per Christum Dominum nos/rum. I. ITEM WISSA IN ADVENTUN DOMINI. Epistola Pauli apostoli ad Rotnanos. Fratres, Deus Filium s$vum mittens in similitudine carnis peccati, et de percato damnavit in carne pec- catum, ut justificatio legis impleretur in nobis , qui non Seceundam carnem ambolamus, sed secundum spiritum. Qui enim secundum carnem $unt, quz# car- nis 8unt sapiunt; qui vero secundum $piritum, que $unt $piritus sentiont. Nam prudentia carnis mors est, prudentia autem $piritus vita et pax in Christo Jesu Domino nostro. Lectio sancti Evangelii $ecundum Mattheum. In diebus illis venit Johannes Baptista pr:edicans in deserto Jude, et dicens : Pzznitentiam agite, ad- ; propinquavit enim regnum ezlorum. Hic est enim qui dictus est per Isaiam prophetam dicentem : Vox clamantis in deserto , Parate viam Domini, reclas ſfacite semitas ejus. Ipse autem Johannes habebat veslimentum de pilis camelorum, et zonam pelliciam « In exemplari legitur desiderati, maniſest» mendo. b Supplendum bic et in consequentibus vulgata formula, aquum et salutare, etc, Hac Contestatio exSl:il in Awmbrosiano Dominica prima Adventus ; sed alie vinnino Lectiones ibi ad missam. e [la passim baptizarit pro baptizabi' : et infra con- APPENDIX AD OPERA S. CERMANI PARISTENSIS. A circa lumbos $uos ; esca aulem ejus erat locuslz et 460 mel sItvestre. Tanc exicbant ad eum Hiernsolyma, & omnjs regio circa Jordanem, et baptizabantur in Jordane ab eo, confitentes peccata $ua. Videns autein multos Phariszorum et Saduczorum venientes ad baptismum $uum , dixit eis : Progenies viperarum, quis demons1travit vyohis ſugere a ſulura ira? Facite ergo ſructum dignuim penitentie. El ne velletis di- cere inira vos : Patrem habemus -Abraham. Dico enim vob is, quoniam potens et Deus ex lapidibus istis $u$cCilare filios Abrahe. Jam enim 8ecurts ad radices arborum posila est. Omnis ergo arbor, que non farit Fuctom bene , excidetar, & in ignemw mitt@ur. Ego quidem baptizo in aquain pSÞvitentiamn: qui autem post me venturus est, fortior me est.: cu- BR jos vor gam dignus ealciamenta portare. Ipse vos baptizavit © in Spirit sancto et igni, cujus ventila- brum in manu $sua, et congregavit triticum in hor- reum $uum : paleas autem comburit igni inextingui- bili. Multa quidem et alia exhortans evangelizabat populo. INCIPIT MISSA Oratio post prophetiam 4d, Opifex lucis almz, plebis visitator inmeritz, qui illa prophetalium valiciniorum oracula, quz szculis ſuerunt nunciata, beati Johannis ore exples, opere perficis, proſessione peragis, concede plebi supplici tibi sine ſormidine ſamolari : ut per viscera miseri- cordiz repleli scientia , veritate dirigi mereamur. . Collectio. Adventum Domini nostri Jesu Christi, fratres ca- ris8imi, votis omnibus prestolantes, Dei Patris om- nipotentiam imploremus, ut corda nostra puriſicet, et corpora immacolata conservet. Expectemus con- SCientia Secura venturum, quem $uper omnem prin- cipatam et potestales credimus exaltatum. Simus ergo per Singula momenta $olliciti, ut mereamur ha- bere propieium, quem eredimus et fatemar M judi- candos vivos et mortuos in gloria e886 vYenturum. Colleetio. Purifica, Domine Deus , Pater omnipotens, pects- rum arcana noxtrorum, cunciasque propictus macolas ablue peccatorum : ac presta, Nomine, ut benedi- ctione pielatis tur a nustris criminibus mundati, metuendum terribilemque adventum Domini nostri Jesu Chris expectemus interriti Post nomina. Exandi, Domine, preces populi tui, ut jubeas susci- pere qui jussit offerri * : 8intque hac munera accepla- bilia in ejus conspectu pro omnium animarum emendatione, et corporum sanitate; pro martyrum laude, et pro deſunctorum requie. Collectio ad pacem Pacem tuam nostris pectoribus, bonsJesn, inlabere, gregavit , etc. , vulgari ae facili permutatione fitte- rarum. « Confer Missale Gothicogallicanum in Natali Do- mini, pag. 190 | lib. de Liturg. Gall. | obi similiter Collectio pos! prophetiam. Os 6s ; * Forte egendons, nt jubeat 5n8cipi qui jusxit off err, 461 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 462 in qua e#t pleni:udo dilectionis. Praesta, Domine, nt A ibunt. De die autem i!1a et hora nemo 81, neque pacem, quam none ore proferimus , semper 8piritali Sena conSefvare mereamur. Comtestatio. Vere dignum et justum est Omnipotens Deus per Christum Dominum novtreith. Quem Johannes, fidelis amicus, precessfht naveendo , precessit in devertis eremi predicand0, pretessi! bdaptizando, viam quo- qoe preparans jnditi ac redemtori. Convocavit pec- tatores ad pwnitentiam ; et popnlum Salvatori :d- quirens, baptizavit in Jordane peccata propria confitentes : non hominis innovandi plenam conlerens gratiam, sed piissimi Salvatoris admonens expectare przxsentiam ; non remitlens ipse peccala ad se venien- tibus, sed remissionem peccatorum ad ſuturum polli- cens esse credentibus ; ut descendentibus in aquam penitentiz, ab illo sperarent rewedium induigentize, quem, venturum audiebant plenum dono veritatis et gratiz, Dominum nostrum Jesum. Quem laudant an- eli, , IT *. ITEM MISSA IN ADVENTUM DOWINI. Epistola Pauli apostoli ad Romanos. Fratres, dico enim Christum Jesum ministrum ſuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad con- firmandas promissiones Patrim. Gentes autem snper misericordia honorare Deam , sicut scriptum est : Propter hoc confitebor tibi in g-ntibus, et nomini tuo cantabo. Et iterum dicit : L:etamini, gentes, cum plebe ejus. Et iterum : Lauilate, omnes gentes, Deum , et magniſicate eum, omnes populi. Et rursus Isaias ait : Erit radix Jesse, et qui. exsnrgit regere gentes, m eum gentes sperabun!. Deus autem 58pei repleat vos omni gaudio et pace in credendo , nt abundetis spe in vininte Spiritas $ancti. Lectio sancti Eyavgelii Secandum Mattheom. In «iebus illis, interrogatus a discipulis svis Domi- nus Jesus, quando venerit regnum Dei , dirxit eis: Sicut ſulgur exit ab Oriente, et paret usque in Occi- dente, ita erit adventus Filii hominis. Ubicamque fuerit corpus, illue congregabontur aquilze. Statim autem post tribulationem dierumn illoram $01 obscu- rabitur, et luna non dabit lumen $aum : et siellze cadent de clo, et virtutes e:rloram commovebuntar. Fttune parebit signum Filii hominis in clo ; et tunc plangent omnes tribns terre. Ft videbunt Filinm ho- minis venientem in nubibus cli cum virtute multa et majestate. Ft mittet angelos $yu0s cum tnba et voce magna : et congregabunt electos ejus a quattuor ven- lis a Summis cxlorum usque ad terminos eorum. Ab arbore autem ici discite parabolam. Cum jam ramus ejus tener ſuerit, et folia nata, scitis quia prope est #slas Þ, Ita et vos cum videritis hc omnia , Scitote quia prope est in januis. Amen dico vobis, quia non 'preteribit hac generatio, donec omnia fiant. Cxium et terra transibunt : verba autem mea non preter- a In Codice nota numerica deest ac deinceps ; itemque titulus ansulis inclusus, quem ex Superior missa $upplevimus. . > Nesciv an operz pretium $it adnotare in exem- plari legi, tas. Sic infra, stote pro estote. Sic supra, St1mator pro estimalor. angeli celorum, nisi Pater 8olus. Sicut autem in die- bus Noe, ita erit et adventus.Filii hominis. Sicut enim erant in diebus ante diluviam, comedentes et biben - tes, usque ad eum diem, quo intravit in'arca Noe, et non cognoverunt donec venit diluvium , et tulit om - nes, ita erit et adventus Filii hominis. Tune d6 erunt in agro, uns adsumitur, et unus relinquitar. Duz molentes ad molam, una adsamitur, et altera relinquetur. Vigilate ergo , quia nescitis qua hora Dominus venturus it. Illud autem scitote, quoniam Si sciret paterfamilias qua hora ſur venturus esset, vigilaret utique, et non $ineret perfodi doujum suam, Ideo et yos eslote parati, quia nescitis qua hora Fi- lius hominis venturus est. INCTPLT MISSA. Callectio post prophetiam. Concede , quesumus, Domine, hanc gratiam plebi tnze, adventam Unigeniti tai cum summa vigi:antia expeclare : nt sicut ipse [est] auctor nostre $alutis, velut fulgentes lampadas in ejus oceurso nostras anj- mas prxparemns. Przcinge. quzsumus, Domine Deas nosler, lumbos mentis nostrze divina tna virtute po- tenter, ut veniente Domino novtro Jes Christo Filio tuo, digni inveniamnr #ternz vite convivio, et volta cvlestium dignatum ab ipso percipere mereamar Collectio $equitur. ; Festina, quesnmus, Nomine , ne tardaverns, &t presidinm nohis tuz pietatis impende ; ut oportunis cons0lationibus snbleventur, qui in tna miseratione confidunt. Omnipotens sempiterne Dens, qui nos omni tem- pore tuis deditos vis esse mandatis, concede propi- cius, ut ad adventom Domini possimns es$e devoti, quibas illud est mysterium celebrandum, cui servit omnis excusatio mandatorum. | Post nomina. Concede nohis , Domine , quesamns, ut magn® ſestivitatis ventara solemnitas prospero celebretur efſectu, pariterque reddamur et intenti celestibus disciplinis, ct peccatorum indulgentiam consequa- mur. Ad pacem. Devotionis nostr2 tibi, Domine, quesamns, hovtia jugiter immoletur, que et 8acri peragat ingtituta n-ysterii, et salutare tuum nobis mirabiliter opere- tur ©. Saerificium tibi, Domine , celebrandam placatus intende, quod et nos a vitiis nostre conditionis emun- det, et tuo nomini reddat acceptos. Contestatio. Vere dignum et justam est, omnipotens Deus, cul proprinm est veniam delictis inpendere, quam poena- liter inivinere 4. Qui ſabricam tui operis per eamdem rursus Lapidem es dignatus erigere : 0* imago, que e Collectio hc legitur non 8otum in Roman», $ed eliam in Ambro$1410 D »minica quarla Adventius. 4 $'c inminere pro inslare. Et he Contestatio ha- hetor in Ordine Ambrosiano Dominica quarta Adven- tus u5que a'l h:ec verba, Hec poutquam, etc, 465 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 464 ad similitudinem tvi facta fuerat vivens, dissimilis A qui cum ex Virgine te nasciturum pronuncias, quia haberetur ex morie, munus venialis indulgentie prestitisli ; ut unde mortem peccatum contraxerat, .nde vitam pielas repararet immensa. Hec poslquam prophetica s2pius vox predixit, et Gabrihel angelus Mariz jam praesentia nunciat, mox puella credente in utero ſidelis Verbi mansit aspirata conceptio per Christum Dominum nostrum. Per quem Majestatem tam laudant angeli. ltem Contestatio * de Adventu. Vere dignum et justum est. Tu, clementissime Dens, vere credulitatis in sensibus nostris incrementa multiplica, et imaginis ac similitudinis twe formam in nobis [magis] magisque restaura; ut te, quem dudum venisse credimus pro remedio captivorum, in $e- cundo adventu tuo te cum majeslale venturum $usti- nentes videre mereamur cum indulgentia peccato- rum. Przsta, unita Þ et indivisa Trinitas Deus, quem czelorum multiplex et ineffabilis numerus, quem om- nium angelorum et archangelorum milia, cum $enio- ribus et virtutibus, cum thronis et dominationibus laudare non cessant dicentes : Sanctus. * MISSA IN VIGILIA NATALIS DOMINI, Epigtola Pauli apostoli ad Philippenses ©. Fratres, gaud*rte in Domino $emper, iterum Gico gaudelte : modeslia vestra nota sit omnibus homini- bus, Dominus enim prope est. Nihil solliciti sitis, sed in omni oratione cum graliarum actione petitio- nes Yestrz innotescaut apud Deum. Et pax Dei, quz superat omnem sensum, custodiat corda vesira et intelligentias vestras in Christo Jesu. Lectio $ancti Evangelii secundum Matthzum. Sint lumhi vestri prcincti, et lucernz ardentes *: et vos similes hominibus expectantibus dominum Suum, quando revertatur a nuptiis, ut cum veneril et pulsaverit, conſeslim aperiant ei. Beati sunt servi jlli, quos, cum venerit dominus, invenerit vigilantes. Amen dico vobis, quod precingit $e, et facit illos Jiscumbere, et transiens ministrabit illis. INCIPIT MISS4 ©, Misericors ac piissime Deus, cujus voluntate ac munere Dominus nosler Jesus Christus ail hoc $e humiliavit, ut totum genus exaltaret humanum , et ideo ad ima descenderit, ut humilia sublimaret ; ac propterea Deus homo nascitur per Virginem, ut in D homine perditam czlestem reſormaret imaginem ; da ut plebs hc tibi adhzreat, ut quam redemisti tuo munere , tibi semper devota placeat servitute. Collectio. Emmanuhel , Nobiscum Deus , Christe Filius Dei, « Conteslatio hxc pro alia missa de Adventu ; de quo nonnisi tres miss# inlegre hoc in Ordine assi- gnantur : forte quod, si Dominicr $ex tum numera- bantur, hw miss#2 repeti possent. d Sic wnila in exemplari, pro una. Veteres unionem pro wnitate dicebant. Adi Valesium in Evagrii lib. v, cap. 4. © Lectio hc in Ordine Gregoriano habetar Domi- _ lertia Adventus, que hic pro Vigilia Natalis Vo: nm. 7 Addi Vulgata, in manibus veslris ; quir verbade- B C Mariam matrem creasli, ut Dominus, de qua natus es filius; da nobis ut qui cum illa a te vel per te creati Sumus ex nihilo, similji ut ea credulitatis re- muneremur ex premio. Post nomina. Omnipotens sempiterne Deus, qui nasciturum ex utcro virginali Jesum Christum Filium tuum agnosci ab omnibus , sancto archangelo nunciante, voluisti ; da wt cujus nativitatem accepimus, ejus prasentia gaudeamus. Ad pacem. Dens, cvujus nativitate Filii tui Domini nostri glo- riosa feslivitas et Mariz partum et Eogeniz f trium- phum. Hodie quippe Maria Christum genuit; hodie Eogenia ad Christum vadit ; hodie illa generat, ad quem isla festinat; hodie Christus in mundo venit, hodie virginem in c#lo Christus suscipit; hodie na- scendo virginem matrem fecit, qui lwdie perficiendo martyrem coronavit. Contestatlio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, per Christum Dominum nostrum. Qui a s4mmo c#lo thro- nisque regalibus ad ima descendens, Patris imperio Sacre Mariz utero inviolate 8usceptus es, ut misce- tor £ Deus elementi, $ucepit membra mortalia, sum- Sit carnis injuria liberandi hominis vota. Jacebat in pannis, ſulgebat in stellis. Caro est quod involvitur: divinitas, cui ab angelis ministratar. Erat positus in presepio , sed virtus ejus operabatur in c:lis. In cunabulis jacebat, et regnum czleste donabat. Natus est nobis Christus, inluminatus est mundus. Innupta peperit, sed virgo concepit; de viro pura,, de filio gloriosa. Accepit nomen matris, Sed non habvit thro- num uxoris. Per cujus nativitatem indulgentia cri- minum conceditur, et resurreciio non negatur. Per ipsum quem laudant angeli. MISSA IN NATALE DOMINI. Lectio Isaiz prophetz, legend: in Natale Domini. Parvulus enim natus est nobis, filius natus est nobis : et ſactns est principatus ejus super humerun ejus, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consi'ia- rius , Deus, Fortis, Pater ſuturi s:xculi , Princeps pacis. Mulliplicabitur ejus imperium, et regni ejus non erit (inis. Super solium David et super regnum ejus [sedebit], ut confirmet illud et conroboret in judicio el justitia. Amodo et usque in Sempiteruum zelus Domini exerciluum faciet hoc. Ej$tola Pauli aposloli ad Febrzos. Fratres, multifarie multisque modis olim Dens loquens Patribus in prophetis; novissime autem die- $unt in Codice nostro, lextuque Grz co, et apud Au- guslinum, non tlamen apud Gregorium Magnum. * Missa hzc differt ab ea que as8ignatur_in Missali Gothicogallicano. Si quando convenient, adnotabimns. f Nola hic de $sancia Eugenia virgine et martyre Romana, qur passa est die 2: Decembris, fieri mer;- tionem, non de $ancta Anastasia, de qua Romans Ordo hae 4ie commemorati:-nem habet. Ejuslen Eugeni.c memoria in Canone missz2 supra. * Pro mislor, ut quidem verisimile est. 465 SACRAMENTARIUM GALLICANUM, — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 466 bus istis locutus est nobis in Filio 810, quem consti- A Deus, Pater omnipotens, qui per unicum Filium tun tuit heredem universorum, per quem fecit et 8s2cula. (ui cum sit splendor gloriz et figura substantiz ejus, portansque ownia verbo virtutis suz, purgationem peccatorum faciens, $edit ad dexteram majestatis in excelsis, tanto melior, angelis effectus , quantum dif- ſerentior pr illis nomen hereditavit. Cui enim dixit aliquando angelorum : Filius meus es tu , ego hodie genui te? Et rursum : Ego ero illi* in patrem, et ipse erit mihi in filium. Lectio sancti Evangelii Secundum Mattheum. Liber generationis Jesu Chrisli filii David, filii Abraham. Abraham genuit Isaac, Isaac autem genuit Jacob, Jacob autemn genuit Judam et fratres ejus. Et alius Judas genuit Joseph virum Marie, de qua na- tus est Christus *, Christi autem generatio Sic erat. R Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, an- tequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu $sancto. Joseph aucem vir ejus, cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimit- tere eam. Hec autem eo cogitante, ecce angelus Do- miui in s0mnis apparuit ei, dicens : Joseph fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Quod enim in ea natum est , de Spiritu sancto est. Pariet autem ſilium, et vocabis nomen ejus Jesun. Ipse enim alyvum faciet populum Suum a peccatis eorum. Hoc aulem totum factum est, ut adimpleretur quod di- ctum est per prophetam dicentem : Ecce virgo in utero concipiet, ct pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuhel, quod est interpretatum, Nobiscum Neus, ExSurgens autem Joseph a $omno fecit sicut C prxceperat ei angelus Domini; et accepit Mariam con- ju£em $uam, et non cognovit eam, donec peperit filium >vum” primogenitum, el yocavit nomen ejus JESUN. Lectio $ancli Evangelii Secundum Mattha-um Þ. Cum natus esset Dominus Jesus in Betthelem Jude in dhebus Herodis regis, ecce magi ab Oriente vene- runt Hierusolyma, dicenles : Ubi est qui natus est rex Judeorum ? vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare enum. Audiens autem Herodes rex turbatus est, et omnis Hierusolyma cum illo. Et congregans onines principes sacerdolun et scribas populi, SCisCitabatur ab eis ubi Christus nasceretur. At iili dixerunt : ln Betthelem Juiz; sic enim $cri- plum est per prophetam : Et tu Betthelem terra Salvare dignatus es mundum : naturz carnis adgum- tione miscetur, ut qui Deus erat ex Deo Patre, homo quoque esset ex matre; ex le 8ine tlempore, ex illa sine Semine : respice nos, et adesto precibus nostris, et presla ut qui adventum Filii tui bumilem cum gaudio colimus, in gloria venientem cum |xtitia me- reamur aspicere. Pogst nomina. Christe Domine, qui te exinanisti, ut nos adimple- res; qui humiliasti te, ut nos exaltares, ut qui eras ante Virginem, esses ex Virgine; ex Deo Patre na- tes Deus ante 8zcula, hodie homo nagceretis ob s- cula ; te oramus, et petimus ut preces nostras placa - tus exaudias. Ad pacem. Deus , antiqua exspectatio gentium , qui oracola prophetarum in luce Evangelii posuisti, qui languo- res nostros curaturus c#lestis medicus advenisti. Nam quis te possit agnoscere , nisi ipse voluisses agnosci? tribue , quzesumus , ut communicatio pre- sentis osculi perpetuz proficiat caritati. . Contentatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, per Christum Dominum nostrum. Cujus Incarnationis natalem hodie celebramus, per quem annua ſestivi- late lucem gentium genuisse testaris; quem propheta cecinerunt, naScilurum Emmanubel, Nobiscum Deus; quem angelus nunciavit creatorem carnis in carnem venturum ; quem natum pro salute universorum mul- litudo cxlestis exercitus divinis laudibus honoravit ; quem credentium pia ſides agnovit et tenuit. Te ergo, quesumus, Domine Deus noster, exaudi, tuere, $an- ctifica plebem tuam, quam ad celebrandara presen- tis sollemnitatis bealitudinem congregasli. universis- que notitie tuz ſgratiam| participatione sancti Spi- ritus propiciatus infunde, per illam exspectatam Sanclis luis adventus lui gloriam, per Christum Do-+ minum nostrum. Per quem. MISSA 4 SANCTI STEFANI. Legenda in sancti Steſani missa. Lectio Pauli apoxtuli ad Romanos. Fratres, nolo vos igaorare, quia s8&pe proposui ve- nire ad vos, et prohibitus sum usque adhbue, ut ali- quem fructum habeam in vobis, $sicut in ceteris gen- JuJa... ex te enim exiet Dux, qui regat populum D tibus. Grecis ac barbaris, sapiemiibus et insensatis men lIsrael. INCIPIT MISSA ©, Nativitatis Dominicz $plendidum diem, in quo $a- lutis nostr2 instiiutor et redemtor mortis legem cal- cavit, humani generis membra $uscepit, debita, ſra- lres dilectissimi , Sollemnitate veneremur, rogantes ut qui ad redemiionem nostrorum criminum 1.atus est, ipse $it cuslos perpetnus ad salutem. Collectio. pes unica vite nos1lrz et fidei remunerator, lerne * Sic Evangelium de genealogia Domini breviatur in veteri Codice et in altis nonnullis apliquis M's- $alibus. b*Nolanda hc secunda lectio Evangelii pro Vigilia debitor sum, et in vobis evangelizare. Non enim erubesco 8uper Evangelium. \irtus enim Dei est in Salutem omni credenti, Judzo primum, et Graco, Jusiitia enim Dei in eo revelabitur ex lide in iden, Sicut scriptum est : Justus autem ex fide vivit jn Christo Jesu. Lectio $Sancti Evangelii secundum Mattheum. Cum venisset Dominus Jesus Capharnaum, acces - Serunt qui dracma accipiebant, et dixerunt Petro : Magislter vester non $0lvit didracma ? Ait : Etiam. Et Natalis Domini, forsan ad libitum varianda. © Unica h:;xc missa pro die ips0 Nativitatis Domini. 4 Hy: titulus Secunda manu, 8ed antiqua adjectus es!, al necessarins. 467 APPENDIX AD OPERA S. GERMAN! PARISIENSIS. 468 cum intrasset domum, praevenit eum Jesus diceas : A nosirum de bis qui babilant in terra? Et date aunt Quid tibi videtur, Simon ? Reges lerrz a quibas ac- cipiunt iributum vel censum ? a filiis &uis, an ab alieuis? Ab alienis. Dixit illi Jesus : Ergo liberi sunt k\ii. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare; el mille bamum, et eum piscem qui primus ascende rit tolle, et aperto ore cjus inveniens ${aierem, illum Sumeuns da eis pro me el te. INCIPIT MSSA. Deus omnipotens, qui EKcclesie tuz sanetum Ste- fanum martyrem primum messis tuz manuipulum dedisti, et primitivam oblationem novelle eonſessio- nis ostendisti preconem, quod ſructus maturescentes exhibuit ; presla universo0 cetui interces+ione marty- ris meriti, ut Keelesiam tuam juvet suffragio, quam ornavit ministerio. Collectio. Domine, quiambulaniede virtute in virtulem sancto Stefano martyri two aperuisti cxlos ad gloriam con- lemplationis, quos 2i aperveras ad meritum $anctita- lis, ut confesgionis $uz2 frucuum caperet ; ostende nobis suffragio ejus misericordiam tuam. Poxt nomina. Domine Jesu, a quo svum Spiritum suscipi mariyr Steſanus postulavil, tu presentis hujus sollemnitatis placatus oblatione, et viventibus veniam, et quiescen- tibus concede requiem sempiternam. Collectio ad pacem. Deus pacis conditor, Deus indulgentie remunera- tor, qui sancto mariyri tuo Stefano in passlone lar- titus es ut imbrem lapidum clementer exciperet, et gro lapidantibus se supplicaret, pietatem tuam, Do- mine, 8upplices deprecamur, ut peccatorum veniam C0nSQqQuamur, Contestalio. Vere dignum et justum est per Christum Dominum nostrum. Qui ita militj $10 fidei armata astuilia *, ut pro illo certare non differat. Hic est beatus ille Ste- ſanus, corona nominis et divine gralize Consecralus. Hic est przsens passionis Domini et Salvatoris nostri consors, apostolice dignitatis [culmen] attigit, mox predicationis Dominice et testis veritatis es8e non distulit. Dum ab impiis Judzis srvissimis ictibus cx- derelur, ille precem pro eis ſundebat ad Dominum. Rogo, ivquit, Domine, ne statn:s illis hoc peccatum. Dum terrena lamen lerris membra commendat, cx- lestem $piritum angelicis manibus evexit ad czlum. Per quem maj.* MISSA SANCTORUM INFANTUM. Lectio Apocalypsis sancti Johannis legenda in missa In- fautum Þ, Ego Johannes vidi in spiritu quz oportet Geri cito. Vidi $ubtus altare animas interſectorum propier ver- bum Dei, et propter teslimonium quod habebant: et clamabant voce magna dicent-s : Usquequo, Domine Sanctus et vers, non judicas et vindicas $8anguinem « Forte, arma dedit- contra astutiam. b Eadem lectio pro miss8a hujus festi in Lectio- narts» Luxoviensi, © Collectio hec partim eadem in Ordine Gre- goriano. Singulz $iole albz, el dictum est illis ut requies- cerent lempus adhuc modicum, donec impleantur conservi eorum et ſratres eorum, qui interſiciendi Sunt sjcut 64 illi, Leckio Sancti Evyangelii secundum Mallheum. Diebus jllis, apparuit angelus Domini iv somnis Joseph diceus : Surge , et accipe puerum et matrem ejus, et (uge in AXgypium; et eto ibi usque dum dicam tihi. Futurum est enim ut Herodes querat puerum ad perdendum eum. Qui consurgens accepil puernm et matrem ejus nocte, et reeessit in Agyp- tum ; et erat ibi usque ad obitum Herodis. Ut adim- pleretur quod dictum est a Dumino per prophetam diceniem : Ex Agypto vocavi Filum meum, quo- RB niam Nazarzus vocabitur. INCIPIT MISSA. Deus * cujus hodierna die preconium Innocentes martyres non loquendo, sed moriendo confessi sunt, omnia in nobis vitiorum mala mortiſica, et gaudia eterna nobis largiri concede. - Collectio. Deus, laclentium ſides, spes infantium, charitas puerorum , qui per Innocentium laudem cunctos provocas ad $alulem : inſunde_ in nobis puritalem lactentis infantiz, concede doctrinam. Post nomina. Deum omnipotentem oremus, qui Bethlemitice - plebi ac dominicz civitati pro temporalibus zrumnis gaudia z#terna tribuit, ut Rachel sancta plorans, C quz proſerebat ex dolore gemitum , nollet ex con$0- latione £olatium : que licet viderelur de presente inſantum amissione conterrita, eral tamen de mar- lyrii beata perpeluitale secura. Ad pacem. Deus , qui martyrio et innocentla paryultorum triumphalem hune diem esse fecisti ; exempla ad augendam fidem t.cclesiarum tnarum proficientibus exaudire digneris, Contestatio. Vere dignum et justum est omnipotens Dens, per Christum Dominum nostrum. Qui rutilante ſonte in Bethelem civitate Infantes, qui #tate loqui non po- terant, laudem Domini cum gaudio re$sonabant ; vccisi predicabant quod vivi nequivrerant luquentes ; H fofavs Chris{ns Ltranusmitlit ad caelos nova exsenia Patri, primitias exhibet genitori, per Christum Do- minum nostrum. MISSA JACOBI ET JORANNIS. [ Lectiones in ſes!0 apostolorum Jacobi et Johanms 0.] Lectio Actuum apostolorum. In diebus illis misit Herodes rex nt aſſligeret quos- dam de Ecclesia. Occidit autem Jicobum- frairem Johannis gladio : videns aitem quia placeret Ju- dxis , adposuit adprehendere et Petrum. 4 Hunc titulum, qui in Codice deest , iter SUp- plevimus. Epistola non videtur inlegre descripla, ut aliquoties infra. Evangelium in Lectionario Luz0- yieus!, Sed ex Marco. $ n N t l 469 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 470 Lectio Saurcti Evangetii Secundum Matthzum. Diebus ths accedens ad Dommum Jesum maler ſitjorum Zebedei cum filiis suis, adorans- et petens aliquid :þ eo. Qui dixit ei : Quid vis ? Ait iWi : Dic ut sedeant hi duo filjii met unus ad dexieram tuam , et unus ad ginisiram in regno tuo. Regspondens au- lem Dominus Jesus dixit ei : Nescitis quid petatis. Potestis calicem bibere quem ego bibiturus sum ? Picunt ei : Possutaus. Ait jillis : Calicem quidem meum bibetis ; sedere autem ad dexteram meam et sinistram , non est meun dare vobis, s8ed quibus paratum esl a Patre meo. INCIPIT MISSA ©, Electionis Dominic:e preclarum testimonium , at- que aposlolice congregationis mirabile ornamentum, A alius videtur confidere in carne, ego magis ; circumn- cisus octava die, ex genere lerael, de Tribu Benjamin, Hebrzus ex Hebreis, secuudum legem Phariszus , secundum zemulationem persequens Ecclesiam Dei. Lectio sancti Evangelii secundum Lucam. Diebus iHis, postquam consummati sunt dies octo nt circumcideretur, yocatum est nomen ejus Jzsus , quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Et postquam impletj sunt dies purga- tiouis ejus 8ecundum legein Moysi , lulerunt itlum in Hierusalem , ut sisterent eum Domino, sicut scrip- tum est in lege Domini}, quia omne masculinum adaperiens vulvam , sanctum Domino vocabitur. INCIPIT MISS4. Dominum nostrum Jesum Christum , fratres ca- et evangelice veritatis cleste. preconium sanctos gg rissimi , bumiliter deprecemur, qui infinita ejus \ni- Dei apostolos et mariyres Jacobum et Johannew , Dominum deprecemur ; ut qui illis apostolatus gra- liam vel martyrii dedit coronam , nobis quoque con- cedat veniam peccatorum. Collectio. Deus, qui beatissimis apostolis tuis Jacobo et Johanni gloriam martyrii, bibitivnis tui calicis pre- dixistj, ut et confirmares responsionem quam fides pura protulerat ; prosit patrociniis, ut digneris exaudire $8uffragiis. _ Post nomina. Domine, quem vocantem $sancti apastoli Jacobus et Johannes fide integra sunt 8ecuti, et quem sequentes carilate integra $unt electi, ut mundi piscatores fie- rent, qui proſundi r-tia reliquissent ; auribus percipe, quesumus, orationem nosIram, ut dum adsequi eorum facta non possumus, implere saltim monita pertei.- damus. Gollectio ad pacetn. Domine zterne, Cui ita in sanctis apostolis tuis Jacobo et Johanne placuit arcanum dispensationis implere , ut glorioso passionis exemplo apostolorum, quorum ille precederet , iste premilleret. Contestatio Vere dignum et jus{um est, omnipotens Neus, ut apostolos tuos Jacobum et Johannem meritis suffragan- libus preces nostras propitius exaudias, per Christum Dominum nostrum. Qui est sanetorum omnium virtus et gloria, victoria martyrum et corona, Pasfor ovium, et hostia sacerdotum ; redemtio gentium et propicia - lio peccatorum, ipse Dominus ac redemtor noster, ante cujus $acratis-imam 8cdem stant angeli, ad... MISSA DIE CIRCUMCISIONIS DOMINI. [ Lectiones in Circumcisione Domini Þ. Epistola Pauli apostoli ad Philippenses. Fraires, videle circumcisionem. Nos enim $umus cireumeisio, qui $piritu © Dei servimus et gloriamur in Christo Jesu., et non in carne fiduciam habeutes. Quamquam ego babeam conlidentiam in carne. Si quis * Ordine przepostero post missam Innocentum po- Mir h:ee miss3, quie eadem est atque hic usque ad Contestationem in Missali Gothico, sed prolixior, in- sCripta : Missa in natale apostolorum Hacobi et Tohannis, d Et hic titulus deest in. veteri exemplari, «ed necessario Supplendus. Idem observa de aliis titulis, Sericordia in salutare $u0 nos visitavit, in pas8ione redenit, vitiaque nostra a nobis eircumcisit, et qm- nia idola destruxit , malaque discussit. Collectio. Exaudi nos, Domine, sempiterna Trinitas Deus, qui propler hominum peccata carnem adsumere di- gnatus est. Dies enim octava est a tua nativitate , quo circumcigionem Dominum nostrum Jesum Chri zum Filium tuum posuisti pro nobis, et regnum ido- lolatrie destruxisti, viam veritalis docuisti, legem implesti, Joseph et Maria in herimo satiavti; te obsecramus, Domine, ut a peccatis hujus seculi nog liberare digneris. Past nomina. Sanctorum omuium Deum Patrgm omaipolentiem deprecemur, ut oblationes ſfamulorum ac ſamularum Suaruim placida ag sereno vultu respicere dig ngris. Ad pacem. Christum Naminum deprecemur, quem adarant magi,, prophetarum yaticinia conplentur, veniunt ex oriente legati, fides gentium declaratur : eircum- ciditur octava dis circumcisionis inventor ; ad tem- plum ducitur offerendus qui est adorandus in templo. Comtestatio Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, propterea exultemus uberius, quia scimus in ho- diernum diem $alutaris fieri natalis octavum legiti- mum Domini secundum carnem geniti circumeisione Signatum : quia $icut mortalitatem nostram adsum Sit ut mortem consumeret, ita et jugum legis in 8ua carne $u salvifices. Post nomina. Deum qui beato Petro tantam potestatem discipulo contulit, ut si ipse ligaverit, non sit alter qui 80l- yerit; et que in terra $0lverit, icem c#lo soluta sint, precibus imploremus ; ut eductis a tartaro de- ſunctorum S$piritibus , non prevaleant $epultis in- ſerni port per crimina, quas per aposloli fidem vinci credit Ecclesia. Ad pacem. Clementissime conditor, qui tanla carilate Succen - disti discipulum , ut se de nave jactatum ad te celere ſestinaret pede nudo per pelagus ; et videns hanc dilectionem , claves ei dares siderum , voces inspice Suggerentum ©, | | Contestatio. Vere dignum et justum est omnipotens Deus, qui dives infinite clementiz copios0 munere plasmam tuz creaturZ in lantum dignaris erigere, ut verna- culo limi compatiens, homini de terrena compage claves cxli commilteres, et ad judicandas tribus $0- lium excels# sedis in sublimi conponeres. Teslis est dies hodierna beati Petri cathedra episcopatus exposita, in qua fidei merito revelationis mysterium fidei 4, Filium Dei confitendo, prezlatus apostolus ordinatur, in cujus conſessione est ſundamentum Eeclesiz : nec adversus hanc Petram portz inſeri prevalent, [nec serpens vestigium exprimit, nec triumphum mors obtinet. ] Quid vero beato Petro divers0 sub tempore accessit laudis et gloriz, | que yox , quz lingua, quis expſicet?] Hine est quod mare {remulum fixo calcat vestigio, et inter undas liqui- das pendula planta perambulat. Hic ad portam Spe- _ ciosam contracii tendit vestigia, et tactus Petri di- gito claudus non indiget baculo. Hic carceratus dum dormitat, Christus pro ipso pervigilat, et retrusus erg«stulo , foras procedit per angelum. Hiec paralyti- cum erexit decubantem in lecto; hic Tabitam mu- « Quz $equuntur ex hoc officio Cathedrz $ancti Petri, eadem 8unt in Missali Gothico, d In Missali mox dict» legitur, proſecis!i. e Post hee additur ibidem : Ut quicumqu? ex pre- cepto junquniur ad osculum , livore pectoris excluss ue per gratiam ducaniur, quo celi Petrus est jani- ior. Presia, Salra!or mund1, etc. P 4 Deest fidei repetitio in Missali Gothico, Ansulig SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 474 A lierem revocavit de funere, et virtutem jmperanto , morii predari * nou licuit, per Christum Dominum, MISSA IN SANCTA MARIE SOLLEMNITATE. [ In migza sancte Marie f, | Epistola Pauli apostoli ad Ephesios. Filii , obedite parentlibus vestris in Domino, hoc enim est juslum., Honora patrem tuum et matrew tuanm , quod est mandatum primum in promissione , ut bene it tibi, et 8is longzevus super terram. Et parentes , nolite ad iracundiam provocare filios ve- Stros, sed educate illos in disciplina et correplione Domini. Servi , obedite dominis carnalibus cum |1i- more et tremore, in $implicitate cordis vestri, sicut Christo, non ad oculum servientes, quasi hominibus B placeatis: $ed ut servi Christi facialis volunlatemn Dei ex animo, cum bona voluntate servientes, sicut Domino et hominibus, scientes, quoniam unusquis- que quodcumque fecerit bonum , hoc percipiet a Domino, $Sive servus , sive liber. Et vos, domini, _ eadem facite illis , remillentes minas, scientes quia illorum et vester Dominus est in czlis. | Lectio sancti Evyangelii $ecundum Lucam. Tempore illo, ibant parenles Jesu per omnes an- nos in Hierusalem in die sollemni Pasche. Et cum ſactus esset annorum duodecim , ascendentibus illis in Hierusolyma secundum consuetudinem diei fes1i, consummatisque diebus, cum redirent, remansit puer Jesus in Hierusalem , et non cognoverunt pa- rentes ejus. Existimantes autem illum esse in comi- latu, venerunt iter diei, et requirebant eum inter cognalos et notos. Et non invenientes regressi $Sunt in Hierusalem, requirentes eum. Et factum est post triduum invenerunt illum in templo, sedentem in medio doctorum, andientem illos et interroganiem. Stupebant autem omnes qui eum audiebant super prudentia et responsis ejus. Et videntes admirati Sunt. Et dixit mater ejus ad illum : Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quzre- bamus te. Et »it ad illos : Nesciebatis, quia in bis quz patris nei sunt oportet me esse ? INCIPIT MISSA., Omnipoltens sempiterne Deus, qui terrenis corpo- ribus Verbi tui veritaltem per venerabilem Marian conjungi voluisti; petimus inmensam clementiam D luam, ut quod- in ejus veneratione deposcimus, te propiciante mereamur conSequi. Collectio.' Exaudi nos, Domine, $ancte Pater, omnipotens Deus, qui beat;e Marie uteri obumbratione cunctum mundum inluminare dignatus es : Majeslatem tuam Supplices deprecamur, ut quod nostris meritis non valemus, ejus adipisci presidiis mereamur. Te, quz- inclusa indidem $upplentur. * In Gothico, virtue imperante predari non licuit. Post que nounulla ibidem adduntur. ! Hie titulus alia manu adjectus e$t, 8ed antiqua. Fuerint proinde he lectiones pro Vigilia Aggump- tionis , que 8ancte. Marie zollemnitas hic appelle- tur ; aut certe pro quovis alio ejus ſeslv prater As- Sumptionem , quit Sequitur. 475 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 476 g2mus, Domine, famnlantes, ut beate Marie nos A soror, nomine Maria, que etiam gedens gecus pedes gaudia comitentur, cujus meritis nosira deleantur chirographa peccaturum, Post nomina. Offerimus, Domine, preces et munera in honore 8ancte Mariz gaudentes : presta, quzesumus, ut et convenienter hc agere, et remedium $gempilternum valeamus adquirere. Ad pacem. Altario tuo, Domine, proposilta munera Spiritus $anctus benignus adsumat, qui beate Mariz viscera splendoris $uj verilale replevil. Contestalio, Vere digaum et juslum et, onnipotens Deus, Qui nos mirabile my$lerium el inenarrabilg Sacrawen|wn per venerabilem Mariam gervare dacuisti, in qua manel intacla castitas, pudor integer, firma consciea- lia. Nam in hoe matrem Domini gui Jegu $8 e88e cognovit, quia plus gaudii contulit, quam pudoris. Letatur ergo quod virgo cancepit, guod cli Domi- num claugis porlavit visceribus, quad yirgo edidit partum. U magna clementia Deilalis | qu# virunz gon novit et maler esl, et pot filium virgo egt. Duobus enim gavisa est muneribys ; miratur quod virgo pe- perit; lzilatur quod edidit Redemiorem Dominum nogtrum Jeeum Christum, Per quem. Sanctus, MISSA IN AÞSUMPTIONE SANCTE MARIE. Leciio Apocaly|.8is sapcli Johannis, Ez yidj, et ecce agnus Siabat syper moptem Sian, et cum illos centum quadragiala quatuor milia ha- bentes namen ejus, et namen patris ejus sgriptum in ſrontibus 8nis, Kt audivi vocem de ezlo, lamquam vacem aquarum multarum, et tamquam yocem tonj- trui magni ; et vocem quam audivj, sicut cythar@- dorum gytharizantium ig cytharis $uis. Et cantab4qyt quasi canticum novum ante gedem, et ante guatipar animalja, et seniores : et nemo polerat dicere canti- cum, nisj illa cenjum quadraginja quattuor milia qui empli Sunt de terra. Hi 8ynt qui cum mulieribus non $ynt coinquinati, yirgines enim gunt ; hi qui $equun- lar Agnum quocumque abjierit, Hi empli enim sunt ex hominibus, primiciae Deo et Agno, et in ore ips0- rum 20n esl invenlum mendacium : Sine macula yunt. Vidi angelum volaniem per medium celym ; baben- tem Eyangelium 2ternum ut gvangelizet sedentibus $uper Lerram, el Super omnem geoplem et tribuin, cl linguam, et populum, dicens magna voce ; Timele Deum, et date ili honorem, quia venit hora judicii ejus; et adorale eum qui ſecit cxlum £1 lerram, mare et ſontes aquarum, Lectio sancti Evangelii secundum Lucam *. Factum esl autery dum iret Dominus Jesus, intra- vit in quoddan caslellum, et mulier quzedam Martha nomine excepit illum in domo $ua. Et huic erat « Hac Evangelium modo etiam legitur in Asgum- ptione Deiparz : aliud jn Lectionarig Lyxaviensi ex Luce cap, 1 : Exsurgens Maria, elc, Ju yelustissimo Kalendario Sancti Cyriaci ad Therwas notalur : xv Kal, Feb, Depositio gancia Marie virgins, matris Domini nos(ri Jdesu Chrigti, d Exdein orationes in Lectiapario Luxoyieysi, $ed Domini andiebat verbum iNius. Martha autern $ata- gebut circa frequens ministerium. Quz weltit ot ait : Domine, non est tibi cure quod soror mea reliquit me Solain ministrare? Die ergo Mili ut me adjuvet. Et respondens dixit jIli Jesus : Martha, Martha, 80l- licita es et turbaris circa plurima, Porro unum es necesg8arium. Maria optimam partem elegit, quz non auſerelur ab ea. INGIPIYT MISEA d Generosn diei dominice Geneirieis inexpticabile Sacramentum, tanto magis preconabile Saeramentum, quantum inter homines adsumptione Virginis singu- tare, apud quam vite inlegritas obtinuit filium, et mors gon invenit par exemplum ; nec minus ingerens R Sluporem de transitu, quam exullationem fereus unico beala de partu ; non solum mirabilis pignore quod fide concepit, fratres carissimi, deprecemur; ut ejus adjuti muniamur suffragio, quz beata Maria de party clara, de merito felix predicatur post transi- tum, | Seerela. Deus universalis, qui in Sanchis 8piritaliter, in ma- tre vero Virgine etiam corporaliter habitasti; carilale decens, pace gaudens, piglate pracellens ; al angelo gratia plena, ab Helizabet benedicta, ab gentibus predicatur beata ; cujus nobis ſides myslerium, par- tus gaudiuim, pacem quam in adsumtione matris tunc prebuisti discipulis, nobis miserere supplicibus. Contestatio. Vere dignum et jugtlum est, omnipotens Dens, per Chriztum Damiayum nogtrum, Qua lidelis lsrael egressa es} de Agypto; quo yirgo Dei genetrix Maria de muydo migravit ad Christum, © germine gloriosa, adsumiione gecura, paradisi dote prelata, damua de cogtu, Sumens volta de fryctu; non gub- dita laborj per partum, non dolori per transitum ; $peciosns thalamps, de quo decorus procedit spqnsus, lux gentium, $pes fidelium, predo demonum, con- ſusjo Judzorum, yasculum glorizx, templum c:elesle [cujus juyenculyz melius predicaatyr] merita, gum yeleris Eve cauſerentur exempla. Si quidem isla mundo yitam protulit; jlla legem moriis invexit : illa preyaricando nos perdidit ; isla generando Servavil : jlla nos pvino arboris in ipsa radice percussit ; ex hujus yirga flos exiit, qui nog odore refecerit, et ſruge Ccurarit : illa maledictioneg in dolore generat; isla beyedictione in s4lute : illa perſidia 8erpenti consen- git, conjugem decepit, prolem damnavit 9, nisi etiam lali ma4ri adorna>sct egres8um. Recte ab ipgo $us- cepla es in adsumiione ſeliciter, quem pie suscepisl canceplura per lidem : ut qui terre non eras Ccon- Scia, Ie non leneret rupis inclusa. Vere diversis in- ſolis anima redimila, cuj Apostoli sacrum reddunt illic prolixiores, et ali plures, Contestatio fere eadem. Umwissa bic Collectio post nomina. | e Aiidit Missgle Gothicyum : Que nec de corruplione gus6epit conlagium, nec regolutionem pertulit in sepul- crq : pollutione liberg, germing, Rc. q tic multa Supplendg $yul ex Missali Guthico. 477 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 478 obsequium, Angeli eontum , Christus amplexum , A Savcto, in caritate noa ficia, in verbo veritatis, in nubis veicolum, adsumplio paradisum, in choris vir- ginum gloria leneus principatum, per quem laudant Angeli. MISSA QUADRAGINSIMALIS. - Lectio libri Regum que legitur initio Quadraginsimz# *. Tempore illo, venit Elias in Bersabee Juda, et di- wigit ibi pwerum $uum, et perrexit in degerio viam unius diei, Cumque venisget, et sedisset subter unam juvjperum, petivit anime $uz ut moreretur, et ail : Suſlicit mihi, Domine, tolle animata meam, Neque enim melior sum quam patres mei. Projecilque $8, et obdormivit in umbra juniperi. Et ecce angelus Do- mini teligit eum, et dixit illi : Surge, et comede. Respexit, et ecce ad caput sunm $ubcinericius panis, et vas aque. Comedit ergo, et bibit; et rur-um ob- dormivit. Reversusque est angelus Domini secundo, et tetigit eum, dixitque illi : Surge, grandis enim libi restat via, Qui cum $urrexit, comedit ct bibit, et ambulavit in ſortitudine cibi. illius quadraginta die- bus, et quadraginta noctibus usque ad montem Dei Ureb. Cumque venisget in spelunca, et ecce germo Domini ad eum, dixitque ei : Quid hic agis, Helia ? At ille respondit : Zelo zelatns gnm pro Domino exercituum, quia dereliquerunt filii Israel partum tuum, et prophetas tuos oceidernnt gladio, et dere- lictus sum ego $0lus; et quzerunt animam meam ut auſerant eam. Et ait ei : Egredere, et $la in monte coram Domino, Et ecce Dominns transit, et spiritus zrandis et foriis, $ubvertens montes, et conterens petras ante Dominum. Non in spiritu Dominus. Et C post Spiritum commotio : non in commutione Domi- - nus. Et post commotionem ignis : non in igne Domi- nus. Et post ignem sibilus aure tenvis : ibi Dominus. Quod cum audisset llelias, operuit vulium $uurm pallio, et egressus slelit in oslio spelunce, et ecce yor ad em dicens : Quid bie agis, Helia? Et jlle res- pondit : Ze'o zelatus Sum pro Domino cxercituum, quia d-reliquerunl pactum luum filii Israel. Altaria tua destrnxernunt, et prophetas 1yos occiderunt gla- dio; et derelictus $um ego solns, et querunt animan meam ut au'erant eam. Et ait Dominns ad eum :; Vade, tevertere viam tuam per desertuw in Da- masco EpisStola Pauli apostoli ad Corinthios, in Quadragiggima Þ. Fratres, ecce nunc lempus acceplabile; ecce nunc die+ salutis, Nemini dayles ullam offensionem, ut non viluperelur ministerium aosrum : $ed exhibea- Mus in omnibus nosmelipsos, Sicut Dei ministros, in wulla patientia, ja tribulatiouibus, iu necessilalibus, In apguslis, in plagis, in carceribus, in seditionibus, in laboribus, in vigilijs, in jejuniis, in caslitate, in SCient a, in longavimilate, in Suavilale, in Spiritu * Hic Quadrayinsine vocabulum : et ita scriben- dum more i[lius temporis, palet ex Sequentibus, et ex Le:tionario Luzoviensi ac Missali Guthico. Nibil hic de Septuagrsima, Sexages'ma et Quiuquageviina. Lege a4nviala ad Leetiouarium Luxoviense pag. 125 (lib. d«+ Lis, Gall. |. In Gothicu pariter legitur : Ordo mis in initium (Jnadraginsime, id est pro Dominica viriute Dei; per arma justilie a dexiris et vinis tris, per gloriam el ignaebilitaiem, per in$aniarn et bupamn ſamam, ut seductores el veraces ; Sicut qui ignoti, et cogniti; quasi morientes, et ecce vivimus, ut cas- ligati, et non morliſicati ; quasi tris{es, semper autem gaudentes; sicut egentes, multos autem locupletan- tes; lamquain nikil habentes, e* wania possidentes, in Christo Jesu Domino nostro, | Lectio sancti Evangelii secupdum Matlhzum. Diehus illis, dixit Dominus Jeaus diseipulis Suis : Adieniite ne justitiam veatram faciatis coram homi- hibus, ut videamini ab es. Alioguin mercedem non habebitis apud Patrem vestlrum qui in elis est. Cum ergo facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sieut hypocrite ſaciunt in Synagrgis et in vicis, ut honarificentur ab bomimbus. Amen dieo yobis, re- ceper unt mercedem syvam. Te antem ſaciente eles- mosy'am, negcial sinisira tua quid facial dexiera tua, ul Sit eleemosyna ua in abscondito, et Pater tuu+ qui videt in abscondito, reddet tibi. Et cum pralis, 14on eritis gicul bypocrita, qui amant in Sy- nag"gis ef in angulis platearum $tantes orare, ut yideanijur ab hominibus. Amen dico yobis, recepe» runt mercedem $uam, Tu autem cum orabis, inire in cubiculum tuum, et clauso ostlio tuo, ora Pairem lwm inabscondilo; ef Pater tuus qui videt in abs- condito, reddel tibji. Orantes autem nolite inultum loqui 8icut þynici, putant enim quod in multiloquio $u0 exaudiantur. Nolte ergo adsimilari eis. Scit enim Paley vester quibus opus Sit vobis, anlequam pelalis eum. INCIPIT MISS4 , Omnipotens zterne Deus, ut quadraginsimale hog jejunium el competentibus inchogimns absequiis, 94 tibj placitis efſectibus celebremus, humani generis ' Conditor et Redemtor largire propitius, et conlingn- tiam noslr2 salutis misericors exaudias., Per, Collectio, e Deus abslineniie, Deus castimonie, qui libenter jejunantium humilitate placaris, et humiliantium $8 precibus benignus inflecteris; exaudi preces nostrag in hac hodierna die, quo quadraginsimale inchoamus jcjunium ; et diversarum turbationum, quibus gra- dimur, tcmpestate discn+8a, continentiam nobis a D vitiis tuz benignitatis inſunde. Post nomina. Unianimes atque concordes Dominum Deum no- Strum, ſratres carissimi, deprecemur, ut jejun»ium nostrum s$it remissio peccatorumn, et dono gratiz $uz casligationem corporum profectus mentium conse- quantur. Per Ad pacem. Jejunia nostra, ' quesumus, Domine,. ut n0s a rea- prima , aut die Sequenti, nt conjicimus. Necdum enim Quadragesima tune incipicbat a ſeria 4 Cinerum. b Eadem lectio hic in Luxoviensi Leetionario, in quo defieiunt ea que pertinent ad gequenies Quadra- ge>ime dies. * Eadem Collectio in Mizgali Gothieo, eademgue wi infra Conte>latio; ibidem, pag. 129, 479 tibus nostrorum criminum $olvant, et tuam nobis A justitiam ſaciant esse placabilem, et concordes nos vinculo per complexum osculi n=ctant. Contestatio. Vere dignun et justum est omnipotens Deus, per Christum Dominum rostrum. Qui est filius tuus uni- genitus, manens in gloria tua, in quo jejunautium fides alitur, spes provehitur, caritas roboratur. Ipse est enim panis virus et verus, qui de' clo descendit, et babitat semper in cxlo, qui est substantia 2ter- nitatis, et esca virtutis. Verbum enim tuum, per quod ſacta Sunt omnia, non solum humanarum mentium, zed et ipsorum quoque panis est angelorum. Hujus panis alimento Moyses famulus tuus quadraginta liebus et noctibus legem accipiens jejunavit, et a carnalibus cibis, ut tu2 suavilatis capacior esset, abslenuit, de verbo tuo vivens : cujus dulcedine vi- vebat in spiritu, et lucem accipiebat in vultu. Unde nec ſamem corporis £ensit, et terrenarum est oblitus escarum ; quia illum glorie tuz clarificabat aspectus, et influente spiritu Dzi 8ermo pascebat. Hune panem, Domine, nobis ministrare nvn desinas, quem ut Sitiamus * indesinenter hortaris : CUJUS CARNE A TE 1PS50 SANCTIFICATA DUM PASCIMUR, roboramur ; ET SANGUINE DUM POTAMUR, abluimur, per Chrisium Dominum nostrum. ITEM MISSA JEJUMIL. Epistola Pauli apostoli ad Coriathios, legenda in Jejunio Þ. Fraires, libenter $suffertis, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmi ſuerimus, in quo quis audet, APPENDIX AD UPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 480 INCIPIT MtSS4 4 Omnipotens $sempiterne Deus, qui nobis in o0b- servatione jejunii et eleemosynarum $emine, posuisli nostrorum remedia peccatorum, concede, quzsu- mus, n0s opere mentis et corporis semper tibi esse devotos. Collectio. Deus, qui ad animarum medellam jejunn devo- tione castigare corpora precepisti, concede, quz$u- mus, ut corda nostra ita pietatis tuz valeant exercere mandata, quatenus ab omnibus semper possimus abstenere peccatis. Post nomina. Deus, omnium pie jejunantium $pes, Salus, gloria, przsta ut imposita altaribus tuis munera, quz pro nostris nostrorumque peccatis studio pie devotionis offerimus, propicius et benignus aspicias, benedi- cendo benedicas, et nobis sanctilicala custodias. Ad pacem. Deus, qui ad hoe nobis dignatus es donare jeju- nium, ut abslinentia et casligatione carnali in fide inveniamur $labiles, in operibus efficaces; jejunia nos|ra SusCipiens, da nobis ut sine disceplationis impuritate * in dilectione sinceri, manus Nostras ad le puras levare possimus Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, tibi Sanclificare jejunium, quod nobis ab initio s:eculi servare docuisti. Magnam enim in hoc munere cor- in insipientia dico, audeo et ego. Hebrzi sunt, el C poribus gratiam contulisti : quod $i illa humani ge- ego : Israhbelitz sunt, et ego : semen Abraba $sunt, et ego : ministri Christi sunt, ut minus sapiens dico, plus ego : in laboribus plurimis, in carceribus abun- dantius, in plagis supra modum, in mortibus frequen- ter. A Judzis quinquenis quadragenas una minus accepi. Ter virgis c:esus $um, semel lapidatus sum, ter naufragium ſeci, nocte et die in profundo maris ſui. ln itineribus sepe, periculis luminum, periculis latronum, prriculis ex genere, peciculis ex gentibus, periculis in civitate, periculis in s0litudive, periculis in mari, periculis in falsis fratribus. la labore et erumna, in vigiliis multis, in ſame et $iti, in jeju- niis ſrequenter, ineſrigore et nuditate; $ollicitudo omnium ecclesiarum in Christo Jesu. Lectio $ancti Evangelii secundum Matthzum. e D, Cum jejunatis, nolite fieri, sicut hypocrite, rites. Exterminant enim facies $uas, ul pareant hominibus jejunantes. Amen dico vobis, receperunt mercedem $uam. Tu autem cum jejunas, unge caput tum, et ſaciem tuam lava, ne videaris hominibus jejunans, sed Patri tuo, qui est in abscondito ; et Pa- ter luus qui videt in abscondito, reddet tibi, « Forte legendum, eauriamus. b Epistola hzc in Ordine Romano legitur Dominica $exagesime. : 1d es!, Dixit Dominus Jesus discipulis snis. d [|xc item Collectio in Gothico pro secunda missa jejunii .: ubi non aliter quam hic mis8Z inscribuntur, 11041, ut $0let, pro Dominica prima, Secunda, teria, neris mater jnterdictam sibi arborem custodisset, immorlalitalem retinvisset et patriam. Sed peccatum malris antique, quod inlicita ligni vetiti usurpatione conmisit, et nostris oramus absolye jejuniis; ut qui de paradiso non abstinendo cecidimns, eodem nunc jejunando redeamus, per Christum Dominum no- strum, ITEM MISSA JEJUNII. Epistola Pauli apostoli ad Romanos. Fratres, vivo ego, dicit Dominus, quoniam mibi fleetit omne genyu, et omnis lingua. conlitebitur Deo. Itaque unusquisque nostrum pro $e rationem reddet Deo. Non ergo amplius invicem judicemus; $ed hoc judicate magis, ne ponalis offendiculum ſfratri vel D $candalum. Scio et confido in Domino Jesu. Si enim propter cibum ſrater tuus contrislatur, jain non secundum carilatem ambulas. Noli cibo tuo illum perdere, pro quo Christus moriuus est. Non enim blasphemetur bonum nostrum. Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spi- ritu $ancto. Qui enim $ervit Deo, probatus est ho- miaibis. elc., Sed : item alia missa Jejunii, In eodem Gothico habentur tantum $ex miss2® ante miss8am in Symboli lraditione, quz licbat in Dominica Paliwarum : neque hic plures. : * | egebatur in exemplari; disceptatione purilate ; sed manifestum menduw hoc - modo indubie sanan- dum, bs SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 482 Leetio $ancti Evangelii secundum Matiheum *. Simile est regnum czxlorum homini palrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam s$1am. Conventione autem facta cum operariis ex de- nario diurno, misit eos in vineam Suam. Et egressus circa horam tertiam, vidit alios stantes in foro otin- $0$, et illis dixit : Ite et vos. in vineam meam, et quod justum ſnerit dabo-vobis. INli autem . abierunt. Iterum exiit circa $extam et nonam horam, et ſecit similiter. Cirea undecimam vero exiit, et invenit alios $tantes, et dicit illis : Quid hie statis tota die otiosi? Dicunt ei, quia nemo nos conduxit. Dicit, il- lis: Ite et vos in vineam. Cum $ero autem factum es8et, dicit dominns vineze procuratori $v0 : Voca operarios, et redide illis mercedem, incipiens a no- vissimis nsque ad primos, Cum venissent ergo qui circa undecimam horam venerant, acceperunt gin- gulos denarios. Venientes autem et primi,-arbitrati $unt quod plus es:ent accepturi ; acceperunt autem el ipsi 8ingulos denarios. Et accipientes niurmura- bant adversus patremſamilias, dicenles: Hii novis- 8imi una hora ſecerunt, et pares nobis illos ſecisti, qui portavimus pondus diei et #$tns. At ille respon- dens uni eorum dixit : Amice, non ſacio thi inju- riam. Nonne ex denario convenisti . mecum? Tolle quod tuum est, ct vade. Volo autem et huic novis- 8imo dire sicut et tibi. Aut non lic?t mihi quod volo ſacere? An oculus tuus nequam est, quiz ego bo=- nus 8um ? Sic erunt novissimi primi, et primi no- vissimi. Multi enim $unt vocati, pauci vero electi. INCIPIT MISSA. Memores czlestium prxceptorum, fratres caris- $1:ni, peccata nostra coram Domino defleamus, $se- rentes in lacrymis, quod metamus in gaudiis. Simus in oratione adsidui, in jejuniis prompli, in eleemo- £ynis hilares, ut promisse retributionis gloriam de- vola fide et ſutura operatione mereamur,. Collectio. Tempus hoe sacratissimum, fratres dilectissimi, vehementi devotione ac sollicitndine celebremus, in quo Dominus nosler quadraginta dierum vel noctium cursum absque ullo ejus juvamine 8ub indumento corporis jejunavit. Nam sicut reliquo anni tempore jejunare premium est: ita in his diebns non jejunare peccatum est Þ, Ila enim voluntaria sunt jejunia, Ad pacem e Accepla tibi sint, Domine, quzsumus, nostri dona jejunii, que expiando nos tuz gratiz dignos eſſiciant et ad sempilerna promissa perducant. Contextatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, 8Uppliciter exorare, ut cum abstinentia corporali mens quoque nostra sensus declinet inlicitos; et que terrenz felicitatis carnalibus epulis abnegamus, hu- mane voluntatis pravis intentionibus amputemus, ut ad Sancta 8anctorum « [pie] fideliterque capienda conpetenti jejunio [pervenire| valeamus. Per Chri- $tum Dominum nostrum. ITEM MISSA JEJUNH. Epistola Pauli apoxtoli ad Romanos Fratres, olienles mala , adbzrentes bono, cari- tate ſraternitatis invicem diligentes, honore in- vicem przevenientes, $Sollicitudine non pigri, spi- ritu ſerventes, Domino servientes, 8pe gaudentes, in tribulatione patientes , orationi instantes, me- moriis $anctorum communicantes, hospitalitatem seclantes. Benedicite, et nolite maledicere : gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus; id ipsum invicem sentientes, non alta sapientes, ed humilibus consentientes in Christo. Lectio 8ancti Evangelii 8ecundum Lucam. Diebus illis, dicebat Dominus Jesus parabolam ad ' discipulos $00s, quoniam oportet semper orare, et non deficere, dicens : Judex quidam erat in quadam civitate, qui Deum non timebat, et hominem non re- C verebatur. Vidua autem quzdam erat in civitate illa, et veniebat ad eum, dicens : Vindica me de adversa- rio meo ; et nolebat per multum tempus. Post hzc autem dixit intra se : Et si Deum non timeo, nec ho- minem revcreor ; tamen quia moles1a est mihi bzc vidua, vindicabo illam, ne in novissimo veniens, $u- gillet me. Ait autem Dominus : Audite quid judex ini- quitatis dicit. Dens autem non faciet vindictam elec- torum $uorum, clamantium ad $e die ac nocle, et patientiam habebit in illis? Dico vobis , quia cito faciet vindictam illorum. Verumiamen Filius hominis veniens, putas inveniet fidem in terra ? Dixit autem ad quosdam Dominus Jesus qui in $e confidebant, tamquam justi, et aspernabantur ceteros/parabolam istam : Duo homines ascenderunt in templum ut ora- is|a necessaria; illa de arbitrio, ista veniunt de man- D rent, unus Phariszus, et alter Publicanus. Phariszus dato ; ad illa denique invitamur, ad ista compelli- mur. Precemnr ergo Dominum, ut nobis tribuat re- missionem peccaminum. Per. Post nomina. Eſficiatur hc hostia, Domine, quzsumus, sollem- nibus grata jejuniis ; et ut tibi fiat acceptior, purifi- ca'is mentibus immoletur. * loc Evangelium in Ordine Romano legitur Do- minica Septuagesimz. ldem ipsum in Africana Ec- clesia lectum e>t tempore vindemiz, vivente Augus- Lin», ex Sermone ad populum $7. Itemque ip-0 die Na- lalis Domini, ex Sermone 49. Sed hz Lectiones non erant $olemnes pro $acris mysteriis, $ed tantum ad $ermonis maleriam : ad quan Cconiinua librorum $a- crorum lectio liebat, ut patet ex Sermonibus £52, 154, S{ans hc apud 8e dicebat : Deus, gratias ago libi, quia non sum 8icut ceteri hominum, raptores, injus- ti, adulteri, velut etiam bic Publicanus. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quz possideo. Et Publicanus a longe $tans nolebat nec oculos ad c:e- lum levare, sed percutiebat pectus Suum dicens : Deus propicius eslo mibi peccatori. Dico vobis, des- 2, 159 . kt rn hic locus de preceplo jejunii Quadra- esimalis. , © Kadem ſere Collectio in Romano 1eria 5 hebdy- madz Passionis. ; d [4 est Eucharistiam seu communienem Pazcha- lem. 483 APPENOIX AD OPERA 8. CERMANI PARISIENSIS. 484 cendit hic ju*lificatns ia domum $suam ab illo : quia A strum deprecemar : ut jejunium nostrum vit propicia- omnis qu1 se exaltat, humiliabitur ; et qui ze humiliat, exellabilur. INCIPIT MISSA. Deus, cui omnis creatura pro $uo ordine gserviens ſamulatur $ubjecta, in hac jejuoii bumiliatione pre- ces nostras exaudi propicius. Collectio $junii ineurvalione pro noetris reatubus at delictis nuerere, queumus, Domine, et 2 cCominvuis vitiis 0Cc- eupalos, ad virwutes propiciatus respicere drgnate. Pos homme. Pr.rsta nobis, misericors Deus; ut munera hoglra pro jejunii sanciificatione oblata Spiritus sanctus ad- Sumal, et ad ie tote corde clamanies propiciationis luz indulgen len condeqiamur. Ad pacem. Omnipotens et misericors Deus, exaudi preces jeju- naatium Clhristianorum, et misericordie ta munus, omni cessante fraudulentia, propicius impende ; ut per conjunctionem pacis o0mnes a le comprebeansam, Securis tibi mentibus serviamus. Conteslatio. « Yere dignum et justum et te auctorem et $an- clificatorem jejunii conlaudare, per quod liberas a noe trorumdebitis peccatorum. Ergo suscipe libens je- junantium preces, adque nos a malis omnibus propi- tiatus eripias; iniquitates nostras , quibus jusle adfligimur, rogamus absolve per Christum Domi- num, etc. ITEM MISSA JEJONY, Epistola Pauli apostoli ad duodecim tribus. Fratres, Deus elegit pauperes in hoc mundo, di- v'tes in fide, et heredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se Þ. Lectio sancti Evangelii Secundum Johannem. Diebus illis, dixit dominus Jesus discipulis suis : Amen, amen dico vobis, nisi granum ſrumenti ca- dens in terra moriuum ſuerit, ipsum solum manel ; $i autem mortuum ſuerit, multum ſructum adfſert. Qui amat animam vuam , perdit eam; qui [au- tem] odit animam Suam in hoc mundo, in vitam #lernam cuslodit eam. Si quis mihi minisraveri, me $equatur ; et ubi sum ego, illic et minisler meus erit. Si quis mihi minietraverit , honorificabit eum Pater meus, qui es in celis. INCTPIT MISSS. Dominum Deum nostrum, ſratres carissimi, in hac nostri humiliatione jejunii Supplices deprecemur ; ut observaultiam , quam corporaliter exhibemus, mentibus etian valeamus exercere Sinceris, et cas- ligatio nockrurum corporum proſectui militet auj- marum. Secreta Unianimes adque concordes Dominum Deuin no- * Eadem in Missali Gothico, pag. 255. b Hec Epistola non videtur descripta f1isse inte- ra, quilis ad missam tunc recitabatur. Quod etiam t 11usdam aliis , quz hic breviores suut. con ji- CiNus tio nustra, et dono gratiz $u@, CaSligaltionem Corpu- rum proſectius mentium conSequantur. Conteslatio Vere dignum ct justum est. Qui fideles tuos non so0lum cibis corporalibus pascis, 8ed etiain 8piritalibus epulis misericors reſicis, ae prestas, ut qui de para- diso in primo parente per inobedientiau non absti- nendo cecidimus, per Christi Domini nostri vbedien- lam jejunando redeamus; et quibus per cibum ligni inlata wors ſuerat, per crucis liguuin $alus perdita redderetur, Quem merilo venerantur Sedes, miran- ur throni, cunctusque senatus c#lestium polexialumn cum beala seraphimn proclamant : Sanctus. Coutestatio de Joseph ©. m Vere dignum el justum est omnipotens Deus, per Christum Dominum nostrum. Cujus typum Joseph portans, immensv aiwore a patre diligitur, in occults odio a fratribus reporiatur. lilum denique oderant fratres sui propler iysLeria Sumniorum ; et Chri- stum Dominum persequebantur Judzi propter mani- ſestationem virtutum. Ile ad visitandum populum a Deo patre piissimo destinatur ; ille errabat per be- remuin, ut inveniret fratres, qui n»scebantur pa$t0- res. Hic Christus Dominus predicabat in populo, ut ab errore converteret peccatores. Illlum in Dotabim vendiderunt ſratres, et occidere tractaverunt ; bunc Christum Dominum Bethania Lazarum suscitantem doluerunt Jud:ei, et cruciſigere statuerunt. Ile in cisterna servandus repulalur ; hic custodize militum C depulatur. ile a fratribus; hic Christus Dominus a Judxis traditur. Ie Ismaelitis triginta argenteis ven- ditu: in deserto; hic Ghristus Dominus triginta ar- genteis a Judzis. lilum fratres vendiderunt in Agypto ; hunc milites exspoliaverunt. llle addicitur serviluli; hic Christus Dominus adligitur cruci, ile in Agypto descendit; hic Christus Dominus in ligno pe- pendit. Cum illo duo damnati servantur in carcere; cum Chris|v Domino duo latrunes adjunguatur in cruce. Jo0- sep damnatis s0mnia ex ponit; Chrislus Dominus latroni premia promiltit #terna. Joseph deergaslulo egressus componitur ; Christus Dominus infernum exspolialtu- rus aggreditur. llle posl Lribulationem pervenit ad ho- norem ; Christus Dominus post resurrectionem trium- pbans ascendit ad Pairem. lile frumenta distribuit in Zgypio ; hic Eucharistiam consecravit in mundo. Hle a ſ(ratribus est adoratus in terris; bic Christus Dominus ab angelis jugiler adoralur in clis. Cui. Contestatio quando de manna legitur 4, Vere dignum et justum esl, omnipotens Deus : Cu- jus jussu manna de c@lo descendil, similique medo de virga percuss0 Silice aqua parturiens, et obduris- SIMUM SAXUM in £lagnum manan! ibus rivis gpunan- tibus unda Sulcabat. Nam totus iste mundus, qui wa- nifestissime ſuit heremus, venit ad petram, id et © Nempe quando Joseph patriarche historia lege- batar inſra. « 14 intelligendnm videtor de Evangelio, pro teria Dominica Quadragesimz assignatur infra. 485 SACRAMENTARIUM GALLUICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 486 Chri«tus. Crucis Virga perensstm laficea latus ejus A gioms iitins, et misit illum m villam 8vam ut pasce* aperuit, aquas vivas evomuit, unde $itnnl bibit om- nis credulitas gentium, qui nurquam sitiet in #ler- pum. Cui merito. Item Conteslatio in medio Quadraginsime. Vere dignum et justum et , emnipolens Deus. (Juem nnllus potentiam majestalis luz offensus effu - gere polest, nee ante ſaciem nominis tui eriperetur lesus j qui arss ezdilicat in cougecratione adversa- ri, ut maledicat cui tu benedicis. Quenam Balaae insidialor pelxt populo maledici; sed juss0 Luo pro- phelatus Balaam benedixit, laudans tabernacula Ja- cob, et benedicens tentoria tua lsrael. Unde te, Do- mine Deus omnipotens, deprecamur, quia c#los le- nes, et abyss0s regis, ut virga que egressa est de J:cob, et consurgit de l|srael, dominetur cunclis gen- libus, benedica hbereditalem, quam $us sangume adquisivii Dominus noster Jesus Christus Filing tuus. Cui merits. Lectio sancti Evangelii secundum Mattheum que legitur initio Quadraginsime *. Tempore illo ductus est Dominus Jesus in deser- tun a Spiritu ut temtaretur a diabolo. Et cum jeju- nasset quadraginta diebus et quadraginta noctibus, postea esuriit. Ft accedens temtator dixit illi : Si fi- lius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Qui res- poudens dixit : Scriptum est, non in pane $0lo vivit homo, $ed in omni verbo, quod procedit de ore Dei. Tunc adsumpsit enum diabolus in Sanctain- civitatem, el slatuit eum super pinnaculum templi, et dixit et : re poreos, et cupicbat implere ventrem svam de si- liquis quas porei mandacabant , et newo ith dabat. lpze antem reverms dixit : Qaanti mereenarii patris mi abundant panibus, ego autem hie fame pereo ! Surgam, « ibs ad Deum menm, &t dicam ith} : Pa- ter, peccavi Mm exelum et coram te, et fain non gum dignus voceri filivs tuws, fac me sicmt unum de mer- cenariis tais. Et vnrgens venit ad pairem cuvum. Cem amem adhuec fonge ewe, vridit illem pater ipsius, et migericordia motus ext « et edeurrens cecidit swpre coltum vjus, 61 ovcolatus ont { jllum. Dixitque ei fi- hes : Pater, peccavi in cetwm et eoram te, et jon non $um dignus yorari flius tuus. Diri antom pater ad gervos 8908 : Cito proferte #tolaia primam , R invite illum ; ©: date anolum in manu ejus, et cat- ceamenta in pedes; et addneite vituſum $aginatem, el occidite; et manducemus, et epulemur: quia hic fillus meus mortuus erat, et revixit ; perierat, et in- ventus est. Lectio sancti Kyangelii secundum Johatnem, que legitur tertia Domfintes. Diebus illis loquentes turb# ad Dominum Jesum, dixe- runt : Quid faciemus ut operemur oper. Dei? Respondit Jesus et dixit eis : Hoc esl opus Dei at credatis in eum quem misit ille. Dixerunt ergo ei: Quod ergo tu facis si- gnum, ut videamus et credamus tibi? quid operaris ? Patres noslri manna manducaverunt in deserto, $i- cut scriptum est : Panem de czlo dedit eis mandu- Gre. Dixit ergo eis Jesus : Amen amen dico vobis, Si filius Dei es, milte te deorsum. Scriptum est enim, C non Moyses dedit vobis panem de clo, sed Pater quod angelis suis mandavit de te, ut in manibus tol- lant te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Ait illi iterum Jesus : Rursus scriptum est, Non tem- tabis Dominum Deum tuum. Kerum adsumpsit enm diabolus in montem exrelzum valde, et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorunm, el dixit illi ; Hec tibi omnia dabo, si procidens adoraveris me. Tune dicit ei Jesus : Vade retro, Satanas. Scriptum esl : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- vies. Tunc reliquit eum diabolus ; et ecce angeli ac- ces8erunt, et ministrabant ei. Leclio $a:1cti Evangelii secundum Lucam, quando historia de Josep legitur Þ. Homo quidam habuit duos filios, et dixit adoles- meus dat vobis panem de ezelo verum. Panis enim Dei est qui descendit de clo, et dat vitam mundo. Dixeruat ergo ail eum : Domine, semper da noubis panem hunc. Dixit autem eis Jesus : Ego gum panis vite. Qui venit ad me, non esuriet ; et qui credit in me, non Sitiet unquam. Sed dixi vobis, quia et vidis- tis me, ct non creditis. Omne quod dat wihi Pater, ad me venit; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Quia descendi dec#10,non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me Patris; ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, $e4 resuscitem illum in novissimo die. Hzc est enim voluntas patris mei qui misit ms, at omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam #lernam, et resnseftaho eam in novis- centior cx jllis patri : Pater, da mihi portionem D gimo die. Murmurabant ergo Judi de illo, quia Subs!antie que me contingit. Et divisit illis $ub- Stantiam. Et non post mulltos dies, congregatis omni- bus, adolescentior filius peregre proſectns est in re- gionem longinquam , el ibi dissipavit substantiam Suam, vivendo .luxoriose. Et postquam omnia coh- $ummasset , ſacta est ſames valida in regione illa, et ipse c#pit egere. Et abjit, et adhesit uni civium re- * Yon ergo 6x ofrdine Leationes arcnrate hic dippo - Site, lem Evangelium hodie quoque in Romano Dominica prima Quadragesim#, que initio Quadra- gesime hoc loco designari videlur, olim caput _ dragesime cliam in Ecclesia Romiua, ex uolis Me- nardi no$tri in Sacramentarium, pag. 52. d Hec historia nunc in Romano legitur ad Maty- dixis8et, ego gum panis qui de ezlo descendi; ot dicebant : Nonne hie est Jesus Mins Jozeph, cujus nos novimus pairem et matrem? (uomodo ergo dicit hic , quia de cxlo descend:? Respondit ergo Jesus et dixil eis : Nolite murmurare in invi- cem. Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, [raxerit eum, et ego resuscitabo eum in novissim ths Nominica terti2 Quadragesime, ut Evangelium de filio prodigo Sabbato przecedente : que die pro Epistola Misse est eadem»+ Josephi hisforia Videtur auten hic assignari pro Dominica gecunda Quadra- gesim#, nam precedens est pro prima, pro terlia. 487 die. Est scriptum in Prophetis : Et erunt omnes do- A Ccibiles Dei. Oinnis qui audit a Patre, et didicit, ve- nit ad me. Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Amen amen dico yobis, qui credit in me, habet vitam zternam. Ego Sum panis vite. Patres vestri manducaverunt in de- zerto mauna, et mortui sunt. Hice est panis de clo descendens, ut $i quis ex ips0 manducaverit, non moriatur. Ego sum panis vivus qui de clo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in zternum ; et panis quem ego dabo, caro mea est pro imundi vita. Litigabant ergo Judzi ad invicem dicentes : Quomodo potest hic carnem 8uam nobis dare ad manducandum ? Dicit ergo eis Jesus : Amen awen dico vobis, qui manducat meam carnem, et bibit meum 8anguinem, habet vitam #ternain, et ego re- R SuscCitabo eum in novissimo die. MISSA IN SYMBOLI TRADITIONE. In Symbolum ad aurium apertionem ad electos *. Aperturi vobis, carissimi, Evangelia, id est, gau- dia divina; prius ordine insinuare debemus, quid Evangelium sit, et unde descendat ; et cujus in eo verba ponantur; et quare quaituor $int qui hc gesla scripserunt ; vel qui sunt ipsi ii quattuor, qui diviao Spiritu, adnuntiante propheta , ante s8ignati Sunt : ne forte sine hac ordinis ratione vel causa stporem relinquamus, ut qui ad hoc venistis ut au- res vobis aperiantur, ne incipiat sensus vester ob- tundi. Evangelium dicitur proprie, bona adnuntialio. Que utique adnuntiatio est Jesu Christi Domini nostri. Nescendit autem Evangelium ab eo quod ad- nuntiet et ostendat, quod is qui per prophetas 8u0s loquebatar, venit in carne, sicut scriptum est : Qui loquebar ecce adsum. Explicantes ergo breviter quid sit Evangelium, vel qui $unt ii quattuor qui per pro- phetam ante monstrati gunt , nunc figuras atque no- m.na singula adsignemus indiciis. Ait enim Propheta Ezechihel : Et similitudo vultus eorum ut facies ho- minis, ut facies leonis a dextris illius ; et ſacies vi- tuli, et facies aquilz a $iniviris illius. Hos quattuor bas figuras habentes Evangelislas es8e non dubium est. Sed nomina eorum qui Evangelia scripserunt, bec sunt : Malthzeus : Marcus, Lucas, Jobannes. Powt hee legit diaconus. Liber generationis Jesu Christi flii David , filii Abraham. Abraham genuit Isaac , Isaac autemw ge- buit Jacob, Jacob autem genuit Judam et [ratres ejus. Christi autem generatio ic erat. Post hec tractat Þ presbyter. Filii carissimi, exponamus vobis ut quam figuram unu$quisque in $e_contineat, et quare Malthzus figu- ram hominis habeat. Quia initio $uo nibil aliud agit, nisi nativitatem Salyatoris , pleni ordinis generatio- nes enarrat. « Hec aurium apertio premittebatur traditioni dSymboli : quz traditio fiebat Dominica Palmarum ex nous ad Lectionarium Luxoviense. > {{ est exponit, Hinc tractatus Patrum appellati APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. Incipit $ecundam Marcum. Legit diaconus. laitium Evangelii Jesu Christi Filii Dei. Sicut sCriplum est in Esaia prophela : Ecce mitto ange- lum meum ante faciem tuam , qui preparabit viam tuam ante te. Vox claiwautis in deserto : Parale viam Domini, rectas ſacite sewitas ejus. Ezponit presbyler. | Marcus Evangelisla leonis gerens figuram, a $oli- ludine incipit dicere : Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini. Sive quia regnat invictus. Hu- jus leonis multifaric invenimus exempla, ut non va- cet dictum illud : Juda filius meus , catulus leonis, de germine mibi recubans , dormisti ut leo et sicut catulus leonis, quis excitabit eum? Incipit secundum Lucam. Legit diaconus. Fuit in diebus Herodis regis Judz $acerdos qui- dam, nomine Zacharias, de vice Abia, et uxor illius de filiabus Aaron, et nomen ejus Elizabeth. Exponit presbyter , Lucas evangelista specjem vituli gestat : ad cujus instar Salvator noster est immolatus. Et ideo Lu- c25 vitulo comparatur, quia duo cornua , duo testa- men(a; et quattuor pedum ungulas quaituor Evan- gelia continebant. [Incipit secuadum Johannem. ] [Legit dhiaconus. In principio erat Verbum , et Verbum erat apud Deum , et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio C apud Deum. Omnia per ipsum facta $unt, et sine ips0 factum est nihil. Exponit presbyler. Joannes habet similitudinem aquilze , quod nimis alla petierit. Ait enim David ex persona Chris : Renovabitur sicut aquilz juventus tua, id est Jesu Christi Domini nostri, qui resurgens a mortuis ascen- dit in caelos. Unde jam vobis conceptis regnans glv- riatur Ecclesia, nova lendere Christianz legis exor- dia. Incipit expositio Symboli ©, | Sacramenta divira , ſratres carissimi, non tam discutienda sunt, quam credenda; et nec creden- da taniummodo, sed et timenda : nec potest t&- nere fidei disciplinam , qui non habuerit ſunda- ÞD mentum timoris Domini, sicut ait. Salomon : Ini- tium $apientize timor Domini, Qui enim timet Domi- num in omnibus, que dicuntur a Deo, et sapiens es, et ſidelis. Symbolum igitur hodie audituri estis , $ive quo nec Christus adnuntiari potest, nec fides teneri, nec baptismi gratia celebrari. Symbolum est signa- culum fidei catholice , sacramentum religionis #1er- na. Vos ergo, conpetentes , cum omni reverentia preparate $ensus vestros; audite Symbolum, quod vobis hodie materno ore 8ancla catholica tradit Ec- clesia. eorum sermones de Scriptura, : © Confer homiliam $ancti Maximi episcopi Taurt- nensis de expositione Symboli. RS 489 SACRAMENTARIUM &ALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINI. 490 Credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem A Spiritum sanclum Deum te necesse est confiteri. Hic c#li et terre. Credo in lesum Christum Filium ejus unigenitum Sempilternum. Conceplum de Spiritu san- clo, natum ex Maria virgine; passum $8ub -Pontio Pilato, crucifixum, mortuum, et sepultum. Descen- dit ad inſerna, terlia die resurrexit a mortuis. Ascen- dit ad cxlos, $edit ad dexteram Dei Patris omnipo- lentis : inde venturus judicare vivos et mortuos. Credo in Spiritum $anctum , ganctam Ecclesiam catholicam. Sanctorum communionem, remissionem peccatorum , carnis resurrectionem , vitam 2ternam Amen. Repetendus vobis est, dilectissimi, sermo Symboli bujus , qualiter ea, quz dicimus , vestris sensibus melius inserantur. Credo 'in Deum. Tertia igitur vice est enim Spiritus sanctus, qui egreditur a Patre *, de quo ait Salvator beatis apostolis suis : Ite, bapiizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancli. Non potest videri separabilis virtute, qui non potest in nomine $Separari. Sanciam Ecclesiam catho- licam, remissionem peccaltorum, carnis resurrectionem, vitam eternam. Nisi credideris Ecclesiam Dei $an- clam, non potes in Eeclesia Dei dona percipere. Pro- pier hoc una cum Patre et Filio, et Spiritum sancuum proſessus es Deum; ut-per gratiam baptismi pecca- torum tibi remissio concedalur, et carnis tuz resur- rectio reparetur in #ternum. Nisi enim credideris dimissa tibi peccata tua, absolutus esse non poteris. Nisi credideris carnis resurrectione reparandum te ut ad reliqua capienda fideliore cursu pervenire B ©55e Pos! mortem, ad fruetum vitz perpetue venire possimus, ordo Symboli recensendus est: Credo in Deum. Ecce addidisti omnipotentem, et veraciter ad- didisti. Nihil de promissjone diffidas, sed securus expecta, $i credis quia omnipotens est qui promittit. Et in Jesum Christum Filium ejus unicum, Dominum not{ſrum. Hoc est illud sacramentum fidei. Nisi enim Filium Dei tota mente credideris. Patrem non potes conliteri. Crede ergo Filium Dei unigenitum ab in- genito, viventem a vivente, verum de vero. (ui con- cep'ius est de Spiritu sanclo, natus ex Maria rirgine. Spiritum $anclum audis auctorem : ne dubites vir- ginem potuisse concipere. Hoc est quod ait angelus Gabrihel ad Mariam dicens : Spiritus sanclus ve- niet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Cur non crecis eum in utero virginis hominem figurasse, quem credis hominem fecisse de terra? Nec Mariam dubites virginem mansisse post partum , quod ante multa tempora prophela Esaias cecinit, dicens : Ecce virgo 1n utero accipiet , et pariet filium. Hoe divini eloquii auctoritale credendum est. Passum 8ub Pon- tio Pilato, crucifixum , mortuum, et sepultum. Nulla te Trepidatio de Domini tui passione confundat : ni- hil de cruce, nihil de sepultura verearis. Non fuit in illo qui te redemit ſragilitatis infirmitas, $ed pietatis officium. Crux illius tuum regnum est: mors illius tua est vita. Descendi! ad inferna, terlia die resurrexit a morluis: ascendit in clos, sedit ad dexteram Patris omnipotentis. Sile triduana Domini tni sepultura con- turbat , resurrectio magis #terna conlirmet. Quid- non poteris. REPLETUM EST Þ. Lectio [sstaize prophet® legenda ia traditione Symboli. Hee dicit Dominus : Ecce justus perit, et nemo est qui recogitet in corde 810; et viri misericordes excolliguntur, quia non est qui intellegat. A facie enim malitix collectus est justus. Veniat par, et re- quiescat in cubile 8uo. Vos aulem accedite huc, (ilii auguriatricis, semen adulteri et ſornicarii. Super quem lusislis? super quem dilatastis os , et ejecistis linguam? Nam qui fiduciam babet mei, hereditabit terram , et possidebit montem sanctum imeunm , ail Dominus Deus. Epistola Petri apostoli ad gentes. C Fratres, in hoc vocali estis, quia Chrislus passus est pro vobis, relinquens vobis exemplum, ut sequa- mini vestigia ejus. Qui pec.atum non fecit, nec in- ventns est dolus in ore ejus. Qui cum malediceretur, non remaledicebat; cum pateretur, nog comminaba- tur. Tradebat autem $e judicanti © injuste. Qui pec- cala noslra portavit in corpore $40 super lignum ; ut peccatis moriui , justiltiz viveremus. Cujus livore £anati $umuz. Eratis enim sicut oves errantes ; sed conversi estis nunc ad pastorem et visitatorem ani- marum vestrarumn Lectio Sancti Evangelii Secundum lobannem 4. In illo tempore , ante $ex di-s Pasche venit Do- minus Jesus Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, quem $uscilavit Jesus. Fecerunt autem ei c2vam quid infirmilatis andis in Christo, mysterium es. Þ ibi, et Martha ministrabat : Lazarus vero unus erat Illud tamen oportet mirari, quod ei, cui cxlum me- rilo debebatur, crucem pro tle contempsit sustinere. Si credis ea que tibi videntur, crede et illa quz negare non potest in gloria. Inde venturus judicare vivos et mortuos. Ecce ille qui ab iniquis est judica- lus in terris, de sede celesti judicaturus advenit. Si judicatum despicis, judicem pertimesce. Credo in Spi- rilum sanckum. Si credidisti Deum Patrem onnipo- lentem , et in Filium ejus unigenitum per ſidem, et * Nulla hic mentio de processione ex Filio, nulla item ivfra in quadam missa Dominicali. b Furte, Expletum es! , quod minio descriplum in Codice. Parrot. LXXU ex discumbentibus cum eo. Maria ergo accepit li- bram unguenti nard: pistici preciosi , unxit pedes Domini Jesu, et extersit capillis suis pedes ejus, et domus impleta est ex odore unguenti. Dixit ergo unus ex discipulis ejus Judas Scariothis, qui erat eum lraditurus : Quare hoc unguentum non vendidit tre- ceatis denariis,et datum est eg-nis? Dixit autem hoc, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat, et loculos habens , ea que mittebagtur porta © Sic in veleri exemplari, ut in Vulgata, non ju- s(e, ut ex Graco. 4 [dem Evangelium in Gothico pro missa in Sy m- boli traditione, 16 491 gepuliure mee 5ervet illud. Pauperes enim semper habetis vobiscum, me autem non semper habelis. In crastlinum awem turba multa que venerant ad diem ſesium , cum audissent quia venit Nominus Jesus Hierosolymam, acceperunt ramos palmarum, et pro- cesserunt obviam cj , et clamabant : Osanva, bene- dictus qui venit Rex Israel. Et invenit Dominus Je- $us asellum, et sedil super cum , Sicut scriptum es ; Noli timere , filia Sion , ecce Rex tuus venit sedens Super pallum asinz. Hirc non cognoyernnt discipuli cjus-primum ; s8ed quando glorificatus est Dominus Jesus, tunc recordati $unt quia hec eraut scripla de eo, et crediderunt ci. INCIPIT MISSA ®. in geminas partes diem hunc excolendum com- plectitur, Domine, nostre $ervitutis ſamulatio , vel de jejunii cultu sacrato, vel de insignibus luis, que hodie ſulserunt, mirabilibus, quo Lazarumn reduxisti post tariara ; cum ad vocem tuam, Domine, tonan- tem exilivit, et quatriduani jam ſcelentis ſunus vivi- ficans animasli; vel etiam causa miraculi obstupe- ſacia plaudens turba Bethanie occurrit cum palmis tibi obviam Regi. [Exaudi nos in hoc geminato ser- vitutis nosire obsequio] et presta, Domine, quasu- mus, ut anime nostre que tumulo sunt peccatorum conclusz , tabe corruptz reviviscant ex 1ua interius visitatione, $Sicut Lazari vyiscera a lua voce ſuerunt animata, Salvator mundi. Collectio. Bone Redemtor noster, Domine, qui mansueti ani- walis ase!li lerga insedens, ad passionem redemtio- n'is nostre $sponlaneus adpropinquans, cum tibi ramis arborum certatim slernitur via:, et triumpha- tricibus palmis cum voce laud-s oecurrunt : presta, quesumus, Majestalem tuam , ut Sicut jlli in tua fue- runt obviam cum arboreis virgulis egressi, ita nos te redewnle in secundo adventu ciſm palmis vicioriaz mereamur occurrere lt). Post nomina Eece, Domine, de te Caiphz pontiſicis vaticinium, ignarum $ibi ipsi, in populis est prolatum, ut unus occumberes pro gente, ne cuncti pariter intrrirent, Et tn singulare granum in terra moreris, ut Seges plorima nasceretur : supplices tibi ipsi qui pro mun- di 8alule es hostia cx$us deprecamur, ut nobis de ips0 veniam dones Þ. Ad pacem. Universorum ipse Dominator qui conditor, creature ze preslabilis amator, cujus Maria; pedes abluit, enum quo redivivus Lazarus accubuit; ministr2 in nos illas lacrimas , quas Maria de multa dilectione protulit. Fragrare facito nosiram orationem, sicut anguentum pisticum $acris plantis infucum Marie fragravit : ut eam Ppacem consequamur in pectore, quam assecula est Maria $ui osculans Redemptoris vesligia. * Eadem missa legitur in Missali Gothico, p. 255 librorum de Liturg. Gall. d Prolixior hzc collectio in Missay Gothico, p. APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. bat. Dixit ergo Dominus Jesus : Sine illam, ut in die A 493 Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus , ab omni gexu, #late, et sensu dicere laudem in hac die jejunii et laudis luz triumphali prieconiv, quo ab Hierosolymis et Bethania occurrerunt tibi pluri- m2 populorum calerve, una voce perstrepentes : Osanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini. Tibi enim cum lingua coma servivit arbo- rea, cum arenosa ilinera ramis viruerunt composita. Plebis quoque indumentum luis plantis prosternitur, nudalisque viris via yestitur : Victori novo populus przeslat triumphum. Surgit tows clamor in laude, voces clainantium penetrant templum, dicentes : Be- nedictus qui venit in nomine Domini. Ecce, Hieru- salem , qualiter tibi Rex tuus sedens super asinum mansuetus advenit. Adveni ergo, rogamus, et in medio nostri adsiste, et qui nos tunc reparasti per crucem per 1$tUm IMMOLATUM PANEM © ET SANGUINEM ilernm laps0s repara ; ut te advenire in nostris cor- dibus $entientes, exeamus obviam tibi, ct cum $u- pernis illis virtulibus clamemus dicenles : SAxCTUS. MISSA IN CANA DOMINI. Epistola Pauli apostoli ad Corinthios in eepa Domini legenda. Fratres , convenientibus vobis in unum , jam non est Dominicam cxnam manducare, nnusquisque en'm SUAM Cxnam presumilt ad mandueandum, et alius quidem esurit, alius autem ebrius est. Numquid do- mus non habetis ad manducandum et bibendum ? Aut ecclesiam Dei contemnitis , et confunditis eos , qui non habent? Quid dicam vobis? Laudo vos? In hoc non laudo. Ego enim accepi a Domino, quoi et tradidi vobis : quoniam Dominus Jesus, in qua nock iradebatur, accepit panem, et gralias agens [regit et dixit: Hoc est curpus meum pro Yobis : hoc facits in meam commemorationem. Simijliter et caticem, postquam cznavit, dicens : Hic calix novum tes1a- mentum est in meo $anguine: hoc facile quotiens« cumque bibetis in meam commenorationem. Quo- tienscumque enim manducabitis panem hunc, el ca- licem bibetis, mortem Domini adnunciabilis donee veniat, in Christo. Lectio sancti Evangelii secundum Matthem ©, Vespere autem facto, discumbebat Dominus Jes's$ cum;duodecim discipulis,et edentibus illis dixit : Amen dico vohis, quia unus vestrum me traditurus est. Et D contristati valde coeperunt singuli dicere : Numquid ego sum, Domine? At ipse respondens ait : Qui in- tinguit mecum manum in parapside, hic me tradet. Filius quidem bominis vadit , sievt scriptum est de illo: ve autem homini illi, per quem Filius hominis traditur. Bonum erat ei $i natus non fujsset bom ille. Respondens autem Judas qui tradidit eum ' - xit : Numquid ego sum Rabbi? Ait illi dominus Je- $us : Tu dixisii. + Cxnantibus avtem eis, accepit Jesus panem, et benedixit ac ſregit; dedit discipulis Suis et ail: Accipite et comedite : Hoc, est corpus 235. «ff © Observa hic panem s8umi pro corpore Clirisl Domini. cum infra legas sanguinem. 493 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINTI. 444 meum. Et accipiens calicem gratias egit, et dedit A dum moritur, omnia surrexerunt per ipsius Majess. illis dicens : Bibile ex eo omnes. Hie est enim $an- guis meus novi Testamenti, qui pro multis effunditur in remissionem peccalorum. Dico aulen vobis, non bibam amodo de boc genimine vitis usque in diem jillum , cum illud bibam novum in regno Patris mei. Et bymno dicto exierunt in montem Oliveti. F Tune dicit illis Domiuus Jesus : omnes vos scandalum pa- liemini in me in isla nocte. Scriptum est enim , Per- cutiam Pastorem, et dispergentur oves gregis. Post- quam aulem resurrexero, precedam vos in Galilza. Respondens autem Petrus, ait illi: Etsi omnes $caudalizati ſuerint in te, ego numquam $candaliza- bor. Ait illi Dominus Jesus: Amen dico tibi , quia in hac nocte, antequam gallus cantet,ter me negabis. Ait illi Petrus : Etiam $i oportuerit me mori tecum, B non te negabo. Similiter et omnes discipuli dize- runt. INCIPIT MISSA, Omnipotens sempiterne Deus, da, quzsumus, uni- yersis famulis tuis, plenius atque perſectius omnia ſesti Paschalis introive mysteria : ut incunetanter pia corda cognoscant, quanium debeaut de confir- wata in Christo renascentium glorificatione gaudere. Collectio. Concede credentibus, misericors Deus, $alvum nobis de Christi Passjone remedium : ut humanz fragilitatis preterite culpz laqueos z#ternz suffra- gium plebis absolvat. Post nomina. Omnipotens sempiterne Deus, qui vitam humani generis pro nobis Filio tuo moriente salvasti, przsla, quesumus , Wt in hac populi ini devotione ſructus proveniat gaudiorum. Collectio aa pacem. Virtulum ez.estium Deus, de cujus gratie rore descendit., ut ad mysteria tua purgatis sensibus ac- cedamus, presla, qursumus, ut in eorum traditione s0llemniter honorum, tibi placitum deferamus obse- quium, et pacis 2tern# pactum tibi reddamus. Contestatio. Vere dignum et ju, venditum a Judzis propler triginta argenievs. In la- e Repelitio est versiculi primi, Magis gratis, tn Ps ter sancte , elC., que repelitio pluries fit in consc qugnibus. 497 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMINTI. 4908 tere conſusus gladio honoriſico *, illic confluit aqua A in sanctos et hujus seculi pauperes effusa largitio in cum $anguine inoxio. Mag. Omnes inundaverunt sicut aqua Super we dimer. Sum in sepulcrum, adposuerunt lapidem. Mag. Intende, pie Pater, et Succurre miseris, pro quibus {am Þ acerbis adfligor suppliciis. Magis gratis tu Pa» ler gancte m.' ]. Item alia de eadem die. Vide, Domine, humilitatem meam quia erectus esl inimicus. Miserere, Pater jus(e, et omnibus indul- geitiam dona. A Paire missus veni perditos requirere, et hoste caplivatos sanguine redimere. Plebs dira abjecit me. Miserere, Paler jusle. Praedictus a prophetis natus $um ex Virgine : ad- S$uwpsi ſormam servi dispersos colligere ; venantes ceperunt me. Mihi pro bonis mala reddita sunt plurima : adver- SUS Me iniqua dederunt consilia, venditus pecunia. Spinearn coronam posuerunt capiti , sputis $sordi- datum inluserunt impie, adſlictum crudeliter. Cum noxiis latronjbus 8uspensus patibulo, amaro cibo pastus et acerbo poculo, traditus suppliciis. Quos veni liberare accusaverunt me, flagellis ver- beratum cruci adſixerunt me : lancea percusserunt me. Dimitte illis noxam, Pater clementissime : cuncta dele peccala, et relaxa crimina, ignorant quid fa- ciuat. INGJPIUNT ORAT ONES IN VIGILUS PASCEE ©. I. Inter prima celebrande Paschz $sollemnia, voto- rum consecratio ex gratiarum actione Sumat exor- dium : ut passum et immolatum pro nobis Christum credentes, el sacri ministerii principem conſitentes, cons01n0 ore prosequamur. IT. Oratio pro his qui custodiarum viaculis et captivitate detenti, Pascha interesse non possunt Dei Patris omnipotentis clementiam , carissimi , deprecemur, ut eos quos invidus diabAlus captivitatis servitio premit, Dei nostri misericordia in $statum pristioum libertatemque constitual. (II. Pro sacerdotibus ac ministris Ecclesiz. Deum ae, Dominum nosirum Jesum Christum pro Sacerdotibus ac ministris Ecclesiz suz, ſratres ca- rissimi, suppliees deprecemur : ut ingressi Sancta D $anclorum, totiusque participes allaris, $piritalium graliarum donis abundantiaque multimoda repleamur. IV. Pro Virginibns. Deum Patrem omnipotentem, ſratres carissimi, Supplices oremus : ut in fratribus ac sororibus nostris, qui sauctam et maxime acceptabilem Deo virginila- tem dicarunt, bone conceptum mentis propositum lenentes, immaculati jugiter perseverent. V. Pro his qui eleemosynas faciunt. Deum Patrem misericordiz $uppliciter oremus : ut | © Legendum conſossus gladio horrifico. b Scribitur in exemplar, acervis, et Supra, 8ivilan- as, et alia similia. © Hujusmodi orationes totidein hac die in Gothico c#lestium divitiarum opes refluat, et earnalium par- ticipatio s0cietalem possit munerum Spiritualium pro- mereri. Vi. Oremas pro peregrinantibus. Czlestium et terrestrium Deum Patrem supplices deprecemur : ut omnes ſratres nostros, qui peregri- nationum necessitatibus subjacent, potentia auxilii 8ui prolegat atque defendat. VIL. Pro egrotis. Universz $alutis Dominum deprecemur pro ſratri- bus et sororibus nostris, qui secundum carnis inſir- mitatem diversis Zgritudinum vexantur incommodis : ut is qui $0lus potest, pro 8va pietate omnibus adesse dignetur. VIII. Pro Pcenitentibus. B pDeum $pei nostrz, ſraires carissimi, deprecemur : vt temeralz praceptionis reos, revers0s in viam re- clam, ab aspectu serenitatis $uz non rejiciat, neque in adventu $uo a regni c#lestis janua condemnandos excludat. IX. Pro anitate Ecclesie. Bonorum omnium fontem, auctorem humans® 8a- lutis Dominum deprecemur : ut unitatem Ecclesias inviolatam custodire dignetur, ut in praesenti prote- ctionem, et in ſuturo perennis vite stipendia conge- qui mereamur. X. Pro pace populi et regum. Deum ac Regem universe conditionis Dominum suppliciter oremus : ut regibus ac potestatibus hujas mundi, eorumque ministris, supplicem inter se amo- C rem et concordiam largiatur. XI. Pro spiritibus pausantium. Deum Patrem omnipotentem, ſratres carissimi, pre, commemoratione deſunctorum supplices oremus : ut eisdem Dominus, adtenuatis quz merito agpera sunt culpz piaculis, clementissime remis$ionis 8uz reſr[- geria largiatur. XII. Pro competentibus. Dei Patris misericordiam pro competentibus, ſra- tres carissimi, supplich deprecemur, ut eos Domi- nus omnipotens ad ſontem suz regenerationis euntes omni c#lestis misericordiz auxilio prosequatur. Collecti” : Auctor universitatis ac Domine te deprecamur quzsumus , ut moriificatos terrenis vitiis in novum hominem tibi servire patiaris per resurgentem A mortuis Dominum nostrum Jesum Christum. BENEDICTIO CERE! SANCTI AUGUSTINI EPISCOPI, CUM ADHUC BIACONUS ESSET, CECINIT, DICENS 9, Exultet jam angelica turba czlorum : exuſtent di- vina mysteria, et pro tanti Regis victoria tuba into- vet salyatoris. Gaudeat se tantis illius inradiata ful- goribus, #terni Regis splendore lustrata, totius orbis se $ential aimisisse caliginem. Lztelur maler, Ecele- Sia tanti luminis ornata ſulgore, et magnis populorum itidem habentur, sed paullo divers# ab his que hoe loco reſeruntur. |, | 4 Idem tiwulus in Gothico. Multa hie mendosa, yed cuivis facile emendauda. 499 fratres carissimi, ad tam miram $anct hujus luminis claritatem una mecum, quzso, Dei omnipotentis mi- 8ericordiam invocale; ut qui nos dignatus es1 adgre- gare, lJuminis sui gratiam inſundente, cerei hujus laudem implere percipiat. Sursum corda. Dignum et justum est invisibilem Dowinum, omnipotentem Pa- trem, Filiumque unigenitum Dominum nostrum Je- sum Christum, toto cordis ac mentis affeety et vocis ministerio personare. ' Qui pro nobis #terno Patri Adz devitum $olvit ; et veteris piaculi cantionem pio eruore detersit. Hzxc snnt enim festa Pagschalia, in quibus verus ille Agnus orcciditor, ejusque sanguis postibus consecratur, in qua primnm scire tetitpus et horam, in qua Christus ab inferis resurrexit. Hzc nox APPENDIX AD OPERA S. GERMAN! PARISIENSIS. vocibus hzc avla resuliet. Qua adstantibus vobis, A 500 AD CHYRISTIANUM FACIENDUM *. Deus carilatis totius confirmator et conditor, qui maculas mundi mortem fugandam fecisti , te oramus el quxsumus, ut custodias animam famuli tui ill. ut ealcato diabolo conrobores eum ; ut primi parents detersis tenebris, christianum nomen fide percipiat. Item alia. Deus qui perdita reparas, et reparala conservas ; Deus qui opprobrium genlilitatis signare 8ub titulum nominis tui precepisti, ut ad fontem baptismi perve- nire mereantur Item alia. Domine 8ancte Pater omnipotens Merne Deus, qui fecist1 celum et terram, mare et omnia quz In eis est, de qua scriptum est : Et nox ut dies inluminabi- B swnt; respicere digneris ad preces humilitatis mez tur, et nox inluminatio mea in deliciis meis. Hujus igitur sancliſicatio noctis ſugat scelera, culpas lavat, el reddit innocentiam lapsis, mZ#stis l:etitiam : ſugat odia, concordiam parat, et curvat imperia. In hujus igitur noctis gratiam suscipe, sancte Pater, incensi bujus sacrificium vespertinum, quod in hac cerei oblatione sollemni per ministrorum manus de operi- bus apum sacrosancta reddit Ecclesia. Sed jam co- lunne hujus praeconia novimus, quam in honore Dei rutilans ignis accendit. Qui licet divisus in partes, mutuati luminis detrimenta non novit. Alitur liquan- tibus ceris, quas in substantia preciose hujus lain- padis apis mater eduxit. Apis celeris quz $ubjecta Sunt homini animantibus antecellit, cum sit minima corporis parvitate, ingenles animas angusto versat in pectore, viribus inbecillis, sed ſortis ingenio. Hec explorala femporum vice, cum canitiem pruinosa hi- derna posuerunt, et glaciale senjum verni temporis moderala deterserit, stalim prodeundi ad laborem cura Succendit : disperseque per agros libratim pau- lulum pinnibus, cruribus suspensis insidunt, parte ore legere flosculos, oneralis victualibus ad cas:ra remeant ; ibique alie inzslimabili arte, cellulas te- naci glutino in$lruunt. Alize liquantia mella 8tipant, aliz vertunt flores in ceram, aliz ore natos fingunt, alie collectis e ſoliis nectar includunt. U vere beata et mirabilis apis, cujus nec sexum masculi violant, nec filii destruunt castitatem : sicut sancta concepit Maria, virgo peperit, et virgo permansit. O vere 'beata nox! quzr expoliavit Agyplios, ditavit Hebrzos. Nox, in qua terrenis czlestia junguntur. Oramus te, Domine, ut cereus iste in honorem nominis tui con- secratus, ad noctis hujus caligines desiruendas inde- ficiens in odorem $uavitatis acceptus $upernis lumi- naribus misceatur, lammasque ejus Lucifer matutinus vgnveniat. Nle inquam Lucifer, qui nescit occasum. lile qui regres8us ab inferis, humano generi serenus inluxit. Preeamur ergo, Domine, ut nos ſamn!os tuos, vinnem clerum, et devotissimum populum, quiete temporum concessa , in his paschalibus conservare digueris. « [dem titulus etiam in Gothico, sed orationes di- vers2. pro famulo tuo il]., per invocationem nominis tai confirmes eum, inlumines vultum claritatis tux $u- per eum. Benedicere et sanctificare digneris; sicut benedixisti domum Abraham, lsaac, et Jacob. Adsi- gna ei angelum pacis, angelum misericordize, qui eun perducat ad vitam eternam , adjuvante Spiritu san- clo, et de faucibus inimici liberes eum, et per siguum Jesu Christi tempus vite uz religiose consistat. Per Deus qui es, et qui eras, et permanes usque in fi- nem $2culj, cujus origo nescitur, nec finis compre- hendere potest; te oramus & quesumus, ut custo- dias animam ſamuli tui ill. quem liberasti de ore gentilium, et a conversatione pessima. Dignare exau- dire eum, qui tibi cervices s$uas humiliat et perveniat ad haptismum Tontis regeneratione ex aqua et Spi- rita sancto, qui cum Patre et Filio vivit et regnat, Facis signum þ in eum e! dices Symbolum. Accipe $ignum Ccrucis tam in fronte, quam in corde. Semper esto fidelis. Templum Dei ingredere; idvula derelinque. Cole Denm Patrem omnſpoteutem, et Jesum Christum Filium cjus, qui venturus est judi- care vivos et mortuos, et sxculum per ignem, cum Spiritu 8ancio in sxcula 8ecutorum. ' Poxt hee insuſſladis in v8 ejus ter, et dices : Accipe Spiritum sanclum, et in corde teneas. INCIPIT ORDO BAPTISM. D Exorcidio Þ te, creatura aquz, in nomine Dei Pa- tris omnipotentis, et in nomine Doinini nostri Jesu Christi Filii ejus, et Spiritus sancti, ut omnis virtus adversarii, omnes exercitus hiaboli, omnes incursus, omne fantasma eradicare et eſſugare ab hac creatura aquze, ut Sit omnibus, qui in eam descensuri sunt, ſons aquz salutaris ig vitam #lernam : ut cum ba- ptizatus in ea quisquis fuerit, fiat templum Dei vivi in remissione peccatorum in nomine Dei Patris on- nipotentis, et Christi Jesu Filii ejus et Spiritus $an- eli, qui judicaturus est s2culum per ignem, per hoc $iguaculum quod permanet in s2cula s2culorum. b Ita etiam legitur in veteri Migsali Gallicano pas- Sim a pÞ. 362. * __ Oratio. Omnipotens sempiterne Deus *, adesto magne pietatis tux mysteriis, adesto sacramentis, et crean- dis novis populis, quos tibi fons baptismatis parturit, $piritum adoptionis emitte; ut quod humilitatis no- Sire gerendum est ministerio, tuz virtutis compleca- tur effectu. Deus qui invisibili potentia Sacramento- rum tuorum mirabiliter operaris effectim, et licet nos tantis mysleriis exsequendis simus indigni, ty tamen gralize tuz dona non deserens, etiam ad no- $lras preces aures luz pietatis inclina. Deus, cujus Spiritus Super aquas inter ipsa primordia ſerebatur, ut etiam tunc virtutem sanctilicationis aquarum na- lura conciperet. Collectio Sequitur. $01 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADYENTU DOMINL —& 56% A quo: de tenebris ad lucem redire jussisti, nullos de- cipiatur fraudibus inimici. lacipit exorcismus homiuis, antequam baptizetur. Exorcidio te, spiritus inmunde, per Deum Patrem omnipotentem, qui fecit czlum et terram, mare et omnia que in eis $sunt : ut omnis virtus adversarii, omnes exercitus diaboli, omnes incursus, omue fau- lasma eradicetur ac ſugetur ab hoc plasmats, ut fiat templum Dei sanctum, in nomine Dei Pairis omni- potentis et Jesu Christi Filii ejus, qui judicaturus est sxculum per ignem in Spiritu sancto in scula $eculorum. Tang nares, deinde dicis : Eſfeta, effecta est hotia ina odorem $uavitalis. Ungis eum de oleo sanclificato, dicens ; Ungo te de Deus, qui nocentis mundi crimina per aquam B 0e0 vanclificato, sicut unxit Samuhel David in regem abluens, regenerationis speciem in ipsa diluvii effu- Sione $ignasli; libera ab omm impugnatoris incursu , et totius nequi'iz purgalae discessu. Sit vivis aqua regeuerans, unda purificans : ut homines hoc lavacro 8alutem in eis Spiritu sancto purificati, perſectz pu- rilicationis indulgentiam consequantur. Unde bene- dico te, creatura aque, per Deum + verum, per Deum + $sanctum, qui te in principio verbo separa- vil ab arida, et in qualtuor fluminis terr: rigare pre- cepit; qui te in deserto amarum $navitate indita fe- cit esse potabilem, et sitiente populn de petra pro- duxit; F benedico te per Jesum Christum, Filjum ejus unicum Dominum nostrum qui te in Chana Ga- lilee, signum 7 admirabile, sua potentia convertit in vinun ; qui pedibus Super te ambulavit, et ab Jo- C hanne in Jordane baptizatus est; qui te una cum ganguine de latere 8u0 produxit, et discipulis $uis jussit, ut credentes...., baptizantes cos in nomine Pairis et Filii et Spiritus sancti, qui vivit et regnat. Sursum corda. Dignam et ju$tum est, omnipotens Deus : qui aperuisti uobis fontem vite eaternze, et regenerans nos per Spiritum tuum sanctum, quem ducem esse hujus $sancti lavacri in remissione. pecca- torum, et fleri lavacrum aquz in Spiritu sancto : per quem omnem maculam tollens a nobis, exuis nos mortem, et induis nos vitam : tibi adsistentis in glo- ria laudamus Patrem semper in cz#lis, et recipientis ex initio virtutem per Dominum nostrum Jesum Chri- stum, Per quem ie Deum Patrem omnipotentem de- et prophetam. . Tangis nares, et aure>, et pectus, Operare creatura ol-ji, operare, ut non laleat hic inmundus gpiritus nec in membris, nec in medullis, nee in uno conpa- gine membrorum : sed operetur in te virtus Christi Filii Dei allissimi et Spiritus 8ancli per omaia s@- cula. Interrogas nomen ejus dicens : Quis dicitur? Ill. Abrenuncias satanz, pompis ejus, luxuriis 8uis, $2- culo huic? Resp. Abrenunciat. Hoc ter dices. Interrogas nomen ejus : Quis dicitur,? Ill. Credit ia Deum Patrem omnipoteniem , creatorem cli et terre? Resp. Credat. Credit et in lesum Christum Filiam ejus unicum , Dominum nostirum, concepium de Spiritu sancto, natum ex Maria virgine, pasvum $ub Poatio Pilate, crucifixum et sepulitum. Degcendit ad inferna, teriia die resurrexit a mortvis : ascendit in calos, gedit ad dexieram Dei Patris omnipotentis inde venturus ju- dicare vivos ac moriuos? Resp. Creda. Credit in Spiritma $sanctum, sanclam Ecclesiam catholicam, sanctorum communionem , remissionern peccatorum, carnis resurrectionem, vitam habere post moriem, in gloriam Christi resurgere? Resp. Credat. Bapiizas eum , et dicis : Baptizo te in nomine Pa- tris et Filii et Spiritus sancti, unam habentem sub- Stantiam, ut babeas vitam #lernam, pariem cum precamur, ut hic Spiritum sanctum in aquam hane I) Sancus. super mittere digneris, ut quoscumque haptizaveri- mus in nomine tuo et Filii tui Dei ac Domini nostri Jezu Christi et Spiritus sancti, purilicans ac regene- rans accipias eos in numero Sanctorum tuorum, et consummes in Spiritu tuo sancto in vitam #=ternam in secula $eculorum. Deinde in fonle chrisma decurrente, signum T ſacis et dicis : Infugio chrismz salutaris Domini nos1ri Jesu Christi, ut Gat fons 2quz vive salientis cunctis ve- nientibus in vitam #ternam. Pot hee dices : Admitte, quzsumus, omnipotens Deus, familiam tuam ad fontem salutis a:terne ; ut * [ta in Gallicano Missali, p. 362. Suſſundis chrisma in ſronte ejus, dicens : Deus Pa- ter Domini noslri Jesu Christi, qui te regeneravit per aquam et Spiritum sanctum , quicquid tibi dedit , remissi008m peccatorum per lavacrum regenerationis el sanguinem, Þ ipse te liniat chrismate 8v0 Sanctu in vitam «lernam. Superindues cum dicens : Accipe veslem candidam , quam inmaculatam perferas ante iribuual Christi. Collectio ad pedes lavaados Þ. Ego tibi labo pedes, sicnt Dominus nozter Jegus Christus ſecit discipulis svis, ita tu ſacias hospitibus el peregrinis. b Hujus item lotiouis, Sed pvst albz vests 1mposi- 303 APPENDIX AD OPERA S., CERMANI PARISIENSIS. 504 Dominus noster Jesus Christus de linteo ® quo A consilio accepto, pecuniam copiosam dederunt wili- erat precincts, tersit pedes discipulorum $suorum , et ego ſacio liþi : tu ſacies peregrinis, hospilibus et pauperibus. Post baptisgmum. Laudes et gratias Domino reſeramus, ſralres di- lectissimi, quod augere dignatus est Ecclesiz $uez congregationem per caros nostros, qui modo bapti- zati sunt. Petamus ergo de Domini misericordia, ut baptismum sanctum quod acceperunt, inlibatum, in- viotatum, et inmaculatum perſerant ante tribunal Christi. Item alia. Womine Deus omnipotens, famulos tuos, quos jussisli renasci ex aqua et Spiritu sanclo, conserva in eis baptismum sanctum quod acceperunt, et in nominis tui sanctificationem perſiceredignare ; ut pro- ſiciat in illos gratia tua semper, et quod te ante do- nante Susceperunt, vile suz integritate cusStodiant. MISSA IN VIGILIHIS PASCHE. Epistola Pauli apostoli ad Corinthios Þ. Fraires, bona gloriatio vestra in Christo Jesu. Nescitis quia modicum ſermentum tolam massam corrumpit? Expurgate vetus ſermentum , ut sitis nova consparsio, $icut -estis azymi. Etenim pascha nostrum inmolatus est Christus. ltaque sollemnita- tem celebremus, non in fermento veteri, neque in ſermento malitiz et nequitize, $ed in azymis s8inceri- latis et veritatis in Chrigto Jesv. Lectio sancti Evyangelii secundum Mattheum. Vespere autem $abbati, que lucescit in prima Sabbati, venit Maria Magdalene, et altera Maria vi- dere sepulcrum. Ecce terre motus ſactus est magnus. Angelus enim Domini descendit de czlo, et accedens revolvit lapidem, et sedebat super eum. Erat autem aspectus ejus sicut ſulgur, et veslimentum ejus sicut nix. Pre timore autem ejus exterriti sunt custodes, et facti sunt velut mortui. Respondens autem angelusg dixit mulieribus : Nolite timere vos. Scio enim quod qui Jesum crucifixus est quzritis. Non est hic, sur- rexit sjcut dixit : Venite et videte locum ubi positus erat Dominus; et cito euntes dicite discipulis ejus, quia surrexit et precedit vos in Galilza, ibji eum vi- debitis. Ecce dixi vobis. Et exierunt cito de monu- mento cum timore et magno gaudio, currentes nun- C vitulem. tibus, dicent-s : Dicite quia discipuli ejus nocte ve- nerunt, et furati sunt eum nobis dormientibus. Et si hoe auditum ſuerit a preside, nos suadebimus ei, et Securos vos faciemns. At illi accepta pecunia ſecerunt sicut erant edocti, et devulgatum est verbum istud apud Judzos usque in hodiernum diem. Undecim autem discipuli abierunt in Galileam, in monte ubi conslituerat illis Dominus Jesus. Et videntes eum adoraverunt, quidam autem dubitaverunt. Et acce- dens Dominus Jesus locutus est eis dicens : Dala est mihi omnis potestas in c#1o et in terra. Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Pa- iris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quzcumque mandavi yobis. Et ecce ego vo- B biscum $um omnibus diebus usque ad consummatio- nem $2culi. INCIPIT MISSA. Omnipotens sempiterne Deus, qui hanc gacratissi- man noctem per universa mundi $patia gloriosa Dominic rezurrectionis inlusiras, COnServa in nova ſamiliz tux progenie sanctificationis 8piritum quem dedis1i, ut corpore et mente renovali, puram libj auimam et purum pectus semper exhibeant, Collectio Deus, qui hane 8acratissimam noctem gloriose do- minice resurrectionis inlustras, Cconserva in nova ſamilie tux progenie adoptionis $8piritum quem de- disti, ut corpore et meate puram tibi exbibeant ser- Post nomina. Deus, cujus munere adoranda baptismatis sunt adimplela wysleria, concede populo tuo originalis delicti errore mundato, post $8acratissimum ſontem, terram tuz promissionis intrare, ut dulcia Sacramen- torum tuorum alimenta percipiant. Ad pacem. Suscipe, Domine, preces populi tui cum oblatio- nibus hostiarum ut Paschalibus initiata mysteriis, ad #lernitalis nobis medillam te operante proficiant. Contestatio Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, le quidem omni tempore, $sed in hac potissimum nocte, ciare discipulis ejus. Et ecce Dominus Jesus occurrit D gloriosius predicare, cum Pascha nostrum immolatus illis dicens: Avete. lllz autem accesserunt et tenuerunt pedes cjus, et adoravernnt. Tune ait illis Dominus Jesus : Nolite timere, ite nunciate ſratribus meis ut eant in Galilza ; ibi me videbunt. Quz cum abiissent, ecce quidam de custodibus venerunt in civitatem, et nunciaverunt principibus sacerdotlum omnia quze- cumque ſacta ſuerant. Et congregati cum $enjioribus, tionem, mentio est in Missali Gothico et in Gallicano; nec non in duobus Czsarii episcopi Arelatensis ser- monibus, qui in appendice tomi V Angustiniani ha- bentur ordine 468 et 257, alque in Sermone ad Neo- p'ytos, relato in appendicem tomi VI, col. 291. Hzc olio apud Hispanovs abrogata ſuit in concilio Elibe- ritanv; nec fiebat in eccle>ia Romana, ut palet ex libro 11 de Sacramentis, quud opus Ambrosio tribui- est Christus : ipse enim verus est Agnus, qui abstulit peccata mundi, qui mortem nostram moriendo de- $truxit, et vitam resurgendo reparavit. Propterea profusis paschalibus gaudiis totus in orbe terrarum mundus exultat. Sed et supernz virtutes atque ange- lice concinunt potestates, hymnum glorize sinc ces- Satione dicentes. tur : in Aſricana vero fiebat die Cenz, ex Augustioi epistolis 54 et 55, Ecclesia Gallicana hoc in Fw, con- veniebat cum Mediolanensi, de qua vide Ambrosium in lib. de Mysteriis cap. 6. * If exemplari constanter $criptum lenteo. _ b He lectones sunt pro missa 8equente de Vigiha PasChz. 503 MISSA PRIMA DIE PASCHE. Lectio Apocalypsis sancli Johannis Apostoli *®. Revelatio Jesu Christi quam dedit illi Deus palam facere vervis suis, quz oportet fieri cito, et signifi- cavit miltens per angelum svum servo $u0 Johanni, qui testimonium perhibuit verbo Dei, et testimonium Jesu Christi quzcumque vidit. Beatus qui legit, et qui audit verba prophetiz, et servat ea que in ea zeripta sunt. Tempus enim prope est. Johannes $e- ptem Ecclesiis que sunt in Asia : gratia vobis et pax a Deo qui est-, et qui erat ef qui venturus est, et a $e- ptem 8piritidus, qui in conspectu throni ejus sunt, et a Jesu Christo, qui est 1testis lidelis, primogenitus mortuorum, et princeps regum terre, qui dilexit nvs,- et lavit nos a peccatis nostris in Sanguine Su, et ſecit nostrum regnum 8acerdotes Deo et Patri 8u0 : jpsi gloria et imperium in s2cula szeculorum. Ecce veniet in nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt : et plangent super eum omnes tribus terr#, etiam amen, Ego sum Alla et Omega, principium et finis, dicit Dominus qui est, et qui erat, et qui venturus est omnipolens. Ego Johannes ſrater vester et particeps in tribulatione et regno et palientia Jesu ; ſui in iusula quz appellatur Pathmos propter verbum Dei et testimonium Jesu ; ſui in spi- ritu in Dominico die, et audivi post ine vocem Agoi tamquam tubz dicentis : Quod vides scribe, et mille seþtem ecclesiis, id est Ephesum, Zmirnam, et Per- gamunr, et Tiathiriz, et Sardis, et Fiadelſize, et Lau- dicis. Et converti me ut viderem vocem que mecum loquebatur. Conversus vidi septem candelabra aurea, et in medio candelabrorum similem Filio hominis, vestitum tunicam talarem, et przecinctus erat ad ubera zonam auream. Caput autem ejus et capilli albi tamquam nix, et oculi ejus ut flamma ignis : pedes ejus sicut uricalco turino, projecto de camino ignis. Vox ejus sicut vox aquarum multarum , et ha- bebat in dextera manu stillas septem, et de ore ejus gladius ex utraque parle acutus procedens ; et facies 6jus Sicut $01 lucet in virtute $ua. Et ut vidi jllum, cecidi ad pedes ejus tamquam imortuus, et posuit Su- per me manum $uam dexteram dicens : Noli limere, ego sum primus et novissimus, ego sum qui vivo semper, qui ſui mortuus, et ecce vivens Sum in 82- cula s2culorum, amen. Lectio Actuum apostolorum Þ. Primum quidem $ermonem feci 'de omnibus, 0 Theofile, quz cepit Jesus facere et docere usque in diem, qua precipiens apostolis per Spiritum 8an- elum, quos elegit, adsumplus est. Quibus prebuit $eipsum vivam post passionem Suam in multis argu- mentis, per dies quadraginta apparens eis, et loquens de regno Dei. Et convescens praecepit cis ab Hieru- zolymis ne discederent, $ed expectarent promissio- nem Patris, quam audistis per 0s meum : quia Jo- a Hz Lectiones item pro missa Sequente. Nam Lectiones ex Apocalypsi et ex Actis Aposlulurum a lie Pasche jncipiebant. dÞ Augustinus, in sermone 4 Je Paschate : « Modo ncipit liber istc legi; hodie copit liber, qui vocatur SACRAMENTARIUM GALLICANUY, — LECTIONES ÞE ADVENTU DOMINI. A bannes quidem baplizavit aqua, vos autem baptizabi- mini Spiritu sancto nou post multos hos dies. Igitur qui convenerant, interrogabant eum, dicentes : Do- mine, si in tempore hoc restitues regnum Israel ? Dixit autemn eis : Non est vesirum nosse tempora vel momenta quz Pater posuit in $14 potestate : $ed ac- cipietis virtutem Supervenientem in vos, et eritis mihi tesles in Hierugalem , et omni Judza, et Samaria, et usque ad ultimum terre. Lectio sancii Evangelii secundam Locam ©. Tempore illo, una $abbati , valde diluculo, vene- runt ad monumentum, poriantes quz paraverant aromala : et invenerunt lapidem revolutum a monu- ment9; et ingress82 non invenerunt corpus Domini Jesu. Et factum est dum mente consternatze essent de isto, ecce duo viri steterunt juxia illas in vesle ſulgenti. Cum timerent autem, et declinarent vulium in terra, dixerunt ad illas : Quid quzritis viventem cum mortuis? Non est hic, sed $arrexit. Recorda- mini qualiter locutus est vobis, cum adbuc in Gali- lea esset, dicens, quia oportet filium hominis tradi .in manus hominum peccatorum, et cruciſigi, et ter- tia die resurgere. Et recordatz 8unt verborum ejus, et egress2 8unt a monumento, nunciarerunt hae omnia illis undecim et ceteris omnibus. Exar aU- Tex Maria Magdalene, et Johanna, et Maria Jacobi, et cetere, quz cum eis erant, que dicebant ad Apostolos hatc : et visa sunt ante illos sicut delirt- mentum verba ista ; et non credebant illis. Petrus au- tem Surgens Cucurrit ad monumentum, et procum- bens vidit linteamina posita, et abiit, secum mirans quod ſactum ſuerat. INCIPIT MIS84. Deum ac Dominum nostrum Jesum Christum, fra- tres carissimi, Suppliciter exoremus, qui terlia dig dum resurrexit a mortuis, multorum sanctorum Ccor- pora $Suscitavit de sepulcro : quem cum Maria plo- rans quzreret ad monumentum , dicitur ei ab ange- lis, quod jam 8vurrexisset a mortuis. Fundebat Maria pro affectu flumina lacrimarum; eo quod non jinve- nisset in monumento Dominum. Plangebat in horto dominicz resurrectionis ; invenit Sepulcrum paten- tem, et expavit. Illic enim excubize angelorum super lapidem revolutum cantabant de resurrectione domi- nica bymnum novum, preclara legio angelorum : illa ſundebat [lacrimas] ante sepulcrum. Dicitur- ei ab angelis quod jam reSurrexisset a mortuis. Dum ista audit, eſficitur quem quzrebat corpus Domini Salvatoris. Clamabat jam gaudens : Tu es Dominus meus, qui in ligno pependis1i , et in sepulcro pro toto mundo jacuisti. Noli mihi indignari : etsi hortula- num putavi, tamen Dei Filium non negavi. Plorans ploravi ad te ante sepulcrum, et ibi vidi sudarium valius tvi [in] salutem. Sepultura eniia non tuis me- ritis, 8ed nos(r1s peccatis [debebatur,| uade Maria Actus aposlolorum. 1 © [dem Evangelium ad missam Paschz in Leetio- nario Luxoviensi, its incipieus : Diebus illis una Sab- batt, etc, $07 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 508 tergbret oculos luctus. Sub fllud enim sudarium, id A bus eorum coronas aureas. Et de throno procedunt est in sepulcro, reliquerat, ut testimonium perhibe- ret de resurrectione. -. Callectio. Deus, qui per Unigenitum tuum #eternitatis nobis aditum devicta morte reserasti, da nobis, quesumus, ut qui [nos] resurrectionis dominice aohnua sollem- nitate lztificas, concede propitius, ut per tempo- ralia quz agimus, pervenire ad gaudia zterna me- reamur. Post nomina. Omnipotens sempiterne Deus, qui resurgens Aa mortuis, passione cassata, potentiorem te tuis disci- pulis reddidisti : concede propicius, ut nos quoque apud Majeslatem tuam in hoc paschali $acrificio in bonis operibus efficiat prompliores, et gratiz luz pielatis adquirat. Ad pacein. Deus omnipolens, qui et 'ilz nostre auctor es et balutis, exaudi s8upplicum voces, atque eos quos $an- guinis tui effusione redemisti, presta, et per te vivere, ol perpetua facias sensuum incolomitale gaudere. Contestalio. Vere dignum et justum est omnipotens Deus, te quidem in omni tempore, sed precipue die, quo tua resurrectio celebratur, omni ſeslivitate laudare, be- nedicere et predicare, quo Pascha nostrum immola- tas est Christus. Pet quem polestas taftarea cecidit, Mmſerni sant vincola resoluta; cyrographum est anti- que prevaricationis extinactum ; aculeus mortis ob- Iritas ; nos quoque de servitutis jugo damnationis Xyxypltize per spiritaies aquas educens, triumphans resurrexit in gloriam, et libertatem nobis misericor- dize sue munere redonavit Jesus Christus Dominus noster. Per quem. Item Contestatio. Vere dignum et juslum e531, omnipotens Deus, per Uhrictum Dominum nostrum. Cujus $anguine ſuso pax in calo terraque firmata est. U vere preciosa est conventio pacis, que ſacta est oblatio sancti cruo- ris ! non auro, neque argento ; non gemmis aut mar- garitis, sed cfuore effuso latere Salvatoris. Sanguis effusus cxlum 1:etificavit, terram mundavit, inferos conturbavit. Viderunt angeli, acceperunt Ilztitiam : viderunt homines, et luce gavisi 8unt magna. Per q- m. 1, ITEM MISSA PASCHALIS. Lectio Apocalypsis $ancti Johannis apo$toli. Ego Johannes vidi ostium apertum in clo, et vox prima, quam audivi, tanquam tube loquentis me- cum, dicens : Ascende huc, et ostendam tibi que oportet fleri post hec. Statim ſui in $piritu, et ecce sedes posita erat in c#lo, et supra sedem sedens. Et qui sedebal, similis erat aspeciui lapidis hiaspidis ; et sardinis, et hiris erat in circuitu sedis $similis visioni s1maragdin?; et in circuitu sedis sedilia viginti quat- tuor, et super thronos viginti quaitnor Senjiores $e- denies, circum amicti vestimentis albis, et in capiti- « fx Lectiones pro $equentibus diebus paschali- bus divers ab eis que assignantur in Luxoviensi ſulgora, et voces, et tonitrua ; 8eptem lampades- ar- dentes ante thronum que sunt 8piritus Dei ; et in con- spectu sedis tanquam mare vitreum, 8imile erystal- lo; et in medio gedis et in circuitu sedis quaituor animalia, plena oculis ante et retro. Et animal pri- mum $imile leoni, et secundum animal simile vitulo, et tertium animal habens faciem quasi hominis; et quartum animal simile aquile volanti. Et quattuor animalia singula eorum habebant alas genas; et in circuitu et intus plena sunt oculis. Et requiem non habent die et nocte dicentia : Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dieat Keccelesiz. Leetio Actuum apostolorum *®. Diebus illis reversi $unt apostoli in Hierusolyma, a monte qui vocatur Oliveti, qui est juxta Hierusalem, sabbati habens iter. Et cum introissent in cznaco- lum, ascenderunt ubi manebant Peirus et Johannes, Jacobus et Andreas, Philippus et Thomas, Bartholo- mzus et Matthzus, Jacobus Alſei et Simon Zelotes, et Judas Jacobi. Hii omnes erant perseveranies unia- nimiter in oratione, cum mulicribus et Maria maire Jesu, et frairibus ejus. Lectio sancti Eyangelii secundum Marcum. Una sabbatorum Maria Magdalene et Maria Jacobi valde diluculo venerunt ad monumentum, ortod jam S0le. Et dicebant ad invicem : Quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti? Et respicientes vide- runt revolutum lapidem. Erat quippe magnns valde. Et introeuntes in monumentum, viderunt juvenem sedentem a dextris, coopertum $stolam candidam, et obstipuerunt. Qui dicit illis : Nolite expavescere, Je- Sum quZ2ritis Nazarenum cruciſixum. Surrexit, non est hic. Ecce locus abi posuerunt eum. Sed ite, &t dicite discipulis ejus et Petro, quia precedit vos in Galilza. Ibi eum videbitis, $icut dixit vobis. INCIPIT MISSA. Deus, qui unigenitum Filium tuum de czlis pro hobis misisti, at intoleranda $vstinuit, crucifixus pendi voluit, ut nos a perpetuis cruciatibus liberaret; tumulo $u0, ut creaimus, peccata nostirz sepelivit, avaras inferni ſauces interiora penetravit ; nobis quo- que ſainulis svis jubeat in prima re$urrectione e880 parlicipes. —_—_— Deus, qui paschalium |gaudiorum] nobis.remedia contulisti ; populum tyum c:elesti d-1no prosequere : ut inde post in perpetonum gaudeat, unde nunc tem- poraliter exultat. Poxt nomina. | Suspice, Domine, propicius munera et vota ſamu- lorum : ut confſessione tui nominis et baptismate re- novati, sempiternam beatifudinem consequantur, Ad pacem. Omnipotens sempiterne Deus, cui resurgenti a mon Lectionario, ubi tamen desnmuntur etiam ex Apo- ealypsi er ex Actis. 509 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DE ADVENTU DOMiXi. E 3 144 $40 wis 8acrificia paschaſſbus gaudiis immolamus, quibus A clausz, nbi erant discipuli propter metum Judzeorum, Rcelesia 119 mirabiliter et renascitur, et nutritur. Contematio. Vere dignum et justum est omnipotens Deus, te quidem omni tempore laudare, benedicere, et prxdi- care, quo Pascha nostrum immol tus est Christus. Per quem [in] #ternam vitam filii lucis oriuntur, (i- delibus regni czlestis atria reserantur, et beati lege commercil divinis humana mutantur. Quia nostrorum omnium mors cruce Christi redempta esl, et in re- 8urrectione ejus omnium vita surrexit. Quem in $u- sceptione mortalitatis Deum majestatis agnoscimns, el in divinitatis gloriam Deum et hominem conſite- mur. Qui mortem nostram moriendo destruxit, et vitam resurgendo reslituit Jesus Christus Dominus nosler. Quem laudant. ITEM MIS8A PASCHALIS. Lectio Apocalypsis sancti Johannis. Ego Johannes vidi nubem candidam, et supra nu- bem $edentem $imilem Filio hominis, habentemn in capite $u0 coronam auream, et in manu $ua ſalcem acutam. Et alter angelus exivit de lemplo, clainans voce magna ad gedentem super nubem : Mitte ſalcem luam, et mele : quia venit hora ut metatur, quoniam malura est messis terre. Et misit qui sedebat supra nubem falcem $vam in terram, et messa est terra. Et alius angelus exivit de templo, quod est in clo, habeus et ipse falcem acutam. Et alius angelus de altari, qui habet polestatem supra ignem, et clama- vit voce magna, qui habet ſalcem acutam, dicens : venit Dominus Jesus, et $tetit in medio eorum, et dicit eis : Pax vobis. Et hoe cum dixiszet, ostendit eis manus et latus. Gavisi 8unt ergo discipuli viso Domino. Dixit ergo eis iterum : Pax vobisenm. Sie- ut misit me Paler, et ego mitto vos. Hoe cum di- xisset, insuſflavit, et dicit eis: Accipite Spiritum $anclum ; quorum remiseritis peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt. Thomas au- tem unus ex duodecim, qui dicitur Dydimus, non erat cum eis quando venit Dominus Jesus. Dixerunt ergo ei alii digcipuli : Vidimus Dominum. Nile autem dixit eis : Nisi videro in manibus ejus fixuram cla- vorum, et mittain inanum meam in latus ejus, non ' eredam. Et post dies octo * iternm erant discipuli B &jus intus; et Thomas cum eis. Venit Dominus Je- $us januis clausis, et stetit in medio, et dixit: Pax yobis. Deinde dixit Thome : Inſer digitum tuwn hue, et vide manus meas; et affer manum tuam, et mille in latus meum; et noli esse incredulus sed f- delis. Respondit Thomas et dixit ei : Dominus meus, et Deus meus. Dixit ei Jesus : Quia vidisti me, et credidisti : beati qui non viderunt, et crediderunt. Multa quilem et alia signa ſecit Dominus Jesus in conspectu discipulorum $suorum, qu non Sunt 8eri- pta in libro hoc. fizc autem scripla sunt ut creda- tis, quia Jesus est Christus Filius Dei, et ut creden - tes vitam habeatis in nomine cjus. INCIPIT MISSA, Omnipotens sempiterne Deus, qui populum tuum Mitte falcem tuam acutam, et vindemia bo'ros terre, E Vnigeniti tvi sanguine redemisti, solve vincula pec- quoniam malurz sunt uvz ejus. Et misit angelus fal- CEL, SUAaM in terram, et vindemiavit vineam lerrz ; et misit in lacum ire Dei magnum, et calcatus est lacus extra civitatem, et exivit sanguis de lacu usque ad frenos equorum per stadia mille sexcenta. Lectio Actuum apostolorum, Tempore illo Saulus adhuc spirans minarum et c#dis in discipulos Domini, accessit ad principem 8acerdotum, et petiit ab eo epistolas in Damascum ad! Synagogas ; ut quos invenisset hujus vie viros ac mulieres, vincios perduceret in Hierusalem. Et cum iter faceret, conligit ut adpropinquaret Damasco : et | Subilo cireumſulsit eum lux de clo, et cadens in ter- rain, audivit vocem dicentem $ibi : Saule, Saule, quid me persequeris? Et dixit : Quis es, Domine? Et ille : Ego 8um Jesus quem 1u persequeris. Sed Surge, et ingredere in civitatem, et dicetur tibi quz te oporieat ſacere. Viri autem qui comitabantur cum eo, stabant stupeſacti, audientes quidem vocem, nemi- nem autem videntes. Surgens autem Saulus de terra, apertisque oculis nihil videbat. Ad manum avtem il- lun trabentes, introierunt Datnascum : et erat tri- bus diebus Savlus, et non mauducavit, neque bibit. Lectio $aucti Evaugelii ecundum Johannew, Diebus illis post resurrectionem, cum fores essent * Hoc Evangelium bene couvenit octavo diei post Pascha, quo die in Ordine Romano assignatur. Vo- calur Dominica in albis seu ad albas deponendas. In Codice Yallicellanv affertur ad hanc diem ad albas catorum nostrorum; ut qui 2ternam vitam in Cons ſessioue tuj nominis sunt 2depti, nib'l debeant mor- tis auctori. Collectio. Przsta, quzsumus, omnipotens Deus, ut hujus paschalis ſestivitatis mirabile sacramentum et tem- poralem nobis tranquillitatem tribuat, et vitam tri- buat sempiternam, Post nomina. Respice, quzsumus, Domine, et peccatorum no- slrorum tenebras averte : ut quos exercet devotio solemnitatis paschalis, inlustrent gaudia piz cogni- tionis; et nomina que recilata £unf, in c:xles1i pa- gina conscribi precipias. Ad.pacem. Concede, quzsumus, omnipotens Deus, ut ſes1a Paschalia, que devotione colimus, moribus exsequa- mur ; et pacem quam per omnia custodire jussisli, non tantum osculis, sed animis conservare nos jJu- beas : ut $piritalibus donis instituti, apostolica pre- cepla es in $ancti lohannis wissa ®. Fratres, gaudete in Domino $semper, iterum dieo gaudete. Modestia vestr2 nota $it omnibus homini- bus, Dominus enim prope est. Nihil sollieiti sitis, «ed in omni oratione et obseeratione cum gratiarom ac- tione petitiones vestre- innolescant apud Deum. Et pax Dei que exsuperat omnem sensum, custodiat corda vesira el intelligentias vestras in Christo Jesu. De celero, fratres, quecumque sunt vera, quecumque pudica, quecumque jusla, quPcumque $ancla, que- cumque amabilia, quzcumque bonz ſame; $i qua vir- * Id est ſes49, nti colligitur ex Lectione $sequente Post 8ancti Tahanuis mizzam. Quo nomine ſestum tus, $i qua laus ; hzc cogitate; quia et didicistis, ev accepistis, et audis!is, et vidistis in me. Hzec agite, et Deus pacis erit vobiscum. Leetio sancti Evangelii secundum Lucam. Fuit in diebus Herodis regis Jude 8acerdos quidam, nomine Zaccharias, de vice Abia, et uxor illi de f- liabus Aaron, et nomen ejus Elizabeth. Erant autem jus1i ambo ante Deum, incedentes in omnibus man- dalis et juslificationibus Domini sine querella ; et non erat illis ſilius, co quod evset Elizabeth sterilis, et awbo processissent in diebus s8nis. Factum est an- tem cum sacerdotio ſungeretur in ordine vicis 8uz ante Deum secundum consuetudinem 8acerdotii, sorte exiil ut incengum poneret ingressus in lemplum Do- mini, et omnis muliitudo erat populi orans ſoris hora incensi. Apparuit autem illi Angelus Domini stans a dexiris altaris incensi, et Zaccharias turbatus est videns, et timor jnruit super eum..Ait autem ad illum Angelus :; Ne timeas Zaccharia, quoniam exau- dita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pariet libi lilium, et vocabis nomen ejus Johannem, et erit gaudium libi, et exultatio; et mulli in nativitate ejus gaudebunt, et erit magnus coram Domino, et vinum et siceram non bibet, et Spiritu 8anclo replebitur adiuc ex ulero matris $ug, et mulios filiorum Israel converiet ad Dominum Deum ipsorum. Et ipse pre- cedel anle illum in spiritu et virtute Heli, ut con» verlat corda patrum in filios, et incredibiles ad pru- dentiam justornm, parare Domino plebein perſectam. Et dixit Zaccharias ad angelum : Unde hoe sciam? Ego enim sum senex, et uxor mea proeessit in die- apud veleres significarj, nolius es quam ul probari | Sil NecesSAarium. 519 APPENDIX AD OPERA S. CERMANI PARISIENSIS. 320 bus vis. Et respondens angelus dixit ei : Ego $um A Nolo. Postea autem pznitentia motus abiit. Accedens Gabriel, qui adsto ante Deum, et missns $8um loqui ad ic, et hec libi evangelizare , et ecce eris tacens, et non poteris loqui usque in diem quo bc fiant, pro eo quod non credidisti-verbis meis, que imple- huntur in lempore $uo. Et erat plebs exspecians Zacchariam , et mirabantur quod lardaret ipse in templo. Egressus autem nou poterat loqui ad illos : et cognoverunt quod visionem vidisset ipse in templo. Et ipse erat innuens illis, et permansit mutus. Et factum est ut impleti sunt dies officii ejus, abiit in domum $vam. Post hos aulem dies , concepit Eliza- beth uxor ejus, et occultabat se mensibus quinque diceus : Quia sic mihi fecit Dominus in diebus, qui- bus respexit auſerre opprobrium meum inter homi- nes. Elizabeth autem impletum est tempus pariendi, et peperit filium. Audierunt vicini et cognati ejus, quia magnilicavit Dominus misericordiam Suam cuun illa, et congratulabantur ei. Et ſactum es in die oc- layo venerunt circumcidere puerum , et vocabant eum nomine palris ejus Zaiccharia. Et respondens maler ejus dixit : Nequaquam , sed yocabilur Johan- nes. Et dixerunt ad illam : Quia nemo est in cogna- tione tua qui vocetur hoc nomine. Innuebant autem pairi ejus quem vellet vocari eum. Et postulans pu- gillarem, scripsit dicens : Johannes esl nomen ejus. Et mirati sunt universi. Aperium est autem ilico 0s ejas, et lingua ejus, ct loquebatur benedicens Deum. Et ſactus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Jude divulgabantur omnia rerba hzc. Et' posuerunt omnes qui audierant in C corde 8uo dicentes : Quid putas puer iste erit ? ele- nim manus Domini erat cum illo. Et Zaccharias pa- ler ejus impletus est Spiritu sancto, et prophelavit dicens : Benedictus Dominus Deus Israel. Puer au- lem crescebat et conſortabatur spiritu, et erat in deserto usque In diem oztensionis $u2 ad I>rael. Leciio sancti Evangelii secundum Matiheum, que legitur post Sancti Johannis missam. Diebus illis, cum venisset Dominus Jesus in tem- plum, accesserunt ad enum docentem principes Sa- cerdotum, et seniores populi, dicentes : in qua þo- teslate hc facis, et quis dedit tibi hanc poteslatem ? Respondens Jesus dixit illis : Iaterrogabo vos et ego unum sermonem, quem $i dixeritis mihi, et ego vo- Vis dicam in qua polestale hzc facio. Baptismum Jobannis unde erat? ce czlo, an ex hominibus ? At Illi cogitabant inter $e, dicentes : Si dixerimus, E celo, dicet nobis : Quare ergo non credidistis illo? $i autem dixerimus : Ex hominibus, timemus turbam. Omnes enim babebant Jobannem sicut prophetam. Et respondentes Jesu, dixerunt : Nescimus. Ait illis et ipse : Nec ego vobis dico in qua protestale hexc ſacio. Quid autem*vobis videtur? Homo habebat duos ſilios, et accedens ad primum dixit : Fili, vade hodie operari in vinea mea. llle autem respondens ait : « Hzxc prepostere posita, que precedere debue- rant Superiora Pos! missam sancti Touhannis. b In Romano, ubi hc Cullectio fere eadem reſer- auvtem ad alterum, dixit similiter. At ille respoudens ait : Eo, domine, et non ivit. Quis ex duobus feecit voluntatem Patris ? Dicunt ei, Novissimus. Dicit illis Jesus : Amen dico vobis, quia publicani et merelri- ces precedunt vos in regno Dei. Venit enim ad vos Johannes in via jus$titiz,.et non credidistis ei : pu- blicani autem et meretrices crediderunt ei, vos au- lem videntes nec paenitentiam habuistis postea ut crederetis ei. Post prophetiam. Aperi, Domine, claustra oris nostri, non solum linguam, $ed et menlem , secundum 8ervi lui Zac- charize prophelz, ut omnibus diebus vitz nostrz te laudare possimus , et remissionem peccatorum con- $equi mereamur in via pacis zternz. Per. INCIPIT MISSA *, Umnipotens sempiterne Deus, qui hunc nobis bo- norabilem diem in beati Johannis Baptiste nativitale ſecisti jnsignem, quzsumus ut tuus precursor, qui inter natos mulierum omnibus major $surrexit, no- s{ram ſragilitatem tuz pietati commendet. Collectio Deus qui hunc diem nativitatis beati Johannis Baptistz incomparabilem hominibus consecrasti : prezsla nobis de ejus meritis, illius nos calceamenti sequi vesligium [qui se ad golvendam Salvaloris corrigiam predicavit indignum. Post nomina. Tua, Domine, muneribus $alutaria Þ cumula- mus, beati Johannis Baptistz nativitatem honore de- bito celebrantes, qui Salvatorem mundi cecinit ad Salutem. Ad pacem. Presla, quesumus, Domine, ut populus tuus ad plenz devotionis effectum , beati Johannis Baptist® nalalilis imbuatur, quem premisisti Filio tuo ple- bem parare perſectam. Contestauo. Vere dignum et justum esl, omnipotens Deus, in die ſestivitatis hodierne, quo beatus ille Johannes exortus esl, qui vocem Matris Domini nondum edi- lus Sensit, ct adhuc clausus utero adventum salutis humane prophetica exultatione geslivit : qui et ge- netricis s(erilitatem conceptus abslersit, et patris linguam natus absolvit, solusque omnium propheta- D rum, Redemiorem mundi, quem prenunciavit, 0s- lendil; et ut sacre purilicationis effectum aquarum 1atura conciperet, Sanctilicandis Jordanis Qluentis ipsum baplismatlis lavit auctorem Jesum Chrislum Dominum nostrum. Per quem. MISSA 1N SANCTI IOHANNIS PASSIONE. © Lectio libri Sapientiz Salomonis, de uno justo. Beatus vir qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit, nec speravit in pecunia Cf thesauris. Quis est hic, el laudabimus eum ? ſecit enim mirabilia in vita $ua. Quis probatus est in illo, tur, legitur altaria, © Sequentes Lectiones assignantur pro Subsequents ſeslv pasSivn.s $ancli Jobannis Baptislz. —_ =— _— 91 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. —- LECTIONES QUOTIDIANE. $22 et perſectus inventus est, et erit illi glorja, Qui po- A per quem accessum habemus fide in gratia ista, in luit transgreili, et non est transgressus ; et facere mala, et non ſecit : ideo $tabilita sunt houa illius, et eleemosynas illius enarrabit ecclesia sanc{orum. Lectio sancii Eyangelii Secundum Marcum. In illo tempore audivit Herodes ltetrarcha ſamam Jezu, tenuit Johannem, et alligavit eum, et posuit in carcere propter Herodiadem uxorem fratris sui. Dicebat enim illi Johannes : Non licet tibi habere eam. Et voluit illum occidere : timuit populum, quia sicut prophetam eum habebant. Die autem natalis sallavit lilia Herodiadis in medio, et placuit flerodi. Unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcum- que postulasset ab eo. At illa przmonita a imatre - Sua : Da mibi, inquit, hic in disco caput Johannis Baptistz, Et coutristatus est rex. Propter juramen- lum avtem et eos qui pariter recumbebant, jussit dari. Misitque, et decollavit Johannem in carcere ; et allatum est capul ejus indisco, et datum est puellz, el tulit matri $uz. Et accedentes discipuli ejus, tu- lerunt corpus ejus, et sepelierunt illud. INCIPIT MISSA. Deus cuj $ancta conversatione directa glor10si Johannis orauda sanclitas, celebranda sollemnitas est : qui quondam cum adhunciaret mirabiliter Redem- lorem, expectabat, speculum luminis, initium bap= tismalis, les!imonium veritatis; et in plenitudinem Christi signorum, post signa monstrabat, nuncius salutis, xmulus passionis : serviit prophela baptismo, baptista martyrio, et Jesum Dei Filium mundi re- demtione venturum, quem adnunciare se predicalioae zermonig*oslendit, amare $e eſſusione sanguinis con- probavil. Collectio secreta. Exaudi nos bonorum omnium dispensator, atque in electissimi tui Johannis sollemnilate presenti de- lictorum indulgentiam placatus adiribue ; cui totum in virtulem $ancti Spiritus ab ore translatum, Chri- $tus ſuit moriendi causa, cur Christus fuerat causa hasce:di, Ipse igitur nativitatis dominic;e nuncius, ipse pr.ecursor probatus est passionis. Per. Contestalio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus per Christum Dominum nostrum. Cui in conspectu vati- civium, in actu baptismum, in obitu martyrium : quo per unam eamdemque dispensationem ostendit generatio quem promisit, conversatio quem docuit, pas$i0 quem dilexit : prophetat in utero, predicat in seculo, consummat in gaudio. A justitia elegitur, de justitia loquitur , pro justitia decollatur. Tantus prophetz splendor in carceris clauslra detruditur, et preciosus Deo sanguis meretriciz sallationis wer- cede taxatur, atque inter gentiliciz voluplalis fit epulas speculum. Cui merito omnes angeli. Sanctus, MISSA IN NATALE PETRI ET PALLI Epistola Pauli apostoli ad Rumanos. in natale apostolorum. Fratres, juslificati igitze ex fide, pacem habeamus ad Deuw per Dominuw nostrum Jesum Christum * PaTruL. LXNXII. qua slamus, et gloriawur in spe gloriz filiorum Dei. Non $0lum autem, $ed et gloriamurin tribulationibus, Scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia aulem probatiouem, probalio vero spem, $pes aulem non conſundit : quia caritas Dei defusa est in cordibus veslris per Spiritum sanclum, qui datus est nobis. Ut quid enim Christus, cum adhuec infirmi essemus, Secundum tempus pro impiis mortuus est ? Vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono ſorsitan quis et audeat mori? Commendat autem suam carilatem Deus in nvhis, quoniam cum adhuc peccamtores es- semus, Christus pro nobis mortuus est. Multo igi- tur magis juslificati in sanguine ipsius , $21vi erimus. Lectio sancti Eyangelii Secundum Jobannein. B Diebus illis ambulans Dominus Jesus juxta mare Galilee, vidit duos fratres, Simon, qui yocatur Pe- rus, et Andream fratrem ejus, wittentes retia iu mare, erant enim piscatores, et ait illis : Venite post me, et faciam vos piscatores hominum. At i!li conti- nuo reliclis retibus $vis secuti sunt eum. Post hc dicit Jesus Petro : Simon Johannes diligis me plus his? Dicit ei : Etiam, Domine, tu scis quia amo te. Dicit ei : Pasce agnos meos. Dicit ei iterum : Simon Johannes diligis me? At ille ait : Etiam, Domine, tw $C1$ quia amo te. Nicit ei : Pasce agnos meos. Dicit ei tertio : Simon Johannes, amas me? Contrislatus Petrus, quia dixit-ei tertio, Amas me? Et dicit ei: Domine, tu nosti omnia, tu $cis quia amo te. Dicit ei : Pasce oves meas, Amen, amen dico tibi, cum C es8es junior, cingebas te, et ainbulabas ubi volebas. Cui autem $enueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis. Hoc autemn dixit, Significans qua morte esset clarificaturus Deuu. INCIPIT MISSA. Deus qui hunc [diem] beatorum tuorum Petri et Pauli martyrio consecrasli; Keclesiam tuain corum, quirsumns, magisterio gubernare [digueris] per quos SUMPSII INICIUMs Collectio Apostolorum, Domigce, beatorum Petri et Pauli desiderata $ollemiuia recensemus : presla, quesu- mus, ut eorum $upplicatione Muniamur, quorum regimur priacipatu. Post nomina. Largiente te, Domine, natalicio Petri et Pauli lu- men effulsit : concede, quzsumus, ut hodierna gloria passionis $icut illis magnificentiam tribuit sempiter- nam, ita nobis veniain largiatur optalam. Ad pacem. Munera que deferimus, Domine, benignus ad- SUme; qui nostris inpedimur offensis, apostolorum precibus adjuvemur. Contestatio. Vere dignum el justum est, omnipotens, te glorio- Sum in $Sanctis tuis, le mirabilem in tuis discipolis declamare. Te enim verum Deum deprecantes apo- Stoli in omnem tcrram SUnum prebuerunt, et in fi- nes orbis terrz verbum' sauclti certaininis tradide- runt. Ex quibus beatum Petrum jn fundamentum 17 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. »24 Eeelesize conlocasti, cujus fide in omnium discipulo- A Nunc ergo dono majestatis tuze agnoscimus reliquias rum tyorum gaudio conſortasti. Huic gentium ma- gistrum tradidisti collegain, novissimum quidem in eursum, $2d #qualem ad premium, Plus enim omni- bus laborat in praedicatione, qui plus in persecutione presumpserat; et quem Saulum persequentem nomi- nabat *, Ecclesia praedicantem Panlum apprllat. Par eificitur Petro in passione, ut eredatur ejus parti- ceps esse in remuneratione. Hec tn omnia, Domine, operaris, qui a prophetis demonstraris, ab angelis adoraris, et ad omne $xculum apostolorum lumine declararis. Et ideo cum angelis et archangelis conlaud. MISSA SANCTI SIGISMUNDI REGIS. Epistola Johannis apostoli ad gentes Þ. Fratres, nolite diligere mundum, nec- ea quz in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est caritas Patris in eo : quoniam omne quod est. in mundo, concupiscentia carnis, et concupiscentia oculorum, et superbia vitz. Lectio sancti Evangelii secundum Mattheum. Diebus illis, circuibat Dominus Jesus totam Gali- leam , docens in synagogis eorum, et predicans Evangelium regni, et sanans omnem languorem et omnen inſirmitatem in populo. Et abiit opinio ejus in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male ha- bentes vyariis languoribus et tormentis conprehensos, et curavit eos. INCIPIT MISS4A. Omnipvtentem Dominum , qui per apostolos et martyres $uos diversa Sanitatum dona largitur, fra- tres dilectissimi, deprecemur, ut huic servo $uo HI. qui typi quariani vexatione fatigatur, fidelis ſamuli 8ui Sigismundi precibus clementer occurrat; et dum nobis illius ſacit merita, isti conferat medicinam. Secrela. Inclina, Domine, pias preces © ad desideria $up- plicantium, et qu devoto corde poscimns, benignus admitte; ut servo tuo ill. qui typi quartani vexatione fatigatur, fidelis famuli tui Sigismundi precibus cle- menter occurras : nobis illius patefacias merita, przseoti agroto conſeras medicinam. Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipolens Deus, no- men tuum laudare, cujus majestatem tuam tanto magis obnoxii $umus, quantum illi pro $uscepta nos- esS8e homini pacifico. Ta ergo, Domine Deus noster, qui inter bellorum tumultus, non examinatione per- Secutoris, electo tuo Sigismundo triumphum martyrii coniulisti, tu dispensando pauperibus pulsauti ape- rire dignatus es, secutus gratiam, consecutus miseri- cordiam, ut post mortem ostendas in virtute, quem ante mortem firmas1i in fide. Tra enim dona sunt, Domine, ut in nomine electi tui Sigismundi pet communionem corporis et $anguinis Domini nostri Jesu Christi Filii tui a ſamulo tno jill. tempestmatis ſrigora, febrium ardorem repellas, et ad sanitatem pristinam revocare digneris. Presta, quem in Trini- tale laudant omnes angeli. MISSA IN SANCTORUM MARTYROM. B Lectio Apvcalypsis sancti lobannis, in sanctorum 4 legenda. Vidi, et ecce unus de senjoribus dicens mihi : Hi qui amicti sunt stolas albas, qui sunt et unde vene- ruat? Et dixi illi : Domine mi, tu scis. Et dixit mihi: Hi $8unt qui veniunt de tribulatione -magna, et lave- runt Stolas suas, et dealbaverunt eas in $anguing Agii. Ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei dis ac nocte in lemplo ejus; et qui sedet in throno ha- bilabit snper illos. Non esurient neque Sitient am- plius, neque cadet super illos s0l, neque ullus #stus: quoniam Agnus, qui in inedio throni est, reget illos, et deducet eos ad vitz fontes aquarum, et absterget Deus omnem lacrimam ex oculis eorum. Epistola Pauli apostoli ad Hebrzos. Fraires, $ancti per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones, obturs- yerunt ora leonum, extinxerunt impetum ignis, effu- gerunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate, for- tes facti sunt in bello. Lectio saucti Evangelii secundum Matthzum. Videns Dominus Jesus turbas, ascendit in mon- tem : et cum $edisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens 0s suum docebat eos dicens : Beati pauperes $piritu, quoniam ipsorum est regnum Cc2- lorum. Beati mites, quoniam Ipsi possidebunt ter- ram. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Beati misericordes, quoniam ips misericordiarff consequentur. Beali mundo corde, quoniam ipsi Denm videbunt. Beati pacifici, quo- tri corporis humilitate debemus, exemplum nobis g niam #ilii Dei yocabuntur, Beati qui persecutionem relinquens, ut Sequamini vesligia ejus qui peccatum non ſecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Quis in hoc mundo ita poterit sequi, ut nec dolus in ore, nec peccatum ejus inveniatur in opere? seq in pa- tientia, quze Deus amat, majeslas divina commendat. * Legendum videtur nominabas. | d Sequentes Lectiones pro missa 8ancti Sigismundi regis, « quem in congortium Sanctorum adscitum, ipsa res quz geritur maniſestat, » ait Gregorius Tu- roneusis in lib. 1 de Gloria martyrum, cap. T5. « Nam $i qui nune frigoritici in ejus honore mis8as devote celebrent, ejusque pro requie Deo offerant oblationem, slalim.... priStin2 Sanilali reStiluuntur. Sic in Missali Mozarabum Sacrificium offertur pro spiritibus pausantium Hilarii, Athanasii, Martini, etc. patiuninre propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum cxlorum. Beati estis cum maledirxerint 1 his, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes, propter me : gandele 0 exiltate, quoniam merces vestra copiosa est in cxlis. id est conſessorum. © Legendum videtur aur's. 4 Hic incipit Commune (ut yocant) SAnctorii. (ue vero Sequuntur Lectiones conveniunt sanrt's martyribus, de quibus est amissa Sequens; vam wihil de Communi apostolorum , nequidem in Gothico, (uanquam nomine mariyrum eliam aposlolos «0:4- prehensos ſuisse patet ex missa Sequente, que vide- lur esse de omnibus sanctis, 525 INCIPIT MISS4. Deus, qui 1n Sanctorum tuorum cordib!s sancli ca- loris tui ignes accendens, usque ad marlyrii cos glo- riosa certamina $sustulisti, ut in $Supplicio consLituli, persecutores tos le vincente despicerent, paenas te confortante contemnerent, premia te remunerante perciperent in gloria; per jillorum te, Doming triumphum deprecamur, ut nobis remissiouem tri- buas peccatorum. Secreta. Omnipotens Deus noster, tu tribue ut intercessio beatissimorum patriarcharum, prophetarum, aposto- loruw, martyrum, conſessorum, virginum, et $acer- dotum, omnjumque $anctorum, nostrarum proſectus vil animarum, et cultus, quem illis deſerimus ad hono- ren, nobis proſiciatad salutem, ul inlercessioneeorum gratiam tuam et pacem in nobis facias permanere. Immolatio miss#. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus. Tibi enim, Ioimine, ſesta sollemnitas agitur, tibi dies $acrata celebratur, quam beatorum tuorum patriarcharum, prophetarum, apostolorum, marty- rum, et confessorum, virginum et sacerdolum, ia veritatis tuz leslificatione proſusis, magniſico nomi- nis tui honore signavit, in quo unicum $salutis noslr2e pre-idium, Pater zterne, posuisti. Tuas igitur, Do- mine, virtutes, luasque victorias admiramur, quo- tiens in Ecclesia tua horum dierum ſesta celebramus, quos in$ignes sanctorum tuorum palme# ad perennem memoriam sollemnemque lzlitiam fidelibus populis sa- craverunt per Christum Dominum nostrum. Cui merito. MISSA UNIUS MARTYRIS. Epimtola Pauli apomwli ad Corinthios, uaius martyris. Fratres, Dominus mihj adstitit; et confortavit me, ut per me predicatio impleatur, et ut audiant omnes genles quia liberatus 8um de ore leonis. Liberavit enim me Dominus, et ab omni opere malo $alvum faciet in regnum $vuuin c#leste, cvi gloria in 8ecula 8£culorum. Lectio sSancti Evangelii $secundum Mattheum. Omnis ergo qui conſitebitur me coram bominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui esl in exlis., Qui autem negaverit me coram hominibus, negaho et ego cum coram Paltre meo, qui est in cxlis, Qui amat patrem ant matrem plusquam ime, SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES QUOTIDIANE. A C hon est me dignus : et qui amat filium aut filiam gy Super me, non est me dignus. Qui invenit animam Suan, perdet illam ; et qui perdiderit animam $svan propter me, inveniet cam. (Jui recipit vos, me reci- pit; et qui me recipit, recipit eum qui we misit. Qui recipit prophetam in nomine prophet;x, merce- dem prophe!:e accipiet; et qui recipit justum in no- mine jusii, mercedem justi accipiet. Et quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquze ſrigide tantum in nomine discipuli, amen dico vobis non perdet mercedemn $uam. * In nosiro exermplari pas$im Scriptum est {{. non ill. Nos lamen vulgarem wodum substiluimus adjecta lilera 5. d linv centones ex variis Scripturz locis. Nam be- INCIPHT MISSA. Sauele Domine, eujus tam mulia est misera'io, quam copiosa redemtio, propicius ac benignus ex= audi preces nostras, et da intereessionibus beatissiwi martyris nj il. © ut que pro alternirum poscimus, eliam pro nostris criminibus impetremns. Collectic Deus, qui nos de $pe migericordie tut hac prima ratione voluisti confiteri, tt martyrum tnorum, quo- rum-ie reliquias venerathuf, et praeventia, et au- xilio cireumdares, ut haberet et ofratio hostra suffra- gin, et vita patrocinium, ind $anctoyum interees- Sione, hoc munere. Custodi igitur, quegumis, Db- mine, Ecclesiam tuam, evu$todi locum istim, val omnes convenientes in eo sufftagio sancti martyris wi i!!. ffatque nobis ipse auxiliatof e exxlo, qui ad ts presenti migravit e sxculo; sitque hec vidazim retributio muneris tui, ut mereatar hic locus martyris gratiam, qui misit eumdem Martyrem ad coronam. Post nomina. Munera nostra, quzesumus, Domine, diguanter ad- $yme ; ut quod in honore $sancti Martyris tui I. venerabiliter exsecuntur, impetret fidelibus tuis au- xilium oratio justa 8anctorum. Ad pacem. Oramus te, Pater sancte, vl nvs servos tuos bea- tissimi martyris tui ill. jubeas esse consortes, in conſessione participes, in fide slabiles, in persecu- tione firmos, in tribulatione patientes, in congum- matione victores; ut 2x ISS d-mmcales ; trum muzsa ljomen- 86s cothdiand, 0ue mulila esl, coufirmas, ut salutaribus remediis pielalis tuz cor- pora aostra et membra vegetentur, Super famulum twum ill, propicius iutende, ut omni necessitale cor- porex inſirmitalis exclusa, gratia in eum pristina Sanitalis perſecta reparetur. Per. Collectio, Virtutum czlestium Deus, qui ab humanis corpo=- ribus omnem lapguorem et omnem infirmitatem pree- cepti tui polestate depellis, adesto propitius ſamulo tuo ill., ut ſugatis infirmitatibus, et viribus reparatis, no- mini Saucto tuo inslaurata protinus sanilate benedicat. Post nomina. Adesto zupplicationibus nostris, omnipotens Deus, et hanc oblationem pro incolomitale famuli tui i!l, B oblatam sanctiſicans, ' tu qui es humane fragilitatis Singulare presidiuim, auxilii tui ostende virtutem; ut ope misericordie tuz adjutus, ad omnia $anitatis reparelur officia. Ad pacem. Sacrificia, Domine, tibi cum Eeclesiz precibus immolanda, quzesumus , corda nostra purificent, et indulgentiz wwe nobis dona concilient et de adversis - prospera sentire faciant. C Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, te Dominum 1totius misericordie in necessitatibus invo- care , qui dominaris vile et morti, qui es medicus animarum, Sanctiſicans ergo hanc oblationem pro incolomitalte ſamuli tui ill. oblatam , quzesumus, ut respicias propitius de prxparato habitacu)o tuo super eum , qui diversa #gritudine continetur, et visiles eum visitatione tua c#lesti, 8icut visitare dignatus es g9crum Petri, puerum Centurionis, et Sarram ancil- lam tuam. Alleva eum, Domine, de £trato doloris sui , ut 8alvus alque incolomis in Ecclesia tibi ore David di- cere possit : Castigans casligavit me Dominus, etmorti non tradidit me , per Chrisztum Dominum nostrum. MISSA IN DEVICATIONE, Lectio libri Genesis legenda in Dedicatione Ecclesiz Þ. Tempore illo, egressus Jacob de Bersabee, perge- bat Aram, Cumque venisset ad qu2mdam locium , & vellet in eo requiescere post solis occubitum , tulit de lapidibus, quos subponens capiti $uo dormivit in codem loco; viditque in $omnis scalam $tontem $U- D Per terram , et cacumen ejus tangens czelum, el an- gelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam, et Dominum innixum scale dicentem $ibi : Ego sum Dominus Deus Abraham paliris tui, et Deus Isaae. Terram in qua dormis, tibi dabo et semini tuo : eritque Semen tuum quasi pulvyis terre. Dilata- beris ad occidenteimn et orientem , Seplemtrionem et meridiem; et benedicentur in te et Semine tno cun- cle tribus terra, et ero cuslos tuus quocumque per- rexeris. Et reducam te in terram hane, nec dimiliamn nisi complevero universa quz dixi. Cumque evigi- d Hec Lectio item assignatur in Lectionario Luxo- viensi pro dedicatione, de qua superius as$SignalZ SUnl Collecuones. Po - $33 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES QUOTIDIANE. $34 las8et Jacob de $omno, ait: Vere Dominus est in A dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et nun po- loco iglo, et ego nesciebam. Pavensque : Quam ler- ribilis, inquit, est locus iste! non est hic aliud, nisi domus Dei et porta cli. Surgens ergo mane tulit lapidem, quem $supposuerat capiti 8uo, et erexit in titulum , fundens oleum desuper ; appellavitque no- men urbis Bethel, quz prius Luza vocabalur. Vovit eliam votum dicens : Si faerit Deus mecum, et custo- dierit me in via qua ambulo, et dederit mihi panem ad vescendum , et vestem ad induendum, reversus- que ſuero prospere ad domum patris mei; erit mihi Dominus in Deum, et lapis iste, quem erexi in titu- lum, vocabitur domus Dei ; et cunctorum-quz dederis mihi, decimas offeram tibi. Epistola Pauli apostoli ad Corinthios. test 80lvi Scriptura, quem Pater sanclificavit et misit in mundum, vos dicitis, quia blaspbemas, quia dixi : Filius Dei sum ? Si non ſacio opera Palris wei, nolite credere mihi; $i autem ſacio, et $i mihi non vullis credere, operibus credite : ut cognascatis et credalis, quia iu me esl Pater, et ego in Paire. INGIPIT MISSA. Deum qui templorum condidit ornamenta, qui mar- tyribus suis alque conſessoribus 8acra dedicavit alta- ria, fratres dilectissimi, afſectu piissimo venerewur, prona humilitate poscenles ; i... templa, qua nomini suo dedicala $unt, wunere $piritali respersa nastris artibus inserantur ; ut dum diem ſestivitatis hujus annuis recursibus honoramus, ipsi lemplorum c#- Fratres, Det sumus adjutores, Dei agricultura estis, B lestium pares effici mereamur. Precemur etiam ut Dei edificatio estis. Secundum gratiam Dei quz data est mihi, ut sapiens architectus ſundamentunm posui. Alius autem $uperzdiſicat : unusquisque autem vi- . deat quomodo superzdificet. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere przler id, quod positum esl, quod est Christus Jesus. Si quis autem super- xdificat supra ſundamentum , aurum , argentum, la- - pides pretiosos ; ligna, ſcenum, stipulam; uniuscu- jusque opus manifestum erit. Dies enim dectarabit, quia in igne revelabitar, et uniuscujusque opus : quale sit, ignis probabit. Si cujusque opus manserit quod $uperzdiſicavit, merc2dem accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur : ipse tamen salvus erit , sic lamen quasi per ignem. Nescitis quia tem- bealussimorum martyrum intercessione Salvemur , quorum in hoc loco ® reliquias pio amore Yeneramur, Collectio. Deus qui ad cultum tuum pro salute credentum loci istius amplitudinem consecrasli, ubi cottidiana invocatione nominis tui celestis consolatio non dees- Set : quzsumus pietatem tuam, ut memorize que 5a- cris infſeruntur allaribuz, devotis mentibus ad reme- dium preparentur animarum et supplicem familiam luain que libi in templo gloriz tz sacrilicium laudis gratulantes immolant volis, in illa sancta Hlierusalew inter elecla caxlextis regiz ornamenta consLlituas, Pust nomina. Gloria tibi Domino Deo nosiro, seculorum regi , plum Dei extis, et Spiritus Dei habitatin yobis? Si quis © P9minum conditori, qui in cultum perpetim templi autem templum Dei violaverit, disperdet illum Domi- nvs. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Lectio sancti Eyangelii Secundum Johannem. Diebus illis facta $unt encenia in Hierusolymis, el hems erat. Et ambulabat Jesus in templo, in porticu Salomonis. Circumdederunt ergo eum Judzei , et di- cebant ei : Quousque animam.nostram tollis ? Si tu es Christus, dic nobis palam. Respondit ei Jesus : Loquor vobis, et non creditis. Opera quz ego ſacio in nomine Patris mei, bc teslimonium perhibent de me. Sed vos non creditis, quia non eslis. ex ovibus meis. Oves mee vocem mean audiunt, et ego cogno- $C0 eas , et secuniur-me , et ego vitam zternam do . eis; el non peribunt ia #ternum, et non rapit eas quisquam de manu me3. Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus est, et nemo potest rapere de manu Pairis mei. Ego et Pater unum 8umus. Snstulerunt lapides Judzi, ut lapidarent eum. Respondit eis Je- SUS : Multa opera bona osLendi yobis ex Patre meo : propter quod eorum opus me lapidatis? Responde- runt ci Judzi : De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia; et quia ty homo cum 8is , facis te ipsum Deum. Respondit eis Jesus : Nonne scriptum est in lege vestra, quia ego dixi : Dii estis. Si illos * Pecularis dedicationis ritus erat olim in ecclesia Romana, $altem diversus ab eo, quein Mediolani Servari m''s erat, ut ex Ambrosii epistola 02 intelli- giluus. « Cut ego, ail, basilicam dedicare vellew, hujus ambitum cum sanctorum martyrum patrocinio cunsecrasti, ubi collidiana devotioue prestaris e c#- lis, quod petebaris in terris. latroeat ergo, Domine, pvstulatio nostra coram ie hodie, et in conspectu majeslatis luz oratio contrili cordis ascendat ; ac singulorum votisintemplo hoc, cujus natalis est hodie, pro benignitatis luz serenitale respoude , et fidec credenlis effe ct1u concess0 petitionis ampliſica. Per. Ad pacem. Deus , qui nobis per Singulos annos Sancti hujus templi tui consecrationis reparas diem, el sacris Sem- per mysteriis reprzsentas incolomes ; exaudi preces populi tui et przsta, ut si quis hoc templum beneficia peliturus ingreditur, cuncia se impetrasse Iztetur. Contestalio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, pro annua dedicatione tabernaculi hujus , gratias huno- remque reſerre, cujus virtus magna, pietas copiosa. Respice, quzsumus, de c#lo, et vide, et visita do- mum istam, ul si quis in ea nomini tuo supplicaye- rit, libenier exaudias , et satisſacientibus clementer ignoscas. Hic tibi 8acerdotes lui sacrifieium laudis offerant ; hic ſidelis populus volta persolvat; hic pec- catorum onera deponantur; hic fides lapsa rep are- tur; hic ipse inter bonum malumque discernens , multi tamquam uno ore interpellare ceperunt di- centes : Sicut in Rowano, Sic bavilicam dedices. Respondi : faciam si martyrum reliquias invenero. » Ita ilie ad Marcellinam. 535 - APPENDIX AD OPERA S. CERMANI PARISIENSIS. cum cansam interpellatus judicaveris quam non igno- A didisti, quique angelicam substantiam splendore con- ras, hinc simplicitas absoluta redeat, binc impietas emendata di<-cedat. Inveniat apud te, Domine, locum veniez quicumque ad domum istam satisfactionis confugerit, et conscio dolore victus, ad altaria tua, rivis suarom laverit lacrimarum , ubi si quando po- pulus tuus tristis mestusque convenerit, adquiesce rogari, et rogatus indulge. Custodi etiam $ub gubern1-« tione nominis tui. Per Christum Dominum nostrum. Item Contestatio Vere dignum et iustum est, omnipotens Deus , ut altare hoc sanctis usibus preparatum c:elesti dedi- catione sanctiſices; ut sicut Melchisedech sacerdotis Oblationem dignam, ita novo huic altario munera Semper accepto ſerre digneris : ut populus tuus ec- clesiz domum $san2tam conveniens , super hxc pura libamina czlesti sanclificatione animarum quoque sSuarum $salutem perpetuam consequatur, per Chri- Sum Dominum nostrum. * | MISSA IN HONORE SANCTI MICIAHEL. Lectio Apocalypsis sancti Johannis *, Factum est prelium in clo, Michael et angeli ejus preliabantur cum dracone, et draco pugnabat, et angeli cjus ; et non valuerunt, neque locus inventus es eorum amplius in cxlo. Et projectus est draco Wie magnus, serpens antiquus , qui yocatur diabolus et Satanas, qui seducit universum orbem, projectus est in terram, ct angeli ejus cum illo missi sunt. Et audivi vocem magnam in cxlo dicentem : Nune facta est $alus, et virtus, et regnum Dei nostri, et poteslas Christi ejus, quia projectus est accusator fratrum nosirum , qui accusabat illos ante conspectum Dei nostri die ac nocte : et ipsi vicerunt illum propter Sanguinem Agni. Qui habet aurem, audiat quid....... Leetio Sancti Evangeli Secundum Malthzum. Diebus illis, adsumpsit Dominus Jesus Petrum , et Jacobum, et Johannem fratrem cjus, et duxit illos in montem excelsum $eorsnim , et transfiguratus est ante eos. Et resplenduit facies cjus sicut $0l ; vesti- menta autem ejus facta svunt alba Sicut nix. Et ecce apparuerunt illis Moyscs et [lelias cum eo loquentes. Respondens autem Petrvs, «lixit ad Jesum : Domine, bonum est nos hic esse, Si vis, hic faciamus tria tabernacula, tihi unum, ct Moys unum, et Helize unum. Adhue eo loquente , ccce nnbes lucida obum- bravit eos. Et ecce vox Ie nube dicens : Hiec est fi- lins meus dilectus, in quo mihi c». placuit, ipsum audite. Et andiemtes discipuli cecidernnt in faciem $Uuam, et timuerunt \alde timore magno. Et accessit Jesus, et tetigit cos, dix-tque efs : Surgite, et nolite timere. Levantes autem oculos, neminem viderunt, nisi solum Jesum. Et descenentibus illis de monte, pr:ecepit Jesus dicens : Nemini dixeritis visionem , - donee filius hominis a mortuis resurgat. INCIPIT MISSA, Maerne, omnipotens Deus. Qui anivers2m in prin- cipio creaturam, Verbo cooperante, ex Nnibilo con- z Nlec lectic recte convenit ſesto sancti Michaelis; sed quomodo Fvangelium eidem aptari possit, non facile intelligitur. B spicuo potentialiter adornasti, te Supplices quzeIue mus et oramus, ut in hac $sollemnitale, quam $ub tui nominis invocatione in honore archangeli Mi- chahelis | celebramus |, vostras preces exaudire digneris. Per. Secrela. Preces populi tui, Domine, dignanter exaudi, quas in culto templi hujus ob honorem $ancti archangeli lui Michahelis.... et ita tibi pro ejus Sollemnitale oblatio nostra fiat accepta. Coatestatio. Vere dignum et justum est, o01nipotens Deus, in die ſestivitalis hodiernx, quo in honore beati archan- geli Michahelis dedicata nomini tuo loca sacris $unt instituta mysteriis, omnium $ocietale sanclorum ipsa ſides, quz illos tibi fecit amicos esse, pro nobis apud te ſaciat advocatos. Nlorum corona nostra Sit venia ; imitatio nos esse faciat sine pena, illorum oratio salutem nobis conſerat sempiternam per Christum Dominum. MISSA PRO ITER AGENTIBUS. Epistola Pauli apostoli ad Ephesios. Fratres, videte quomodo cante ambuletis, non quasi insipientes, £ed wut sapientes, redimentes ten pus, quoniam dies mali sunt Þ..., Lectio Sancti Eyangelii 8-cundum Maltheun. In quamcumque civitatem aut castellum intrave- , ritis, interrogate quis in ea dignus Sil; et ibi manelte C D donec exeatis. Intrantes autem in domum $aſlutate eam; et si quidem ſuerit domus digna ; veniat pax veslra super eam; $i autem non ſaerit digna, pax veslra ad vos reverlatur. Et quicumque 110n recepe- rit vos, neque andierit Sermones veslros, exceuntes ſoras de domo vel de civitat*, excutite pulyerem de pedibus vestris. Amen dico vyobis, tolerabilius erit terre SoJomorum et Gomorreorum in die judicii, quam jilli. Qui habet autres audiendi , audiat. INCIPIT MISSA. Adesto, Domine, $upplicationibus nostris, et viam famoli twi ill. in $alute et prosperitate dignare (di- rigere, ut inter omnes vite hnjus varictates tug gemper auxilio protegatur Collectio Exana!, Domme, quesumus, preces nostras, et profectioni ſamuli tni ill. misericordiam $semper el ubique przelende, ut in omnibus tua defensione justo- rum desideriorum potiatur effectibus, ut de incolo- mitate ip>ius adque victuria tibi Domino semper gratias reſeramus. Per. Post nomina. Deus, qui diligentibus te in nulla es regione lon- ginquus, dirige viam famolorum tuorum jll. in vo- luntate tua, ut te protectore, te duce per juslilie tux semitas $ine offensione gradiantur. Ad pacem. Suscipe, Domine, propicius orationem nostram d He lacuna $eu $8patinm quinque versoum in exemplari vacuum et. >= a_ —- 537 SACRAMENTARIUM GALLICANUM, — LECTIONES QUOTIDIANZA. pro ſamolo tuo it]. qui in longa terrarum $patia de- A viciis contraxi, pius et propicius ac miseratus indul- tinetur, pro quo Majestati twe supplices fundimus preces, ut dirigas ei Angelum pielatis tuz, quieum ad domicilium suum salvum et incolomen reprzsentet. Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, Qui properante Jacob sub felicitatis gratia commoda itenera direxisti; cuique tu ipse cursum, curam $0l- licitudinemque gerere dignatus es; necnon et Thohize ſamolo tuo angelum tuum ducem previum prxstiti- $i. Quapropter omnipotentiam tuam, Domine, hu- militer postolamus, ut ita proſectionem ſamolorum tworum dirigere eos in itenere et custodire digneris ; quatinus nullum pericolum |sentiant] per spalia ter- rarum, aut juga montium, vel coangnsta vallium vadaque fiuminum, venena $erpentium, vel impetum besliarum, aut inſestorum hominum; sed $ub tui nominis defensione ad locum destinatum perveniant, et oportuni temporis jteracto repetito, ad propria habi- lacula revertendo suſſragiijtui mereantur adipisci custo- diam per Christum Dominum nostrum. Cui merito. MISSA QUOMODO SACERDOS PRO SE ORARE DEBFT. Epistola Jacobi apostoli ad duodecim tribus *. Fratres mei dilecti, sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus antem ad loquendum, et tar- dus ad iram. Ita enim viri juslitiam Dei non operatur. Propter quod abicientes omnem- immundiciam et abundantiam malitize, in mansveludine suscipite . in- situm verbum, quod potest salvare animas nostras. Si quis autem putat sc religiosum esse, et non reſre- nans linguam suam, scd seducens cor 8uum, hnjus vana.est religio. Religio munda et immacolata apud1 Deum et-Patrem hc es, visitare popillos et viduas in tribulatione. Lectio $ancti Evangelii secundum Lucam. Quis ex vobis homo qui habet centum oves, et $i perdiderit unam ex jllis, nonne dimittit nonaginta novem in deserto, et vadit ad illam quz pericrat, do- nec inveniat eam ? Et cum invenerit eam, ponit in humeros $uos gaudens ; et veniens domum, convocat amicos et vicinos, dicens illis : Congratulamini mibi, quia inveni ovem meam quz perierat. Dico vobis, quod ila gaudium erit in cxelo super uno peccatore pzni- tentiam habente, quam Super nonaginta novem justis, qui non indigent pznitentia. ; INCIPIT MISSA, Suppliciter te, Deus Pater omnipotens, qui es creator omnium rerum, deprecor, ut dum me ſamolum tuum coram omnipotentia majes:alis luz graviter deliquisse conſiteor, munns misericordie tuz ut miki porregas : quatinus dum hane oblationem tuzpielati offero, quod nequiter admisi, clementissime digneris absolvere. Collectio. Deus misericordize, Deus pietatis, Deus indulgen- ie, indulge, quzso, ct miserere mei : Sacrilicium quoque, quod piet1tis tuz graltia humiliter offero, benigne dignare suscipere, et peccata quz labentibus * Incertum est an ht Lectiones dur ad syperivrem a1 14 Subsequentem missam pertineant. Sed quia mis- 8a'1 Svlent preceder2 Lectivnes, potivs ad $2quentem geas, et locum penitentie ac flumina lacrimarvin , concessam veniam, a le merear accipere. Post nomiga, Deus, qui vivorum es $alvator omnium, qui non vis mortem peccatoris nec letaris in perditione 10- rientium, te $uppliciter depreco7, ut concedas mibi veniam delictorum, ut admissa defleam, et in post- modum non admittam; et cum mihi extrema dies linisque vitze advenerit, emundatis delictis omnibus, me angelus $anctitalis suscipiat, Per. Aq pacem. Deus caritalis et pacis, qui pro salute generis hu - mani crucis patibolum pertulisti, et sanguinem tuum pro redemptione nowgra ſudisli, preces nostras pla- B eatus et benignus suscipe; et hoe $acrilicium, quod tuz gratiz offero, sereno, vultu digneris respiccre, et misericordiam tuam mihi concedas ; nt quando de corpore me exire jus$eris, pars iniqua in me non habeat poteslatem, sed angelus tuus inter $anctos et electos conlocet, ubi lux permanet, et vita reguat in s$rcula 8eculorum. Contestatio. Vere Jdignum et juswm est, omninMtens Dens, per Christmn Dominum nostrum. Qui pre amore homi- num ſactus in similitudinem peccati, formam servi Dominus adsnmpsit et speciem : vulneratus medicus ambolavit, hic nobis dominus et minister $alutis, ad- yocatus, judex, $acerdos, et $acrificium. Per hunc te, 8ancte Pater, $uppliciter exoro, ut Jum reatum C conscientie mee recognosco, et in praceplis luis pre varicator perstiti, et per delictorum ſacinus conrui in ruinq, tu me, Domine, erige elisum, quem lapsus peecalti prostravit : inlumina caecum, quem terre per- catorum caligines obscuraverunt; solve conpeditum , quem vincola peccatorum constringunt. Presta per Sancum et glorizsum et £ Jorandum Dominum ,r0- strum Jesum Christam Filium tuum, quem laudant augeli atque archangeli, cherubin qu5que ac Seralin, MISSA OMNIMODA. Epistoia Jacobi apostoli ad duocecim tribas Þ. Fratres, $i dixerimus quiz peccatum non habemns, jipsi nos seducimus, ct veritas in wpbis non cst. Si autem conſessi ſuerimus peccata nostra, ſidelis es! et justus Dominus, qui nobis peccata dimittat, et emun- | D Jet nos ab omni iniavitate. Sed si quis peceaverit, adyocatum habemus apud Patrem Jesum Christum : et ipse est propiciatio pr9 peccatis nostris ; non pro noSIris autemn tantum, sed etiam pro totius mundi. Et in hoe scimus quoniam cognoviinus eum, $1 main- data ejus observemus. Si quis dicit se nossc Deum, et mandata cjus non custodit, mendax est; in hos: veritas non est. Qui autem serdat verbum e;us, Vere in co caritas Dei perſecta es in Christo Jesu, Lectio $aucli Evangelii Secundum Mailbzum, Diebus illis cum transiret Dominus Jesus, vidit ho- reyocamus, quanquai in missis dominicalibus Le- ctiones Secundo loco post missam po$ite SUMt infra. b Imo Jcannis apostoli prima. » 79 APPENDIX AD OPERA S. CERMANI PARISIENSIS. 340 minem * sedentem in teloneo, Mattheum nomine, et A sfram omnium humilitatem intendas, crimina relaxes ait illi : Sequere me. Et Surgens $ecutus est eun. Factum est cum accumberet Dominus Jesus in domo illius, multi pablicani et peccatores simul discumbe- hant cum Jesu et discipuli ejus. Erant enim multi qui et 8equebantur eum. Et Scribe et Phariszi vi- denies quia manducaret cum peccatoribus et publica« nis, dicebant discipuli ejus : Quare cum publicanis et peccatoribus manducat magister vesler? Hoc au- dit, Jesus ait illis : Non necesse habent $ani medi- cum, sed qui male habent. Non enim veni vocare zustos, sed peccatores. INCIPIT MISSA. Omnipolens #terne Deus , tuz gloriz pietatem supplici devotione deposco, ut omnium malorum meorum vincula solvas, cunctisque meis Criminibus g alque peccalis clemenlier ignoscas; ut quia me indi- gnum et peccatorem ad ministerium tuum vocare di- gnatus es, Sic me idoneum libi ministrum efficias, ut Sacriſicium de manibus meis placite ac benigne SUsCi- pias ; eleciorum $acerdotum me participem facias, et de preceptis luis in nullo aberrare permillas. Collectio. Adiende, Domine, propicius me# $ervitutis obse- quium, et miserere fidelibus ſamulis tnis ill. ; ut cunctis eorum sceleribus amputatis, ita sint luz miserationi deſensione prolecti , ut in vbservatione mandatlorum luorum mereantur esse perſecti : quatinus et in hac vita universa ſacinora caveant', et ante conspectum - glorizx tuwze quandogue sine conſusione perveniant. Pogt nemina. Accipe, Deus piissime, tuorum $upplicum vota, et wOmina que tuo coram allario con$picis recenseri, in #lerno vite libro conscribe, Concede etiam mihi indigno et omnibus, pro quibus te supplex postulo : perpeluam requiem tribue ſamulorum tuorum i11., vel omnium fidelium deſunctorum, ut in Abrabe gremio conlocali, illic paenas evadant inferorum, et resurre- ctionis tempore ccetibus eos S0ciari jubeas angelorum. Ad pacem. Deus, qui carilatis es anctor, el pur: pacis ac 0- lectionis amalor, suscipe offerentium oblationem, et omaium infirmorum Christianorum +ana languores jll., quo te medicante salutem recipiant, et tuis sem- per $ani jussionibus appareant. Id denique obnoxius quzs0, ut omnes metu territos, inopia aſflictos, tribu- latione vexatos, morbis obrutos, suppliciis deditos, de- bitis obligatos, in caplivitale et peregrinatione consti- twtos, cunctos indulgentia tuz pietatis abselvat, morum emeudatione relevet, et miseratio quotidiana confoveat. Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, per Christum Dominum nostrum. Verum pontificem et Svlum sine peccati macula sacerdotem; per quen te, zlerne Pater et Domine, omnimoda intentione de- posco, ut ohlationem hanc, quam pro famvlis tujs offerimus itl. , benigne suscipias, zgrotantium me- della, Sanitatis inpertias, locum lucis et refrigerii auimabus deſunclorum in pace Yucalils Lribuas , no- « Super haiic vocem legitur Levin Alſer. et peccata dimiitas; $imulque oratione exaudias, et ubique nos protegeno custodias : ut eruti adver- Silatibus mundi, hic et in eternum $anclificati, 1+ incessabiliter cum angelis et archangelis conlaude- mus ita dicentes, Sanctus. MISSA VOTIVA. Epistola Pauli apostoli ad Romanos. Fratres, obsecro vos per Dominum nostrum Jesum Chrisium et per carilalem Spiritus $sancti, ut aiju- velis ime in oralionibus pro me ad Dominum, ut li- berer ab inlidelibus qui 8unt in Judza , et obsequii mei oblatio accepla fiat Hierusolyma sanctis, ut ve- niam ad vos per voluntatem Dei, ut reſfigerer v0v+ biscum. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Lectio sancti Eyangelii secundum Lucam. Tewpore illo, perambulabat Domwinus Jesus Hieri- cho, et ecce vir nomine Zacchz#us, et hic erat prin- ceps publicanorum, et ipse dives : el quzrebat Jesum videre quis es3et, et non polterat pre lurbay quia $ta- (ura pusillus erat. Et precurrens ascendit in arb9- rem $yCcimorum, ut videret iltum, quia inde erat transiturus. Et cum venisset ad locum, $uspiciens Jesus vidit illum, et dixit ad eum : Zacchze, ſfesti- nans d-scende, quia hodie in- domo tua oportet me manere. Et ſeslinans descendit, et excepit illum gau- dens. Et cum viderent omnes, murmurabant, dicen- tes, quod ad hominem peccatorem diverlisset. Staus avtem Zacchzus dixit ad Dominum : Ecce dimidium bunorum meorum, Domine, do pauperibus, et $i cui aliquid deſraudavi, reddo quadruplum. Ait Dominus ad eum, quia hodie salus domui hnic facta esl, eo quod et ipse filius est Abrahz. Yenit enim filius ho- minis quzrere, et salvum facere quod perierat. INCIPIT MISSA, Exultatio divina, paterna pielas, inmensa majes1las, te 8upplices, irementes quidem precamur pro $ervo tuo ill., ut des ei, Domine, mentem puram, Ccarila- tem perſeciam, in actibus sinceritatem, in corde pu- ritatem, in opere virtutem, in necessilatibus fortitu- dinem, in moribus disciplinam; et quod pro juslilit te timore, integra mente vel devotione pro ips® tibi offerimus, pietatis tuz obtinenda cognoscat. Secreta Þ, lteramus, omnipotens Deus, deprecationem no- Strat avle cConspectum majelalis tuz, quam SPecia- lier pro famulo tuo ill. oblationem pro peccalis vel pro auxilio ejus offerimus, vota perſicias. Petitiones ejus ascendant ad aures clementie tuz, et descendat syper eum pia benedictio tua ; ut sub umbra alarum twwarum in omnibus protegatur, et orationes nwoslre le propiciante pro ips0 non refutentur a cougpectu pietatis tuz, $ed in omnibus ei auxiliari atque delen- dere digneris. | Coutestatio. , Veredignum et justum cs, omnipotens Deus, cujus poteniia deprecauda est, misericordia adoranda, pie- las awplectenda. Quis enim disputare poterit opus omnipotentize tuz . nec aures hominum audire , nec d Hec propius ad rium Romauum , vmissis Ore” reatur quod exoptat. 5341 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES QUOTIDIANE. $12 in cor homimis adscendere, nec stimatio hominum A ill. oblationem dignanter accipias, et in ejus humili- poterit invenire, quanta-sit pielas misericordie tur, quantum preparas sanctis et electis tnis. Sed in quantum pos8umus miseri, territi quidem de con- scientia, sed fidi de tua misericordia, veniam - mise- rationis, et refugium postulantes, atque in. comme- moratione sanctorum tuorum Petri et Pauli , per quorum suffragia sperantes veniam, precamur ut ſa- mulo tuo ill. remissionem tribuas peccatorum , opus ejus perſicias, vola condones. Dona idemque $ervo tuo ill. intercedentibus sanctis remedium animz $uz, quod postulamus, ut vota desideriorum ejus perficias. Prsta, omnipotens Deus, supplicantibus nobis induy- gentiam postulanti, veniam poscenti. Protege ei no- men Dei Jacob, milte ej auxilium $alutis de $ancto, el de Sion tu erige eum. Memor esto, migsericors Deus, sacrilicium ejus, et holocauctum ejus ante con- 8pectum omnium Sanctorum tuorum pingue fiat. Per Christum Dominum nostrum. MISSA YOTIVA. Lectio libri Sapientie Salomonis. Fili, si quid yovisti Deo, ne moreris redderc. Dis- plicet enim ei inſidelis et stulta promissio : $ed quod- cumque voveris , redde. Mulioque melius est non yovere, qu:m post votum promissa non reddere. Ne dederis os tunm, ut peccare ſacias carnem tuam, ne- que dicas coram angelo : Non est providentia, ne ſorte iratus Deus super sermones 1t10s, dissipet cuncta opera manuumn tuarum. Ubi multa suntsomnia, pluri- ma vanilas, el sermones innumeri; tu vero Deum time. Lectio sancti Evangelii secundum Lucam. . Diebus illis, dixit Jesus : Quis veslrum habet ami- cum, etibit ad illum melia nocte, et dicet illi : Amice, commoda mihi tres panes, quoniam amicns meus yenit de via ad me, et non habeo quod ponam ante lum, Et ille deintus respondens dicat : Noli mihi molestus esse, jam ostium clausum esl, et pueri mei mecum $uut in cubili, nou possum +urgere et dare libi. Dico vobis, etsi non dabit ji surgens, eo quod amicus ejus 8it ; propter inportunitatem tamen ejus 8urget, et dabit illi quotquot habet necessarios. Et ego yobis dico : Petite et dabitur vobis, quzrite e&4 inve- nietis, pulsate et aperietur vobis. Omnis enim qui petit accipit, et qui quzrit iavenit, et pulsanti aperietur, INCIPIT MISSA. Suscipe, Domine, gupplicantis servi Lui ill. votivum D 11bi munus oblatum, et multiplici ſenore gratiarum, ut quz te fidelissimis votis petit, tu ei, piissime, mi- Srranter indulge. Secreta. Fd Redemtor |et nature] humane conditor Deus, da ut Servus tuus il], vota adipiscatur, et impetrare me- Contestatio. Vere Jignum et ju«tum esl, omnipotens Deus, per Chrislun Dominum nos(rum, Qui nobis votum quo placeris inspiras, el votiva nos inspiratione remune- ras, te obsecramus supplici prece, ut hanc Servi lui tl nibus Post Nomina, et Ad Pacem, relento tamen Inem Missarum doininicalium, latem intendas, peccala deleas, orationem accipias ; ut liberatus ab omni adversitate, et hic et in zter- num juslificatus , cum angelis $ine fine conlaudet di- cens : Sanctus. ITEM MISSA YOTIVA. Epistola Pauli apostoli ad Romanos. Fratres, quzeumque enim seripta Sunt, ad nostram doctrinam $cripta sunt, ut per patientiam et consola- tionem Scripturarum spem habeamus. Deus autem patienti@s ct $olatiji det vobis id ipsum sapere in alle- rutrum secundum Jesum Christum, ut unianimes uno ore honoriſicetis Deum et Patrem Domini uostri Jesu Chrisii. Propler quod suscipite invicem, Sicut et Chrislus sSuscepit vos in bonore Dei. B |.ectio gancti Eyangelii zecundum Lucan. In illo tempore, Dominus noster Jesus Chrisius cum adpropinquasset Hiericho, cecus quidam $ede- bat secus viam mendicans. Et cum audiret turbam pretereuntem, interrogabat quid hoe esset. Dixerunt wutem ei quod Jesus Nazarenus transire!. Clamavit dicens : Jesu (ili David, miserere mei. Et qui prei- bant increpabant ei ut taceret. Ipze vero multo ma- gis clamabat : Fili David, miserere mei. Stans autem Jesus jussit eum adduci ad $se, Et cum adpropinquas- set, interrogabat eum dicens : Quid tibi vis faciam? At ille dixit : Domine, ut videam. Et Jesus ait illi : Resvpice, ſides tua te salvum ſeci!. Et conſestim vidit, et Sequebatur illum mnagnificans Deum. Et omnis plebs ut vidit, dedit laudem Deo INCIPIT MISSA. Neum cui acceptiora $unt vota fidelium quam mu- nera, fratres carissimi, Supplices deprecemur, ut bane oblationem ſamuli sui ill. dignanter accipiat. Tribuat ei magna pro parvis, pro temporalibus pre- mia $Sempiterna. Det ei auxilium $sive prasidium grali.e Suz, ut quod hamiliter implorat, Domino lar- giente, Suscipiat Secreta. Omnipotens et misericors Deus, cul redditur votum in Hierusalem, exaudi preces ſamuli tuj, memor esto sacrificii $ui, fiant holocausta sva [pinguia : |] tribue ei devotionis gratiam, comple in bonis desfde- rium $uum, et corona eum in misericordia. Tibi, Do- mine, quando fideli devotione famuletor, ignoscefaci- nora; et ne lagenda committat, paterna pietale castiga. Contestatio. Vere dignum el justum esi, omnipotens Deus, le laudare, te benedicere, teque glorifleare, tue maje- tati ac voluniati semper obremperare, in quo est 8a lus omnium popnlorum. Cui Abel munera obtulit, eui Abraham holocaustum offerre decrevit, cui Jacob volum vovit, et reddidit, miserere, Domine, $ervo tuo ill., qui in honore sanctorum il. votorum munera offert per suffragia orativnum Sanctorum tuorum : te prolectorem guvun semper agnoscal , et $U) auxilii opem indesinenter inveniat : il[um glorietur recipere vriemiun, qui devoto pectore ad alla contemplatione nomine Conleslationis. Sed plura exempla i»fra sub 543 sn1spendere. . vis, $ed omnibus reddis magna pro parvis, pro morte vitam, pro pena gloriam, pro votorum officio premia tribuis sempiterna, per Christum Dominum nostrum. ITEM MISSA VOTIVA. Deus, qui vulnere pas$8ionis et crucis nostrorum vincuia $0lvis |peccatorum, | votivam hane servo tuo ill. suscipe precem in omnibus, pro quibus te popo- scerit fideli devotione, exaudire digneris. Dicitur Secreta. [ Conteslatio.] Vere dignum et jus:um est, omnipotens Deus, qui ob hoc peccatorum non reavis poslulata ; pro quo te, Domine, supplices postulamus, ut huic servo tuo ill. delectabiles petitiones impleas, et perseverantiam in honis operibus tribuas per Christum Dominum no- s{rum, Per quem Majestatem tuam laudant angeli. MISSA PRO VIVIS ET DEFUNCTIS. Epistola Pauli apostoli ad Colossenses *, Fratres, qui sub potestate domini sumus, manda- tum Dei custodire debemus. Qui custodiunt precepta Domini, habent vitam #ternam; et qui negant man- data ejus, adquirunt ruinam, et in hoc secundam mortem. Praceptum Domini hoc est : Non perjura- beris. Non ſurtum facies. Non adulterabis. Non fal- sum testimonium dices. Non accipies munera contra veritatem, nec per poteslatem. Qui habet potestatem et abnegat veritatem, ahnegabitur illi regnum Dei, et conculcabitur in infernum. Ibi non egreditur bis. Quomodo sumus ſragiles et prevaricatores agentes peccatum. Non per singulos dies pznitemus, sed per ( singulos dies peccatum $uper peccatum facimus. Ut sciatis hoc, fratres carissimi, quia opera nostra scriplum est in hoe libro, in commemoratione erit nobis in die judicii. Ibi nec testes, ibi nec pares, ibi nec per munera judicabitur : quia non est melior quam ſides, veritas, castilas, jejunium, et eleemo- 8yna, quz extinguit omnia peccata. Et quod tibi non vis, alio non facias. Stipola reganm Dei, et accepit coronam, quod est in Christo Jesu Domino. Evangeliuw inſerius dicitur. INCIPIT MISSA. Majestatem tuam, clementissime Pater, exoramus pro ſratribus et sororibus nostris, seu omnibus bene- ſactoribus nostris, vel qui $e in nostris orationibus APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. . Tues enim Deus qui nullum tibi perire A exanu)' 544 : SuSCipe Propicius oblationem aJque libaming pro fratribus ac sororibus nostris quam tibi offeri- mus, seu cunctis benefactoribus nostris, tam pro vivis, quam mortuis , vel fidelibus tnis, pro quibus oblatio- nem offerimus, ut cunctis proliciat ad salutemn, Conteslatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, ad vota humilium manum dexterz tux Majeslatis ex- tende, ut animabus ſamulorum famularumque tua- rum, tam pro vivis quam et solutis debito mortis, quorum animas ad memorandum conscripsimus, fide- lium catholicorum orthodoxorum, qui tibi placue- runt, quorum commemorationem agimus, vel quo« rum nomina super sanctum altariam scripta adest evidenter, remissionem peccatorum, indulgen:iam B quam $semper optaverunt, piis supplicationibus con- Sequantur, per Christum Dominum nostrum. Cui. MISSA IN DOMO CUJUSLIBFT Þ, Lectio sancti Evangelii Secundum Lucam ©, Diebus illis dixit Dominus Jesus turbis $imilitudi- nem hominis cujusdam divitis. Uberes ſructus ager altulit, ct cogitabat intra $e dicens : Quid faciam, quod non habeo quo ſructus meos congregem ? Et dixit : Hoc faciam. Destruam horrea mea , et majora faciam; et illuc congregabo omnia que nata sunt mihi, et bona mea; et dicam anime mer : Anima, habes multa posita in annos plurimos. Requiesce, comede, bibe, epulare. Dixit autem ili Deus : Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te; que autent parasti, cujus erunt? Sic est qui $ibj thesaurizat, et non est in Deum dives. Dixitque ad discipulos $uos : Ideodico vobis, nolite 80lliciti esse anim: quid mandu- celis, neque corpori quid vestiamini, Anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Considerate corvos, quia non Seminant neque metunt,quibus non est cellarium nequehorreum ; et Deus pagscit illos. Quanto magis vos plurisestis illis ? p INCIPIT MITSSA. Protector in te sperantium Deus, et subditarum tibi mentium custos, habitantibus in hac domo ſamo- lis tuis ill. propicius adesse dignare: Veniat super eos sperantes a te benedictio, ne-subvertas : ut pie- talis tux repleti muneribus, in tua gratia el in tuo nomine l#ti 8emper exultent. | Secrela. commendaverunt, tam pro vivis, quam et solutis de- y Suscipe, Domine, quazsumus, preces et hostias bito mortis, quorum eleemosynas erogandas Suscepi- IQus, vel quorum animas ad memorandum conscrip- simus, vel quorum nomina super $anctum altarium scripia adest evidenter : concede propicius, ut hc Sacra oblatio mortuis prosit ad veniam, et vivis pro- ficiat ad salutem ; et fidelibus tuis, pro quibus obla- tionem offerimus, indulgentia tuz pielatis succurrat. Dicitur Secreta alia. Preces nostras, clementissim2 Deus, benignus * Sequens Lectio non legitur in epistola ad Colos- $enses, neque in Libris sacris : sed est farrago ex Scripturz® verbis contexla. b Muris aliquando ſuisse ut in domibus privatis, sive pro infirmis, seu pro aliis causis, Sacra celebra- rentur, teslis est, preter alios. Paulinus, in libro de lamulorum tuorum ill., et muro custodiz tuz hanc domum circumda ; ut a adversitate depulsa, sit hoc 8emper domicilium incolomitatis et pacis. Per. Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, be- nignus indultor in secrelis officiis nostris, et in hanc domum manentibus presentie tuz concede cus10- diam, ſamili;e tux deſensor, ac totius habitaculi bu- jus habitator apparcas. Vita saneli Ambrosii, qui Rome, trans Tiberim, apud quamdain clarissimam matronam invitatus, Sacrili- cium in domo obtulit. e Hoc Evangelium videtur potius referendum ad missam $equentem, quam ad Superiorem de mor- Luis. LECTIONES DOMINICALES. MISSA DOMINICALIS, Lectio Hiezechiel prophet Factum est verbum Domini ad me dicens ; Quid est qaod inter vos parabolam vertitis in proverbium istud in terra Israel dicentes : Patres comederunt uvam acerbam, el dentes filiorum obstupescunt ? Vivo ego, dicit Dominus Deus, ecce omnes anime mez $unt. Ut anima patris, ita et anima filii mea est. Anima quz peccaverit ipsa morietur. Et vir, si ſuerit justus, et ſecerit judicium et justitiam, de rapina non comederit, et ocnlos $u0s non elevaverit ad idola domus lsrael, et uxorem proximi $ui non Vio- laverit, et ad mulierem menstrualam non accedat, et hominem non contrislaverit, pignus debitori red- diderit, per vim nihil rapueri:; panem Suum esurienti dederit, et nudum operuerit veslimento; ad usuram non commodaverit et ainplius non acceperit ; ab ini- quilate averterit manum $Svam, judicium verum fece- rit, inter virum et proximum; in preceplis meis ambulaverit, et judicia mea custodierit ut facial veri- latem : hic justus est, vita vivet, ait Dominus Deus. Epistola Pauli apostoli ad Galatas. Fratres, fructus autem $piritus est carilas, gau- dium, pax, longanimitas, bonitas, benignitas, ſides, modeslia, continentia *. Adversus hujusmodi non cst lex. Qui autem $unt Christi, carnem $uain crucilixe- runt cum vitiis et concupiscentiis. Si spiritu vivimus, spiritu et ambulemus. Non efficiamur inanis glorie cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes. Fraires, etsi przeoccupatus ſuerit homo in aliquo de- licto, vos qui spiritales estis, hujusmodi instruite in S$piritu lenitatis, considerans le ipSum, ne ct tu len- teris. Alter alterius onera portale, et sic'adimplebitis legem Christi. Lectio Sancti Evangelii $ecundum Mattheum. Diebus illis, accedens unus de Scribis ad Domi- num Jesum, et dicit illi : Magister bune, quid boni ſaciam, ut habeam vitam elernam ? Qui dixit ei: quid me interrogas de bono? Unus esi bonus Deus. Si autem vis ad vitam ingredi, serva wandala. Dicit illi ; Que? Jesus autem dixit : Noun homicidium fa- cies, non adullerabis, non facies furtuin, noo falsum le>limonium dices ; honora patrem et matrem, et di- liges pgximum tuum Sicut leipsum. Dicit ill; adu- lescens : Omnia hec custodivi, quid adhuc mibi deest? Ait illi Jesus :;Si vis perfſecius esse, vade, et vende quz habes, et da pauperibus, et habebis the= S:1rum in celv, et veni, Sequere me. Cum audisset autem adulescens verbum, abiit trislis. Erat enim habens multas possessiones. Jesus autem dixit disCi- a Hic novem tantum fructus Spiritus Sancti, ut in Graco; in Lectionariv Luxoviensi decem, ui pa- ventia, longanimuias. d [linc colligitur, missam, $1 non gemper, <:altem A pulis suvis :- Amen dicv vobis, facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem jutrare in re- gnum celorum. Auditis avtemn his discipuli miraban- tur valde, dicentes : Quis ergs poterit salvus esse ? Aspiciens autem Jesus dixit illis * Apud Lumines hoe impossibile est, apud Deam autem ownia possibilia Sunt. Tunc respondens Petrus dixit ci : Ecce nos re- liquimus omnia, et secuti sumus te : quid ergo erit nobis? Jesus autem dixit illis : Amen dico vobis, quod yas qui secuti estis me, in regencratione, cum $ederit Filius hominis in sede majestatis $u#, $ede- bitis et yos super sedes duodecim, judicantes duode- cim tribus Israel. Et omnis qui reliquit domum, vel ſratres, aut svrores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propler nomcn meun, B centuplum accipiet, ct vitam #ternam possidebit. Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi prim)., INCIPIT MISSA, Collectio post prophetiam Þ, Domine Jesu Christe, Spes et salus humani gene- ris, qui ad nos veniens ex alto visiiare dignatus es, et de antiqua morte peccati per miscrationis we mysteria redemis>li ; qui inluxisti nobis, qui erraba- mus in tenebris, et vitalem diem in umbra mortis Sedentibus intulisti ; respice, Domine, et dirige pedes nosLlros in viam pacis. Per. Prefatio. Domine Deus inconprehensibilis et inenarrabilis, qui dixisti : Non veni vocare justos, sed peccatores ad penitentiam ; et cum profectu nostro non egeas, gaudes taimen super peccalorem pxnitentiam agen- tem, quia non \is mortem peccatoris, sed ut conver- tatar et vival. Converte nos, Domine, ad te et con- vertemur. Converte nos Deus salutaris noster, et ne perdas nos cum peccatis nostris, ne tradas nos in finew. Ne intres in judicium cum $ervis tuis, ne tra- das bestiis animam confitentem tibi, memento con- gregationis luz, et dirige nos in via recta. Doce nos, Domine, ſacere voluntatem tuam, quia tu es Deus noster. Statue pedes in consummatione, ut te adju- vanle vincamus antiqui hostis insidias, ut liberi ab inſeslatione inimici, serviamus tibi in $anctilate et justitia omnibus diebus vite nostre. Collectio. Domine Deus omnipotens, qui salyos facis speran- tes in le. Tu clementissime, qui revocas errantes ; lu misericordissime, qui non despicis peccatores ; lu, Domine Pater, cum cecideril justus, manum appo- nis ; tu excelsus in celis, habitare promisisti in ter- ris, ubi sunt congregati in tuo nomine duo vel tres ; aliquando, inchoatam ſuisse a lectione propbetiee, quemadmodum in Parasceve incipit missas Pregan clificatornm. Confer tres alias mis8as douminicales inſerius, ubi si\militer Prezſaliv post propbetiam. 547 APPENDIX AD OPERA S. CERMANI PARISIENSIS. 548 te, Domine, tenemus promissorem, ut des veniam A plex affectus, patientia ſortis, obedientia porseve- peniteutibus. Te inveniant omnes qui querunt te. Tn rex glorize Christas, W rex omnis terre Des, ty rex virtutum. Te perscrutatorem conscientiarum nostrarum $cimns : ideo et veniam petimus delict»- rum. Tu magnus Dominus ct laudabilis valde. Te precamur, ut sis nobis propicius. A te speramus. Averte ſaciem tuam a peccatis nostris, et omnes ini- quitates nos([ras dele. Te obsecramus, qui premia paras justis, da yeniam peccatoribus. Tibi confitemur mala nostra, ut mereamur consequi bona tua. Post nomina. Domine Deus Abrabam, Deus Isaac, Deus Jacob, Deus patriarcharum, prophetarum, apostolorum el martyrum, omaiumque sanctoruw, Sicut pro piissima rans, pax perpetua, mens pura, rectum ct munjum eor, volunias bona, conSrientla gantta, compuncitio Spirilalis, virtus anime, vita inmaculata, iurepre- hensibilis ; consummatoque viriliter cursvu, in tuum ſeliciter mereamur intrare regnum. Cui merito. [ectio Apocalypsin sancti Jobannis ©. Ego Johannes vidi sedentem $uper thronum, et in dexlera sedentis $uper thronum, librum seriptum in- tus et ſoris, signatum sigillis seplem. Et vidi ange- lum fortein, priedicantem voce magna, et dicentem : Quis es dignus aperire librum, et solvere $Signacula ejus? Et nemo polerat. Et ego flebam multum, quia nemo dignus inventus est aperire hbrum, et videre euu. Et unus de senioribus dicit mihi : Ne fleveris, misericordia wa dedisii eis voluntatem veniendi ad B Ecce vicit Leo de tribu Juda, radix David, aperire le; ils, clementissime Pater, da $ervis tuis intelle- elum, viriutem, et possibilitatem, ut tibi 8ecundum voluntatem tuam serviamns. Spiritus tuus bonus de- ducat nos in via recta. Da incipientibus perſectionem, da paervulis intellectum, da currentibus adjutorium. Da negligentibus compunctionem, da tepidis $piri- tum ſerventem, da perſectis bonam consummatio- nem. Loquatur os nostrum laudem tuam, et per $in- gnlos dies benedicaimns te, et landemus nomen tum in eterna s:cula $xculorum. Ad pacem. Deus pax et caritas te deprecamur; Domine $an- cite, Pater omnipotens, eterne Dens, libera nos ab omni temtatione, adjuva nos in omni certamine, eonsolare in omni tribulatione. Da nobis patientiam C in adversis, da nobis ut te puro corde adoremus, libi munda conscientia p$allamus, tibi tota viriute gerviamus. Te benedicimus, Trinitas $Sancta, libi gralias agimus, te per $singulos dies laudamns, te deprecamur, Abba Pater. Suavis Sit libi laudatio nostra, Silque acceptabilis oratio nostra. Contestatio. Vere dignum et justum est, Domine Rex cwzle- Stium, Rex regum, Deus deorum, et Dominus domi- norum, libi gratias agere, laudum hostias immolare. Exaudi orationem et deprecationem famulorum ſa- mularumque twarum; auribus percipe lacrimas eo- rum, Abb: Pater. Imple nominis tui officium svper ſamulos et famulas tvas; tw eos rege, lu protege, tu conserya, tu Sanclifies, tu guberna, tu consolare. D Sicut non es dedignatus congregare et Yocare Cos ; ita tuo inflammentar amore, ul a te non despiciantur, Domine clementissime, et piissime Pater. Oro te, Domine, non pereat in nobis ſactura redemtionis ct yocatio tua : Sicut vocasti errantes, ita custodi in hoc ovili habitantes. Proecamur te, Domiuc $ancte, Pater omnipotens, wzilerne Deus, exaudi famulos luos, quia benigna ex{ misericordia tua. Concede eis ut tuo sancto Spiritu inflammentur, tua virtute (ir- mentur, tuo splendore inluminentur, tna gratia re- pleantur cum two adjutorio proficiant. Dona eis, Domine, fidem rectam, caritatem perſectam, humili- latem veram, Concede, Domine, ut $it in nobis sim- « xc est illa prophetia, de qua superinus inentio; librum, et Septem $iguacula ejus. Et vidi, et ecce in medio throni et quattuor animalium et in medio $e- niorum Agnum staniem quasi oecisum, habenitem cornua gseptem, et oculos septem, qui sunt spiritus Dei missi in o0mnem terram. Et venit, et accepit li- brum : et qualtuor animalia, et viginti quattuor $e- niores ceciderunt coram Agno; et cantant novumn canticum, dicentes : Dignaus es aperire librum, et Signacula ejus, quoniam occisus es, et redemisti nos Deo in Sanguine tuo. Et omnes audivi dicentes : Se- denti in throno et Agno, benedictio, et honor, et glo- ria, et potestas in seculs seculorum amen. Qui habct auremn audiat, quid Spiritus dicat Ecclesiis. MISSA DOMINICALIS, Epistola Pauli apostoli ad Corinthios Fraires, cum ergo Chrisius predicatur quod a tnortwis resurrexit, quomodo dicunt quidam in vobis, quoniam revurrectio myrtuorum non £8t? Sj autem resurrectio mortuorum non est, neque Christus re- SUrTexit. Si autem non reSurrerit, Sine causa el ergo el predicatio nostra, et fides vesira vacua. Inveni- mur autem falsi testes Dei ; quoniam testimonium diximus adversvus Deum, quod suscitaverit Chriztam, quem non SuSCIlavitl. Si enim mortui non regurgunl, neque Christus regurrexit. Quod $i Christus 101 re- Surrexit, Sine cansa et (ides ve-tra est, et adbuc cslis in peccatis ve-tris. Ergo et qui dormierunt, in Chri- £1 peri-runt. Si in hac vila $ola in Christo speran- tes $tU111u$ tantum, miserabiliores SUumus omnibus hominibus. Quoniam in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes viviſicobuntur. Lectio Sancli Evangelii Secundum Mattheum, Viebus illis, convocatis ad 8e Dominus Jegus tur- bis, «lixil eis : Audite et intelligite. Non quod intrat in 0s, coinquinat hominem; $ed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Tune acces8erunt di- scipuli ejus, &t dixcrunt ei: Scis quia Pharisei, 2 dito hoe verbs, Scanda izati gunt. At ille re$pordens ail : Omnis plantati», quam non plantavit Pater mens cxlests, eradicabitnr. Sinite illos, cxci 8nnt, duces cxcorum. Crcus autemn $i cexco ducatum preslel, ambv in ſoveamn cadunt. Respondens aulem Petrus dixit ei : Edissere nohis parabolam istam. At ille $49 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. -- LECTIONES DOMINICALES. 559 dixit : Adhue et vos ine intellectu estis? non intelli- A gutavit in ctrro. Cujus dono vidua benedixit in oleo, gitis -quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in geceesum miltitur? que autem procedunt de or, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. he ecorde enim exennt cogitationes male, homicidia, advlteria, ſornicationes, furta, falsa tevtimonia, blasphemiz ; hc sunt que coinquinant hominem. Non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem. Ecrgssus 1nDE Dowinus JeSUS gecessit In paries Tyri et Sidonis : et ecce mulier Chananea, a finibus illis egressa, clamavit, dicens ei: Mi-erere mei, Domine, fili David; filia mea male a demonio vexalur. Qui non respondit ei verbuin. Et accedentes discipuli ejus fogabant eum, dicentes : Dimitte eam, quia clamat post nos. Ipse autem respondens ail : ipsius vivificationem Helisens vidit in sepulery. Cu- Jus patientiam Hieremias docuit in lacum, ipsius mi- 8ericordiam Zerobabel predicavit in reditum. Cujus opus Patriarcharnm forma dislinxit, ipsius propicia- tionem $acerdotum preparatio declaravit. Cujus lon- ganimilatem judieum #quitas protulit, ipsius 8apien- tiam regum vila deservit. Cujus spiritum propheta- rum veritas adprobavit, ipsius adventum Zaccharias castigatus ostendit, Cujus introitum Johannes pra- cursor admonuit, ipsius nativitatem Virgo protulic, Stella precessit. Angelorum vox Sacra Cecinit, pagto- rum pervigil sollicituda pervidit, magorum tripertita oblatio muneris honoravit. 'Cujus passionem mumlus non 8ustinuit, $ol reſugit. Cujus resurrectionem ad- Non $um missus nisi ad oves que periernat domus B 8istentes 8ustentaverunt angeli, cum regurgentem Israel. AL illa venit, et adorabat eum dicens : Do- mine, adjuva me. Qui respondens ait : Non est bo- num $umere panem filiorum, et mittere canibus. At illa Jixit : Etiam, Domine, nam et catelli edunt de mensa dominorum $yvorum. Tunc respondens Jegus ail illi : Omulier, magna est fides tua; fiat tibi sjcut vis. Et Sanala es!l filia ejus ex illa hora. INCIPIT MISSA Oremus, ſraires carissimi, unianimes atque con- cordes, ut Ecclesiam £uvam Dominus in pace consli- tuat, clerum 8uum c#les1ti benedictione circumdet, plebem suam donis repleat $piritalium gratiarnm ; ut quietam vitam agentes, #terno Domino inlibate $erviamus. Collectio. Sempiternum Dominum, infinitum, ingenivum, iumortalem, devoiz meunlis, desideriorum cordis ha- bilatorem deprecemur, ut Ecclesiam sanctam catho- licam perpetua defensione tueatur. Pos nomina. Domine Deus dilectionis et pacis, in cujus deztera Salus nostra est, prasta ut ad te non ore lantum, $ed et corde vigilemus. Timorem 1tui nominis nostris emilte visceribus, et amorem inſunde pectoribus. Per. Ad pacem. Presta nobis, Domine, in domo tua Sancla unani- mitate viventibus pacem habere quam tradimus ; pa- cein Servare quam SUumimus. Conteslatio Vere dignum et yjustum es, omnipotens Deus, per Christum Dominum nostirum. Cujus vocem Adans audivit, et timuit ipsius aspecium ; Abel quzesivit, et meruit. Cujus nomen Enoch credidit, et vocavil ; ipsius gratiam Noe justilicatus invenit, Cujus bene- dictionem Abraham vocatus accepit, ipsius caritatem Isaac probatus agnovit. Cujus sanclilicationem Jacob electus emeruit, ipsius ignem Moyses miratus in- S$pexit. Cujus ducatum Jesus Sibi conscius adoravit : ipsius Suavilate Debbora cantlavit in voce. Cuyjus po- lentiam Gedeon probavit in vellere : ipsius fortitudi- nem Samson ostendit in crine. Cujus majesfatem Samubel vidit in sancto, ipsius magnitudinem David exultavit in tywnpano. Cujus honorem Salomon glo- rilicavit in templo, ipsius ascensionem lelias preti- glorificaverunt 8ancti. Cujus regnum universum ca- lestium el lerresiriam inſernorumque concentum , onimalium, s8eniorum, signalorum, inces8abile voce proclamabant dicentes : Sanctus, MISSA DOMINICALIS. Lectio Malachie prophetz, dominicalis legends. Hee dicit Dominus : Inferte omnem decimam in horreum meum, et sit cibus tn domo mea, et pro+« bale me $uper hoc, dicit Dominus. Si non apefuere vobis calaractas czli, et effudero vobis benedictio- nem usque ad abundantiam : et increpabo pro vobis devorantem, ct non corrumpet fructum terre vestre, nec erit sterilis vinea in agro, dicit Dominus exetci- tuum. Et beatos vos dicent omnes gentes. Fritis C enim vos terra desiderabilis, dicit Dominus exerci- tum. Invaluerant super me verba vestra, dicit Do- minus, et dixistis : Quid locuti sumus contra fe? Dixistis : Yanus est qui servit Deo. Convertimini, et videbitis, qui sit inter justum et impium, et inter zervientem Deum et non servientem el. Ecce enim dies veniet succensa quazi caminus, et erunt omues superbi et omnes facientes impietatem stipula, et in- Nlammabit eos dies veniens. Et orietur vobis timen- tibus nomen meum $01 justitize, et $2nitas in pinnis ejus. Ecee ego miltlam vyobis Hleliam prophetam, an- tequam veniat dies Domini magnus et terribilis. Et cynvertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum ; ne ſorte veniam et percutiam terrain anathemate, ait Dominus Deus. | pigtola Pauli apostoli ad Romanos. Fratres, non ergo regnet peccatum in vesiro mor- tali corpore, ut obediatis coucupiscentiis ejus. Sed 1eque exhibeatis membra vestra arma iniquilatis peccat»; $ed exhibete vos Deo tamquam ex mortuis viventes, et membra veetra arma juslitiz Deo. Pec- catum enim vobis non dominabitur. Non enim $ub lege eslis, sed sub gratia. Quid ergo ? peccabimus quoniam non Sumus $ub lege, sed $ub gratia? Abit. Nescitis cui exhibuistis vos Servos ad obedicudiuan, servi eslis ejus cui ubeditis, Sive peccati :u mortem, Sive obeditionis ad justitiam? Gratias autem Deo quod fuistis servi peccali, obedistis auten! ex corde in eam formam doctrine, in qua traditi estis. Libe- bol APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 532 rati autem a peccato, $ervi facti estis juStitiz, per A Patrem omnipotenlem, qui clamantes ad $e clewen- Jesum Christum Dominum. Lectio $ancli Evangelii 8ecundum Mailtheum. Simile ſactum est regnum cxlorum homini, qui se- minavit bonum $emen in agro $u0. Cum autem dor- 'mirent homines, venit inimicus ejus, cl supersemi- navit zizania in medio tritici, et abiit. Cum autem crevisset herba et ſructum ſecisset, tunc apparuerunt zizania. Accedentes autem $ervi patrisſamilias dixe- runt ei : Domine, nonne, bonum semen Seminasli in agro tuo? unde ergo babet zizania? EL ail illis : Ini- micus homo hoc ſecit. Servi autem dixerunt ei : Vis imus, et colligimus ea? Et ait illis : Non, ne forte colligentes zizania, eradicetis simul cum eis et riti- cum. Sinite utraque crescere usque ad messem ; et ter exaudH, et sperantes in se non dereliuquit. Collectio. Quam magna est misericordia tua, Domine, sub- venire captivis, miseris parcere, indulgere peccanti- bus, peregrinos consolari, oppress0s $ublevare, ro- gantes audire ; non habentibus dare, veniam peccau- libus dare, genles barbaras ad invocationew uominis tui convertere. Ad illam miser;cordiam converte nos, quam rogantibus nobis pius et misericors Deus exau- dire digneris per interventum $anclz Marie. Post nomina. Czlestium vitz z#terne adoremus Dominum, fra- tres carissimi, 8uppliciter deprecemur, ut populuw Suum semper ubique custodial, protegat atque de- in lempore messis dicam messoribus : Colligite pri- B ſendat, principes mitiget, potestates gubernet, ju- mum 2zizania , et alligale ea in ſasciculos ad combu- rendum, triticum autem congregale in horreum meum, * Locutus est dominus Jesus in parabolis ad tur- bas, et 8ine parabolis non loquebalur eis, ut imple- retur quod dictum est per prophetam dicentem : Aperiam in parabolis os meum, eructuabo absconsa a conslitutione mundi. Tunc dimissis turbis, venit in domum ; et accesserunt ad eum discipoii ejus, dicen- tes : Dissere nobis parabolam zizaniormn agri. Qui respondens ait : Qui seminat bonum semen, est Filius hominis. Ager autem est mundus. Bonum yero Semen hiji $unt fGlii regui. Zizania aulem filii sunt nequam. Qui seminavit ea, est diabolus. Messis vero conSummatio sxculi est : messores aulem - angel gunt. Sicut ergo colliguatur zizania, et igne combu- CG runtur, sic erit in consSummatione S#culi. Mittet Filius hominis angelos snvs, et colligent de regno ejus omwnia scandala, et eos qui ſaciunt iniquitatem, et witlent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus et $tridor dentium. Tunc justi ſulgebunt $icut $ol in regno Patris eorum. Qui habet aures audiendi, audiat. INCIPIT MISSA. Collectio post propheliam. Benedicte, sancte Deus Israel, visita plebem tuam, benedic populum tuum, et libera eum a peccalis eo- rum, et prxsla, Domine virtutum, ut de manibus inimicorum nostrorum liberemur, et libi soli servire mereamur cum justitia et Sanctilate omnibus [diebus] nostris : et dirige pedes nostros in via pacis, ut vo- luntatem tuam in omnibus implere possimus. Per. Preſatio. Oremus Dominum, dilectissimi nobis, qui ainara nobis adveniuut tempora et periculosi adproximaut anni. Mutantur Þ regua, vocantur gentes : excidit carilas, exSurgit iniquilas : increvit cupiditas, prx- valuit impietas; et in miserorum crealura fugit. Dum ergo lempus est, converlataur ad Dominum, flecta- mus genua, curvemus cervices, rugemus Deum « Hzec Lectio es sine litulo in exemplari, ubi pri- mus hnjus Lectionis versus minjo descriptus est, ut nempe ect indicio hc non conSequenter legi apud Matthenm fn cap. x11. b tizc fortasse dicla Sunt, cum vel Franci in Gal- dices regat, nocentes reprimat, hostes repellat, la- borantibus opem tribuat, oppress0s liberet, vinctos dimiltat, captivos revocet, lapsos restituat, contritos ſoveat, languidos curet, cunctis misericordia subve- niat, pius et misericors Deus preces uostras propi- Ciatus exaudiat. Ad pacem. Deus pater omnipolens, bonus ac mitis es, qui Dominum nosirum Jesum Christum hoc sedem 1z1i- ti cum ergo quis aScensurus Cs in celum pacem - Suam dare nobis, pacem $uam relinquere $ervis suis. Respice, Domine, $sanciz Ecclesiz tuz catholicx $i- gnum pacis inpone. Fiatin virtute quod de ea dicitur, et quo litulus impleatur. Pacem teneant sacerdoles, pacem habeant divites, pacem habeant pauperes, pace gaudeant locupletes; pace milescant barbare nationes; pacem videaut liberi, pacem sentiant servi; pacem cogitent reges, pacem faciant principes, pacem tuam, omnipotens, da nobis, per intercessio- nem bealissimi Johannis Baptistz mereamur accipere. Conteslatio | Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, qui cum palribus nostris veniam supplicantibus.......--- te, Domine, quia lempus est necesse Pzuitendi, u! non egrediamur alieni. O inagnam vallem Josaphat, ubi omnes ad judicium venient, ubi erit discussi0 inter justos et injuslos : ut cognoscantur mendaces et veraces in illo die judicii, ubi nulla est accusalio nec excusalio, ubi nec fides datur, nec ſides repel- D litur; ubi jus $0lvuntur, et peceatores ferro fixi tenentur. O magnum regem, qui de profundo bonos adducit, et malos repellit. Justi eligendi sunt, pec- catores torquendi , 'justi ad vitam, peccatores ad gehennam. Nec paler filium, nec lilius patrem Juge- bit : se unu$quisque lugebit nec ullus ulluw requiret, quia omnis cupiditas requiescet! 0 magnum diem judicii, ubi nec tortores deficiunt, nec mortui mo- riuntur! Timeamus dum vacat, ne timeamus ubi non vacat. Timeamus gehennam, que est in #ter- liam, vel Langobardi in Naliam irruperunt. © Locus corruptus. Forte legen'Jum , obsidem lett- lice nobis reliquisti, cum is ascensurus in calum rolull pacem, etc. 655 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DOMINICALES. 356 num malum : cum Deo vivamus, quod est in xternum A me; nudus, et opervistis me; infirmus, et visitastis bonum per Christum Dominum nostrum, cui merito. Item contestatio dominicalis. Vere dignum et justum est omnipotens Devs, te glorificare, et tibi cum timore et tremore immensas laudes canere, Deus noster, qui per Filium tuum Dominum nostrum genus humanum judicare dispo- Suisti. O quam magna et alla sapientia factum es hoc, ut ille Dominus noster Jesus Christus venera- bilis statu, et pretiosus forma judicaret, quam cru- delissima plebs Judzorum presumsit sauciare. Ille venturus est judicare qui penam $n$tinvit, ille ven- turus est judicare qui crucem portavit, ille veniurus est judicare, cujus latus Judaica perſidia vulneravit. Iile venturus manus tendit ad judicandum, ubi clavi conlixi sunt, et ipsa signa permanent in #tlernum, $icut scriptuim est : Videbunt quem transfixerunt, el plangent se cunciz tribus terre. Ibi erit tribulatio, et impiis condemnatio ; ibi erit juslis exullatio, et impiis condemnatio; ibi erit justis jocunditas, et im- piis verecundia; ibi erit justis gratia defusa, et plebs Judzorum erit conſusa. U quam gravis et laboriosa est dies illa! o quam terribilis et borribilis cst dies illa, dies irz, dies lribulationis et angusliz, dies cala- mitatis et miseriz, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulz et turbinis, dies tubz et clangoris; ubi cxlum cum terra contremiscit, et omnes jusli terribiliter conturbantur ; ubi omnis causa ventilatur, et unicui- que secundum opera sua dispensalur, per Christum Dominum nostrum, cui merilo, elc. ine; in carcere eram, et venistis ad me. Tunc res- pondebunt ei justi dicentes : Domine, quando te vi- dimus esurientem, et pavimus; sitientem et dedimus tibi potum? quando autem te vidimus hospitein, et collegimus te; aut nudum et cooperuimus? aut quan- do te vidimus iolirmum, aut in carcere, et veuiuwus ad te? Et respondens Rex dicet illis : Amen dico vo- bis, quamdiu fecistis uni de his fratribus meis wini- mis, mihi ſecistis. Tunc dicet et his qui a sinistris erunt : Discedite a me, maledicti, in ignem #ternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. E$urivi enim, et non dedistis mihi mandecare; sitivi, et non dedi- $tis mihi potum; hospes eram, et non collegistis me ; nudus, et non operuistis me; infirmus et in carcere, B et non visitastis me. Tunc respondebunt et ipsi di- centes : Domine, quando te vidimus esurientem, aut Sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum, vel in carcere, et non ministravimus tibi? Tunc respondebit illis dicens : Amen dico vobis, quamdiu non ſecistis uni de minoribus bis, nec mihi ſecistis. Et ibunt hi in Supplicium #ternum, jus aulem in vitam #ternam. INCIPIT MISSA. ; Collectio post prophetiam. Dirige, omnipotens Deus Dominator, gressus no- Stros in via pacis, et sensus nostros Cconrobora in mandatis tuis : visitet nos Oriens ex alto, et inlumi- nel eos qui in tenebris et umbra mortis sedent ; ut te adorent propter misericordiam tuam, te gequantur C propter veritatem tnam, teque desiderent propter { dulcedinem tuam, qui es benedictus Dominus Deus | Israel in unitate Spiritus sancti in szcula 82eculorum. ITEM MISSA DOMINICALIS. Epistola Pauli apostoli ad Colossenses, dominicalis legenda. Fratres; morliſicate membra vestra quz sunt super terram, ſornicationem, inmunditiam, libidignem, con- cupiscentiam malam, et avaritiam, quz est simula- crorum $ervitus : propter quz venit ira Dei $super filios incredulitatis. In quibus et vos ambulastis ali- quando, cum viveretis in illis. Nunc autem deponite vos omnia, iram, indignationem, malitiam, blasphe- - Miam, turpem sermonem de ore vestro. Nolite men- liri in invicem, expoliantes vos velterem hominem cam actibus $uis, et induentes novum, eum qui re- n6vatur in agnitione secundum imaginem ejus qui cr-avit eum, ubi non est gentilis et Judzus, circum- c:510 et pr:eputium, barbarus et Schyta, servus et L.ver, Sed omnia et in omnibus Christus. Lectio Saucti Eyangelii Secundum Mattheum. Diebus illis, dixit Dominus Jesus discipulis suis : Cum venerit Filius hominis in majestate $ua, el om- nes angeli cum eo; tunc Sedebit super 8edem ma- jesStatis 8uz, et congregabuntur ante eum omnes geites, et Separabit cos ab invicem, sicut Pastor se- g£regat oves ab haedis. Tunc dicet Rex his qui a dex- tris ejus erunt : Venite, benedicli Patris mei, possi- dete paratum vobis regnum -a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare; Sitivi, et dedistis mibi bibere; hospes eram, et collegistis Missa dominicalis *. Pronis mentjbus et totius corporis devotione por- recti, omnipotentem Dominum deprecemur, ut omnes incolas $uos unumque corpus Ecclesiz trina et unita plebem suam custodiat. Sacerdotibus pacem et c@n- cordiam, et universo clero perpetis minislerii gra- tiam largiatur, deſensionem pupillis, solatium viduis, continentiam monachis, mercedem operantibus ; esu- rientibus victum, vestitum nudis, zgrotantibus sani- latem, vinctis absolutionem , peregrinantibus pa- triam, navigantibus portum dignatus inpertiat : hy- militatem superbis, maleloquentibus emendationem, D P=nitentibus delictorum finem, peccatoribus veniam, in heretico errore viam veritatis ostendat. Collectio. Neum ineffabilis potentie , bonitatis inmens#, ſratres carissimi, deprecemur, ut sacerdotes, clerum ac populum $suum visitet, et tueatur : inluminet tvtam plebem 5suam, et illa qua redemit pielate, -$u2 mise- ratione conservet. Post nomina. Respice, Deus omnipotens, ad precem ſamiliz tuz, quze misericordiam tuam Sinceritatis officio et studio caritatis obtinere desiderant, atque muneris Lui do- num te adjuvante percipiant. * Lezendum Preſatio dominicalis. Ita enim vocabatur illa adhortativ post prophetiam , ut supra in prima missa dominicali. PaTrOL. LA XIL. J8 355 Ad pacem. Pacem tuam nostris leimporibus, bone Jesu, inla- bere, in qua est plevitudo dilectionis tuz, et presta ut pacem quain nuvic ore proferimus semper 8piri- tali $ensu conservare Mereamur. Conteslatio, Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, qui peccato primi parentis hominem a $alutis ſfinjbus exulantem, pielatis indulgentia ad veniam vitamque revocasti, millendo nobis Unigenitum tuum Salvato- re: nostrum, per quem languores nostros curares, peccata dimitteres, potentiam hostis antiqui conte- reres, inſernorum nexus resolveres, paradisi portas aperires, ſidem innovares, vitam mortuis redderes, Dei filios faceres, et ad cxlestia regna perduceres Dominus noster Jesus Christus. Cui merito. Alia Contestatio. Vere dignum et justum es!, omnipotens Deus per Christum Dominum nos(rum. Qui videns bumani generis ſabricam , hostis antiqui extinguentis falla- ciam, in terra descendit Dominus noster Jesus Chri- $tus, utero conceptus est virginali, Deus et homo processit. Homo videtur in corpore, Deus autem ma- nifestatus est in virtute. Homo ſuit quando cum Ju- deis ambulavit; Deus autem maniſestatus est quan- do paralyticum triginta octo annorum $0lo verbo cu- ravit. Homo ſuit ad ſrequentiam nuptiarum ; Deus aulem maniſeslatus es: quando aquas convertit in vinom. Homo ſuit quando ad piscinam Sjloe cum discipulis venit; Deus autem maniſestatus est quando ca2cum a nativitate inluminavit, Homo ſuit quando mulier peccalrix lacrymis pedes. lavit ; Deus aulem manifestatus es quando eam a profluvio sanguinis liberavit. Homo fuit. quando in nave dormivit; Deus autem maniſeslatus est quando ventibus in mare ut quiescerent imperavit. Homo ſuit quando Maria et Martha pro ſraire eum rogabant; Deus aulem mani- ſestatus est quando Lazarum quatriduanum de mo- numento resuscitavit. Homo fuit quando in cruce pependit ; Deus autem maniſestatus est quando ter- tia die resurrexit a moriuis, 8edit ad dexteram Palris, interpellat pro peccalis nostris. Quis nog limeat talem Dominum Regem #ternum, aut quis non prostralus adoret? cui merito, MISSA DOMINICALIS. Epistola Pauli apostoli ad Romans, dominicalis legenda, Fratres, hoc ext verbum fidei quod predicamus : quia $i confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde wo credideris, qued Devs illum $uscitavit a moriuis, salvas eris. Corde enim creditur ad justi- liam, aure auiem conſessio fit ad galutem. Dicit enim Scriptura : Omais qui crediderit in illum, noo confundetur. Non enim est distinctis Judzi et Greci. Nam idem Dominus omnium, dives in omnibus qui invocant eum. Umnis enim qui invocaverit nomen bomini, salvus erit. Leetio sancti Evangelii 86cundum Mattheum. Omnia ergo quecumque vulis ut faciant vobis bomines, et vos facite eis. Hixc est enim lex et pro» phelr, lutrate per anguslam portam, guia lata porta APPENDIX AÞB OPERA S. GERMANI PARISIENSIS, A et spatiosa via que ducit ad perditionem, et multi 530 Sunt qui jntrant per eam. Quam angusla porta et arla via que ducit ad vitam, et payei svntl qui inveniunt eam. Adtendite a ſalsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem [8unt] lupi rapaces. A fructibus eorum cognoscetis eos. Nuim- quid eolligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus ? Sic omnis arbor bona fructus bonos ſacit; mala au- tem arbor fructus malos facit. Non potest arbor bona ſructus malos facere, neque arbor mala ſrictus bonos ſacere. Omnis arbor que non facit fructum honum, excidetur, et in ignem milletur. Non omnes qui dicent mihi, Domine, Domine, intrabunt in re- gnum c#loruin ; 8ed qui faciunt voluntatem Patris mei qui in czlis est, ipsi intrabunt in reguum czlorum, Incipit Apologis. Ante oculos tuos, Domine, culpas quas ſecimus, et plagas quas excepimus conſerimus. Minus est quod patimur, majus est quod meremur. Peccali penam sentimus, et peccati pertinaciam non vitamus, In flagellis twis, Domine, ſragilitas noslra vincitur, ef iniquitas non mutatur. Mens egrota torquetur, et cervix dura non flectitur. Vita in dolore suspirat, et in opere non inmendat. Si expectas, Domine, non corrigimus ; si vindicas, non duramus. Gonfitemur in conſractione quod lzesimus. Si oppresseris manums facienda promittimus ; si suspenderis gladium , pro« missa non facimns. Si ferias, clamamus ut parcas; si ſternum peperceris, te provocamus ut lerias. Si an- gustia venerit, tempus petimus penitendi ; si misericors C dia venerit, abutimer penitentia ab misericordia. Te volumus observare quod jusseris ; te nolumns obaudire quod ſeceris. Habes, Domine, conſitentes reos. Parce quia pius es, quia tibi multa miseratio perabundal. Presta, Domine, sine merito quod rogamns, qui fe- cisti ex nihilo qui rogarent : quia [justis] premil tribues, et peccatoribus veniam non negasti. Rogo, inclite Pater... ... INCIPIT MISS. Preſatio. Deum ac Dominum nostrum, fratres carissimi , deprecemur, ut custodiat in nobis opus redemptio- nis Sue; et qui vitam nostram emere $ua morle dignatus est ad #ternam nobis heatitudinem conse- quendam, donet pacem temporibus nostris, castita- tem cordis et corporis, decessum vitiorum , Succes» Sionem vYirtutum, desiderium ſuturorum. Per. Collectio. Domine Deus nosler, susCipe preees Supplicum, et ſainolorum tuorum orationes benignus evandi. Debemus deſerre ad publicum ecrimina, $i ad judi- cium nolumus Suslenere Lormenta. Debemus hum! - liari coram hominibus, si volumus coram ange »» gloriari. Debemus lugere in s$2culo , 8i yolumus Fe- gnare cum Christo. Debemus hoyorem experneie temporalein, i oblenere volumus gloriam Sempil”r- nam, Timeamus Deum occultum in conscientia Ie- Stem , ct publicum in examinatione CernsSOrem. Non ille qu:zerit pro iznorantia conſessionew , Sed pro wa 557 SACRAMENTARIUM GALLICANUM, — LECTIONES DOMINICALES. misericordia conſessorem. Fraires carigsimi , Do- A tibi filium genuisse, quem le festinabat offerre, minum deprecemur, ut sic absolvat pielas humiles, ut non puniat severitas contumaces. Per. Post nomiga. Offerentes Deo, ſratres carissimi, spiritalia munera, divinam clementiam deprecemur, ut has oblationes, quas in commemoratione Sanctorum el pro salule om- nium credentiuni offerimus, plena pietatis 812 digua- tione SUSCipiat, nostrum omnium preces exaudiat. Ad pacem, Deus vita credentium, regio vivorum, expectalio ſidelium, resurrectio mortuorum, captivorum re- demtio, zternitas redemtorum, beniguus indultor $upplicantium preces accipe , Suffragantjum inter- eessionibus mitigare, confitentium peccata dimille : et quos redemere dignatus es humilitate corporea, protegere digneris virtute divina. Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus, Devs Abraham, Deus [saac, Deus Jacob : cujus yerbo wiversa creata $unt, cujus spiritu omnia vunciantur *, una divinitas, et trina majestas; natura inseparabi- tis, persona individua; Deus unus et $01us, unitas triplex, inconprehensa conjunctio, indivisa digkipclio, quem unnm insubs(antialiter, trinum persoualiter nominamns, credimus, conſitemar. Tun es enim Deus, et non est secundum opera tua, Tu ſundasti terrain $1per aquam ; tu legem creaturis omnibus posuisti ; qui in. uno trinus appares, in tribus unus agnosceris : Pater ingenitus, Filius unus est generalus , Spiritus e rege deyotns pater, cum saerificio jam parato jbat et devotus filins cum sacerdolte perfects. Ita enim airumque $ibi yota contexerant, ut nec pater de filif volantate exset sugpectas, nec filius de palris voluntate esset 80llicitus. Consulit victima 8acerdo- tem, et perenssorem suum moriturus interrogat : Ecee adest ignis et !igna , ubl est ovis que est ad vietimam ? O expectacolum dignum Deo ! o invictum devotionis trinmphum , et magnum et {nviolabile 8a- eramentum. Devotio dicebat : Percule ; pietas cla- mabat : Parce. Mla provocabat, ista revocabat. Filiug tamen moriturns jacebat, non vincolis arduls inreti- tus, ed officium pietatis Indotus. Totls ergo pater visceribus in 80a viscera ſeriturus jnsurgit ; et nul- B jm devotionis suz afferre patitur tarditaitem , neg ex tarditate perdidit mercedem. Sed ecce divinitas , que jusserat ut feriret, iterum dicebat : Parce, parece, inquit , devote pater, parce, religiose percus- gor, parce, 8ine crimine parricida. Ego libens victi- mam tuam acceptavi; volum non reprovo, 8acrifi- clum laudo, fidem non repello, Tu quidem non per- imes fllium, $ed facti tui per 82cula manet exem=- plum. O qualem rem ! nec filius timuit vietima, nec pater inventds parricida : quoniam adventum Domini nostri Jesa Christi expectabat , anie cujus conspe- etum omnes angelij atque archangeli. Item Contestatio dominicalis. Vere dignum et justum est credentium populum corternus. Una tamen in 4ribus virus eb dignitlas, potestas, atque ita conjuncla (livisio : que tibi esget gloria in exlis, potentia in aquis , sapieanlia in (erris, virtus in abyssis, claritas in angelis, dignitas in pro- phetis, $ublimitas in evangelistis, auctoritas in apo- $tolis ; pietas in praceptis, placabilitas in templis, fe- $tivitas in holocaustis, largitas in minislris, per Dowi- num nostrum. Cui angelicus lammiſerus chorus lerri- bile exhibet obsequium : quem cherubin et seraſin auri” gam $edentem pavida subjectione mirantur ; ante cujus conspectum $ex quaterni Seniorum mirificus ordo $plendifſluam nitentium gemmarum coronam capitis verlice gestantium; animalium quoque divers)s numi- nom vultibus variataque lerga Evangelia una $ejungen- tes, perenne jubilatione conlaudantdicentes : Sanctus, J) Wis. T1 is Conleslatio de Abraham. Incipit Contestatio dominicalis dicenda. Vere dignum et justum est , omnipotens Deus, qui Abrahze famolo tuo unicumn filium, quem ipse dede- ras, in $acrificium tibi victimam es$6 jussisli. 0 Do- mine in promittendo fidelis, iu perficiendo liberalis, nune per $sterilem senem ſecundasti ; sed ut devotio e1probaretur in patre, afectio postponeretur in 80- bole, et qua futurum nesciebat affectum. Plus $iqui- dem gavisus est offerens tibi filium , quam promissum erediderit nasciturum. Pro hoe enim non Sibi , sed * Forte legendum , muniuniur. : b {linc patet hanc missam usitatam ſuisse ante ad- ditamentum Filioque, quod jain £rperius vidimus 1 sublimitatis preferre virtulem, et in filio migericor- dem predicare pietatem , per quem cuncta protulit, universa restituit. Sublata gunt amnia quz prophe- ticis vocibus a te mandaveras ; perſecta gunt cuncia , que de adventu tuz sublimitatis ante predixeras. Tu es Leo de tribu Juda fortis in prelio; tu catulus leonis resurgens victor a mortuis ; tu yerus agnus Dei, diu quzsitus ad viciimam , per cujus ganguinem placata sunt omnia; tu lapis angularis ediſicantibus Spretus, in Ecclesia2 capile conslitutus, admirabilis postiwodwp effectus, Tu sacerdos excelsus ef verus minister. Tu virga de radice Jesse prolata, Tu tem- plum rerum, quod pro nostra redemtions prodtra- tum est. Tu post triduum resurgens vivus a mor- itur in Noe rector arce, non gsolum Noe, sed Ecclesiz gubernator. In Abrabam fidelissimus patriarcha, in lsaac gloriosissima boslia patris, in Jacob summe patieatiz2 magister, in Jogeph migeri- cordie praedicator, in Moyse laudabilis dur, in Da- vid patriarcha preclarus, in Salomone abundantiss/- mus ſons $apientiz in Isaia auctor omnium propheta- rum, in Johanne primos baptista , in Siephano primus martyr, in Petro negantium fides, in Palo Spirites i, dum adversus inimicos $uos di- micans, Hur brachia illius 8uStentaret usque ad ves- peram ; illeque lumina levans ad caxlos, mox te auxi- liante, Domive, usque ad internecionem $uos per- cussit atque prostravit adversarios, Proinde te, Do- mine, subnixe deposcimus, ut taliter princeps noster in cunclis tuo jugiter fultus auxilio, innumeros per annos feliciter vigeat in regno. Per Dominum. Post nomiua. Dominator Domine , qui superstites atque defun- ctos, sicut volueris, misericors 1uo tenes in nutw, adesto precibus nostris; ut Sanctorum nominibus recensitis, illorum meritis adjuvemur, atque hxc $a- crificia, quz tibi offerimus, et viventibus proliciant ad Salutem, et defunctis opitulentur © ad requiem #ternam. His inlatis muneribus princeps noster et universus exercitus illius in omnibus victor ope po0- tiatur divina deprecantibus nobis. Et sicut olim Josue dum Septies cum tubis mcnia cireuit Hierico, ruen- libus muris ilico victoriam cepit de urbe; ita, Do- mine omnipotens Deus, orantes deposcimus, ut si qui ſortassis conati ſuerint principis nostri contraire im- periis, Sub pedibus illius tabescant ſeliciter vrostcati. Presla, Deus omnipotens. Ad pacem. Mediator cli et terr:ze, omnipolens Deus Jesns Christus, qui pacala atque pacilica hominum diligis corda, te supplices deprecamur ; ut pax jlla , quam D tenendam tuis reliquisti Apostolis, Jygiter perseve- rans nos1ris vigeat in cordibus : et sicut David quon- dam forti manu $purio percuss0 Golja pacem Saulis ſecit in populo, ita princeps noster te opitulante uni- versis devictis undique gentibus pacifice innumeros per annos $u0 feliciter splendeat in regno. Contestatio. Dignum et justum est, Domine Deus omnipolens, laudes vocum nostrarum , $i fas est, concentibus an- gelorum aptare, licet illi in cz#leslibus tc in personis irinum , unum Deum in Givinitate Sine cessatione Conteslationem , in qua de rege agitur, reſeri:us. d Hune ttulum, qui in exemplari deest, atque alios ejusdein miss2 titulos supplevimus. In hac missa Semper sermo e>! de principe, non de reg2. 561 SACRAMENTARIUM GALLiCANUM. — LECTIONES DOMINICALES 363 conlaudanies dJemonstrent. Sed nostra exilitas ter- A ut qu1 ante in deserta et arida s0litudine tenebamur, rigeno pulvere circumsepta , quomodo poterit de tuis inefſabilibus operibus saltim paucissima , etC., ut 8u- pra, pag. 378 (huy. edit. col. 559 versus medium). LEGENDIS COTTIDIANIS. Epistola Pauli apo$toli ad Romanos. Fratres, rogo vos ut observetis eos qui dissSensio- nes et offendicula, przter doctrinam quam vos di- dicistis, faciunt, et declinale ab illis. Hujusmodi enim Christo Domino nostro non $serviunt, sed $uo ventri , et per dulces sermones et benedictiones $e- Jucunt corda innocentium. Vestra enim obedientia in omni loco divulgata est. Gaudeo igitur in vobis, sed volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo. Deus autem pacis conterel Satanan sub pedibus vestris velociter. Gratia Domini nostri Jesy Christi vobiscum. Lectio sancti Evangelii Secundum Lucam. In illo tempore, factum est una dierum, sedebat Jesus docens, et erant Pharis:xi sedentes, et legis doctores qui venerant ex omni castello Galilee et J1dzr et Jerusalem, et virtus erat Domini ad sanan- dum eos. Et ecce viri portantes hominem in lecto, qui erat paralyticus, et quzrebant eum inferre, et ponere ante enum. Et non invenientes qua parte illum inferrent pre turba , ascenderunt svpra tlectum per tegulas, et submiserunt illum in medio ante Jesam. ( Quorum fidem ut vidit, divit : Homo, remittuntur tibi m— pecrata taa. Et coeperunt cogitare Scribe et Phari- 8xi, dicentes : Quis est hic? quid Jloquitur ? blas- phemal *. Quis potest dimittere peccala , nisi solus vitz paleſacto $alutari spiritu , rigaremur miss0 nobis Jesu Christo Filio two Domino Deo, Rege et Salvatore noslro, qui in se delicta nostra $usCipiens, et quic- quid homo antea peccaverat, sanguine $10 abluens, nativitalem novam credentibus et ad se conſugienti- bus paleſecit : in cujus ineffabili gratia gloriantes, quzesumus, Domine, ut statuas in via recta, quos fir- mastli per graliam per Christum Dominum nostrum. MISSA ALIA. Epistola Apostoli ad Galatas. Fratres, omnes nos maniſestari oportet ante tribu- nal Christi , ut reſerat unusquisque propria corporis sui prout gessit, sive bonum, sive malum. Quzeeum- que enim seminaverit homo, hzc et metet : quoniam B qui seminat in carne, de carne et metet corruptio- nem ; qui autem seminat in $piritu, de spiritu melet vitam #ternam. Bonum autem facienles , non deficia- mus. Ergo dum tempus halemus, operemur bona ad omnes homines, maxime aulem ad domesticos fidei, in Christo0. Lectio Sancti Evangelii secundum Matthenm. Diebus illis interrogavit Dominum Jesum unus Pha- ris&us legis doctor tentans eum : Magister, quod est mandatum magnum in lege? Ait illi Jesus : Diliges Dominum Denm tuum in toto corde tuo, et in lota anima tua, et in tota mente tua. Hoc est maximum et primum mandatum. Secundum autem simile est huic : Diliges proximum tuum sicut te ipsum. In his duobus mandatis universa lex pendet et prophetz. Deus ? Cognovit autem Jesus cogilationes eorum, et C Congregatis autem Phariszis, interrogavit eos Jesus respondeus dixit ad illos : Quid cogitatis in cordibus vestris ? quid est facilius dicere ; Dimiltuntur libi peccata, an dicere, Surge et ambula ? ut autem 8cia- tis quia filius hominis poltes!atem habet in terra di- mittere peecala, ait paralytico : Tibi dico surge, et tolle lectum tuum, ct vade in domun tvam. Et con- feslim surgens coram illis, tulit lectum in quo Jace- bat, et abiit in domum $1vam magnilicans Deum, et $tupor adprehendit omnes, et magnificabant Deum. MISSA COTTIDIANA DOMINICALIS. Placatus , Domine, quzsumus , quicquid meremur averte, nec apui te delicta nostra plus valeant , $ed misericordia tua Semper nos peccatores preveniat ; et per precem supplicem ita nos dignare respicere , et a cunclis iniquitatibus nostris emunda. Secreta Þ. Prxsta populo tuo, Domine, quasumus, Cconsola- tionis auxilium , da veniam peccatis nostris, et ab omni nos iniquitate custodi, et quia humana ſragili- las incessabiliter meretur offensa, celerius in tua misericordia gandeamus. Contestatio. Vere dignum et justum est omnipotens Deus, te $emper cultu servitutis humane laudare, qui divinis inuneribus tuis , et c:elestibus beneſficiis in nostra hu- wilitate largus ad Jucem nos de tenebris revocasti : « Non dubito quinleg. Sit ut in Vu'gala : (is est hic qui [oquitur blasphemias. Nihil tamen mutare visum est. b Secret:z ejusmodi oraliones SUN ex ritu Ro- dicens : Quid vobis videtur de Christo ? cujus filius es{ ? Dicunt ei, David. Ait illis : Quomodo ergo Da- vid in $piritu vocat eum Dominum, dicens : Dixit Dominus Domino mes, sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ? Si ergo David vocat eum Dominum, quomodo filins ejus est? Et nemo poterat respondere ei verbum, neque aus0s ſuit quisquam ex illadieeum amplius interrogare. ITEM MISSA DOMINICALIS. Omnipotens sempiterne Deus, cui potestas est 8ine fine miserendi, respice propitius ad humilitatis noslr:2 supplicem 3ervitutem, quam ante te per precem Subjectam prictendimus, et preasta ut tibi s1bditas ment(es perpetuum deſensionis servel auxilium. Secreta. Deus © in te sperantium ſortitudo, adesto propi- cius invocationibus nostris; e: quia Sine 1e nihil potest mortalis inlirmitas, przesta auxilium gratie lu#x, ut jn Sequendis mandatis tuis, et voluntate tibi et actione placeamus. Contestatio. Vere dignum et justum est omnipotens Nevus, per quem Moyses famulus tus populum $yam eduxit in Christi triumphum per baculum crucis. Unde et bap- tismum ejus significavit in mundo. Inpe Maria ca- nebat in tympano, unde passiv Chris veneranda mano, ut syperins observatum. | © fIzc ex Sacramentario Gregoriano ad Dominicam primain post Pentecosten. APPENDIX AD OPERA $. GERMANI PARISIENSIS. 564 depignitur *, Invs Jonas vaticinavit inclusus, unde A archisynagogi, et vidit tumultum, et flentes et eju- Keclesia margarita te ſecundant. Inds David psal- lebat in eythara, unde Paulus Apostolus predicabat : Fundamentum aliud nemo potest ponere nisi Christus Jesus. Invs Peilro mergenti manus porrigitur, ubi litubantis fides munitur, ibi caput Keclesin® con- firmatur. Ixps Lazarus de sepulcro'proditur, unde re- eurreciio Chrisli gloriosa laudatur. Gaudenies angeli et exultauies archangeli, cherubim quoque ac Seraphim. ITEM ALIAS LECTIONES COTTIDIANAS. Ad Titum. Fratres, hc loquere el exbortare, ei argue cum omni imperio. Nemo te conlemnat. Admone illos prin- Cipibus el poleslalibus subditos es8c, neminem blas- phemare , n0n liligios0s esve , $ed modesios ; omnem velendentes mai-Sueludinem ad omnes homines. Era- mus enim et nos aliquando insipieutes et increduli, errankes, servieutes devideriis et Yoluplatibus variis, in malitia et jiavidia agentes. Cum aulem benignilas et bumanitas apparuit salutaris nostri Jesu Christi.... Lectio Sancti Eyangelii secundum Lucam. Tempore illo ibat Dominus Jesus in civitalem que vocatur Naim, et ibant cum illo discipuli ejus et turba copiosa. Cum autem adpropinquaret port: Civitatis, et ecce defunctus cfſerebatur filius unicus malris Suze. Et hoc vidua erat, et turb1 civitatis - multa cum illi. Quam cum vidisset Dominus, mise- ricordia motus super eam, dixit illi : Noli flere. El accessil, et leligit loculum. Hii autem qui portabant zleterunt. Et ait : Adulescens tibi dico, gurge. EL resedit qui erat mortuus, et c@pit loqui, et dedit il- lum matrisn:, Accepit autem timor omnes, et inagni- ficabant Deum dicentes, quia propheta mmgnus SUrerexiat in nobis, et quia Deus visilavit plebem snam. ITEM LECTIONES COTTIDIANE. Epistola Pauli apostoli ad Colossenses. Fratres, induile vos, sicut electi Dei, viscera mi- sericordie, benignilatem, bumilitatem, modestiam, patientiam, supporilantes invicem, et donantes vobis ipsis, $i quis advergus aliquem habet querelam. Sicut et Dominus donavit, ita et vos. Super omnia aulem hec caritatem, quod est vinculum perfectio- Ais, & pax Christi exultet in cordibus vestris. Leetio sancti Evangelii secundum Lucam. In diebus illis, factum es! cum redisset Dominus Jesus, excepit illum turba. Erant enim omnes expe- D ctantes eum. Et ecce venit vir nomine lairus, et ipse prificeps eral Synagogz ; et videns eum procidit ad pedes ejus, et deprecabatur eum multum diceus, quoniam filia mea in extremis est; veni, inpone manum $uper cam, ut Salva sit, et vivat. Et abiit cum ills, et sequebatur eum turba mulla, Adbuc eo loquente, veniuut ab arcbisynagogo dicentes : uia filia tua mortua est, quid ultra yexas Magisirum ? Jesus autem 1erbo quod dicebatur audito, ail ar- chisynagogo : Noli limere, tantuimnmodo crede. Et non admisit quemquam $equi $e nisi Petrum et Jacobum et Johannem ſratrem Jacobi. Et veninnt in domum a Audepingitur? EA pavio infra forte : Ecclesiam mar- lantes multum. Et ingressus ait eis : Quid turbainini et ploratis ? puella non est mortua, 8ed dormit. Et iuridebant eum. Ipse vero ejectis omnibus, adsumsit patrem et matrem puellz, et qui secum erant. El ingreditur ubi erat-puella jacens, et tenens manum puellz ait ili : Tabita cumi, quod est interpretatum, puella, tibi dico, 8urge. Et confestim surrexit puella, et ambulabat. Erat autem annorum duodecim. Et obstipuerunt stupore maximo, et przcepit illis vehe- menter ut nemo id sciret. MISSA COTTIDIANA. Quzesumus, omnipotens Deus, ne nos tua migeri- cordia derelinquat, quz et terrores nostros amoveat, et noxia cuncta depellat. Secrela. Munda nos, Domine, $acrificii przsentis effectu, et perfice miserator in nobis, ut ejus mereamur esse participes. EST Vere dignum et justum est, omnipotens Deus : verus homo carnem 8umsit de Virgine, verus Deus hon abstulit virginitalem; verus homo positus in presepio, verus Deus Magis stellam ostendit. Yerus homo baptizatus a Johanne, verus Deus aquas Jo- hanuis sanctificavit. Verus homo ad nuptias ſuit, verus Deus aquas in vinum convertit, Verus humo dormiebat in nave, verus Deus 8edavit tempestatem. Verus homo fidem miratur centurionis, verus Deus sanavit puerum ipsius. Verus homo super aquas C P*dibus ambulavit, verus Deus Petro mergenti wa- num porrexit. Verus homo super Lazarum flevit, verus Deus una voce Lazarum ab inſeris suscitavit. Quis non timeat lalem Dominum, Regem wternum? cui merito. Sanctus. ITEM LECTIONES COTTIDIANAS. Eristola Pauli apostoli ad Philippenses, .Fraires, scio vos gaudii mei omnes | so0cios | vos esse. Teslis enim mihi est Dominus quomodo cupiam vos omnes in visceribus Christi Jesu Domini novlri. Lectio sancti Evangelii secundum Johannem. Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium svum unigenitum daret in illo, ut omnes qui credunt in eum non pereant, $ed habeant vitam zternam. Non enin misit Deus Filium svum in mundum, ut judicet mundum, $sed ut salvetur mundus per jpsum. Qui credit in eum, non judicatur, qui aulem non credit in eum, judicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis e- nebras quam lueem. Frant enim eorum mala opera. Ounis enim qui male agit, odit lucem, et non vevit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Qui facit verilatem, venit ad lucem, ut manifestlentu; opera [ ejus, ] quia in Deo $unt ſacta. Item alia Secundum Johannem. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quz ego ſacio, et ipse faciet, et majora horum laciet, garil> ſecundant; vel : Ecclesia margaritis ſecunda: ur, 565 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — LECTIONES DOMINICALES. _” el quodcumque petieritis in nomine meo, hoe ſaciam, A 1ui ill. quem in boc 8xculo commoraniew $acris wy- ut glorificetur Pater in Filio. Si diligitis me, mandata mea servale. Qui audit mandala mea, et $ervat ea, ille est qui diligit we : qui autem diligit ie, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et maniſeslabo ei me ipsum. ITEM MISSA COTTIDIANA DOMINICALIS. Deus qui diligentihus te bona invisibilia preepa- rasti, infunde in cordibus nostris tui amoris effec- tum, ut te in ownibus et super omnla diligentes, promissiones tuas que omne desiderium $uperant conSequamur. Secrets Respice, Domine, quzesumus, adflictionem pepuli lui; et quos juslilia corripis, misericordia consolari dignare, ut te custode servati, ab omuibus periculis hujus vite liberemur. Conteclatio. Vere dignum et justuimn es omnipotens Deus, cle- mens et misericors, qui januam fidelibus luis per sludium pacis, el caritatis wunimine palere voluisii ; respice in nobis, et miserere nostri Deus, qui ad #lernam vilam in Chrisli resurrectioue nos reparas. Guslodi opera misericordiz lu@ ; ut cum in majeslale Sua Unigenitus tuus advenerit, ad immortalitatis glo- riam resurgamus per Chrislum Dominum. SANCTUS. LEGENDA IN DEPUSITIONE SACERDOTIS, Epistola Pauli apostoli ad Titmn. Fraires, de dorimientibus > aolumus vos ignorare, ut non contristemini $icut celeri qui spem anvil ha- bent, Si enim credimus quod Jesus mortyus es, ct reSurrexit, ita et Deus eos qui dormierumut per Jesum C adducet cum eo. Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia 1:08 qui ViVvimnus, qui residui Sumus in adventum Domini, non preveniemus evs qui dor- mierunt. Quoniam ipse Dominus in jussu et yoce ar- changeli, et iv tuba Dei descendet de cielo, et mor- wi qui in Christo Sunt reSurgent primi. Deinde nos qui vivimus, qui relinquemur, Simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera, et Sic Selm- per cum Domino erimus. Lectio >ancti Evangelii Secundum Johannem. Dixit Dominus Jesus ad turbas : Amen amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit et qui misit me, habet vitam elernam, et in judicium non venit, ed transit a morle in vitam. Amen ainen dico yobis quia venit hora, et nune es, quando moriui D audient yocem Filii Dei, et qui audierint vivenl. Sicut enim Pater habet vitam in Semetipso, sic. dedit el Filio habere vitam in $semetips0, et poteslalem Jedit ei judicium facere, quia Filius hominis es. Nolite mirari hoe, quia venit hora, in qua omnes qui in imonumentis $unt, andient yocem ejus; et pro- cedent qui bona fecerunt in resurrectionem vike, qui vero mala gesserunt, in resurrectionem judicii. MISSA SACERDOTIS DEFUNCTI. Presta, Domine, que>umus, ut anima Sacerdotis a Hec Collectio habetur in Rowano Dominica poust Pentecosten quinta. j : d AuguStinus in sermone 173 ad populum ait, nos deberc banc lectivuetu in weulte habere, « quaudo necibus coronas1i, czlesli sedegloriosa Semper exultet. Deus qui eonfilentium ie poriio es deſunctorun, preces 1ostras quas in sacerdolis ui ill. depositiune deſerimus, propitius exaudi ; ut qui numini Luv wi - wisteriuimn fidele dependii, perpelua Sancturum S0cie- late lieletur. Post nomina. Deus qui universorum creator et conditor cs, cum $is tuorum beatitudo sanclorum, presta nobis petentibus ut depogitionem. sacerdotis lui et corporis nexibus absolutum in prima resurrectione ſacias presenltari. Conteslaliv Vere dignum et juslum es, mysteriorum cele- BR Slium consecrator 2terne Deus, custos Keclesie, sa- cerdotum decus, et laus ownium certa pontilicum, eminentjam Majevlalis luz, excelsum noinen orare, ut bec sacra mySieria, que tua pielati offerimus pro anima et spiritu sacerdolis wi ill., cujus bodie depositionem celebramns, inter 8anclorum consor- tium in libri vite jubeas paginam intimare, per Chrigtum Dowinum nostrum. Cui. LECTIONES PRO DEFUNCTIS. Epistola Pauli aposloh ad Romance. Fratres, nemo vestirum $ibi Vivit, et aemo $ibi mo- riwur. Sive enim vivimus, Domige vivimus ; sive mort mur, Domino morimur. Sive enim vivimus, sive mori- mur, Dominisumus. ly hoc enim Chrislus mortuusest el resurrexil, ut et mortuorum et vivorum dominetur. Lectio saucti Eyangelii secundum Johannenm. In illo tempore, Dowigus novter Jesus Christus loquebatur discipolis $uis dicens : Hzc est voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mibi, non perdam ex eo, $ed resuscitem illud ia novissimo die r Hzc est enim voluntas Patris mei qui misit me, ut omnis qui videt Filiur, et credit in eum, habeat. vi- tam #ternam. Et resuscitaho eum in novissimo die. MISSA PRO DEFUNCTIS. | Omnipotentem Dominum, fratres carissimi, depre- cemur, ut animam famoli tui ill. quam de corporis carcere absvlutam in illud sempiternum, et inviola- bile sxculum migrare precepisii, in Abrahe sinum eum digneris excipere, et in consortio prime resur- recliouis suscilare jubeas. | Collectio. Domine 8alvator noster, qui de fluctibus hujus seculi bonorum animas suscipere dignatus es, ani- > nam quoque ſamoli tui ill. adsumere digneris, ut eum ad portum #lernz quietis admiltas, ul c.clestibus ſruatur bonis et gaudeat se.malis eyasisse Lormentis. Post nomina Rogamus etiam, Domine, pro anima ſamoli tui ill. quaw in pace dominica adsumere dignatus es ; ut locum reſrigerii teneat, vite merita conSequatur eterna, ibique eum statuere digneris, ubi et onm-. celebramus dies fratrum defunctorum. » Quantum vero defunctis prosil sacrilicium, dem estatur wu ser- tnone pracedente. $67 nium beatitudo justorum ; et cum dies ille judicii adye- nerit, inter 8anctos et electos tuos eum facias suscitari. Ad pacem. Jadex superstitum pariter atque pausantium, pro fidelium omnium defunctorum $piritibus te depreca- mur, sed maxime pro hujus anima ſamoli tui iIl., ut pro meritis et operatione justorum motus in eo anim- adversionis exageres *®, et omnia ei pro clemen- tia tuz pietatis induigeas. Contestatio. Vere dignum et justum est, omnipotens Deus. Tu, Domine, cui omnia adsunt, cvi vivunt omnia, qui VOcas ea quz NON Sunt tamquam ea que Sunt, eterne miserator, qui non secundum iniquitates nostras re- tribuis nobis ; et si iniquitatem observaveris, Domine, quis sustinebit ? Atque ideo deprecamur Majestatem B tuam omnipotens Deus, ut remittas ſamolo tuo ill. quos in hac vita habuit carnis errores. Tribuas ei, Domine, delictorum $uorum veniam in illo secreto receptacolo, ubi jam non est locus pznitentiz. Non intres in judicium cum servo tuo. Quis enim in con- speeto tuz juslitiz justus appareat ? Non $se ei oppo- nat leo rugiens, et draco devorans, miserorum ani- mas rapere consuetus. Non accusationem exequatur adversus eam. Non obiciat quicquid semper $suaden- dum cum ipso est. Tu autem, Christe, recipe animam ſamoli tui ill. quam dedisti, et demitte ejus debita magis quam ille demisit debitoribus suis; ut ab omni metu penz adque ab zterni judicii terroribus absolutus, in bonis tuis demoretur in pace per Chri- tum Dominum nostrum. Cui merito. S4xcTtus. Orationes ad deſuncios. Pie recordationis affecto, fratres carissimi,*” com- memorationem faciamus cari nos1ri ill. quem Domi- nus de temlationibus sxculi adsumpsit, obsecrantes * An legendum, non exaggeres. APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 368 A misericordiam Dei nos1ri, ut ipse tribuere ei dignetur placitam et quietam mansionem. Remittat omres lu- bricz temeritatis offensas : ut concessa plenz indul- gentize venia, quicquid jn hoc sxculo proprius error altulit, ineffabile pietate ac benignitate sua indulgeat. Item alia. Tu nobis, Domine, auxilium prestare digneris, \u per misericordiam largiaris, animam quoque famoli tui ill. a vinculis corporalibus liberatam in pace 8anclorum Luorum recipias, et gehenuz ignis evadat, Item alia. Deus, qui juslis $upplicationibus semper przxsto ades, qui pia vola dignaris intueri, da auime ſamoli lui il]. cujus transitus hodie officia prestamus, cum Sanctis adque eleclis tuis beati muneris portionem. Item alia. Antiqui memores chirographi, ſratres dilectissimi, quo primi hominis peccato et corruptione addicta est humaoa conditio, $ub cujus lege id $ibi unusquisque ſormidat, quod alia investigavit, videalque, omnipo- tentis Dei misericordiam deprecemur pro anima cari nostri ill., cujus hodie depositionem celebramus, ut eam in zlernam requiem $uscCipiat, et bealz resur- rectioni reprzsentet. Item alia, Te, Domine, sancte Pater, omnipotens Deus, $up- plices deprecamur pro anima cari nostri ill. quem ab hoc szculo arcessiri jussisti. Dona ei, Domine, locum lucidum et refrigerium. Liceat ei transire portas inſerorum et vias tenebrarum, maneatque in mansionibus Moysi, Elie, et Simonis, et Lazari, cun- corumque $Sanctorum, et in luce quam promisisti Abrabaiw et semini ejus; ut cum dies tremendus ille resurrectionis advenerit, resuscitari eum preci- pias ad indulgentiam, et non ad peenam. EXORCISMUM . AD SALIS SPARSUM FACIENDUM. Exorcizo te, creatlura $alis, in nomine Palris, et Filii, et Spiritus $ancti ; qui te per Eliseum in aquam mitti jussit, ut sanaretur $terilis, qui divina oris sui voce ail : Vos exlis sal terrz ; et per Apostolum $uum : Sit sermo noxster $sale conditus. Ideoque efſficere gal exorcizatum , ut ubicumque. ſueris aspersa , prstes omnibus sanitatem mentis in protectionem $alutis, ad expellendas et exciudendas omnes dxmounun lemtationes per Dominum nostrum Jes1m Christum, qui venturus est judicare sxculum per ignem. Benedictio $alis. Virtutis tuze invictissimam fortitudinem deprecor, bomine sancte, Pater omuipotens, #terne Deus, qui inter cuncla que procreari jussisti, non minimain gratiam conſerre dignatus es sali, ut ex illo possint universa condiri, que hominibus ad escam per filium tuum Dominum nostrum dignatus es largiri : per quem, Domine, suppiices exoramus, ut hoc sal di- gneris $ancliſicare, ut ex valtu Majestalis tuz vir- tutem contra omnes inmundos $piritus possit acci- pere. Expellat a tabernaculis famolorum tuorum quicquid potest esse pesliſerum; exhibeat plenum Salutis effectum, detergat omues pre>tigias inimici, et omnia monstrorum genera longius ſaciat effugere, gravedines omnes fantasiasque compescat, et tran- quillitatis in omnibus conſerat gratiam, Per signum crucis Filii tui Domini nostri tutellam fidelis8imam desiderantibus prastes. Exorciemum aque. Exorcizo te crealura aque per Devim vivum ,” per Deum creatorem, qui te in principio © terra #272” * Sic. Libenter autem pro litulo scriberem : Benedictiones et cxorcismi. Eprr $69 SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — BENEDICTIONES ET EXORCISMI. 37c ravit, et in quatuor Nluminibus dividere digaatus es1, A cretio Sexuum, nec ulla ganctarum disparilitas ani- ut ubicumque potala vel asparsa fueris, effugetur, et expugnetur inimicus et omnis putredinis vis , ut sis proprie Deo dicala. Benedictio aqug. Deus qui ad 8alutem generis bumani maxima $a* cramenta in aquarum $ubstantia dedisti, adesto sup- plicationibus nostris, et elemento huic multimodis purificacionibus preparato virtutis tuz benedictionem infunde ; ut hc creatura my$teriis tuis serviens , ad ablegandos demones morbosque repellendos divine gratiz Sumat effectum ; et quicquid in domibus fide- lium hc unda asparserit, careat inmunditia, libere- tur a noxia : non illic resideat $piritus pestilens, non aura corrumpens ; abscedant omnes latentes insidix inimici , omnesque inquieludiaes) procul aufugiant : et si quid est quod incolomitati habitantium invideat aut saluti , adsparsione aque hujus abscedat, ut $4- lubritas per invocationem $ancti nominis permaneat inpugnatione defensa. Benedictio salis et aque. Domine Deus omnipotens, institutor omnium ele- mentorum, te per Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum $supplices exoramus , ut has crealuras palis et aquz benedicere et sanclificare digneris ; ut ubicumque asparsz ſuerint, omnis s8piritus inmundus ab eo loco conſusus abscedat atque recedat, nee ul- terius in eo loco commorandi habeat potestatem ; per virtutem Domini nostri Jesu Christi, qui tecum Deus Pater omnipotens, et cum Spiritu sanclo 2qua- lis semper vivit et regnat in s2cula s2culorum. ORATIO. IN DOMO. Benedic, Domine, domum islam , et omnes habi- lanles in ea per intercessionem sanclorum tuorum benedicere et sanclilicare digneris, et bonis omnibus ampliſicare : tribuas eis de rore czli et de pingue- dine terre abundantem vite $ubstantiam, in bonis omnibus desiderium ad effectum suz miserationis perducat. Per Dominum , etc. ORDO AD CONSECRAADAS MONACHAS. Omnipotens sempiterne Deus, pater Domini nostri Jesu Christi : tu, Domine, adjuva voluntatem ancil- larum tuarum, quz meliorem portionem elegerunt ; et przsla eis gratiam anandus. Uude episcopi nunquain Sine oleo A— SACRAMENTARIUM GALLICANUM. — JUDIGIUS POENITENTIALIS. A vi est quod ail te diluculo vigilamus. Done Jesidera- $74 bilem ſoutew lucis post tenebras noctis; ut perfusi rere cwlesu , tola die reſrigeriis. welicinalibus ſo- Veainur. Alia. Exsurgentes de cubilibus nostris, auxilium gratie tz matlutinis precibus imploramus; ut discussis 1e- nebris vitiorum, aiubolare mereamur in luce virtutum. Alia. Matutina supplicum vota, Domiane, propitius in- luere, et occulta cordis nostri remedio tuz clariſica pietatis ; ut Jesideria lenebrosa non Leneant, quos lux czleslis gralie reparavil. Per, Alia. Te lucem veram et lucis auctorem, Domine, depre- 'camur ; ut digneris nobis lenebras repellere pecca- lorum, et clarilicare nos luce virtutum. ELORCISHUM OLE, Exorecizo te, spiritus inmundissime, per Deum Parrem omnipotentem et Jesum Christum Filium ejus Dominuin nostrum; ut omnis virtus adversarii , om- nes exercitus diaboli, omne phantasma eradicetur et effugiat ab hac creatura olei ; et git ef, qui ex hae creatura olei eontingitur, ubicumque in imembris illius tetigerit, vel perſusus ſueri!, Domino auriliante, benedictiovem percipiat, et vitam zlernam percipers mereamur. Benedietio olei. Rex glorie majestatis tuz, Domine Deus, benedic hanc creaturam olei, et sanctifica eam. Inſunds illama CG rore exlexti S$piritu $anctitatis ; ut cnjn$cnmque Cor - pus vel membrum ex eo ſnerit linitum vel perfusum , 81Jularis gratiam, et peceatorum veniam, el ganKa- tem czleslem consequi mereatur, Per Dominum no- $irum Jesum Christum *. peregre proficiscebantur, ut varia exempla probant, quz alias retulimus. —_— IN DEI NOMINE. INCIPIT JUDICIUS PANITENTIALIS, 1. Si quis clericus homlicidium fecerit, et proximum Þ et non factum ſaerit , tres annos peniteat , duos in $UUn Occiderit, decem annos exs0l ©® peniteal. Post hos recipiatur in patriam cui conmisit, satisſaciat pa- renlibus ejus quem occidil, 11. Si quis ruina maxima Cceciderit Þ, et finum ge= nuerit, $eptem annos pzniteat. | 1. $i quis aulem ſornicaverit, sicut Sodomilz ſe- cerunt, decem annos pxnileatl, tres in pane et aqua, el numquam cum alio dormiat. Iv.. Si quis vero homicidium casu ſecerit, non vo- lens, quinque annos pznileat, Ires in pave et aqua. v. Si quis ad homicidinm faciendum conseaserit, * lia scriptum est pro exul. _ | d 1d est qui grave crimen carnale commiseril , 6 recle CONjJicumus, L pane &t aqua. VI. Si quis perjuraverit , Septeti anmes penitent , tres in pane et aqua, et numquam juret poslea. V1. Si quis coactus aul uesciens perjuraveritl, lres annos peniten, unum in pane ©. yin. Si quid furtum capitale ſecerit, quadrupedia vel c2sas ſregerit , quiaque ann0s penal, tres in Pale. ix. Si quis maleficio $0 aliquid perdiderit, decem angos peniteat, Lres in pane. x. Si quis pro amore veuelicium lecerit, et neai- © Suppleadum videlur hic et in sequeulibus, agua. $75 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 576 nem perdiderit, tres annos pzniteat, unum in pane A xavii. Si quis ad arbores vel ad ſontes aut can- et aqua. xt. Si quis mulieri partum deceperit, $ex quadra- genas agat in pane. x11. Si quis clericus vel superio gradus, qui ux0o- rem habuit, et post honorem iterum eam cognoverit, sciat sc adulterium commisisse. Clericus * quatuor, diaconus sex, sacerdos septem, episcopus duodecim, Singuli in pane et aqua juxla ordinem Suum. x11. Si quis cum 8anctzxmoniale vel Deo devota ſornicaverit, unusquisque Superiore $Sententia juxia ordinem $snum pznileal. xiv. Si quis vero propter concupiscentiam, vel libi- dinem $eipsum ſornicaverit, unum annum peniteat. xy. Si quis sepulcrum violaverit, quinque annos peniteat. xvI. Si quis concupiscit mulierem, et non vult eam SUSCIPECFE, Unum annum pxniteat. xV11. Si quis eucharistiam, corpus Domini, negle- xerit aut perdiderit, unum annum peniteatl. Si per ebrielatem aut voracitatem illum vomerit, tres qua- dragesimas in pane et aqua. Si vero per inlirmita- tem, una hebdomada in pane et aqua. xvi. Si quis clericus, aut uxor 8ua, vel cujuscum- que infantem oppresserit, tres annos pzniteat, unum in pane. Xix. Si quis vero maleficus inmissor lempeslatis, geptem annos peniteat, tres in pane et aqua, xx. Si quis autem membrum voluntate truncave- rit, quinque annvs penileal. xx1. $i quis autem usuras Þ undecumque exege- G rit, res annos pxniteat, unum in... xXx11. Si quis per potestatem ant quodlibet inge- nium res alienas malo ordine invaserit, superiore sententia pzniteat. xXx1tt. Si quis $acrilegium ſecerit, quod aruspices vocant, si per aves aut aguria colunt, vel ad divina- tiones eorum vadunt, quinque annos Ppeniteat, tres in pane et aqua. xx1v. Si quis clericus proximum suvum percusse- rit, et 8anguinem fuderit, uno peniteat anno. xxy. Si quis malo ordine cupidus, aut avarus, aut guperbus, aut Llenebrosus, aut [ratrem suum [odio] habuerit, tres annos pzniteat. xxV1. Si quis s0rles © sanctorum contra rationem invocat, vel alias sortes habuerit, tres annos penileat, unum in pane et aqua. a Locus obsecrvatione dignus de continentia cleri- corum, etiam eorum qui conjugati erant. Concilium Aſricanum, a Zacharia pontilice relatum in epistola 9 ad Pipinum, cap. 11, minores clericos ad conti- nentiam non cogit, sed secundum uniuscujusque eccle- 8ie consueludinem observari dehere Sancit. Concilium Matisconense, can. 11, honoratiores 'lantum clericos, id est majores, ad id adstringit. Fortasse hic clerico- rum nomine $ubdiaconi censentur, de quibus vi- denda Gregorii magni epistola 42 lib. 1. Confer Petri Damiani Opusculum 7, a cap. 10 et num. 28, inſra. b Ft hic locus observandns contra usuras, nulla wentione ſacta solorum clericorum. Confer pienten- tiale Cuwmeani, cap. $, ubi usvurariis quatuor anni cellos, vel ubicumque, nisi in-ecclesia, votum vove- rit, aut $0lverit, tres annos peniteat, unuw in pane et aqua, quia hoc sacrilegium est. Et qui ibidem coinederit aut biberit, unum annum peniteat. xxV11i1. Si quis clericus, pos1quam $e Deo voverit, iterum ad sxculum reversus ſuerit, vel uxorem du- xerit 4, duodecim annos peniteat, $ex in pane et aqua, et numquam in conjugio copuletur. Quod si noluerint, sancta sedes apostolica separavit eos a communione $anctorum. Similiter et mulier post- quam $e Deo vovitl, et lale scelus admiserit, simili- ter faciat. xXxIx. Si quis ſalsilatem commiserit, septem annos peniteat, tres in pane. xxx. Si quis cum quadrupedia ſornicaverit, si cle- ricus, duos annos, diaconus quinque, presbyler sep- tem, episcopus decem. xxx1. Si quis Kalendas Januarias in cervolo, vel vicola * vadit, tres annos pxniteat. Xxx11. Si quis mulier avorsum fecerit voluntarie, lres annos peniteat, unum in pane et aqua. XxXx111, Si quis per invocationem darmonum homi- num mentes tulerit, quinque annos peniteat. Axx1V. Si quis virginem vel viduam raptus ſuerit, tres annos pzenileat, unum in pave et aqua. XXXV. Si quis dilaturas fecerit, quod detestabile est, $uperiore sententia subjaceat. xxxv1. Si quis servum vel qualemeumque homi- nem in captivitatem duxerit, tres annos peniteat, unum in pane. xxxvii. Si quis domum vel aream cujascumque igne cremaverit, superiore sententia pxniteat. XxxVill. Si quis aliquid de ministerio sancle ec- clesiz fraiudaverit vel neglexerit, Septem annos px- niteal, tres in pane. xxxix. Qui pruritn voluntatis fluvium patitur $e- minis, et per somnum pollutus peccaverit, surgal et oret ad Deum, cantet Septem psalmos, et die illo in pane et aqua vivat; et jterum canat triginta psalmos in cruce, el ad altare non accedat usque mane. x1., Si per s0mnum peccaverit quasi cum femina, viginti quinque psalmos cantet. xL1. Si ex cogilaltione per s0mnum pollutus ſnerit, D quindecim psalmos dicat, xL1. Si ex corpore repleto pollutus ſuerit, psal- penitenti:e imponuntur, Exstat cum operibus Colum- bani editionis Lovaniensis an. 1667. e Sortes ejusmodi fiebant per sacros codices, ut notum est. | d 1|1:vc iisdem ferme verbis reperies in Pcenitentiali Cummeani, Cap. I. $5 e Legendum videtur, vitola pro vitula, ut in Yaris locis. In $ermone tamen $ancli Pirminii a nobis edito, qualis est in Codice Einsidlensi, legitur rehi- culas, tomo 1V Analect., pag. 586. Forie quod pro- hiberentur vectationes in vehiculis qua ab homint- bus in speciem pecorum compositis trabebantur, In preſatione de As$uwptione Deipar:t Supra , Pag. 501 (huj. edit, col. 447 init.), legitur reicolum pro vehi- cutum. 877 mos duodecim dicat, et die illo jejunet. x11. $1 quis $acrificium per negligentiam perdi- derit, uno anno pzniteat. xLIivy. Et qui neglexerit $acrificium, et a vermibus consumatur ®, dimidio anno pzniteat in pane et aqua. Et ipsum in igne comburatur, et abscondat cineres Sub altare. xLv. Qui autem miserit per neglectum in sacrifi- cium Þ, quadraginta diebus paniteat. XLVi. Sacerdos qui offert, et ceciderit de manibus ejus Kucharistia in terra, et non invenerit eain, scopa munda scopet et comburat igne, et abscondat cineres ejus $ub altare in terra, et dimidium annum pzniteat. Si autem invenerit locum, Similiter faciat et pzniteat quadraginta diehus. Si autem usque ad allare ceciderit, uno die pzniteat. Si vero declina- g ut nulla cicatricum 8igna remaneant. Per Dominum verit in terra, lingua $ua lingat. Si fuerit tabula, ra- dat. Si non fuerit, mittat tabulam, ut non conculce- tur Sanguis Christi, quadraginta diebus. Si autem super allare ceciderit stilla, sorbeat illam, et tres dies peniteat. Si exegerit per linteum ad alium, sex die- bus pxniteat in pane; et $i ad tertium, septem diebus pzniteat; ita ut ponat calicem $ub linteamina, ef- fundat aquam tribus vicibus, et bibat. $i quando in- a Vel hinc patet Eucharistiam per ea tempora, id est ante mille annos, in viaticum inflirmorum asser- vatam ſuisse. b Locus obscurus. Crederem legendum amigerit sacrificium, nisi articulus 43 aliter $uaderet. e Id est, $i cantando titubaverit. Cummeanus, in cap. 13 : Si titubaverit- sacerdos super orationem Do- minicam, que dicitur periculosa, elc. Pcenitentiale SACRAMENT. GALLIC. — RATIO INSTITUTIONIS CURSUUM ECCLESIASTICORUM. A ſert calicem, et effuderit in terram, decem diebus $78 pzniteat in pane et aqua. xXLVI. Si tuloaverit © sacerdos super oratione Do- minica, die uno in pane et aqua. (ui autem commu- nicaverit inconsius 4, septem diebus pzniteat. Qui per ignorantiam communicarerit, sex diebus p#- niteat. Oratio super penitente. Deum omnipoteniem ac misericordem, qui non yult mortem peccatorum, sed ut converiantur et vi- vant, fratres carissimi, deprecemur ; ut ad veniam rectam ſamulus tuus ill. misericordie veniam propi- ciatus indulgeat, $i qua $unt culparuni suarum om- nium vyulnera, que post $acri lavacri undam contra- Xil, ila in hac publica coaſessione delicta sanenlur, nostrum. Item alia, Sal vator Redemtorque noster, qui non solum p#- nitentibus, sed etiam omnes qui nec ante venire cu- piunt, veniam propitius et miserator indulges, $up- plices quzesumus : ut hune ſamulum tuum ill. ad corporis et sanguinis tui communionis, indujta venia, c#lesiew benedictionem: perducat. Per. vero Columbani : Si decanians psalmum titubave- ru, etc. 4 Quasi diceret conscius, cui ignorans opponitur. Cummeanus, in fine cap. 45: Qui communicaveri| 8acrificium inconscii, septem dies peniteat. (uicumque alicui capilale crimen admittenti communicaveril, 8ep- tem dies peniteat. —— RATIO INSTITUTIONIS CURSUUM ECCLESIASTICORUM =. Audivimus dicente scriptura pro quali virtute can- tantur omnes cursus. Nocturni cantantur pro illa virtute, quam fecit Do- minus quando ostendit primogenita Agypli, et quando eduxit Paulum, et Sileam de carcere clauso foras. Et de hoc dixit Evangelista : Media nocte clamor ſactus est, ecce sponsus venit, exite ob- viam ei. negavit sanctus Petrus ac passionem Domini, et re- cordavit postea ad corpore $anl. . .. . . [Matutinum] pro hoe cantatur, quia Dominus mane SUTTEXit, et dixit evangelista : Prima aulem Sabbati Maria Magdelene venit mane, cum adhuc tenebre essent ; tertia die resurrexit quz lucescit ad prima Sabbati. Quia et angeli, et homines, et aves, que jussit super lerram, omnes in illa hora Dewm con- laudant. et tunc animas juslorum qui in inferno erant, in jpsa resurrectione liberavit, quia mane SUrrexit. Prima autem pro quid canlatur? Quia tunc fuit consilius datus contra Filium Dei, quomodo eum perderent Judzi. Tertia vero cruciligitur. Et hora tertia sic descen- dit Spiritus sanctus super apostolos, quando dixit Dominus : Accipite Spiritum sanctum, quorum de- miseritis peccala, demissa Sunt; et quorum retinue- ritis, relenta $unt. Sexta vero hora $ic ascendit Dominus in crucem, Sic tenebr# ſacte sunt usque ad horam nonam. Et tunc vocavit Domivus Saulum quando persecutor cantus pro hoc cantatur quando D erat Christianorum, et dixit : Saule, Saule quid me persequeris? Et tunc venit vox ad Cornelium quando dixit, GCorneli exaudita est deprecatio tua, et elee- mosynz tuz ascenderunt Coram me. Nona vero hora sic emisit spiritum, et $ic osten - SUM est vas $ancto Petro, ubi habebat omnia munda et immunda, sic dixit angelus : Surge Petre, co- mede. | Undecima vero $ic cenavit cum apostolis, quando jejunavit quadraginta diebus et quadraginla noctibus. Duodecima vero sic ascendit Dominus'in montemn Oliveti orare, et quia gutia sanguinis in Sudore ceci- dit, propler illud quod ad Adam dictum ſuerat : In sudore vultus tui vesceris panem. ExpLictit. a Hunc titulum, qui in Codice legi non potest, de nostro apposvimus. SYMBOLUM APOSTOLORUM Cum magna caulela collectum, et credenlibus adsignatum. Peiyus dixit : Credo in Deum Patrem omvipolen- A peccatorum Þ, Malthias dixit : Carnis resurrectioneu tem. Johannes dixit : Credo in Jesum Chrigium Fi- lium ejus unicum, Deum et Dominum nostrum. Ja- cobus dixit : Natum de Maria virgine per Spiritum Sanctum. Andreas dixit : Passum ub Pontio Pilato, erucifizum et sepulium. Philippus dixit : Descendit ad inferna. Thomas dixit : Tertia die resurrexit. Bartholomeus dixit : Agcendit in celos, $edet ad dexteram Dei Pairis omnipotentis. Mattheus dixit : Inde ventarus judicare vivos et mortuos. Jacobus Alphei dixit: Credo in Spiritum sancuum. Simon Ze- lotes dixit : ('redo in Eeclesiam $anclam *, Judas Jacobi dixit : Per Baptismum $anctum remisvionem * Omittitur Sanctorum communionem, uti et apud Avugnatinum, maximum Taurinensem, Petram Chry- gologum, el alivs nounullos. Habelur iamen Supra in traditione Symboli, pag. 312 (huj. edit. col. 48% init.) in vitam elernam. Amen, Hoc ecribi subinde per monachos Bobienses sive Beuchorien es poLueril, 385 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 584 Quod ext ad reliquos abbates, eruditis tocus erit inquirendi eorum tempus ac memoriam in antiquis An- nalibus, atque Agiologiis, ac polissimum in vastis Bollandistarum libris, eamque in rem plurimum Opis Colt ſerent quz de sanctis Hiberni# viris vaganti, Sed magni tamen ſacienda, eruditione congessit memoratus Us- gerius in libro Aoliquitatum Britannicarum. Hic interim adnotasse juvabit priorem hymnum, qui in hoc Antiphonario occurrit , tribui sancto Hilario Pictaviensi episcopo, illis verbis : Hymnum sancti Hilarii de Chrisi0. Et proſecto comperium est inter eruditos, teste sancto Hieronymo, Ilymnorum librum a $ancto Hilario ſuisse compositum. Ex jis etiam nonnullos in ecclesia decantari $0litos fuisse tradit concilium Tole- tanum 1v, anni 633, At in hymno nunca nobis producto majorem ſortasse elegantiam desiderabunt nonnulli, ut eum sancto Hilario ascribant. Ad hc legimns in Antiphonario nostro Hymnum sancti Patricii nogkid Scotorum, Memini autem, claris- s$imum virum Þ. D. Bernardum de Monteſaucon, dum olim Mediolani ageret, conspecta Codicis hujus, ac monumenti vetuslale, mibi ostendenti fuisse gratulatum. Narrabat quippe, in Galliis esse eruditum quem- daw, cui nala suspicio ſuerat non ipsas solum 8ancti Patricii res gestas, sed eumdem $anctum Patricium inter Fabulas Romanenses esse amandaudum, tantis nempe anilibus commentis deturpata ſuerat sancti illius episcopi Historia. At proſecto unus hic hymnus satis esse potest ad confirmandam veritatem cum inSignium Patricii operum, tum celeberrimz ſame, que de sancto viro ad nostra usque lempora permanavit. Tu ube-« riora, etsi non paria antiquitate, ab Us8erio pete, cap. 417, pag. 425 et seq., Britannic. Antiquitatum. Multa parvus, multa adultus Canticum Moysi. Mortem vicit omnium. Audite, coli, quz loquor, elc. Hymnum sancti Hicarii de Christo. Hymnum dicat turba fidelium. Hymnum cantus pers0n..... Christo Regi concinnentur LS oo & 5. + +: Tu Deide......- ee + Dextra Patris, mons, et Agnus, Angularis tu lapis, Signa fecit czlitus. Quz latent, et quz leguntur Coram multis testibus, Predicans cxlesle regnum Dicta factis adprobat. Debiles ſecit vigere, Czcos luce inluminat, Verbis. purgat leprz morbum , Mortuos resuscilat. Vinum , quod deeratl hydriis,' Mutari aquam jubet. Nupiiis mero retentis =. +- o + - Populo. Tum Deuin clamore magno Patrem pendens invocat > - membra Christi Vela templi scissa pendent ; Nox obscural s:eculum ; Excitantur de noputchels Dudum clausa corpora. Adfuit Joseph beatus ; Corpus wyrra perlitum Linteo rudi ligatum Cum dolore condidit. Milites servare corpus Sponsus idem, vel columba. Flamma, Pastor, Janua. 244244005 ++ +++ 0 +0 Anna princeps prxcipit, In prophetis inveniris TO ESESESSST bino Ut videret, $i probaret Nostro natus s#culo +9440 +0000+ 0+ + +» + Christus, quod spoponderat. Ante szcla tu fuisli + $2540 +9++05+0 0+ 00 Angelum Dei irementes Factor primi s#culi. Factor coli, terre ſactor, Congregalor lu maris, Omaniumque tu creator Quz Pater nasci jubet. Virginis receplus membris, Gabrielis nuntio Turba ex omni discumbente Jugem laudem perlulit, Duodecim viros probavit, Per quos vila discitur. Ex quibus unus.invenitur Christi Judas traditor, Instruuntur missi ab Anna Vesle amictum candida, Quo candore claritatis Vellus vicit sericum. * Demovit saxum $epulchro Surgens Chrislus integer; Hac vidit Judza mendax , Hec negat, cum videret. Crescit alyus prole $ancta Proditoris osculo. IF M3 4-4 ; Þ « +» + + + Crius credere. CS captus lencter,. 8 o con no <5. « Tad ab . N 7 RR visam CNS cncter, _ -. oc none co ok 5 ou » - n_ CS. grazcaner - , ods «b , Cum jubet parvos necari, Turbam ſecit Martyrum ; Fertur infans occulendus, Nili flumea quo floit. Qui reſertur post Herodem Nutrieadus Nazareth Offerentes Pontio. Dicerent Christum negandum; Turbis sanctus raditur; Impiis verbis grassantur ; Sputa, flagra susLinet. Scandere crucem jubetur Innocens pro noxiis : Morte carnis, quam gerebat, Seque a mortuis palerna Suscitatum dextera Tertia die rediisse Nuatiat apostolis. Mox videtur a beatis. Quos probavit, ſratribus, Quod redisset ambigentes, latrat janvuis clausis. 385 ANTIPHONARIUM MONASTERI! BENCHORENSIS Dat docens precepta legis, Dat divinum Spiritum, Spiritum Dei perſectum, Trinitatis vinculum Precipit totum per orbem Baptizari credulos, Nomen Patris invocantes, Confitentes Filium. Mystica fide revelat Tinctos sancto Spiritu, Fonte tinctos innovatos, Filios factos Dei. Ante lucem turba...... EE 4 + os «4008 Galli cantus, galli plausus Proximum sentit diem, Nos canenſes, et precantes Quz futura credimus. Majestlatemque inmensam Concinneimus uniter; Ante lucem nuntiemus Christum Regem szculo. Ante lucem nuntiemus, Christum Regem s:culo. Qui in illum recte credunt Regnaturi cum eo. Gloria Patri ingenito, Gloria unigenito Simul cum Sancto Spiritu in sempilerna $2ecula. Hymnum apos(olorum. Precamur Pairem Regem omnipotenlem , Et Jesum Christum, Sanctum quoque Spiritum. Alleluja. Deum in una Perſectum $substantia CS oc 'o cn Universorum Fontis jubar luminum Athereorum, Et orbi lucentium. Hic enim dies Velut primogenitus Cceli ab arce Mundi olim micuit. Sic verbum caro Factum a principio Lumen eternum Missum Patre s:eculo. Illeque proto Vires adimens Caho, Tum improvis0 Noctem pepulit mundo. Ita 2ternv l>tc hoste subacto PaTrRoOL. LXXII. Polum nodoso Solvit mortis vinculo Tenebrz snper Ante erant abyssuu , Quam radiaret Primus dies dierum. Hec quam prodiret Vera lux mortalia Contexit alta Corda iguorantia. Eodem die Rubrum, ut ajunt, mare Post tergum liquit Liberatus Israhel. Per hoc docemur Mundi acta spernere, Et in deserio Virtutum eongistere. Summers0 $2v0 Cicni canunt #nulo. Certatim Deo Landes Duci igneo Sicque erepti Nequam jubemur fretis Laudare Deum Explosis inimicis. Et sicut ille Lucis ſuit initium, Ita et isli Salutis exordium. Loquatur primus In tenore diei Secundus vero In calore fidei. In fine mundi Post tanta mysteria Adest Salvator Cum grandi clementia. Tamque aperte Flementa pretendunt, Quam vatum hora Lucide concelebrant. Natus ut homo Mortali in tegmine Non deest clo Manens in Trinitate. Vagit in pannis, Veneralur a magis, Fulget in stellis, Adoratur in cclis. Statura vili Continetur presepi, Cujus pugillo Potest orbis concludi Primumque Signum Portendit discipulis Aque couverse In sapore ncclaris. Tum per prophetam Completur ut dictum: Saliet claudus Ut cervus perniciter. Planaque fatur Absoluto vinculo Lingua mutorum , Imperante Domino. Surdi 8anantur, Czci, atque leprosi, Fune retros0 Suscitantur mortui. Totidem panes Quinque dividit virum Saturaturis Procul dubio millibus. Post tantas moles Divine clementie Exosus ille Stimulo invidie. Qui invidere Et odire animam Pro inimieis Prorogatts. . ..- ++ 3 0 06 Adversus eum loitur consilium, (Qui magni dictus Consilii est nuntius. Accedunt ei Ut latroni cum gladiis Furem zxternis Tradituri zestibus. Tandem humano Traditur judicio Mortali rege Damnatur perpetuus. Cruci conlixus Polum mire concutit, Lumenque solis Tribus obtondit horis. Saxa rumpuntur, Velum scinditur templi, Vivi consurgant De sepulchris mortui. Conrosum nodis Annos fere millibus Extricat senis Inſerni ſeralibus «I to-plaustum ; . . 08a Soboles, Abjecta mali morte Sz va ultrice. Quemque antiquum Paradis0 incolam Recursu $U0 Clementer restituit. Exaltans caput Universi corporis, In Trinitate Locavit Ecclevi#. 19 587 In hoe czlitus Jubet portas principes Regi cum $ociis Eternales pandere. Erranlem propriis Evehens certissimam Supernis ovem Humeris ovilibus. Quem expectamus Adfuturum Judicem Justum cuique Ovus suum reddere. Rogo quam tantis Tſlibusque dvnariis Vicem condigne Possumus rependere ? Quid tam mortales Temptamus micrologi Narrare, quivit Quz nullus edicers? Solum oramus Hoc, idemque maximum : Nostri #terne Miserere, Domitie. Alleluja. Canticum sancti Zacharic. Beheaictus Dominus Deus, Is- rahel, etc. Canticum. Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus, etc. Benedictio trium puerorum. Benedicile omnia opera Domini Dominum , hymnum dicite, et $u- perexallate eum in s2cula, etc. Hymnum in die Dominico. Laudate, pueri, Dominum , lau- daie nomen Domini. Te Deum lau- damus, te Dominum confitemur. Te zternum Patrem omnis terra veneratur. Tibi omnes angeli, tibi eceli, et univers# potestates. Tibi cherubin, et $seraphin in- cessabili voce proclamant : San- clus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaovth. Pleni $unt cceli et universa terra honore glorix tu. Te gloriosus apostolorum cho- rus, te prophetarum laudabilis nu- merus. Te martyrum candidatus laudet exercitus. Te per orbem terrarum sancla conſitetur Ecclesia. Patrem immens#e majestatis. Ve- nerandum tuum verum, unigeni tum Filium. Sanctum quoque Paraclitum Spi- rituw, Tu Rex glorix, Christe. APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. Tu Patris sempiternus es Filius. Tu ad liberandum mundum $usce- pisti hominem. Non horruisti Virginis uterum. Tu devicto mortis aculeo aperuisti ecredentibus regna c@elorum. Tu ad dexteram Dei sedens in gloria Patris judex crederis ess8e venturus. Te ergo quzesumus nobis tuis fa- mulis subveni, quos pretios0 8an- guine redemisti. Mierna fac cum sanctis gloria munerari. Salvum fac populum tuum, Do- mine, et benedic hereditati tuz, ct rege eos, et extolle illos usque in 8eculum. Per singulos dies benedicimus te, et laudamus nomen tuum in #ternum, et in sxculum s#culi. Amen. Fiat, Domine, misericordia tua Super 10s, quemadmodum $pvta- vimus in te. Hymnum quando communicarent sacerdotes. Sancti venite, Christi corpus sumite, Sanctum bibentes, Quo redempli, sauguinem. Salvati Christi Corpore et Sanguine, A quo relectj Laudes ves Deo. Hoc sacramento Corporis et Sanguinis,) Omnes exuti Ab inſerni ſaucibus. Dator salutis Christus Filius Dei Mundum $alyavit Per crucem', et sanguinem. Pro universis Immolatus Dominus Ipse sacerdos Exislit et hoslia. Lege preceptum Immolari hostias, (ua adumbrantur Divina wysSleria. Lucis indultor Et Salvator omnium Preclaram $anctis Largitus est gratiam. Accedant omnes Pura mnente creduli, Suinant xternam Salutis custodiam. Sanctorum eus10s Rector quoque Dominus Vitz perennis Largitur eredentibus. Celestem panem Dat esurientibus De ſonte vivo Prebet sitientibus. Alpha et omega Ipse Christus Dominus Venit venturus Judicare homines. Hymnum quando ceria benedicitur Ignis Creator igneous Lumen donator luminis, Vitaque vitz conditor, Dator 8alutis, et galus. Nec noctis bujus gaudia Vigil lucerna deserat, Qui hominem non vis mori, Da nostro lumen pector). Ex Agypto migrantibus Indulges geminam gratiam , Nubis velamen exhibes, Nocturnum lumen porrigis. Nubis columpna per diem Venientem plebem protegis, Ignis columpna ad vesperum Noctem depellis lumine. E flamma famulum provocas, Rubum non spernis spineam Et cum 8is ignis CONCremans Non uris quod inluminas. Fusco depasto nubilo Tempus decoctis sordibus Fervente sancto Spiritu Carnem lucere ceremn. Secrelis jam condis favi Divini mellis alivus, Cordis repurgans intimas Verbo replesti cellulas. Examen ut foetus novi Ore prelectum, $piritu Relectum ccelum $arcinis Quzrat securis pinnulis. Gloria Patri ingenito, Gloria Unigenito, Simul cum $ancto Spiritu ln sempilerna Secula. Hymnus medic noctis. Mediz noctis tempus es, Prophetica vox admonet, Dicamus laudes Deo Patri semper, ac Filio, Sancto quoque. Spiritui ; Perſecta enim Trinitas, Uniusque substantie Laudauda nobis Semper Col. »58Y Terrorem tompus hoc habet, Quocum vaslator angelus Xgypto mortem intulit, berievit primogenita. Hec justis hora salus est, Et quos iden tune #ngelns Augus punire non erat Signum ſormidans $anguinis. Mgyptus flebat fortiter Tantorum diro fanere ; Solus gaudebat Israhel Agni protectus sanguine. Nos vero Kkrahel sumus, Lzetamur in te, Domine, Hoslem spernentes et matum, Christi defensi sanguine. Ipsum proſecto tempus est Quo voce Euangelica Venturus Sponsus cred/1ur, Regni celestis conditor. Occurrunt sanctz virgines Obviam tunc adventui, Gestantes claras lampades Magno lzlantes gaudio. Stultz vero remanent, Que extinclas habent lampades, Frustra pulsantes januas Clausz jam regni regiz. Quare vigilemus $0brii Geslantes mentes splendidas, Adventui ut Jesu Digne curramus obviam. Noctisque medio tempore Paulus quoque et Sileas Clristum vincti in carcere Conlaudantes 80luti sunt. Nobis mundus hic carcer es. Te laudamus, Christe Deus, Solve vincla peccatorum In te sancte credentium. Dignos nos fac, Rex age, Futuri regnj glorie ZXiternis ut mereamar Te laudibns concinere. Gloria Patri ingenito, Gloria Unigenito, Simul cum Saneto Spirity In sempiterna s2cula. Hymnum in natale martyr, vel Sabbato ad Matutmam. g1mmi [ Dei, SacratisSimi martvres Bellatores forvissimi, Chris Regis potentissimi Duces exercilus Dei, Victores in c#lis Deo canentes. Alleluja. Excelsissime Christe, (.elorum Deus cherubin, Cui sedes cum Palre Sacra. ANTIPHONARIUM MONASTERI! BENCHORENSIS. Angelorum ibi et martyrum Fulgens chorus, Tibi sancti proclamant. Magnifice tu prior Omnium passus crucem _ Qui devicta morte refulsisti Mundo, asceudisti ad ccelos, Ad dexteram Dei Tibi sancti proclamant. Armis spiritalibus Munita mente apostoli Sancti te sunt secuti, Qui cum ipsa crucis Paterentur morte Tibi sancti canebant. Christe martyrum tu es Adjutor potens przliantium, Sancta pro tua gloria, Qui cum victores Exirent de hoc s8#culo, Tibi sancti canebant. {llustris tua, Domine, Laudanda virtus, quz per Spiri- tum Sanctum firmavit martyres, Qui consternerent Zabulum, Et mortem vincerent. Tibi sancti canebant. Manu Dei excelsa Protecti contra diabolum Steteruat firmati, Semper Trinitati fidem Toto corde servantes. Tibi sancti canebant. Vere regnantes erant Tecum, Christe Deus (Qui passionis merito coronas Hlabent, et centenario Fructu repleti gaudent. Tibi sancti proclamant. Christi Dei gratiam Supplices obsecremus, Ut in-ipsins gloriam Consummemur, et in sanctam Hierusalam civitatem Dei Trinitati cum $anctis Dicamus allelaja. Hymnum ad Matutinam in Do- minica. Spiritus divine Lucis glorie, Respice in me, Domine, Deus verilalis, Domine Deus Sabaoth, Deus Israbel, Respice. Lumen de lumine Reſerewus Filium Patris, 590 Sauctumque Spiritum lu una substantia, Respice. Unigenitus, et primogenitus, A te oblinemus Redemptionem nogtram. Respice. Natus es Spiritu 8aucto, Ex Maria virgine ; In idipsum in adoptiouem Filiorum, qui tibi Procreali ex ſonte vivual. - Regpice. Hzredes et quohzredes Christi tui, in quem, Et per quem cuucta creasti, Quia in predesiinatione A sculis nobis est Deus Jesus, qui nunc capit. Respice. Unigenito ex mortvis Deo oblinens corpus, Claritatem Dei, manens In scula s8eculorum Rex #ternorum. Respice. Quia nunc cepit, qui semper Fuit nalurz luz Filius, Divine lucis gloriz tuz, Qui est forma et plenitudo Divinitatis tuz ſrequens. Respice. Persona Unigeniti, Et primogeniti, Qui est totus a loto Diximus lux de lumige. Respice. Et Deum verum a Deo vero Semper semper coulilemur, Tribus personis In una 8ubstantia. Respice. Hymnum zancti Patritii maguatri Scotorum. Audite, omnes amanies Deum, sancla merits Viri in Christo beati Patriei episcopi Quomodo bonum ob actum Similatur angelis, Perſectamque propter vitam Aquatur apostolis. Beata Christi custodit Mandata in omnibus - Cvjus opera reſulgent Clara inter homines Sanctumque cujus Sequuntur Exemplum mirificum, Unde et in celis Patrem - Magnificant Dominum. $591 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. Constaus in Dei timore Et de inmobilis Super quz zdiſicatur, Ut Petrum Ecclesia Cujusque apostvlatum A Deo sortitus est, In cujus poriz adversum Inferni non prevalent. Dominus illum elegit Ut doceret barbaras Nationes, ef, piscaret Per doctrine retia, Et de 8#culo credentes Traheret ad gratiam Dominum qui sequerentur Sedem ad #theream Electa Chris1i talenta Vendit evangelica, Quz Hibernas inter gentes Cum usuris exigit, Navigiis hujus laboris Tum operz pretium Cum Christo fegni ccolestis Posses$urus gaudium. Fidel Dei minister, Insignisque nuntius Apostolicum exemplum, Formamque przebet bonis, Qui tam verbis quam et ſactis Plebi praxdicat Dei, Ut quem dictis non converlit Fructu provocet bono. Gloriam habet cum Christo, Honorem in szculo Qui ab omnibus, ut Dei Veneratur angelus Quem Deus misit ut Paulum Ad gentes apostolum, Ut hominibus ducatum Preberet regno Dei. Humilis Dei ob metum Spiritu et corpore, Super quem bonum ob actum Requiescit Dominus, Cujusque jusla in carne Christi portat stigmata, Et cujus $ola sustentans Gloriatur in cruce. Impiger credentes pascit Dapibus celeslibus Ne qui videntur cum Chris(o In via deficiant, | Quibus erogat ut panes Verba euangelica, Et cujus mulliplicantur Ut inanna in mavibus. Kastam qui custodit carnet Ub amorem Doinini, Quam carnem templum paravit Sanctoque Spiritui, A quo constanter cum mundis Possidetur actibus, Quam et hostiam placenſem Vivam offert Domino. Lumenque mundi accensum Ingens euangelicum, In candelabro levatum Toto ſulgens sxculo, Civitas regis munita Supra montem posita, Copia in qua est multa, Quam Dominus possidet. Maximus namque in regno Czxlorum vocabitur, Qui quod verbis docet $acris, Factis adimplet bovis, Bono prxcedit exempl», Formamque ſidelium Mundoque in corde habet Ad Deum fiduciam. Nomen Dei audenter Adnuntiat gentibus, Quibus lavacris $3lutis XAternam dat gratiam, Pro quorum orat delictis Ad Deum cotidie, Pro quibus ut Deo dignas Immolaique hostias. Omnem pro divina lege Mundi spernit gloriam, Qui cuncta ad cujus mensam Aslimat quisquilia, Nec ingruenti movelur Mundi hujus ſulmine, Sed in adversis |lz#tatur, Cum pro Christo patitur. Pastor bonus et ſidelis Gregis euangelici , Quem Veus Dei elegit Custodire populum, Suamque pascere plebem Divinis dogmatibus. Pro qua ad Christi exemplum Suam tradit animam. Quem pro meritis Salvator Provexit pontiſicem, Ut in ccelesti monerel Clericos militia, Coelestem quibus aunonam Erogat cum veslibus, Quod in divinis impletur, Sacrisque afſſatibus. Regis nuntius invitans Credentes ad nuplias Qui ornatur vesliinento Nupliali indutus, Qui coeleste haurit vinum In vazis celestibus, Propinansque Dei plebem Spirit»le poculum. Sacrum invenit thesaurum Sacro in volumine, Salvatorisque in carne Deitatem pervidet, Quem thesaurum emit sanctis Perſectisque meritis, Israhel vocatur bujus Anima videns Deum. Testis Domini fidelis In lege catholica, Cujus verba sunt divinis Candida oraculis, Ne bumanz putent carnes Msseque a vermibus, Sed ccelesti alleautur Sapore ad victimam. Verus cultor et insignis Agri euangelici, Cujus semina videntur Chris!i euangelia, Que divino serit ore In aures prudentium, Quorum quoque corda ac menles Sancto arat Spiritu. Christus illum sibi elegit In terris vicarium, Qui de gemino captivos Liberat $ervitio, Plerosque de $ervitute Quos redemit hominum, Innumeros de Zabnli Absolvit dominio. Hymnos cum Apocalyps Psalmosque cantat Dei, Quosque ad zdificandum Dei tractat populum, Quam legem in Trinitate Sacri credit nominis, Tribusque personis unam Docelque substantiam. Zona Domini precinctus Diebus ac noctibus, Sine intermissione Deum orat Dominum, Cujus ingentis laboris Percepturus pramium Cum apostolis regnabit Sanctus super Israbel. Patricius episcopus Oret pro nobis omnibus, Ut deleantur protinus Peccala quz commisimus. Patricii laudes Semper dicamus, Ut nos cum illo Semper vivamus. — —— _ = 595 | Hymnum 8ancti Comgilli noslri. Recordemur justitiz Nostri patroni ſulgide Comgilli sancti nomine Reſulgentis in opere. Adjuti Dei Flamine Sancto claroque lumine, Trinitatis celsissime Cuncta tenentes regmine, Quem Deus ad #therea Conduxit habitacula, Ab angelis custodita, Permansura in szcula. Audite pantes ta erga Allati ad angelica Athletz Dei abdita A juventute florida Aucta in legis pagina, Alta sancti per viscera Apta fide juslitia, Ad Dei ducta gaudia, Alti adlata merita Aſatim concordaniia, Ab angelis. Bonam vilam, justitiam, Beniguilatem floridam, Caritatem firmissimam, Deo primo adhibitam, Juxta mandatum $olidam In regno preslantissimam, Proximis 8zxpe debitam Corde sereno placitam Eſficiebat cognitam la ſuturo ſructiſeram, Quem Deus. Contemptum mundialium Voluptatum, presentium Vitiorum firmissimum Infirmos devastantium Verborum cogilaminum Parte lzva versantium Continebat per viscerum Secrela vigilantium Ab angelis. Doctus in Dei legibus Divinis dictionibus Ditatus sanctis opibus, Deo semper placentibus, Dedicatus in moribus, Dei Stephanus agius Docebat sic et c#terus Dicta docta operibus Quein Deus. Elegit a primordio, Quod erat in principio, Aiternum Verburm paterno Eruciatum $auctissimo Corde verum altissimo Carus eidem lucido Constans opere placido. Ab angelis. Fulgebat alti fulgore Solis vice in verlice Rulilantis meridie Fidei claritudine, Confirmatus ex viscere In Dei semper sidere Conſidens sanctimonie Precipuo munimine. Quem Deus. Gaudium 8ancti Spiritus Habebat in visceribus, Regnum quod est snblimibus Deo dignum et fortius. Gladium quoque Spiritus Levatum ad nequissimus Quo provterneret superbus Tenens $anctis in manibus. Ab angelis. Humilis, sanctus, benignus Probus in Dei legibus, Humanus, justus, commodus, Laudabilis in moribus, filaris vultu, sobrius, Caritalis in floribus, Decoratus ordinibus, Factus palam mortalibus In Scripturis erudilus, Iaspiratus divinitus, ln sacramentis providus, Canonicis affatibus | Teslamenti preſulgidus, Fervens $piritu, placidus Deo carus, et piiszimus. Ab angelis. Kalcavit mundum $subdolum Karitatis per studium Kaslitatis firmissimum, Contempnens omne vitium, Inserens agrum floridum, Pectus adurnans lucidum , Divinum babitaculum Trino nomine $ancitum. Quem Deus. Lampaden $apientie Conslituit in pectore, In thesauro $apientiz Condito Dei munere, Inflammatus magnopere Luce verz juslitie, Exaltalus munimine Legis, $piritus, literz. Ab angelis. Magnum adprehendit bradium Mierna vita condignunt Adeptus sanclum premiun Post laborem firmissimumn, Cujus perſectum meritvm ANTIPHONARIUM MONASTERI BENCRORENSIS. abbatis Pignus przciaro animo Vocamus in auxilium, Ut mercamur omnium Vitiorum excidium. Quem Deus. Notus sanctorum catibus Abbatem in ordinibus Monachorum militibus Anachoretarum $ensibus Synodum $ancis plebibus Immo vir apostolicus Clarus cunciis in sortibus, Adauctus in sublimibus Ab angelis. O petram solidissimam ln fundamenio positam, () contemplorem omnium Rerum nequam przesentium, 0 ducem sanctum militum Domino milantium 0 tyronem ſortissimum Domino totum deditum. Quem Deus. Positus muri ſerrei Vice in luce populi Dissipare, disperdere, Cuncta mala destruere, Zdificare, plantare Bona tola in commune More $sancti Hieremize Conslituti in culmine. Ab angelis. Quis contempsit preventia Hujus vi decidua ! Quis ascendit ad superna Toto animo gaudia? Quis volebat in zthera Carne volare posita? Qualiter iste talia Adeptus sancta merita. Quem Deus Rexit sanctam Ecclesiam Catholicam per regulam, Retinens fidem golidam Malam contra nequiliam, Suam exercens animam Sanctz legis per paginam, Cujus exopto gratiam Mihi adornat animam. Ab angelis. Sapiens $u0s internos Sauctos elevans oculos Deducebat ad superos Capile sancto intentos, Parte sancta in dextera Collocans $ua viscera Centurionis opera Habens sancta per studial Quem Deus. - Tuli svam memoriam Ad mansivnem $Supernam 595 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 396 Caram Deo, et floridam Hymnum $ancti Camelaci. Ad Sextam. Suam exercens animam, Audite bonum exemplum Tuis parece $upplicibus Contempnens terram subdolam, Benedic!i pauperis Sexta hora oraplibus, Vanam omnem insaniam Camelaci Cumiensis Qua fuisti pro omnibus, Domans cum Abraham Dei justi ſamuli. Christe, in cruce positus. Ad terram illam optimam. Exemplum przbet in toto, Qui regnas. Ab Angetis. Fidelis in opere, Ad nonem. Vitam zternam fulgida Gralias Deo agens, Exaudi preces omainm Adeptus est sub corona, I in omnibus, Nona hora oraptiem, Ubi adsumet premia ejunus, et mansuetus ; "of : Permansura in s8ecula Kastus hic 8ervit Deo, A _— Comitaturus agmina Lztatur in paupertale, Qui ragni. F Angelorum precipua Mitis est in omnibus, Inquirens semper (alia Noctibus, atque diebus Ad Vooperes. Vigilans in Eeclesia. Orat Dominum $uum , Vesperlino 8ub lempoee Quem Deus. Prudens, justus, ac fidelis, Te invocamps, Domiue, Xhrisium orabat Magisfrum , Quem cogaati diligunt. Nostris precibus annue, Summum ornans obsequium , Regem Deum aspexil, Nostris peccalis ignosC8. Christi gerens officium Salvatoremque 8yvum In hora dimidii noctis. Actum per apostolicum. Tribuit huic 2ternam Noctis tempus exegimus, Hojus 50quens vectigium Vitam cam fdelibus. Christe, in tuis 1audibus, Ducens Deo exereitum Christus illum insinyavit Mizerearis omnibus In sancium habilacutum Pairiarchz Abrah®. Te ex corde precantibus. Trinitatis leetissimum. In paradiso regnabit Qui regnas. Ab angelis. Cum $aneto Eleazaro. as M—_ Hymnum Deo cum eantico Collectio ad Secundam. "5 Immolabat Altissimo, Esto nobis protector in ista die, 1©5% ©lemenier vigita Diei noctis cireuto Domine $ancte Pater omnipotens Necle cranes modly, Orans szpe eum triumpho, #terne Deus, et migerator, et mi. (Qu Givina potentia Nunc cantavit sub numero 8ericors, et auxiliator, et dux no- P _ i $0lvigt vincula, Canticum nevum Domino, bis, et inluminator eordium nostro- On £06125 Junctus choro angelico rum. Custodi, Demine, cogitatio- Ad Matutinum. Summo $8anctis in jubilo. nes, Sermones, opera, ut possimus y.. cyeni omnibus Quem Deus. placere in conspectu tuo, Domine, Te ter hh —_— Christi per horam tertiam Ttem _ o« M —_ Deprecamur clementiam, Deus, qui pulsis tenebris Per merita et orationes sancti Uti nobis perpetuam Diei lucem tribuis, Compgilli abbalis nogtri omnes nos, Suam tribuat gratiam, Adventum veri luminis Domine, in tua pace custodi. Qui regnas. Tuis effunde famulis. Mem ad Secundam. tionem nobis poscentibus jubeas eoneedi. Qui regnas Exauc nos, Domine, $upplices tuos, qui in hac Ad horam Sextam. hora prima Het referimus 1ibi gratias Domino Deo Omnipotens =terne Deus, qui nobis magnatia fe- or wg on - gan ap gs cisti, $exla hora sanctam Crucem ascendisti, et tene- - - - "Za $ 'Y ina$ti, Sic et corda nostra inlumi- oblatas pie clementerque suscipias. Qui regnas. bras mundi inluminasti, Sic e r Ad horam Tertiam. Tibi subnexis precibus Christo Domino supplica- mus, qui in hora tertia diei Spiritum sanctum apo- Nona agilue diei hora. Ad tle, Domine, directs SUP- stulis orantibus emisls4l, ejusdem gratiz partjcipa= plicatione, qua culioribus luis divigs WUoRerantul nare digneris. Qui regnas. Ad horam Nonam. 597 ANTIPHONARJUM MONASTER!! BENCHORENS1s. wiracula, nosira quoque eorum imilatione corda A Oratio communis ſratrum. inluwina. Qui regnas. Ne memineris iniquitaiuu nudtrarum anliquarum .' Ad Vesperilinam. Vespertina oratio nostra ascendat ad aures divine majeslatis tuz, et descendat benediciio tua, Domine, super nos, quemadmodum speravimus in te. Qui regnas. Ad initium Noctis. Deus, qui inextricabiles tenebras inluminas noc- tium, densitatem caliginis inlustras, corda nostra in opere mandatorum tuorum, te oramus, Domine, cu- Stodias. Qui regnas. Ad initium noctis. Evolutis nunc diei temporibus, nocturnisque spa- tiis supervenientibus, Dei misericordiam deprece- mur, ut suppleti divinis sensibus, tenebrarum ope- ribus renuntiare possimus. Qui regnas. Ad pacem celebrandam. lojaste egimus. Redemisti nos, Vomine, Deus ve- rMavus, in tuo $3ncto Sanguine, nunc adjiuva nos ju omnibos Jesn Christe, qui regnas. Pax mnlta diligentibus, pax tua, Domine, rex cc- lestis, permaneat semper in visceribus nostris, ut non timeamus a timore nocturno. Qui regnas. Incipu Symbolum. Credo in Deum Patrem omnipoteniem 1nvisibilen., omnium creaturarum visihilium. et invisibilium con- ditorem. Credo et in Jesum Christum Filſium ejus unicum Dominum nostrum, Deum omnipotentem, conceptum de Spiritu Sancto, natum de Maria virgine, passum sub Pontio Pylato, qui crucifixus, et sepultus des- cendit ad inferos, tertia die resurrexit a mortuis, ascendit in ccelis, seditque ad dexteram Dei Patris omnipotentis exinde venturum judicare vivos, ac mortuos. Credo et in Spiritum sanctum Deum omnipoten- tem unam habentem substantiam cum Patre et Filio. Sanctam esse Ecclesiam catholicam, abremissa pec- catorum, sanctorum communionem, carnis resurrec- tionem. Credo vitam post mortem, et vitam #ternam in gloria Christi. Hzc omnia credo in Deum. Amen. Oratio Dominica. Pater noster, etc. Ad Nocturnum. Per horam mediz noctis tunc gavisi sunt angeli de nalivitate Domini nostri Jesu Christi. Ita et nos letari debemus in tua saneta pace omnipolens Deus, qui vivis, etc. Ad Matutlinum. Tu es, Domine, inluminator caliginum, conditor- que elementorum, remis80r criminum ; misericordia tus, Domine, magna est Super eos qui te toto corde ' requirunt. Majestas tua, Domine, mane nos exaudiat, et deleat delicia nostra, quz libi non sunt abdita. Qui regnas, etc. Item ad Matutinum Tu es $pes et salus, Tu es vita et virtus. Tu es ad- jutor in tribulationibus. Tu es defensor animarum nostrarum, Deus Israbel in om ibus. Qui regnas, elc, Cito ankicipent nos wisericordie luz, quia pauperes ſacti 8umus gimis. Adjava nos Deus salutaris noster 5 propler gloriam nominis wi, Domine, libera uos; et propitius esto peccatis nodtris propter nomen tuum, Ne tradas bestiis animam eonfilentem libi. Animas pauperum tyorum ne obliviscaris in finem. Respics in lestamenium, Domine, Deus, in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me ſestina. Fo- slina, Domine, liberare nos ex omnibus pecentis no0- $tris. Pro baptizatis. Salvum ſac populum tuum, Domine, et benedie *hereditati tuz, et rege eos, et extolle, Domine, illos B que in sxculum. Miserere Ecclesiz tuz Catholice, quam in tuo sanguine redemisti. Qui regnas. Exurge, Domine, in requiem tuam. Tu es arca sancliſicalionis tue. Sacerdotes tui induantur justi- tiam, et Sancti Lui, etc. Qui, etc. Lztentur in te, Domine, omnes $ancti lui, qui sperant in te in omni veritate, Pro abbale. Dominus conservet eum, et vivificet eum, et bea- tum ſaciat eum in terra. Dominus custodit te ab omni malo, custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introitum tuum ex hoc nunc et usque in seculum, Custodi nos, Domine, ut pupillam oculi, «ub umbra alarum tvarum protege nos Protegere et sanclificare digneris omnibus omni- potens. Qui regnas, etc. - Pro ſraternilate. Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a g&- neratione bac in z2tlernum. Exaudi orationes nostras pro fratribus nostris, ut illis Deus miserearis. Pro pace populorum, et requm. Dominus virtulem populo suo dabit. Dominus bene- dicet populo $uo.in pace. Pacem prz:stare digneris omnibus, omnipotens Deus. Qui regnas, etc. In blasphemantibus. Domine, misericordia tua in 8rculum, opera ma- nuum tuarum ne despicias. Domine Deus virtutum, noe staluas illis aoc in pece calun. Pro impiis. Judica illos, Deus, decedant a centettenibng suls ; vsque inritaverunt te, Domine, Conſundantur i{li, qui conſidunt in se, et non nos, Domine, qui conſidimns in te. Pro iter ſfacientibus. 0 Domine, salvum ſac, o Dowine, bene prosperare. Prosperitatem itineris presta ſamulis luis. Qui, etc. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua, et $ancii tui confiteantur libi. Tibi gratias guol anime noslre pro innumeris beneliciis tis. Qui reguas, etc. 599 Pro eleemosynarns. Dispersit, dedit pauperibus. Justitia ejus manet in sxculum szculi, cornu ejns exallabitur in gloria. Eleemosynas facientibus in hoc mundo retribue, Domine, in regno tuo 8ancto. Pro infirmis. Exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberabit eos. Tribue, Domine, tuis famulis sanitatem mentis, et corporis. Exurge, Domine, adjuva nos, et redime nos pro- pter nomen luum. Adjutorium nostrum in nomine Domini. Salvare nos digneris per invocationem $ancti tui nominis. Qui regnas, etc. Deus, qui $anctis martyribus et electis tuis coro- nam martyrii praestitisti, te oramus, Domine, ut eorum meritis oblineamus veniam, qui lantam glo- riam non meremur. Qui regnas, etc. Ad te, Domine, clamabo. Deus meus ne sileas -a me. Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. Adjutor noster Deus Jacob miserere nobis, Domine. Qui regnas, elc. Ad colleclas. danctus in sanctis, Agnus immaculatus, gloriosus in ccolis, mirabilis in terris, przesta nobis, Domine, S8ecundum magnam miserico:diam twam, Deus, que le pelimus et oramus. Qui reguas. Ad martyres. Aternum virtutis tue nomen omnipotens Deus oramus, uti nos martyrum et omnium Sanctorum tuo- rum meritis $0cios fide pares, devotione $trenuos, passione consimiles in resurreclioae ſelicium ſacias co#quari. Qui regnas, etc. Miserere mei, Deus, secundum magnam, etc. Tribue, Domine, petentibus te ex fide secundum magnam misericordiam tuam, Deus, qui regnas, etc. Ad Nocturnum. Media nocte clamore facto, ut nos inveniamur pa- rali spons0, qui regnas, etc. Ad Matutinum, Deus Deus noster, ad te de luce vigilare debemns, et tu excila de gravi 80mno, et libera de sopore ani- mas nostras, et in cubilibus nostris compungamur, ul tut eS5e memores mereamur. Qui regnas, etc. Tu es $pes et $salus. Tu es vita et virtus. Tu es ad- Jutor in tribulationibus. Tu es defensor animarum nostrarum,, Deus Israhel, in omnibus. Qui re- gnas, etc. Ad Matutinum, 0 qui in altis habitas, et humilia respicis in celo et in terra, in mari et in omni! us abyssis, de pro- ſundo cordis le deprecamur, ut firmes manus nostras ad przlium, et digitos nostros ad bellum , quo pos- Sumus in matutino interficere omnes peccatores terre nvstr2 ac nos indefice mereamur et templum gaucturn tuum Chrisle. Qui regaas, elc. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. As 600 Ad martyres. Deus, qui Sanctos tuos cum mensura approbas, et sine mensura glorificas, cujus precepla fine ha- bent, et prxmia terminum non habent, exaudi per illorum merita preces nostras, et tribue ut eorum patrocinia adjuvent nos ad fidei profectum, ad bo- norum operum ſructum, ad prosperitatis bonum, ad - Salubritatis commodum, ad religionis cultum , ad di- vini timoris augmentum per Dominum nostrum Je- Sum Christum Filium tuum, qui est Kex regum, et Dominus dominantium, et gloria futurorum, regnans, et permaneus una cum #terno Spiritu sancto in s8#- cula s2culorum. Collectio post canticum. Deus, qui exeunti ex Egypto populo tuo maria B divisisti, et suspensis utrinque marginibus in specis muri erigi fluenia jussisti, animas quoque nostras a diluvio peccatorum liberare digneris, ut transire vi- tiorum gurgitem valeamus hoste contempto, Salvator mundi, qui cum zterno Patre' vivis, dominaris ac regnas cum Spiritu sancto in secula s8xculorum. Collectio post benedictionem puerorum. Exaudi preces nostras, omaipotens Deus, et presla ut $icut in decantato hymno beata puerorum insli- tuta seclamur, ilx tuo munere peccatorum laqueis absoluli zterni ignis non ambiamur incendiis Sal- vator mundi, qui cum Patre vivis, etc. Collectio posl tres psalmos. Te, Domine, de ccolis laudamus, tibi ut canticum novum cantare mereamur. Te Dominum in sanctis tuis venerabiliter deprecamur, ut omnia nostra vola SUusCipias, peccala dimillas, Salvator mundi. Qui re- gnas, Elc. Collectio post Euangelium. Exultantes gaudio pro reddita nobis hujus diei luce omnipotenti Deo laudes gratiasque reſeramus, ipsius misericordiam obsecrantes, ut diem dominice Resurrectionis nobis solemniter celebrantibus, pacem et Ltranquillitatem, lztitiam przstare dignetur, ut a Vigilia inatulina usque ad noctem clementiz suz fa- yore protecti, exuliantes lztitia perpetua gaudeamus per Dominum nostrum Jesum Christum , elc. Super khymnum. Sancte Domine, inluminatio, et salus vera creden- tibus, Resurrectio Dominicz claritalis, inlumina cor nostrum , ut trivitatis scientia, et unitatis cognitione, filii lucis, et membra Christi, ac templum sancti Spiritus es$e mereamur, qui regnas in $2cula $2cu- lorum. * De martyribus. Hi sunt, Domine, qui, felici cruorg perſusi, dum blandientem mundi hujus inlecebram gloriosa pas- sione despiciunt, mortem morte vicerunt, eonSide- raintesque tenebras hujus lucis certo termino, ac fine ruituras, Sumpserunt de pena vitam, et de morte victoriam. Rogamus te, Christe, ut eorum precibus adjuvari mereamur, quorum cons0rtes esSe non pos- Sumus per te, Chrisle, qui cum Patre vivis domiua- ris, et reguas. 601 Super Cantemus Domino gloriam Deus, qui cotidie populum tuum jugo AXgyplie servitulis absolvis, et per fluenta $piritalis lavacri in terram repromissionis devicto hoste transducis. Da nobis de. vitiorum impugnatione victoriam, et de- victis tenebris nostris deducas hereditatem in San- ctuario, quod preparaverunt manus tuz, Salvator mundi , qui cum #terno, etc, Super benedictionem trium puerorum. Saunele Domine, et gloriose mirabilium virtutum effector, qui 1ribus pueris inter supplicia constitutis adsistis, cui factum facile est ignium temperare na- luram, et vim quodammodo exustantiun coercere fſlammarum , ut inter incendia frigida hymnum libi canentes cum magna victoria exultarent, eamdem ANTIPHONARIUM MONASTERI! BENCHORENSIS. 602 liem post Benedicite. Deus, qui tres pueros de fornace eripuisti, 8ic nos eripias de suppliciis inferni, qui regnas in s2cula. Post Laudate Dominum de celis. Te laudamus, Domine, cum sanclis tuis, ut preces noslras suscipere digneris, qui regnas, etc. Pout Euangelium, Resurgentem in hoe diluculo Dominum depreca- mur, ut et nos in vitam eternain resurgamus per omnia sXcula s2culorum. Pogt hymnum. Resurrectionem tuam, Christe, veneramur, per quam in #ternum $alvari mereamur per omnia 8#- cula. | Chrisle Deus, qui in salutem populi tui Israhel ad- nune, Domine, ad liberandos, ac protegendos nos dona B jutor et protector ſuisti , quem per siccum mare ab virtulem, Salvator mundi. Super Laudite Dominum de clis. Quem cuncia cavite elementa Dominum laudent. Cujus conſessio gacra eadem in c@lo, et terra, el pignora Sion novum tonanti dicite hymnum , ſacturi judicium nefandiis in fine conscriptum , perstrepile diversis $piritales melodie modis, ut Christum con- laudent $piritus per sxcla omnes, qui cum Patre vivit. Super canticum. Deus, qui impiam Agyptum dienniis corruptioni- bus mnltas, et diviso mare planum iter populo pre- SLas, preces exaudi , queSumus, nostras, et nos no- Sfris laliter hoslibus salva, Salvator mundi. Qui re- gnas, etc. Pout benedictionem trium puerorum. Deus, qui pueris fide ſerventibus ſornacis flam- mam ſrigidam facis, et tribus invictis morte devicta quartus adsistis, precamur nobis #stibus carnis lalem virtutem prestes adustis per te, Jesu Chrisle, qui regnas, elc Post Laudate Dominum de ccalis. Deus noster, Deus omninm animarum, te adora- mus, ut in hac vigilia solempuitatis ad miss1 perve- nire prexsles, quo uSque lenebrz iniquitaiis nostre convertantur in lumine, $icut $ol in meridie $plen- descit, Salvator mundi, qui regnas, elc, Post Kuangelium. Dominicam, nostra Resurrectionis initium , vene- Agypto duxisti, salva nos hoc modo ab jugo peccali. Qui regnas in 8zcula. Post hymnum trium puerorum. Te enim, omnipotens Deus, benedicimus jure, qui tres pueros liberasli ab igne, nos quoque de suppliciv wortis #terne propler 1isericordiam tuam eripe, qui regnas, etc Post Laudate Dominuin de cwolis. Deus altissime Rex, angelorum Deus, laus ome» nium elemeotorum, Deus glorize, et exultatio -$an- ctorum, custodi animas $Servorum tuorum, qui re- gnas in s&cula. Post Euangelum, Canticis $piritalibus delectatim nos, Christe, con- C gonantes canimus tibi, quibus tua Majestas possit placari , vblata laudis hostia spiritali, qui tecum vi vit, elc. Item pout Euangelium. Diluculo lucis Auctore resurgente, exultemus in Domino, devicla morte, quo peccata possimus semper obire, vitzque ambulemus in novitate, qui lecum vivit, etc. Poxt hymnum. Lux orla est in luce prima, exordio dierum anti- quo facta, Unigenitus tuus, Domine, qui nostra abluere venit per crucem peccala, qui tecum vi- vit, etc. De martyribus. Triumphalium memores marlyrum tuorum, qui rantes, Trinitati Deo nostro debitas laudes, «ct grates D pro te toleravere vexilla passionum, precamur, ut unito reſeramus affectu , obsecrantes misericordiam jus, ut nobis Domini et Salvatoris nostri beat:e Re- Surrectionis participium lam in spiritu quam etiam in eorpore concedat, qui cum Patre vivit, etc. Pout hymnum. Respice, Domine, ad preces nostras, qui jnfirmi- lates visitaSti humanas, et tuam nobis sanctiſficatio- nem largire, et immortalitatem, Chrisle, qui re- gnas, etc, Item post canticum Summerso0 in mari Pharaone liberatur Israhel. Nos quoque per baptismi gratiam et crucis trium- {lum ab vinni malo quzsuwus liberari per le, Chri- sle, etc. per Sancla merita ipsorum nostrorum Yeniam me- reamur peccatorum. Qui regnas, etc. Post Cantemus. Plebs Israhel in figuram nostri liberatur in trans- itu maris. Nos ergo per gratiam baplisimi libera tu ab exiliis mundi. Qui regnas, etc. Pout Benedicite. Ut tres pueros in flamma salyasli descensu in for- nacem ccolestis nuntii, Sic nos per Angelum magni consilii liberare digneris ab igne inferni, Qui re- guas. Post Laudate Dominum de ccolis. Deus, quem erercitus canit celurum , quemque Ecclesia laudat Sanclorum, quem hymnizat $piritus 60J universorum , migerere, obsecro, omnium nosiro- A rum , gui regnas, etc. Super Cantemus, Cantemus tibi, Domine exercituum Christe, oran- tes, ut quemadmodum exemisti dilectum populum tuum captivitatis acerrime jugo, iter demonstrante eis nubis columpna per diem, eadem ignis quoque per noctem. Finditur ergo mare dextera, levaque in abruptum ; digestis aggeribus stlupens unda $olida- tur; tuus populus navigat plantis. Mira res! iter ejus nec eques potest $equi, nec ratis. Maria tympanum quatit, hymnus iste canitur, grex peculius twetur. Ita et.nos ab insectatione veteris inimici, et ab omui periculo mundi liberare digneris, Salvator mundi, qui cum #terno Patre vivis, dominaris ac regnas una cum Z#terno Spiritu sancto in secula szculorum. Super benedictionem trium puerorum. Tres Hebrei venerabiles numero, $sacramento mn- niti, ztate teneri, sed (idei 80liditate robusti, amore divinz religionis Regis adorare imaginem contempse- runt, utpote qui ipsum contempserant Regem, qui ira suſſNatus s0lito septies amplius caminum jussit incendi, ac piceet Stnpa armatum citari incendium z$tuantibus globis. Erubescit quoque ipsun alienis ignibus ccelum. Illoprecipitantur insontes, ibidemquete, propter quem precipitantur, inveniunt, Christe. Taliter et nos ex 1y- ranni intellectualis furore, et ab ingenito igni digne- ris liberare, Salvator mundi, qui cum zterno Patre yivis, etc. Veraiculi ſamilie Benchuir. Benchyir bona regula, Recta, alque divina ; $tricta, 8aucta, sedula, Summa justa, ac mira. Munther Benchuir beata Fide ſundata cerla, Spe salutis ornata, Caritale perſecta. Navis numquam turbata, Quamvis fluctibus tonsa, Nuptiis quaque parala Regi Domino sponsa. Domus deliciis plena Collectio super hominem qui habet diabolum. Domine sancte Pater omnipotens eterne Deus, expelle diabolum, et genlilitalem ab homine isto de capite, de capillis, de cerebro, etc. Oratio de Marlyribus. Deus, qui martyribns tuis largitus es regnum, no- bis autem peccatoribus veniam praslare digneris. Hi coronam 8vam passione per fidem meruerunt ; nos vero pro iniquilatibus et prevaricationibus 10- slris remissionem a te et misericordiam postulamus, per te, Jesu Christe. Incipu anttphona in Natale Domini super vomine reſugiutm, ad Secundam Ab hodierno die nox minvitur, dies crescit, concn- tiuntur tenebrzx, lumen augetur, et in lucro Jucis noclurnz dispendia tranſerentur. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN] PARISIENSIS. b Super petram construcla, Nec non vinea vera Ex Zgypto transducta. Certe clvitas firma, Fortis, atque munila, Gloriosa , ac digna, Supra montem posila. Arca cherubin ltecta, Ornni parie aurata, Sacrosanctiis reſerta, Viris quatuor porlat:. Christo regina apta Solis luce amicta, Simplex, $simulque docta, C D 604 Post Laudate Dominum de calis. Laudent te, Domine, angeli, virtutes, sydera, po- leslales, ef quz ortyu gum tibi debent officio tus laudationis exultent, ut per universitatis armouiam tibimet concinnentem fiat, ut ju colo, ita et in terra yoluntas tua. Sit tibi, precamur, Domine, beneplaci- lum in populo tuo, ut per exallationes ,tuas in ejus ſaucibus collocatas, maneat jn Singulis et verbi twi armatura, qua doceas, et vitz nosire veritas, qua semper a$picias, et salus, qua mansuetos exalles, quia Secundum multitudinem magnitudinis tuz tg laudamus, Domine, gralia Jaudationis ostensz, im- molatioue per ps8llerium , mortilicatione per tympa- num, cougregations per chorum, exultatione per organum , jubilatione per cymbalum, ut semper mi- Sericordiam tuam habere. mereamur, Christe Salvator mundi, qui cum #terno Patre vivis, etc. Super Cantemus Domino. Domine, qui Cinchrim fugientes tueris bis senas per invisa tribus emulum jtinera, prius flnctibus in binis montium utrimque redactis celsorum, ceu jugis abruple arentibus talis zquore murum quasi et de petra lymphas producens; mergatur ergo ut olim piorum $upplicium hostis #terr*, quesumus, $lato- res currum, quod est cujus Amtatus, actusque cum cogitatu celeri nequam $it Pharaoni Rex Israhelem verum , que unda salvat, ut Chrisio carmina canat, per szcla, qui cum Patre vivit. Undecumque invicta. Vere regalis aula, Variis gemmis ornata , Gregisque Christi caula, Patre summo $ervata. Virgo valde ſecunda, Hxc et mater intacta, Leta, ac tremebunda , Verbo Dei subacta. Cui vita beata Cum perfectis futura, Deo Patre parala, Sine lide mansura. Benchuir bona regula. Incipiunt anliphone 8uper Cantemus et Benedicite. Educti ex Agypto Patres nostri et pertransierunt pedibus Rubrum mare, dixerunique laudem Duminv nostro. Tres pueri in camino missi 8unt, et non timue- runt flammam ignis, dixeruntque laudem Domino nos1tro. Filij Hebreorum penetraverunt, Israhelitz plebes {ransierant per 8jiecum mare, laudeinque Jixeroul. Tres pueri te orabant de medio ignis, ad te clama- bant ex una voce, hymnumque dicebant. Gloriosus in Sanctis, mirabilis in majeslatibus, fa- ciens prodigia. Benedicamus Deum Palrem et Filium, et Spiritum 8$anctum Dominum. Dextram, levaungque Moyses agpexit yiam regalemn, t ] 605 ANTIPHONABIUM MONASTERII BENCHORENSIS 606 polum [forte popuJum| eduxit, ad littus maris usque A perduxit. Fornacis flammas pueri contempserunt, Christo jugiter immolaverunt, viam iniquam dereliquerunt. - Super Laudate Dominum de colis. De celis Dominum laudate, psalterium Jocunenge immolate, laudate eum in s0no lube. Pharao demersus est in Rubrum mare. Moyses periransit in siceo pede maria, dixit Deo cantate. De martyribus. Post ignes et laminas, cruces, atque bestias sancti cum magno triumpho vehuntur in regno et in re- ſrigerio. In invocatione sanctorum Martyrum miserere , Deus supplicum tnorum. Super Domine refugium, in Dominicornum die. Convertere, Domine, usquequo, et deprecabilis es1l0 $8uper Servos tuos. Item alia, ——_— in servos tuos et in opera tua, Domine. Item alia, Repleti sumus mane misericordia tua. Alia cotidiana. Sit splendor Domini Dei nostri snper nos. Memoria abbatum nostr orum. Sancta sanctorum opera Quos. Patrum, ſratres, ſortissima Benchorensi in optima Fundatorum Feclesia, Abbatum eminentia Nnmerum, tempora, nomin?1 Sine fine fulgentia, Audile magna merita , Quos. Quos econvocavit Dominns Ceelorum regni sedibus. Amavit Christus Comgillum Bene et ipse Dominum, Carum habuit Beognoum, Domnum ornavit Adeum, Elegit 8anclum Simlanum Quoas. Famosum mundi magistrum, Gratum ſecit Fintenanum, Heredem, almum, inclytum, Hustravit Machlaisreum, Kaput abbatum omnium, Lampade «tri Jesu Christi $ecundum carnem. In Oriente, Stephaui. Nicoinedia, Euphrosini epi- Scop, Primiani. IVY Nonas Jan., Autiochia, Syridoni epizcopi, Firwi, D Macharii abbatis. Hzc in Ethiopia, Rutuli, Clav- die, Aurigo, Veltali, Yertiz, Stephani. 11 Nonas Jan., Cyrici, Primi. Parisii civitate, De- positio 8anctz Genoveſz virginis. Vienna civilate, beati Florenti episcopi. Pridie Nonas Jan. , in Africa, Aquilini, Gemini 609 ANTIQUUM MART YROLOGIUM GALLICANUM. 610 Quinti. In oriente, Bononia, Ermentis, Aggei et A VIL Kal, Februarii, iv Nitia, Smurnz, Passio $ancti Gagi. Nonas Jan., Hierosolyma, Depositio Simeonis pro- phele. VII Idus Januar., Epiphania Domini noslri Jesu Chris, Petri et Marci. Civitate Redonis, nativitas el ordinatio episcopalus et depositio sancti Mela- nii episcopi ibidem celebris. VII Idus Jan., Nicomedia, Luciani presbyteri, Feli- cis, Januarii, Poliarci, Filoronis. VI Idus Jan., in Grecia, Timothei, Jocundi. Agusto- duno civitale, Depositio Egimoni episcopi, Petri, Luci. | V Idus Jan., in Africa Epictati, Jocundi, Quinti, Secundi, Saturnini, Felicis, Fortunali, Vitalis, Martialis. IV Idus Jan., Depositio Melchiadis episcopi. In Africa, Revocati, Firmi, Saturi. I Idus Jan., in Alexandria, Petri, Siveris , Eliuci. Pridie Idus Jan., in Achaia, Cyriaci, Moscenei, Saluri. Idus Jan., Rome, Secunde, Zorone et militum xL1. Pictavis, Depositio sancii Hilarii conſessoris. XIX Kal. Februarii, Nola Campanias, Passio saucti Felicis, Fauli, Succisi, Victurini. XVIIE Kal. Febr., Antiochia, Depositio Abbacue pro- phet:e. Remis civitate, Depositio 8ancti Remegii, episcopi et conſfessoris. XVII Kalendas Februarii, Romz, Depositio sancti Marcelli episcopi et conſessoris. Arelale, Deposi- tio sancti Honorati episcopi. XVI Kal. Feb., in Thebaide, Depositio sancti Anto- nii monachi. Bituricas civitale, sancti Sulpicii epi- $cOpi. Linguinis, Passio sanctorum Geminorum Speusippi, Leonellr, Junellze, Neonis; et Deasci civitate, Depositio Marcelli episcopi. XV hal. Feb., Rome, Dedicatio cathedrz $sancti Pe- [ri apostoli, qui primo Kome sedit. Rome, $ancli Prisci, Tyrsi et Gallinici. Turonis, monasterio Vajori, Depositio Sancti Leobardi conſess0ris. XIII Kal. Feb., Rome, $ancli Sebastiani et Fabiani martyrum. Lugduno, Clementis presbyteri. XII Kal. Feh., Rome, sanctz Agnetis virginis. Ar- vernis, Deposilio sancti Avili episcopi, Projecti, Amerini, Saturnini Xl Kal. Feb., in Spaniis, Valerii episcopi et Vin- centi diaconi et martyrum xvi, cum $0ciis e0- rum. X\ Kal. Feb., in Mauritania, Passio Severiam er Aquilz et uxoris ejus, Eugeni et Machari, Do-» all, |\ Kal. Feb., Antigchia, Passio sancti Babyllz, cum tribus. Par., et aliorum. Eugeni, Felicissimi, Saturnini. VIIl Kal. Feb., Autmasius, Sabinus, Leodotius , Thrugenis, Romz, Translatio $sancti Pauli apo- Stoli. Polycarpi, Fabiani, Saliani, Sydonis, VI Kal. Feb., in Apollonia, Gagi, Celesu, Donativi, Publii. V Kal. Febr., Rom, Natale sancte Agnelis virgi- nis de _nativitate, Davili, Juliani. IV Kal, Feb., in Tuscia, Constanti, Hyppoliti epi- scopi, Treveris, Depositio Valerii episcopi. I] Kal. Feb., in Africa, Belleani, Cleri, Philippiani et aliorut4 cxxiv. Pridie Kalend. Februar., in Alexandria, Ammoni, Cyriaci, Gemmeni, Telasi, FEBRUARIUS. Februarius habet dies xxvim, (una xxix. B Kalend. Feb., Ravenna, Severi episcopi, Victoris, et Passio sanctorum Vindimiali et Singenii. LV Nonas Febr., Purificatio beatz Mariz quando re- presentatus est Jesus in templo. Marini, Victori. MI Nonas Feb., in Africa, Felicis. Vapingo, Deposi- tio episcoporum sanctorum Ferridi et Renmedii. Lugduno, Lupicini episcopi. Pridie Nonas Feb., Foro Semſroni, Natale Gimini, Gelasii Magni, Donati, Timoi, Filize episcopi cum lilia $Uua. Nonas Febr., in Sicilia, Cathenas, Passio sancia Agatha: marlyris. Vienna Depositio Aviti epi- $coPpi. VII Idus Febr., in Achaia, Saturnini, Revocatz. Czs8area Cappadocia, Passio sancti Dorothei et C Thiopkhili. VII Idus Febr., in Britannis, Natale Aguli episcopi Analboli, Amonis. VI Idus Febr. ln ladia civitate, Passio saneti Tho- mei apostoli. Ia Arminia Minore, Natale Diupysii, Oneliani, Luci. Depositio Pauli episcopi. V Idus Feb., Suevo apud Cyprum, Natale Alexan- dri, Pauli, Dionusii. Depositio Przjecti. IV Idus Febr., Rome, sancitz Sotheris virginis. San- ctanis civitate, sancti Trojani episcopi et Balde- cundis abbalisse. [11 1dus Februarii, in Apulia, Puenis, Seuſraxi. In Campania, Basiliani. Pridie Idus Februarii, in Aſrica, Damiani, in Italia Donali, Heraclii, Vincentii, Susannz. D jus Febr., Nicomedia, Passio Juliani, Tulliani. Lug- duno, Depositio beati Stephani episcopi. XVI Kalendas Martii. Rome, Passio Valeotini mar- tyris, Felicolz. In Tuscia, Spoleli civitate, Vita- lis, Cyrion, Marliani. XV Kal. Mart., Antiochia, Josippi diaconi, Apollo- nii, Romani et sanctz Agape, virginis. XIV Kal. Mart., in Britanniis, Faustini, Viveuliz. In Agyplo, Juliani, cum Agypliis numero V mil- lium. X111 Kalend. Martias, in Africa, Concordiz, Donali, Cas, Secundiani. X11 Kal. Martias, in Afriea, Rutulus, Silvani, Dar- > ci, Secundini. Depositio Benedicli abbatis. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMAN PARISIENSIS. 612 ' XI Kal. Martias, in Africa, Publii, Juliani, Marcelli, A XVII Kalendas Aprilis, in Aquileia, Hilgritas, Jani, Majulii, Julii, X Kal. Martias, Rome, Depositio Gagi episcopi, Victoris, Corone, Diditni. I% Kal. Mart., in Africa, Veroli, Secundini, Servali, Jucuudi. Vil! Kat. Wartias, Cathedra sancti Petri apud An- tiochiatn. Roma, Natale sanctz Concordize, Teclz virginis discipole gancti Pauli apostoli, Yaleri, Gagoni. VH Kat: Matias, in Pannoniis, Senerot], Aftigoni, Rutuli. In Asia, Cosani. VI Kalcndas Martias. In Czesorea Heroli, Luci, Sur- gi, Felicis. Nicomedia, Luciani presbyteri. Y. Kal. Wartias, in Africa, Donati, Justi, Aurili. Pam- pitia, Natale 8ancti Nestoris et Casti. IV Kal. Mart., Natale satictornm Alexandri, Nesto- ris, Epicini, Jast!. II Kal. Martias, itt Thessalonica Alexandel, Thi- ciani, Gayan!. Pridie Kilendas Mart., Natalis satietornm Celeris, Pupilli , Justiopuli. MARTIUS. Martius habet dies xxx1, luna xxx. Kalend. Martii, Natale $ancti Leonis, Abundanti, Adriani, Victoris VI Nonas Mart., Georgii, Heroli, Absaloni. In Czsa- ria, Luci episcopi, Primitivi, Januarii Y Nonas Marlias, Felicis, Lucioli, Justi, Furtiuaii, Marciz. IV Nonas Mart., Luci episcopi, Roligagi, Palatini, Ora, Sabellini, Paull, Gfegorii. Ht Nonas Mart., in Africa, Adriani, Evoli, Eusebii. Antiochia, Passio sancti Focz, Saturnini. Pridie Nonas Mart., Nicomedia, Victoris, Victurini, Pabiz, Diodorl, Claudiani. Nonas Martii, in Aſrica, Saturi, Revocati, Jocnndi. In Mauritaniz, Passio sanctarum Perpetuz et Fe- Neitatis. In Sizcham [ Forte, in Scythia], Deposi flo Hildomarcez virginis. VII Idus Martias, Nicomedia, Quirilli episcopi et Cavicalini, Rogati, Felicis. VII Idus Marltias, Juliani, Sici, Cyrilli, Mariani, Ro- gati, Concessi. VI Idus Marſ., in Niora, Gorgonii, Palatini, Firmi. In Antiochia, Agaphz virginis et Mariate. V Idus Martii, in Carthagine, fleracli, Zosimi, Phi- lomi episcopi, Candidi. IV Idus Mart., Rom:e, Depositio Gregorii pap# beate memorize, Innocentii Episcopi, Raesi epi- $copi. 1 Idus Mart., Ncomedia, Matidoni presbyteri, Ju- lii episcopi, Pionli, Vieturini. Pridie Idos Martif, Ncomedis, Felicissimi, Dativi, Petri Frunimi. 1us Mart., Nicomedia, Laci episcopi»et maftyris, Fausti, Silvii, Luce evangelist#, s2nctorum Lon- gini. 'Pauli, Tropoff, Octavi. Nicomeiia, Deposi- tio sanctx Euſaxiz. Donati, Datiani, Papini. XVI Kal. April., Nicomedia, Diunysii, Januaril, Nonne. Rome Alexandri episcopi, Theodoli dia- coni. XV Kalend. Aprilis, in Alexandria, Collegi diaconi, Colodii diaconi, Quinto, Rogati. XIV Kal. April., in Czzsarea Cappadocize, Theodori presbyteri, Lucelli, Theodori episcopi, Leontii episcopi. X1ſl Kal. April., in Antiochia, 8ancti Joseph. In Sy- ria, Pauli, Valentini. Fonlenella monasterio in Gallia, Wiſramni episcopi. XIT Kal. April., in Alexandria, Seraphionis, Josip- phi, Voluntiani, Aimnmoni, Polycarpi. B x1 Kal. April., Narbonia civitate, Natale Pauli con- ſess0ris, Saturnini, Decroni, Arionis. X Kal. Aprilis, Natalis sanctorum Fidelis, Theodori presbyteri, Pauli, Czsariz, Juliani, Diunysii. IX Kal. April., in Syria Seleucia. Agapiti, Romuli, Rogali, Victoria, Saturnini. VII Kal. Aprilis, Adnuntiatio sancte Mariz per angelum. Dominus noster Jesus Christus*cruciſizus est, ct natvle Castuli, Erostrati. VII Kal. April., Natale sancti Castuli, Munati pres- byteri, Petri episcopi, Casiani episcopi. VI Kal. April., Hierosolyma, Resurrectio Domini nostri Jesn Chiristi, et Natale 8anctorum Romuli, Acuti. V Kal. Aprilis, in Czsarea, Rogati, Alexarddr?. Ca- villenis civitate, Depoitio Gantramni regis. IV Kal. April., Nicomedia, Pasforis, VictorIni, Sx turnini, Theodori presbyteri, Penali. It Kal. April., Natale Domini, Acai, Palatini. Anre- lianis Civilate, Depositio Pastoris. Pridie Kal. Aprit., Natale sanctorum Aneti, Felidis, Valeriz. APRILE. Aprilis habet dies xxx, [una xxix. Kalend. April., in Arminia, Partini, Quintiani, Vi- ctoris, Secundi, Diunysii. IV Nonas April., in Africa, sanctorum Ampiani, Vi- ctori, Marcellini. Lugduno civitate, Depositio Ni- celi. » HY Nonas April., in Sitia, $anclorum Thome, Eva- gr:i, Benigni, Theodosie, Donati. Pridie Nonas April., Agatomi diaconi, Pauli, Matu- tini, Orbani, SatufrninfT, Nonas Aprilis, in Nicomedia, sancti Claudiani, Firmi, Biremi episcopi. VIM Idus April., Quiriaci, Epitpbani episcopi, ite: Donati, Sixti, Ruſini. VI Kdus April., in Antiochia Syriz, Timothei, Di» genis, Macharie, Matim#, Pululi. VI Idus Aprilis, Natale Thimori, Macharii, Counes!, Maxime, Concess]. V Idus Aprilis, Natale Bimſtri diaconi, Ailarii, Con- cessi, Fortunati. 613 ANTIQUUM MARTYROLOGIUM GALLICANUM. 614 IV Idus Aprilis, Natale Apollonii presbyteri, flitar ii, A VI Nonas Maii, Natale s2nciorum Geena, Cale- Donati, Gaiani, Theodori presbyteri. NI 14us Aprilis, in Manritania, Natale sanetorum Sa- lonis, Maxime, Domnint episcopi, Envtorgii pregby- teri. Pridis Ides April., Pergamo, Natale Sanctorum Carpi episcopi, Pauli, lsaac, Rome, Juli} opiscopi, Aga: pi, Valerii, Pablii, Bassi, Ides Aprilis, Calcidons, Natalis sanctorem Euflonee, Polycarpi episcopi, Pauli diaconi. XVI Kalendas Mail, Rom#, Tiburtii, Valeriani, Mazimi, Quirizei, Optati, Marcie, XVII Kal. Maii, Natale Marronis, Messoris, Movitis, Vironiez et Viet, Diugenis, Dei Achuperii, Apo+ domii cum duobus fratribus. XVI Kal. Maii, in Achaia, Natale sanctorum Calisti, Carissl, Martialis, $ilvini. XY Kat, Maii, in Nicaa, Feiri diaconi, Hermogenis, Donati, Fortunati, Martiani, XIV Kal. Mail, in Salowica eivitate, S6ptimi diacenl, Victurici. Rome, El-utherii episcopi et Anthie. XI"! Kal. Maii, Natale snnctoraom Hermogenis, Gagi, Rufi, Elvi, Serkciani, Vincent. XII Kal. Maii, Romz, Depositio Vietoris episcopi, Salviani, Jaraci, Donati. Autissiodoro civitate Martini presbyteri, Xl Kal. Maii, Natale Fortunati, Arathoris preeby- teri, Vitalis, Aprunculi episcopi. X Kal, Maii, Rome, Depositio Gagi paps, Primali; Turdiani. Lugdunum gancli Epepedi. Senonis, Leonis episcopi. IX Kal. Maii, in Valentia civitale, Felicis presbyteri, Fortunati diaconi, Acellei diaconi et Pantale- moni. . VIII Kal. Maii, in Alexandria, Corone virginis. Et Imnc diem Sidrach, Misac et Abdenago. Lug- dunum civitate, Alexandri cam aliis x xx11. VII Kalend. Maii, in Persida, civitale, Diospoli, Pas- $i0 Sancli Georgii. Lugduno, Ruslici episcopi. Rome, sic celebrantur in letania majori. VI Kal. Maij, Natale Aurelii, Leonidis, Vindei, Maximi, Martiane, Gemelinl. V Kal. Maii, Natale sanciorum Castoris, Andimi epi - $c0pi, Stephani episcopi, Anthonini presbyter1. IV Kal. Maii, Rom#, sancti Vitalis. In Pannonia, Stine, Felicis, Celestini, Chetini; Hermogenie. V Nonas Maii, Hierovolyma, Inventio $ancie erucis. Rome, $anclorum Juvenalis, Alezandri ot Eveuli, et Aviti diaconi. IV Nonas Maii, Nicomedia, Antonii, Czlevtini, For« tuni presbyteri, Petri. WI Nonas Maii, in Africs, Gregorii, Felicigzimi, Hi- larii episcopi. Vienna, Neciarietni epigeopi, gancti Amatoris. Pridie Noaas Maii, Natale 8ancU Geronti conſescorvis. Mediolano civilate, Victoris et Feligis. Autieoio- doro, sanctorum Valerii episcopi, Maximi. Nonas Maii, In Nicomedia, Flavi episcopi, Augustini episcopi et trium ſratrum Marcelliah, Magrobil, _ B Euteci. VIII Idus Maii, Mediolano, Vietoris, Etiei, Satur- nini. In Santonico, sancti Martini. Antissiodori, sancti Palladii episcopl. VII Idus Mai, Natzlis Querillzs, Quingel; Zenoni, Aſrodisii, Timothei, Primoli, Bedti coadſenectis, Gordiani. VI Idus Maii, Rome, $anctorum Gordiani, Ebitati, et alibi Sovenanti, Job prophets. V Idus Maii, in Sirmia, Natalis sanciorum Momiani, Seplimi. Vienna, Depesitio Mamerti of Marini episCuporum. IV Idus Maii, Rome, Natale sanclorum Paneralii, Nerei et Achillei. HW Ides Maii, in Palastina, Taraci episcopi et An- CG dronici. In Polemiia Victoris, Saturnini, Marcelli episeoph. I Idus Maii, Natale g8anctorum Victoris milivis, et Coron:x, Secundiani, Quarki. Idus Maii, in Porte Romano, Previabilis, Felicis, Victoris, Petri et Andrei, Pauli et Dionysii. Depo- Sitio Benedicti confessoris. XVH Kal. Junii, in Esauria, Aquilini, Vietoriani, Heracli, Paulini, Fadoli presbyteri. XVI Kal. Jun., Romz, Partini, alli, Chori, Hera- eli, Pauli, Aquilini, Victoris. XY Kal. Junii, Natale Poimninis presbyieri , Ortha- 8ii presbyteri, Luciosi, Gasi et Vietoris- | XIV Kal. Jun., Rome. Natale Potentiani, Gallicieri, Paterni, Eunucorum, Quinqui, Primoli, Salusli, Euseppi episcopi et Alipi, Luciani, Nicez virgi- D Fortunati. nis, et Depositio Amalfredi episcopi et conſess0ris. I Kal. Maii, in Alexandria, Germani presbytert, Prosdoci diaconi, Prudenti, Urbani. | Pridie Kal. Maii, Natale sarctorum Dorotaei presby- teri, Rodociani diaconi. Rowe, Quirini episeopi, Tyrenti, Marini presbyteri, Saturnini, Awiliani, Majoricz, Polocroni episeopt. MAIUS. Maius habet dies xxt1, (una xxx. Kal. Maii, Initium przdicationis Domini nostfrf Jeu Christi, et sanctorum Philippi apostoli, Horienti episcopi, Amatoris episcopi, Sigismandi regis et arlyris. X11 Kal. Jun., Natale sanctorum Marcelli, Sesalfl. Rome, Basille. In Nostala, Aurz. XIl Kal. Jun., in Mauritania, Timothei, Peheli, Vi- etoris, Donati. Caturs, Depoitio Sancti Dev derii X1 Kal. Jon., Rome, Fanstini, Venusti, Cags?, Mmeluni. Cotsica, sanctz Juliz. X Kal. Jun., iv Spaniis, sanctorum Epecteti, hots- nii, Desiderii episcopi, Passeliz episcopi. IX Kal. Jun., in Histria, Zebelli, Servoli. Civitaie Naunetis, Rogatiani, Douatiani. VHI Kal. Juuii, in Tuscia, civitate Lera, Sancii Sen- 615 APPENDIX AD OPERA S. GERMANI PARISIENSIS. 616 tentiati. Via Nomentana, sancti Urbani episcopi, A XVI Kal. Jul. , Caulaurea, sanctorum Viti martyris, Poletrati. VII Kal. Junii, Natale Hereali, Pauli, Rufini et Va- lerii, Saturi, Vituri, et Passio sancti Prisci mar- tyris. VI Kal. Jun., Natale Aquilli presbyteri, Evangeli, Heliz, Lnciani, Quinti, Estiabili. V Kal. Junii, Pamphilia, Zetoli, Primoli. Parisiis civitate, Depositio sancti Germani. IV Kal. Jun., Natale Polionis, Crispoli, Primi. Treviris civitate, Maximini episcopi, ubi multa mi- rabilia fiunt. Il Kal. Junii, Antiochia, sanctorum Siei, Palatini, Gabini, Crispoli. Pridie Kal. Jun., Rome, $anctz Petronillz virginis, Sancti Petri filiz, Ganti, Gantiani, Proti, Previ- lani, Grisogoni, Cantianillz. JUNIUS. Junius habet dies xxx, luna xxix. Kalend. Junii, in Thessalonica, Octavi, Crispini, Ju- benti, Castuli, Arapi, Publii cum aliis cxxvi. Vi- bina, Gladi episcopi. IV Nonas Jun., Rome, Marcellini et Petri. Item Marcellini episcopi, Zachariz presbyteri, Rogatia- ni episcopi cum aliis xLv11. HI Nonas Junii, in Aſrica, Quirini, Abidiani, Nepto- ri, Julianz virginis. Aurelianis civitate , Leifardi presbyteri. Pridie Nonas Junii, Natale Camasiz, Julii, Saturnini. Halia, Rustici episcopi, Daciani. Nonas Junii, in Agypto, Martiani, Nigrandi et Apol- lonize, Gregorii. VIIE Idus Jun., Nevidunum,, Amanti, Luci, Alexan- dri, Claudii episcopi, Czrati episcopi. VII Idus Jun. , Natale Pauli , Fortunati, Magri, Pri- mosi, Luciani. VI ldus Jun., Rome, Primi et Felicis, Nabor, Nazari, Svessionis civitate, Depositio sancti Medardi con- ſessoris et pontiſicis. V Idus Jun., Natale Maximini presbyteri , Vincenti, Bassilidis. Jacharie, Censuri episcopi, et Deposi- tio Sagillarii conſess0ris. IV Idus Jun., sanctorum Basille, Crispoli.... Aurisi, Rogali. II Idus Jun., Natale Emeriti, Victuriani, Victoris et Fortunati. Pridie Idus Jun., Natale 8anctorum Balsilidis, Nabo- ris et Felicis, Tribolis Madaledis. Idus Jun. , in Africa , Luciani , Fortunati. Rome, sanctz Felicule. XVIII Kal. Julii, Natale Antonii, Quitiani , Proti. Suessionis Ccivitate, Valerii et Ruſini martyrum. Aurelianis civitate, Translatio corporis $ancli Aniani conſessoris et episcopi, et liberatio civita- tis ipsius a Chunis XVII Kal. Jul., Natale sanctorum Hysiti , Clementis, Cantiani, Jovoniani, Filippi, Joviani', Caudidi, Cantiani, Criss0goni, Quintiani. - Modesti et Criscenti, Cyrici, Julittz matris ejus. XY Kal, Jul., Natale sanctorum Alexaudri , Dioscori et Marini martyrum ; Quiriaci, Cyriz. Aurelianis civitate, Aviti presbyteri. X1V Kal. Jul., Rome , Natale Marci et Marcellianji. Ravenna, Martori, Felicis, Emeli, Crispini. XIII. Kal. Julii, in Mediolano, sanctorum Gervasii et Protasii, et Ceisi pueri. Rome , Hippoliti, Ho- _ noriz, Voti, Petri. XII. Kal. Julii, Natale Pauli, Cyriaci, Feliciani , Vi- lalis, Crispini. Depositio Childemarchi virginis SACTP. Xl. Kal. Julii , in Czsarea , Depositio sancti Eusebii episcopi , et alibi Quiriaci, Apollonaris, Rufini et BR Mariii. X Kal. Julii, in Britanniis, Albini martyris , cum aliis DCCCLXxxvii. Nola, Paulini episcopi, et sancti Niceli episcopi. IX Kal. Julii, Natale Aviti, Aritiouis, Emeriti, Capi- lionis. VII Kal. Julii, in provincia Palzstine, Nativitas Sancti Johannis Baptisle; et in Epheso, assumiio Sancti Johannis apostoli. VII Kal. Julii, Natale sanctorum Lantalibi, Caritz. Salonica, Lucz virginis, et Aceiabe regis. VI Kal. Julii, Rome, Jobannis et Pauli ſratrum, et alibi Gauderti, Felicis. V Kal. Julii, Romez, Crispi, Crispiniani. Felicis, Juliani, Primitivi, Justini. C IV Kal. Julii, in Africa, Fabiani, Venusti, Curucci, Apolloni , Dionysii , Hynosi. HI Kal. Julii, Rome, Natale apostolorum Petri et Pauli et aliorum DCCCCLIXYI. Pridie Kalendas Julii, Lemovicas , Depositio gancti Martialis episcopi. Andegavis civitate, depositio Sancti Albini episcopi et conſessoris ; et alibi alio- rum 8anctorum Cursici presbyteri , Leonis subdia- coni. JULIUS. Julius habet dies xx x1. Kal. Julii, Rome, Gagi presbyteri. In monte Or, Depositio Aaron 8acerdotis. Aguslini , Leoni epi- SCOpi. In Gallia, Karileſſi conſess0ris. VI Nonas Julii, Rome, Processi et Mariiniani, et D Melchiadz- pape. Turonis, Munugundz anciile Dei. V Nonas Julii, in Alexandria, Triphonis, Cyronis, Aprici, Juliani. IV Nonas Julii, in Gallia, Turonis , Ordinatio epi- Scopatus, et Translatio corporis, et Dedicatio ba- silice $ancti Martini episcopi. Bituricas, natale Sancli Lauriani martyris. Ill Nonas Julii, Natale Agathoni , Triphonis, Ma- grini, Theodoti , Meroni, Rudosiz. Pridie Nonas Julii , Natale Palladi , Philippi , Severi, | ac Lotici, Ariethis. Nonas Julii, Natale Eracli, Apollonii , Publii cu! aliis xvim. Parma , Novi et Parmioi. 617 ANTIQUUM MARTYROLOGIUM GALLICANUM. 613 VIII Lus Julii, Natale sanctorum Sustrati, Esperi, A I Kal. Augusli, Rome, Felicis , Fausti, Viatri- Heraclii , Quanti, Pancralii , Corneliani cum aliis NuMmero LY. VII Idus Julii, Natale sanctorum Molthi, Faustiani, Nathol.... Feliciani cum presbyteris vi, et Fra- lerni episcopi. VI ldus Julii, Natale vii germanorum, id est Feli- cis, Philippi, Maximi, Silvani, Przlextati, Ja- nuarii, cum $0CiS eorum V Idus Julii , Natale sanctorum Mariavi, Slephaui, Lewis, Mauritii, Pictavis, Depositio Bassenze abbatis. IV Idus Julii, Mediolano, Naboris et Felicis, Primi- livi. Lugduni, Viventioli episcopi. II Idus Julii, Natale Syraphionis, Attalis, Profili, Menei presbyleri, Trophine virginis. Pridie Idus Julii, Natale $anctorum Donati , Anthioci, Mari. Lugduni Galliz, Justi episcopi , Amici epi- S$copi et conſessoris. In Fiscamno, Dedicatio basi- lice sanctissime Trinitalis, Idibus Julii, in Porto Romano, Natale sanctvrum Lotimi , Bonosi et sociorum, Catholini diaconi. XVII Kal. Augusti , Natale sanctorum Helariui , Ma- charii, Djonys>ii. XVI Kal. Angusti, Natale Aquilini, Bituri, Gene- rosi, Nazarii. Antissiodero, Theodosii episcopi. XV Kal. Avugusti , Rome, Natale Symphorisi patris vi germanorum, et alibi Flab c episcopi. XIV K-l. Augusii, Natale Sysinui, Lampadi , Petri, Justi, Rustici presbyteri. X11 Kal. Avugusti, Natale sanctorum Sabini, Lu- ciani , Victoris, Pauli, Romani , Valeriani. X11 Kal. Augus:i, Rowe, sanciz Praxedis. Massi- lia, Natale sanctorum Victoris, Alexandri, Feli- ciani, Adriani. XI Kal. Augusti, Natale $ancturum Cyrilli, Andrei, Tabelli,. Auri , Platonis. X Kal. Augusli , Roimz, Natale sanctorum Vincent... Apollinaris, Bimilive. IX Kal. Augusli, Natale 8ancti Victurini milita- ris.... et sanclz Christinz virginis. VIH Kal. Avgusti , Natale sanctorum Acinti, Non- ni, Jacobi, Clementis ct Juliani; et in..... Passio Saucti Christophori martyris. VII Kal. Augusti , Natale sanctorum Joviniani , Mar- ciani..... In Nicomedia, Passio sanctorum Adria- ni cum aliis numero xxill. VI Kal. Augusti, Natale 8anctorum Julie, Jocnude, Januarii, Simeonis, et sancti Echeri episcopi, V Kal. Avgusti, Natale sanctorum Theophili, Auxenti, Prudoti. Nicomedia, S$Saucti Panta- leonis. IV Kal. Augusti, Natale sanctorum Ruſi , Poutiani. Treeas, $anctorum Lupi , Anastasiz. Aurel.auis civitate, Prosperi episcopi. Patrol, LXXIb cias. Aulissiodoro , Depositio beati Ursi epi- scopi. Pridie Kalendas Augusti, in Africa, Secundi , Tyr- $i...... Autissiodoro, Depositio 8ancli Germani episcopi et conſess0ris. AUGUSTUS. Auguslus habet xxx1 dies. kalendas Augisli, in Antiochia, Passio sanctorum Macthabzorum cum matre. Vercellis civitate, in Italia, sancii Eusebii episcopi. lu Spaniis, sancti Felicis. IV Nonas Augusli, Roma, $ancti Stephani ponti- licis. In Italia, Verona, civitale, Natale $ancti Felicis. Il Nonas Augusti, Natalis Metropoli episcopi, Her- meli marlyris, Drogenis. Hierosolyma, [nventio bealis8imi protomariyris, Euſrosini episcopi. Pridie Nonas Augusii, Criscentiani, Ju$ti..... Bar- tholomei. Nonas Augusti, Natale Hiereni, Assieradi. Agusta civitate, Saucize Alrz. Agusla, Cassiani episcopi. Catalauni, sancli Memmi. VINE Tdus Augus!i, Rome, Xisti, Felicissimi et Aga- piti, Donatiani, Faustini, et Passi0 gancte Aſre. C VII Idus Augusti, Natale ganctorum Effroni, Ve» nerie, Donti cpiscopi, Ausenti, Fauslini, Qui- riaci , Donati. VI Idus Augusti, Natale sanctorum Severiani, Vietu- rindi, Albini, Cyriaci, Largi , Metretz virgiois, Gloenedis. V Idus Augu-ti, in Orievte $anctorum Firmi , Ru- S!ici, Pinoni, Diunysii. Lemovicas, Saucti Martini Brivensis, IV Idus Augusli. Passio sancti Laurentii archidia- coni, Felicissimi, Crizcentionis, Januarii. - HI Idus Augusti. Natale Valeriani, Tyburtii et Ce- ciliz virginis, et Pas3io $ancti Cassiani. f Pridie Idus Angisti, Natale sanctorum Eupli , Ma- charii, Julian, Crisanti et Dariz. Idus Angusti, Rome, Yppoliti martyris, Pontiani. Piciavis civitale, Depositio sanctz Radegundis regin:e. XIX Kal. Sepiembris, Natale..... Fortunati, Di- metri, Vinccutix, Tatuli. XVIII Kalend. Sept., Adsumtio sanctz Mariz ma - iris Domini, Stroctionis, Philippi , Eutiani. XVH Kal. Sept., Natale sanctorum Horioni, Heue- lice, Agnali. at... Att. —_ CALENDARIUM ANGLICANUM. JANUARIUS, Rebrales vacatiry Febeth, Agyptiace Tubi, Grace Cynidios, Latine Januarius, Saxonice Giul. Luna Januar: in media nocte accenditur. PRINCIPIUM JAN! SANCIT TROPICUS CAPRICORNUS. Januarius habet dies xxx1, luna xxx. Kalend. Januarii, Cireumcisio Domini nostri Jeu Christi. IV Nonas, sancti 1sI|dori episcopi )I Nonas, sanctz Genovefz virginis. Nonis, sancti Symeonis monachi. VHI Idus, Epiphania Domini nostri Jesu Christi. IV Idus, sanecti Pauli primi eremitz. I] Idus, Eductio Domini de £Agypio. Idus, Oetavas Epiphaniz. Sancti Hilarii episcopi, XIX Kal, Februarii, sancti Felicis io Pincis. X YI Kal., sancti Mauri abbatis. XVII Kal., sancti Marcelli papz. XVI Kal., 8ancti Antonii monachi. XV Kal., sanctz Priscz virginis. XIV Kal., sanctaram Mariz et Marth#. XIll Kal.. sanctorum Fabiani et Sebastiam mar- tvris. X11 Ks1., Natale Agnetis virginis. X Kal., sanciorum Emerentiane virg. et Macharii. (X Kal., 8aneti Babilli episcopi, et trium Puerorum. Vii Kal. , Conversio 8ancti Pauli apostoli et Pro- jecti martyris. VII Kal., sancti Polycarpi pregbyteri. V Lal., Octave sanctze Agnelis virginis. FEBRUARIUS. Hebrajce Sabath, Agyptiace Mechir, Grace Peni- tios, Latine Februarius, Saxonice Solmon. Luna inter mediam noctem et galli cantum accenditur. Kal. Februarii, sanctz Brigide virginis IV Nonas, Purificatio sanciz Mariz. Nonas, satete Agathe virginis. VII Idus, sanctorum Yedasti et Amandi. VI Idus, sancli Cuthmanni confessoris. Ante istum locum non poles esse Quadragesima. IV Idus, sanctz Scolastice, sanctz Sotheris vir- gims. HI Idus, sanctze Radegundis virginis. Idus, sanctze Eormenhildz virginis. X VI Kal., Martii, sancti Valenlini martyris. XV Kal., diabolus a Domino recessit. XIV Kal,, sanctz Julianz virginis. VIII Kal., Cathedra sancii Petri apustoli. VI Kal., saucti Maithzi [Leg. Mathiz| apostoli. 1 Inventio capitis sancti Johaunis Baptisiz post annos CCL. Il Kal., sancti Oswaldi archiepiscopi. MARTIUCS. Hebraice Adar, Agyptiace Famenoth, Grece Distros. Latine Martins, Saxonice Hpedmonad. Luna Martii in media nocte accenditur, VI Nonas Marti, sancti Ceaddz eplscopi. V Nonas, s1nctorum vii Martyrum, et sancti Adriani, Il Nonas, sanctarum Perpetuz et Felicitatis. VII Tus, Passio xt militum Rome. IV Idus, sancti Gregorii pape. XVI Kal., 8anctz Withburge virginis. Sancti Patris eii episcopi. XV Kal., sancti Eadweardi regis. Primus dies seuli. XIV Kal., 8ancti Joseph sponsi sanctze Marie. Xill Kal., 8ancti Cuthberthi episcopi. XI Kal,, 8ancti Benedicti abbatis. B vIN Kal., Annuntiatio sancte Marie. VI Kal., Resurrectio Domini. It]. Ordinatio sancti Gregorii papz. APRILIS. Hebraice Nizan, Zgypliace Famuth, Grace Xapti- cos, Latine Aprilis, Saxouice Eaſtormonad. Luna Aprilis in galli cantu accenditur. Kal, Aprilis , beati Boranti [Forsan , Baronii] wa nachi. Jt Nonas, sancti Ambrosii episcop1, V Idus, Sarctze Marie Agypliace. III Idus, sancii Guthlaci confessuris, et :ancl Lev nis pap® lus, sancte Euſemie virgins. C XVI Kalendas Maii, sanctorum Tiburtii, Valeriani et Maximi. All Kal., sancti Petri diaconl. IX Kal., sancti Georgii martyris. VIIE kal., $sancti Wilſridi. VII Kal., sancti Marci evangeliate. Letania major. IV Kal., sancti Vitalis martyris. Il Kal., sancti Ercenwoldi episcopi. MAIUS. Hebraice Jar, Agypliace Pactio, Grace Antemiseos, Latine Mains, Saxonice Trimilci. Luna Maii mane accendilur. Kal. Maii, sanciorum Philippi et Jacobi, V Nonas, Inventio sancte Crucis, $anctorum Alezat- dri, Eventii et Theoduli. D 11 Nonas, $ancti Johannis apostoli ante portaty La- tinam. Nonas, $ancti Johannis episcopi in Beverlisco. VII tdus, Translatio sancti Andre apostoli. #sa- tis initium. Habet dies xc1. VI Idus , sanctorum Gordiani, Epimachi, Septimi, Cyrilli. IV Idus, sancturum Nerei et Achilei , et Paneratij. II 1dus, Dedicatio basilicz sanctze Marie. XV Kal., sanctz Zlfgyſz regine. 24 CALENBARIUM ANGLICANUM O22 XIV Kal., sancte Potentiaug virginis. VII Kal., sancti Urbani martyris, Vil Kal., sancti Augustini episeopl. II Kal., sancti Felicis pape. Il Kal., sanctz Petronille virginis. JUNIUS. Hebraice Sivan, Agyptiace Parni, Grace Desgos, Latine Junius, Saxonice Lithg vocatur. Luna Junii tertia horg accenditur. Kal, Junii, sancti Nicomedis martyris. 1V Nonas, 8anciorum Marcellini et Petri martyris. Il Nonas, 8ancti Petroci conſess0ris. Nonis, 8ancti Bomifacii episcopi. VII lus, sancti Audomari episcopi. VI Idus, Depositio sancti Medardi episcopi. V lus, sanctorum Primi et Feliciani martyrum, Ill Idus, saucti Barnab# aposloli, I Idus, sanctorum Basilidis, Cyrini, Naboris et Ng- zarii. XVII Kal. Ju:., sanctorum Viti, Modesti, et sanclze Eadburgz virginis. XVI Kal., sanctorum Cyrini et Julitte cum sociis eorum. XV Kal., sancti Bonifacii confessoris. XlV Kal., sanctorum Marci et Marcelſiani mar- tyrum. XIII Kal., s8anctorum Gervasii et Protagii manty- rum. XI Kal., sancti Apollinaris martyris, et $ancti Leuth- fredi abbatis. X Kal., 8ancti Albani martyris. IX Kal., sancte Ztheldrythe virginis. Vigilia. VIIE Kel., sancti Johannis Baptisiz. IV Kal,, sancti Leonis papz. Vigilia. II Kal., sancti Petri apostoli. [1 Kal., sancti Pauli aposloli. JULIUS. Hebraice Thamul, Agypliace Episi, Grace Pane- mos, Latine Julius, Saxonice Litha, Luna Julii in media die accendi(ur. VI Nonas, Depositio sancti Swithuni episcopi ; et Processi et Martiniani. V Nonas, Translatio sancti Thome apostoli. IV Nonas, Ordinatio et translatlio sancti Martini epi- scopi. 11 Nonas, Octava apostolorum , et sanciz Sexburge virginis. Nogis, sanctz Marine virginis. VIII Idus, sancti Grimboldi sacerdotis. Obitus Ead- gari regis. A ldus, sanctorum v1 Fratrum cum maire. lV Idus, sanctz Mildrythz virginis. lus, Translatio sancti Swithuni episcopi. XVI Kal., $ancti Kenelmi wartyris. XIV Kal., 8anctz Cristiuz virginis. XINH Kal., 8anciti Vulſwari confesgoris, sanctz Mar- garilz virgiois. X11 Kal., sanctz Praxedis virginis. A XI Kal,, sanct;z Mariz Magdaleuz, X Kal., sancti Apolliuaris wartyris. VIII Kal., sancti Jacobi apostoli. VII Kal., sanetorum yu Dormientiun, VI Kal., sancti Samsonis epigcopi, sancti Pantaleo- nis martyris. V Kal., sanciorum Simplicii, Faustini et Beatricis. IV Kal., sanctorym Abdon et Sennen martyrum, 1 Kal:, sancti Germani episcopi. AUGUSTUS, Hebraice Dominab, Agyptiace Mezon, Grace Loos, Latine Augustus, Saxonice Prodmonad, Luna Auquati inter mediam diem e! nonam horam gc- cenditur, Kal. Augu«ti, Ad vincula sancti Petri apostoli, Ma- chabezorum, sancti Athelwoldi. IV Nonas, sancti Slephani episcopi et mertyris. Ill Nonas, Inventio corporis sancti Stephani proto- martyris, Nonis, sancti Oswaldi regis et martyris. VIlt Idus, sancti Sixti episcopi, Felicissimi et Aga- piti. VII Idus, sancti Donati episc-pi. VI Idus sancti Cyriaci martyris, et $0ciorum ezus. V Idus, Vigilia. IV Idus, sancti Lavrentii martyris. II bus, sancti Tiburtii wartyris. Idus sancti Ypoliti martyris, Sociorumque ejus XIX Kaleud. Septembris, sancti Eusebii sacerdotis. XVIII Kal., Assumtio 8anctze Marie. | C xvI Kal., Octava saneti Laurenii wartyris. XV Kal., $ancti Agapiti martyris, 8ancie Helena rg gin. XIV Kal., sancti Magni wartyris. Xl Kal., $sanctorum Timothzi et Sympboriaui ure Lyris. X Kal., sanclorum Timotbzi ot Apollinaris. IX kal., V gilia. VIII Kal., Sancti Barth-lomei apostoli. VI Kal., sancti Rufi inartyr1s. V Kal., $ancli Auguslini magni, sancli Yerwgtis wer- tyris. IV Kal., Decollatio sancti Johanais Baplistz, zancts Sabine virginis. WI Kal., sanctorum Felicis et Audacti. Dy Kal., sancti P:ulini episcapi. SEPTEMBER. Hebraice Etn!, £gyptiace Thoth, Grce (rorpieos. Latine September, Saxonice Mal-ginonad. Luna Septembris circa horam nonam accenditur. Kal. Septembris, sancti Prisci martyris. I] Nonas, TranSlatio $ancti ByFini episcop1, et sancti Cuthberthi eniscopi. Nonis, «anc!i Bertini abbatis. V1 Idus, Nativitas Sanctz? Maria. Sancti Adrisn martvris. Y 14115, $ancti Gorgonii martyris. ||! 4;-, 5anctorim Proji et Jaciun. 623 XVII Kalendas Octobris, Exaltatio sanctze crucis. A Zanctorum Cornelii et Cypriani. X VII Kal., sancti Nicomedis martyris. XVI Kal., sanclocum Eupbemie , Lucize et Gemi- niani. XV Kal., 8ancti Landberthi episcopi. XII Kal., Vigilia. XI Kal., sancti Mathzi apos(oli et evangelislz. X Kal., 8aic!i Mauricii cum $0ciis $uis. IX Kal., sanctz Tecl# virginis. VHI Kal., Conceptio sancti Johannis-Baplistz. & jui- noctium. VII Kal., sancti Firmini martyris. V Kal., sanctorum Cosme ct Damiani mariyrum, IN Kal., sancti Michaclis archangeli. Il Kal., sancti Hieronymi presbyteri. UCTOBER. Hebraice Thezeri, Egyptiace Faosi, Grace Yperbe- reteos, Latine October, Saxonice Pinterpillith. Luna Octobris inter nonam et vesperam accenditur. Kal. Octobris, sanctorum Germani et Remigii epi- scoporum. VI. Nonas, sancti Leodegarii. Il Nonas, sanctze Cristine virginis. Nonis, sancti Marci papz, Marcelli et Apulei. VIE Idus, sanctorum Dionysii, Rustici et Eleutherij. Il Idus, sancti Calesti pape. XVI Kal. Novembriz, sanctz Ztheldrythe virgi- nis. XV Kal., $ancti Lucz evangeliste. VHI Kal., sanctorum Crispini et Crispiniani marty- rum. Vii Kal., sancii Amandi episcopi. VI Kal., Vigilia. V Kal., sanctorum apostolorum Simonis et Jude. Il Kal., Ordinatio 8ancti Swithuni episcopi. I Kal., sancti Quintini martyris. Vigilia. APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. 621 NOVEMBER. [lebraice Imare, AMgyptiace Athiri, Grace Dios, Latine November, Saxonice Blotmonad. Luna Novembris in vespertino lempore accenditur, Kal. Novembris, Omnium Sanctoruw. Sancti Cz- Sarii, IV Nonas, sancti Eustachii martyris. VI Idus, $2nctorum quatuor Coronalorum. V Idus, $sancti Theodori martyris. I Idus, sancti Martini episcopi. Santi Menus martyris. Idus, $ancii Bricii episcopi. XY Kal. Decembris, sancli Aniani episcopi. X Kal., sanctz Ceciliz virgiois IX Kal., sancti Clementis martyris. B VIII Kal., sancti Chrisogoni martyris. JN Kal., sancti Saturnini martyris. Vigilia. Il Kal., sancti Andrez apostoli. DECEMBER. Hebraice Casleu, Agyptiace Choeac, Grace Apileos, Latine December, Saxonice Giuli. Luna Decembris inter vesperam et medium. diem ac- cenditur. 11 Nonas Decembris, Depositio $ancti Byrini epi- 8copi. II Nonas, sancti Benedicti abbatis. IV Idus, sanctze Eulaliz virginis. Il Idus, sancti Damasi papz. * Idus, sancti Judoci conſessoris, et sanctze Luciz vir ginis. XII Kal. Januarij, sancti Thomz# apostoli. VIII Kal., Nativitas Domini nostri Jesu CGhristi. VII Kal., sancti Stephani Protomarlyris. VI Kal., sancti Johannis evangelistz. V Kaleni., Necatio Infantium cxLrv nyllia LV Kal., sanctz Tibbz virgiais. Il Sanct Silvestri pap#. — MABILLONII MONITUM IN SEQUENTES LITANIAS. Veteres hasce Litanias, quz una cum libro Psalmorum in membraneo Codice Remigianz aud Rhemvs Bibliothecz contineutur, Anglicanas dicere non vereor, non solum ob veleris Codicis characteres $6mi- SaxOnicos, et nomina Sanctorum plurimum Britannica Seu Anglicana : s8ed maxime propter aliam obse- cratiovem, quz adhibetur svb finem lilaniarum : Ur Deus clerum et plebem Anglorn.n conzerrare di- qnetur, Karum antiquitatem probat in primis vetaustas Remigiani Codicis ab 2nnis prope nongentis Exarati. Deinde sanctorum zlas, quorum $uvfſragia postulantur; ex quibus nullus est medio sxculo vn joferior. Ad be, guod multi sancti apud Anglos, Sub finem s2culi v1 et initium s:culi vim maxime celebres, in ipsis Litaniis omittuntur, scilicet Cuthbertus, Wilſridus, Aidanus, Aldbelmus, Ethildrita, ut taccam Mellitum, Laurentiur, Paulinum, Columbauum, Biscopum, Ceolfridum, Theodorumw, Hadrianum, Bedam et alios. Ex quibus inſero litanias is1as labente szculo vii in Anglicana Ecclesia uSitatas ſuisse. Unum huic sentemtiz objici potesi, nimirum Augustinum proximo post Gregorium loco nominari. Quod videtur emanasse ex decreto concilii Cloveshoviensis, anno 7 {7 cel:brati, in cujus capitulo 17 conslitutum est, ut dies depositionis $uncti Augquslini «rchiepiscopi, qui ad geniem Anglorum a Gregorio predicationis gratia wissus est, ab ecelesiasticis et mona- s(erialibus ſeriatus haberetur ; ejus nomen in lane decaniatione post 8ancli Gregorii vocationem semper dicee retur, Ego vero conceds ganctum AugusStioum, qui in prx-licts litaniis inemoratur, non esSe magnum ilumn Ecclesize doctorem . ved alium cognuininen, Gregorii Magni discipulum, et Anglorum apostolum, quei!i 62: : VETERS LITANIE ANGLICANE. 626 in litaniis Anglicanis omissum: ſuisse nequaquam verisimile et. At nibil vetat Augustiuum hbune 8:2culo v4 in publicis litaniis apud plerasque Anglorum Ecclesias invocatum ſuisse, tametsi nullum ejus rei decretum precessisset. Sic enim in Ecclesiz rilibus usu venire solet, ut quod privs in quibusdam Ecclesiis usurpe- tum est, communi dein{ episcoporum decreto conlirmetur, tolique uni provincie sive regio approbetur. Denique etiam permisso hune Augustino locum in premissis litaniis tributum ſuise ob decretum eoucitii Clovesloviensis, repono id nihil detrahere earumdem litaniarum antiquitati, prout a me Superius ag8eria esl. Cui enim Scriptor amauuensis veleres lilanias $£culo vit usitatas paulo post concilium Cloveshoviense describeret, nil mirum $i Augustinum pest Gregorium inseruerit, concilii statuto hac in re obsecutus. Neque par esl ratio de Cuthberto, aliisque celebrioribus sanctis s$uperius laudatis : qui elsi publico tum cultu houo- rarentur, nulla tamen Anglicanz Ecciesir lex exscriptorem adegit ut vetuslis ac pridem receplis litauiis re- centiores sanctos pro arbitrio 8uo ascriberet. Ex his porro validissimum argumentum pro Benedictine regule in Anglia propagatione, que invictis aliunde testimoniis demoastrata est, deduco. Siquidem in publicis Anglicane Ecclesiz litaniis unus ex omnj- bus mavaslicz vite in$titutoribus sanctis laudatur Benedictus, non Antonius, non Pachomius, non Basilias, non Augustinus, non Czsarius, non Aquitius, non Aurelianus, non deniue Columbanus, Unde consequens esl, 8xxculo vii desinenle vitz monasticae ſundatorem apud Anglos unum audiis:e Benedictum, cujus nemye regulam Augustinus in eam insulam invexerat. Accedit quod in dictis litaniis sancti Benedicti noweu bis repeti przscrihitur, magna sane $ingularis honoris ac venerationis prerogativa, que nulli alii 8ancto, pre- terquam $anclo Stephano et heatze Mariz virgini usque lertlio laudatz concessa est. fic 1ero tam Siugularis $ancti Benedicti apud Angles cultus sine dubio processit ex commendatione tam Gregorii, quam Auguslini, qui-ambo $anctum Benedictum preceptorem ac institulorem 3uyiu veneranies, eumdem $Sibi subditis affe- ctuin inspirarunt. | Neque dici potest Auguslinum alia quam $ancti Benedicti regula in Andreano Gregorii ceenobio informatum ſuisse, Sed tamen e1 ad Anglos in Britanniam abeunti Gregorium prxscripsisse ut sancti Benedicti regulam in monasteriis inslitueret. Nam preterquam quod hoc gratis et sine ſyndamento adduceretur, ac naturali con- secutione legitime inſerri debeat Augustinum non Secundum aliam quam quz ab ips0 in Anglia propagala est regulam in c@enobio Gregoriano vixisse, illud prelerea nuc argumento validissime revincitur, quod $i alium a sanclto Benedicto vilz religiosZ institutorem Rome habuisset Augustinus, ejusdem (ut fit) cultum ac venue. rationem etiam apud Anglos non neglexisset. Quod, puto, facile concedent qui r-rum #$timatores. Cum ergo iuter vite monaslica: auctores unius sancti Beneqicti cultum Anglicanis Ecclesiis praescripserit, uti et regulam monasleriis, nullus jam dubitationi locus relinquitur enim $ub eadem Benedicti regula Rome duce Gregorio militasse. Hee dixerim, non animo revocandi controverviam jam $atis ſuse agitatam, ed jllustrandi argumentum quod ex his litaniis strictius ac brevius in dissertatione m2a exposui. De aliis sanctis, qui in his litaniis memorantur, plerisque ſere ignotis, plura hic observare non vacats Illud tantum adverto, Columeillum eu esse, qui Columba Hijensium abbas fuit, et sanctam Margaretain, eu- jus in his partibus non adeo antiqua memoria videbatur, in premissis litaniis locum babere. VFTERES LITANLE ANGLICANAZ A MILLE ANNIS EDIT JE. (M Vil. Vet. analect.) _— eleison. S. Andrea, Ora. $. Tie, Sa Christe, cleison. S. Jacobe, Ora. $_ Philimon ” ang Christe, audi nos. S. Joannes, Ora. &. Clomena. es. Christe, audi nos. S. Thoma, Ora. $S, Syxte Ora. Christe, audi nos. S. Jacohe, Ora. g& Felix. (hea. Sancta Maria, ora pro nobis. S. Philippe, Ora. $8. [aurenti Prong Sancta Maria, Ora. S. Bartholomzu, Ora. $ Cornelti.. Ooa. Sancta Maria, Ora, S. Matthey, 0a. $. Cypriane, Ora, De angelis. - _ — S. Sebasliane, Ora, ; + Darnavya, ra. $S, Gervasi, Ora, | — Gabriel ""_ — S. Mathia, Ora. $, Protasi, Ora, Sancte Raphael a. Qmnes $sancti cbori apostulorum, $, Vincent, Ora. Omnes $ancti augeli , orale pro 921 pro nobis. S. Georgi, Ura, nobis, | De martyribus. S. Dionysi, Ura, Ones sancti archangeli Orate. K- S, Maurici, Ore, Oinnes sancti chori novem ordi- S9ucte Stephane (bis), ora pro 5, Victor, \ Ura, nuw celestium, Orate, , 4obis. S. Joannes, Ora, : S, Luca, Ura. S, Paule, Ora. Ve apostolis. S. Marce Ora. S. INonatiane, Ora, Saucte Petre, ora pro uobis. S. Barnaba, Ura. S. Rogatiave, Ora. S. Paule, Ora. S. Timothzu, Ora. S. Aguiliue, | Ora, 627 APPENDIX AD OPERA SANCTI GERMANI PARISIENSIS. d 023 $S. Cosma, Jra. $. Perpeina, Ora. Propiltius esto, parce nobis, Do- S. _—_ Jra. 4 Agatha, Ora. mine. $ —_ = - _ -_y Froyions _ libera nos, Naiploe, . UG: . + IS. A . omni malo, ib-ra 8. Marcelline, Ura. S. Anas/avia, Ora. Ab omni immundia cordis et cor- S. Pancrale, Ora. S. Petronilla, Ora. poris, libera nos, Domine. S. Nazari, Ora. S. Eufemia, Ora. A morbo malo, Libera. 8. Benigne, Ora. 5. Savina, Ora. Ab hoste malo, Libera. 4 _ ———_— _ S Seholaxtta, Ora. Ab insidiis diaboli, Libera. © ary wn y —_— Ura. A persecutione inimici, Libera. -1 _ me _ » =_ yon & periculo mortis, po . , I 1, . venlura ira, ibera. 8. Lenes, Ora. $S. Columba, Ora. Per adventum tuwn, Libera. © Tiburti, Ora. S, owe Ora. Per nativitatem tuam, Libera. S. Boot, Ora. - —— Ora. Per baptisinum tuun, Libera. . Candide, Ora. S. awa, Ora. Per paxsionem tuam, Libera, 8. Boniſaci, Ora. $. Gennleſa, Ora. Per crucem tam, Libera. S. Nicomedis, Ora. 1 Justina, Ora. Per regurrectionemn twam, Libera. S. Menna, Ora. y Crislina, Ora. Per ascensionem tuaw, Libera. n nl ou m_ — _ why | pq Spiritus 8ancti, : wy | . 8 ! , "ws Cra Ts, Ora: S: Renedic, Ora, Peecatores , to rogamen, wud S, Bealrix, Orca $. Senentina, Ora. NN 8. lacincte, Ora. S. Margareta, Ora. Vt pacem nobis dones, Te. S. Martiniane, Ura. S. Blandina, Ora. Ut vitam ailque ganilatein nvbis S. Dremore, Ora, S. Martha, Ora. yours Te Omnes sa1-cti Chori martyrum , S. Menna, Ora. MY ; orale pro nobis. S. Mathitia, Ore, Vt nobis in boms operibus perve- De conſessoribus. 1 Perpetua, Ora, verantiam dones, | Te. Sante Leo, ofa pro nodis. « Concordia, Ura. Ut nos fin vera fie et religione S. Juliua, 1:34, of di T 8. Silvevter, Ora. $. Sinclita, Ore. CT % $ __ wg $8. Soffonia, (ra. Ut ecclesjain catholieam conser- $. Augustine, + ven. OR ay b * S. Donala Ora. 8. Hieronyme, Ort. & Jilians 0: Ut regen et episeopum nogtrim 1 g——_ (bis), _ g. Por tuna, 99a conservare digneris, Te. I Martige, ng 1 _-—_ _ Ut vitam et 8anitalem eis dones, Te. 8. Samgon, Ora. & Fenilian, oo Us populo Christiano pacenn et uni+ - _ _ $. Triſina, F Ora latem largiri digneris. Te. . "2 "+ 86. Brigida, (ra, Ut frucium terre nobis Jones, Te, 4 _———- path _ Omnes 8ancti chori virginum, orate Ut celi gerenilalem nobis dones , S. Brindane, Ora, , Pro nobis. Te. S. Carnache, Ora. _ sanc!i, intercedit» pro no- Ut pleviem oportunam wobis d0- S. Gild: Ora. 8. __ eng Omnes sancti angeli, l-tercedite. nes, Te. S. Petian a, Omnes +anct archan;eli, Inter- Ut charitatem nobis dones, Te. G _ = eedite ; Tory S. Guihwaloee, Ura, Ce nar: Interecdied. Ut nobis verdin prnitentiam con- S. Courentine, Ora. cedas agere [e 8. Citwe Ora Omnes +anciz poteslates, luter- gere, 8 Guoidiane, Oo: ce: dite. 8 Ut clerum et plebem Anglorum S. Munna, 012. _ $ancli principatus, Inter- conservare digneris, Te. Q . : . 0, , . . S E—_ BY Un ancte dominationes, In- Ut universalem co:gregationen hn Ora lercedite. sanctorum conservare dignefris, S. Tuwwale, Ora Omnes sancli throni Inter: edite. Te. S. Germane, Ora, o_ $ancti cherubim, Interce- 11; eam in vera fide et religione . C 'iNe, | ; ; igneri 4 — ” ms, Omnes $ancti seraphim, Interce- F I _ ; bas : ai] " __ | nobis misereri digneris, e $ On, ay Omnes s$ancti patriar-h\Þ , Inter. Ut nos exaudire digneris, Te. S. 10a oo &.... I prophet», Inter F9 VG, vo! S. Dircille Ora pa. : , * _ ecdite. Agnus Dei, qui - tollis peccala 1 m—— _ Omnes $ancti apostoli, Intercedite, Mundi, miserere nobis, 8. Racaie, Ora. Omues Sancti marlyrrs, Interce- Aghus Dei, qui tollis peceata mun- 8. Loutierne, Ora. 0 dite, "* Cog df, parce nobis, Domine. S. —— On. —_— contusnores, 'Mer- Agnus Vei, qui tollis peccata tut» - Toninnane, ra. Guwnes $sancti churi conſessoram, vrate pro nobis. De virginibus. Sancla Maria (ter), ora pro nobis. S. Felicitas, Ora Ownnes sanctz virgines Imtercedite. Omnes $ancti, Inwwrreſite. Ut per vestras orationes adinpigea- ur Sine fine regnnn eelorym Domino volente, per othnis $2: cula s2culorum. di, dona nobis pacem. Ubriste, audi nos (fer), Kyrie, ele.von (ter). Clriste, eleison (ter). Ureuwus, Pater nosler. S. DOMNOJILUS. — DE S. DOVNOLO. (20 Rec orulio podt litaniam canilur. Magniſicis mirificisque orationibus atque meritis recensMorum patriarcharum , prophetarum , atque apostolorum, plurimorumque martyrum, vel electorum, atque conſessorum omnium, petimus et oramus, ut quemadmodum eorum nomina_ vel memoriam in hoe sxculo memorare et recitare frequentamns, j'a atque ipsi pro nodis in regnis ccelestibus affectuales ac privatas preces fundere dignentur, ut 8 Deo veniam et indulgentiamn impetrare atque oblinere, et eorum desiderandam et aspiciendan speciem et gloria:n in regno Dei v dere, et congaudere mereamur, przstante Domino uostro Jesu Chri-to, cul est honor, et polestas, et imperium una cam Patre atque Spiritu sancto in sxcula sxculorum. Amen. 629 ANNO DOMINI DLXXVI. SANCTUS DOMNOLLUS, EPISCOPUS CENOMANENSIS. DE SANCTO DOMNOLO, EPISCOPO CENOMANENSI, IN GALLIA. (Ex Bollandio. & I. Vita 8cripta, cultus sacer, reliquie. B a Joanne Dardez procuratam et a Guilielmo Quiriol 4. Inter episcopos Cenomanenses in Gallia nonus habetur $2nctus Domnolus , sive Donnolus, cujus ſor- tia facta et przeclara troph a quz novit sna #late per- peirata, $cripto reliquit auctor Vite, qui cum eo in hac vite mortaiis peregrinatione plurimum $se Ccon- versatum ecse testatur in prologo, ad Jitque, num. 10, 8e CecumM ejus meritis illuminatum $Z2pius vidisse :it- que ab illo plura ali: viri sancti miracula didicisilus et Berii- gratunus, Vitam $ancti Haduindi dedimus (Bol- land.) in addendis ad 20 diem Januarii cum ejus Te- $S{amento, in quo, num. 3, basilice sancli Vincentii, quam D -mnolus 821cte recordationis episcopus $10 tabore construxit, donat pratellum, juris sui villulam, ul vel inde ejus erga $anctuin Downolum affectus queat agnosci. Vite styluw nounih'l se emmendasse ail Surius, quan inde damus nostro modo illustra- lat et distinctam, quia primogenio slyl» hactenus non potuit apud Cenomanos inyeniri, magna licet ad- hibila diligenti», Hisce adjungimus aliam brevioretw Vitain ex vetuslo Codice monaslerii Anizvlavi uvbis iransmis5am, utroque nostre 80cietatis g8acerdote et Sludivrum nostrorum ain2ntissimo.. Hxc Vita post priorein, cujus meiminit, scripta est eo potissimnum ut posses8iones collatz monasterio $ancli Vincentii ac- curatins explicaren!ur. Cui subjunzimus testamentumn sancti Domnolj per modum obteslationis circa illud monasterium factz clero Ecclesiz $uz , cujus testa- inenti alterum exemplar pridem habebamus, alterum ex Ms. R. P. Ludovici Jacob a 8ancto Carolo, ordinis Carmelitani sacerdotc, ipsi Parisiis descripsimus 2. Mortuum esse sanctum Domnolum Kalendis De- cembris indicant Acta, ad quem diem illius ſestum anniversaria celebritale recolitur a Cenomanensibus, et Saussaius in Martyrologio Gallicano isla $eribit : « Cenomanis depovilio sancli Domnoli, episcopi illius urhis et conſessoris, cujus elogia expres3a $unt die ejus ordivatiogis , scilicet 146 Maij : qua die ibidem celebriori cultu ejus est illustiris memoria. » Idem S:us8aius ad 16 Maii, post longum encomium is!a habet : « Abjiit quidem vir divinus ad $uperos Ka- lendis Decembris, quo die et in 8acris Cenomanen- 8s Ecclesiie tabulis memoria ejus ſulget, proprio cul lu consignata. Verum Romana omnium mater Ee- clesiarum hodie Sacram ejus coronam veneratur, lanti antistitis ordinationem, etc. » Verum nulla or- dinationis mentio fit in Martyrol»gio Romano, aut apud Molanumw, Glesinium Canmsium et alios, sed nada memoria proponitur .boc 16 Mali, apud Ceno- - 1121+0s, Sancti Domnoli episcopi. Nos, quod et Surius} ſecit, ejus vitam ad hune diem damus. Joannes But- Junnetus, monasterii sancli Vigcentiih sancto Dotnnvlo 651 SANCTUS DOMNOLUS, EPISCOPUS CENOMANENSIS. 652 constructi relig.osus, in Vitis episcoporam Cenoma- A is Gallice non Dosme, $ed Domnole appelletur, vide- nensium Gallice a $e editis, et notis ad Vitain saucti Domnoli, a5serit a $Suis coli sanctum Domnolum 22 Octobris, veneratione ad hunc diem translata, quod prunus dies Decembris impediretur passim cum temmpore Adventus : ob quam causam potuit ah aliis _ eadem vencratio translata ſrisse ad hune 16 Maii ; aut certe ob aliquam corporis translationem aut cle- valtionem. 3. Eleratum 2utem esSe coppus sancti Domnoli, anno 1124, el [ranslatum in caps21u argenteam inau- ratam ab Hildeberto episcopo Cenoinanensi, Pricsen- tibus Fulcone comite Audegavensi et magna nohi- lium multitudine, testatur Bondonnetus p. 241, qui deinde duas alias translationes per legitima lesli- wonia probat, quorum prius est tale : « Ego Simon Hayenonre, clericus Andegavensis dicecesis, in decre- tis licentiatus, apostolica auctoritate notarius, ſidem faciv et con!estor ſratrem Benedictum Boulanger, abb:tem Þ1j:s n.onaslerii Sancti Vincentii, transtu- lisse ex vetnstissima capsa in hane novam corpus $anclti Domnoli, conſess0ris et episcopi Cenomanen - $is el precipui ſundatoris ejusdem monasterii, (ie 25 mensis J1nuarii anno Domini 1555, pr:y$entibiis ibi- dem venerabilibus viris, ſfraire Nicolao Pirert, abl.ate Sancli Miriini Sagiensis, patre Bremondo de Ponte, priore claustrali hujus monasterii, et totius conven- tos fraſribus el aliis quamplurimis tum clericis tum 82cnlaribus, teste Sigillo meo manuali bic apposit0. » Hec ibi. At posterius testimonium est ejusmod; : « El ego Raphael Marie, in legibus licentiatus, nota - rius apostolicus et regius, Cenomanis commorans, allestor ven 'rabilem patrem, ſratrem Jacobum Ba- docheau, abbatem hbujus monasterii xanct Vincentii, missX $acrificio $0'emniter celebrato, idlem corpus sancti Domnoli, propter tumultus bellicos ex hac nova capsa alio translatum, in eadera denuo res- laurata recondidisse dec:ma nona Januarii, anno Do- mini 1609,-presentibus ibidem totius conventus fra- tr. bus et discretis viris, Roberto Oren Anglo, ct Ni- evlao Noel Picardo, presbyleris et canonicis Ceno- manensibns et aliis quam plurimis Cenomanis com- morantibus, tesle $igillo meo manuali hic apposito et praedictorum sic $signatum, Badocheau abbas. R. Oren, N. Noe, Marie Notarius. » Hec. ibj. 4, Fst supra Parisios inter Scquanam et Matronam provineia Bria sive Brionia, et in ea oppidum Chaume Seu Chomes, in cujus ecclesia circa annum 1539 in- ventum ſuisse corpus sanct Dosmi (Gallice Dosme) ejusque caput ibidem quiescere, ac multis clarcre miraculis, ac dici ſuisse episcopum Cenomanensem, tes|a'ur Nicolaus Gillis in Annalibus Gallici-, i Fran- ciseo primo rege Francorum, fol. 555 efitionis Pa- ris'ensis 1617. Antonius Corvaserins in $u2 episerit e vivis, Cujus locum 8i ali- quam multis annis tenuit nunquam ordinatus Scien- ſredus, poterunt initia Domnoli, potius quam finis, re- ſerri ad prima tempora Chilperici : pro quo tamen rectius scriberetur nomen ſratris Chariberti, Pari- Siense reguum, $ub quo Cenomani erant, post Clola- rii palris mortem obtinentis, Sicut regnum Sue»si0- nense obtinebat Chilpericus. Poterit etiam $ic verum esse, quod G:egorii Turonensis interpolator, auctor non quidem lidel188imus, Sed tamen pluribus s2culis anliquior regesto, de Domnolo scripsit, post viginti duos episcoputus annos SUCCESSOTEM poslulasse et impe- trasse. Cerle prima ejus notitia anno Chi: isti 567 inve- nitur i $ynodo Turonensi 11, cui x vAalendas Decem- bris, Chariberto annum $extum regnanle, subscripsit Donnolus, p'ccator episcopus Eccugice Cenomanensis. Obtulerat huic synodo epistolam $ancta Redegundis regia, qua peliit tutelam et $stabjiilatem jnstitulz A $e congieglioni, quam confirmarunt sanctus Dom- volus aliique episcopi decreto $40, quod exslat apud Gregorium Turonensem, lib. 1x Hist, Francorum, cap. 39. Inter episcopos qui tunc interfuerunt dicto concilio- Turonensi ſuit Felix episcopus Naunelensis, ad quem exslat poema Fortunali episcopi Pictavien- Sis, lib 11, num. 6, de Dedicatione ecclesiz suz, cul D $Sanclum Domnolum interſuisse hoc versu meminit : Bomnolus bic ful ;et meritis, Matacharius inde, Jure $acerdotii cultor uterque Dei. Chariberto rege Parisiorum mortuo $ub annum 570, Cenomani ſuerunt ub regimine Chilperici ſra- tris ejus regis Suessionum, cujus regni anno 11, pri- die Nonas Marlii, id est anno 072, instrumentum pro monasterio Sanctorum Vincentii et Laurentii, signa- (114 es ab ipso Domnolo, el a sancto Germano epi- $copo Parisiensi, $ub annum $76 vita ſuncto, Ab hoe autem jnstrumento diversum videtur id quod citatut in Vita breviori, num. 4, ut factum pro codem mo- nasterio : quia weinvratus Bondonnelus, p. 268, ag- serit hoc es52 Signatum Nonis Septembris, auuo 20 038 SANCTI DUMNOLI, EPISCUPI CENOMANENSIE 636 Chilperici, id est Cliristi 581. Hoc ergo anno i mor- A cs8et difſerenda, destructo ante aunos ſerme triginta tubm dica.us sanctum Domnolum (nam successor Badigisilus iuterſuit concilio 2 Matisconensi, anno B85; 6t, juxta Gregorii interpolati cap. 59, lib. vin, quinto exple/o ingrediebatur sextum 8ui episcopalns, anno 11 Childeberti Austrasiorumn regis, Christi 557), episcopatus Domnoli non tantum jinitia Chilperici alligerit, sed totum ſere illius tam apud Sucs$iones quam Parisios regnum #+:uaverit; nec tamen plus multo quam annis 22 selerit, incipiens auno Christi 559, et mortuus 581, die 1 Decembris. - 9. Alia rebu+ sancti Domnoli obscurnas offunditur ex Vita sancti Manri , quam 0b nomine Faus!i comvi habemis, dedimusque ad 15 Januar i (Bo/land.). Ibi enim, nitm. 16, a beatiszimo Bertigramno, Cenoma- nice urbis episcopo, narratur legatio missa ad $an- etam Benedictom, pro sSuorum colonia postulanda : qui $anctum Maurum discipulum cum $ocfts quatuor virexerit in Galliam ; ed hi (nt dicitur num. 33) in- telfigentes Auretiis « beatum Bertigramnum episco- pun jam migrasse ad Dominum, alinmque in loco eſs jam $8nhstiturum pontificem ; » ac delnde nam. 35, quod lorus « Rupiacns, sibi ad construendum monasterium a beat» Beitigramno provisus, non admodum aptus erat regulari religioni..... quodque Poramotus episcopus nihil d& hac re, » quam Suus decessor exorsus eral, « ſacere veſtet, » respondens, rv * propriſs mogis quam alienis velle insistere veept's, ne 8upM alienum edificare videretur ſunda- mentum ; » hc, inquam , inteſtigens 8anctus Maurus eam $oclis, otatum in ditione Andegavensi locum C acceptarit, et Glannofoliense monasterium fundarit Interim constat Bertigramnum non precessisse, $ed wmeeessisse Majolo, post Bandigisili quinquennem ty- ramnidem, et anno 589 rescripsisse Guntramno regi Mm coma monachoram Pictaviensinm, inter octo epi- seOpos uhtimum , relut omnjum junjiorem. Nemo est ightor inter modernos scriptores qui vitium non agnoscat obrepsisse, ant Odoni abbati Glannofoliensi, Vitam $ancti Mauri, « salva fide dictorum ac mira- cnlorum inibi repertorum, corrigere 8alagenti » -annv 868, ant hejus ipsins interpolatori; $ed omnes fere in hoc conveniunt, ut pro Bertigramno, I:no- centium ; pro Domnolo, Scienfridum invasorem cen- Seant es8e snbsiitnendum : eo quod $ibi certo per- Caxinensi een bio, quando Maurus Sancti Benedict di cipulus debni-$set ſuis>e centenatio proxinns), $'d potins, ut prolixum illud de sanclo Mauro scrijtumn ( quod veluti ex quaterniunculis a Fausto cove SCriptis circa Sanctum Renedictum ejusque discipu- los, ab Odone Glannoſoliense acceplum expolitum- que obtruditur) merum es8e Sequentis evi fignentum opinor, ei +imile quod de martyrio $ancti Placidi et S0ciorum, Sub nomine Gordinni eorumdem ministri, habetur; cui quid solid.e veritaltis $ubsit, inter tot mendaciorum mouslra nequeat vel per conjecturam prudentemn «eſiniri. Nisi ſorte placet suspicari, paulo ante Cassinensis monatudiis, denique reveren- dissimi presulis nostri Haduini hortatu confirmati, beatis8imi patroni noslri Domnoli , Cenomanicz ur- bis episcopi, vitam illusirem, mullorum utilitati pro- ſutura:n, ipso0 nobis vpitulante, scribendam $uscipi- wus. Non enim $:mus nescii veteribus id $studio [uisse ul Su: #latis egregios viros SCriptorum $Uu0- rum moniment's ad posterorum notitiam transmille- rent, eorum preclare dicta et facta aut litteris con- 8ignarent, aut picturis exprivienda, aut ri in- sculpenda, vel marmoris speciato opere represen- landa curarent. Putabant enim $e operz pretium ſacturos, +i qua in iis, vel aliis ulilia, vel coguitvne d'gna, vel ad imitationem praclara viderentur, ea Sua indusiria et labore posteris innotescerent : ut ita heque »uo $2culo alieni a sludio religionis et pietalis, neque erga- posteriltatem parum officiosi censerentur. Quod $i vero hoc plerique ex ill;s non modo in saft- clos, sed eliam in quosdam alios ipsis charos homi- ves declararunt : quanto magis nos Sagaciter et aC- curate Sanclorum res gestas invesligare alque ad aliorum quoque nvtitiam proferre debemus, ut eorum provocali exemplis doch inaque inſurmati ad ea nos Semper intendamis, que Sint grala et accepta Deo ? Cavendum cerle nobis est ne militum Christi fortia ſacta et praxclara trophza, ea presertim quibus nosira tate insignes et illustres fucre, silentii_ car- cere premamus ; sed potius quantum ille dederit, qui est aucltor omnis houi, qui ora mulorum aperit el linguas infautium disertas ſacit, quz possint SUC- cessor:.bus nostris es8e usui, ea vel medioeri $iylo con$cribainus. Et>sj autem nos ejusmodi operi iin- pares ee 108 ignuramus (quippe quibus est ingenii, eloquentie rt erudiiionis angusta Suppelle\), aitamen B 8atius ſore arbilrati sumus, vel exiliter dicere ea pavca qua nov'Mus, quam cum $ervo pigro et degi- dioso0, pro retenia Domini peeunia, in damnationis discrimen adduci. Que igitur ab illis egregie perpe- {rata sunt, nos licet indigni, saltem utcumque com- menmoremus. Neque enim id ſacimus nostra temeri» late adducti, sed, ut jam ante dictum es, voluntale et t1andato venerandi ponlificis nostri Hadninj, qui 10$ beatissimi Domnoli episcopi vitam jussit vel rudi exarare $tylo. Cujus, tanquam urbis nosire antistitis, jus$ioni libenter morem gerentes, ejus fulti precibus, ad 8cribendum nos accingimus ; suppliciter invucan- tes beatissimi Domnoli habitatorem Spiritum gan- clum, ut qui illi gratiam largitus est miracula et ad- mirandas patrandi virtutes nobis copiam tribuat et C ſaci Itatem eas narrandi, ad laudem et gloriam guvam et fidelium 2dificationem : ut ſacta eximii patroni no>tri, 8i tamen id fieri potest, dictis exequemus, qui cum eo in hac vita mortalis peregrinatione plu- rimum conversali $umus : quanquam gane taniz ejus virtutes sunt ut cum pro dignilale laudare humana ſragilit-s nequaquam posSit. Cum sit autem aliud, tesie divo Hieronymo, locis communibus laudare defunctum, et aliud deſuncti proprias narrare virty- les; nos boc opusculum ad bonorum exemplum ab illo tempore auspicabimur, quo nos glorivso advenlu $u0 illustrare, nobiscumque manere ex Dei provi- Jeutia u$$SUs Csl. CAPUT PRIMUM. lter romanum ; episcopatus Cenomenensis ; monasteria conslruc'd. 2. liaque beatissimus Domnolus, urbi Cenomani- cx des'inaius episcopus , virtutum owmniyn floribus redimitus, in alia regione ex generosis parentibus , quo 1 ejus probi mores et nobilis conversatio 1esta- bautur, est procreatus. Ut enim ex radice frucius proliciscitur, ita. ex fructus Sapore radicis uatura $39 SANCTI DOMNOLI, CENOMANENSIS EPISCOPI, 640 intelligitur : et quemadmodum ſructus arboris, etiam- A devote sit exseculus. Porro autem $0cia charitate ac $i procul asporletur, non lamen amillit suavitatem quam ex radice accepit; sic eliam hic sacratis-imus vir, undecumqne sive quibuscumque ex partibus ad nos advenerit, sanclz nobilitatis suze dulcedivem nos celare non potuit. Elsi vero apud nos in episcopum consecralus non ſuit, ad nos lamen in multorum $a- lutem Jivinitus est transmissus. Nam ad imitationem Abrahe pairiarchz, cui a Deo dictum est : Egredere de terra (wa, el de cognatione tug, & de domo patris ui, el veni in terram quam mons(ravero libi; jam or- dinatus alibi episcopus, relicta patria et parentibus, cunctisque rebus quas possidere videbatur, Ro- mam proſectus es , limina beatis-imorum apostolo- rum orationis gratia visitaturus. Ubi cum animi- gui mutua benevolentia conjuncius ſuit Germano (c) $anclissimo Parisiorum antistiti : quem et creberrime invisere consuevil, et ab illo itidem non raro visila- tus est. Cumque +6 invicem divinis inflainmarent ad- h ortationibus, subjectis populis tam verbis quam ex- emplis baud vulgariter profuere. Non enim immemores erant iIlius dominice sententix, quod 8i duo ex vobis consenserin! super terram de omni re, quamcunque pe- tierint, fiet illis a Patre meo; itemque illius, [Ubi sunt duo vel tres congregali in nomine meo, ibi zum im me- dio eorum. 4. Exiruxit autem $«ncle ecclesiz amator devo- lissimus monasterium quoddam in $uburbio civitatis $uZ-, tum ul ejus urbis es8et munimentum, tum ut devotioni ſecisset $atis, post longa itineris emensa B posset Domino aniimas lucriſacere : idque in honorem spatia, Domino gubernante, ad Cenomanos appulit : quos propter obitum svi pontificis magn» offendit animi mcerore affectos. Jam pridem enim beatus Innocens (a) ad Dominum migrarat, et laburis ui erat premia consecutus ; in ejus vero locum necdum alius Subrogatus ſuit. Cum igitur hune virum $an- elissimuin conspexissent, eumque jam episcopatum ordinatum didicissent , tam proceres et principes quam clerus universus et populus, non 80lum urba- nus, 8d etiam ruricola, divino id instinctu agente, uno ore, eadem animi sententia obnixe eum depre- cabantur, vellet ipsos ipsorumque civitatem et pa- iriam non invitus gubernandam suscipere. Quamvis autem ea in re valde se difficilem prebere!, ad ex- sanctorum marlyrum Vincentii et Laurentii (d) consecravit, ipsi autem consecrationi adesse voluit memoratum Germanum epi>copum, ut amborum :+0- lemni dedicatione ad majorem populus devotionem mcitaretur, In ejus vero consecratione de reyus ec- clesir $uz mulla testamento ei legavit atque confir- mavil , permittente et favente Chilperico Francorum rege ejusque principibus, mullis etiam id ei suggerent- bus episcopis, imprimis aut&m $ancto Germano, clero quoque populoque ut id faceret adhortante, quemadmodum in ejus actis adnotatum c$t : $ub- £eripsit autem $ua manu et approbavit {e) bealus Germanus, pluresque alii episcopi. Porro in eadem ecclesia caput beati Vincentii martyris et magnam iremum tamen aliud agere non potuit quam quod C craticulze partem in qua $anctus Laurentius as821us e$l, populus Deo inspirante postulavit. 3. Suscepit, (b) igitur, 8ed $ane invitus et com- pwdsus, episcopi ministerium cum multa humilitate : Dominoque cooperante, toto vite 812 tempore, non parum i'!lis quibu+s przeerat contalit. Denique qualem 8e quantumque illic prestiterit, ejus vite finis de- claravit, in quo lans omnis tute canitur. Erat vero hoe ejus nobilitatis insigne, quod Christo die ac n9cte alacri et jucundo animo gratam exhibebat zer- vitutem, neque tamen vel a generis nobilitate, vel ab operum $anclitate gloriolz et laudis ſfumos captabat; 8d praclara de se przebens virtutum exempla, intra $6 $108 thesauros deposait, et Nominum mundo corde complectens, pompam omnem mundi hujus toto pecto- honoriſice reposuit; monachos etiam.sub curaet mo- deratione Leusi abbatis, quem ip+*e praſecit, ad re gule prescriplum illic degere Dominoque servire voluit. Tanto autem amore beatissimum Gerinanum episcopum complectebatur, ut in ea ipsa Sanctorum Vincentii et Lavrentii martyrum ecelesia, sepniture locum ei pr:epararit; ubi tamen poslea 0b cerlas quas- dam causas, non Sanctus Germanus, sed jpscmel digne humatus est. 5, Cumque reiigiovis monastice propositum mi- rilice complecleretur, in ea cellula in qua sanctus Julianus , primus Cenomanorum episcopus, corpora requiesCcit ( f), juxta monasterium Victorii (q), quod Silum es1l ad flumen Sariam, monasticum institutum re contempsit. In conversatione erat humilitate con- D quod jampridem illic florere cceperat, mirifice augme- spicuus, charitatis dulcedine ſervens, caslitatis splen- dore iNNustris, jejuniorum pinguedini deditus, disCi- pline vero c:vlesli adeo $e totum addixit, ut ponti- ſicale ministerium pro dignilate, et quidem pie et (a) Sancius Innocens $ive Innoceatins colitur 15 Junii. (b) Sanctus Domnolus suscipit episcopatum cum jampridem, ut «que consiliarius, in villam Ecclesiz cuj vir Dei prazeral, Tridentem vocabulo, sitain in condita Diablentica (c) obstinato animo invasit, eam Sibi vindicans. Crebro autem illum admonuit vir sanctus ut a suis maleſiciis resipisceret, et ad meliorem fru- gem $e reciperet. Videns 2ulem $e nibil ratione pro- licere, ad precandum Dominum $e contulit, ut res pro expiandis peccalis olim a fidelibus ecclesiz do- natas ipsi restitueret. Interim sacrilegus rerum Des dicalarum occupator, divina ultione in euwn animad- verlente ſebre corripitur, eaderinque continenter la- C borat. Sed neque $ic tamen res male usurpatas red- dere voluit, ut cjus pena fierct eumulatior. Cum au- tem ea ſebre dire aſſlictareiur, lecto decumbens, vi- Sus est 8ibi quadam nocte videre Matrem Domini (cui res ab ips0 usurpatz, unaque bealis mariyribus Ger- vasio et Protasio dicata: erant) ferreo malleo ipsum in ſronte percutientem. Mox igitur multo terrore correpius, ad sanclum Domnolum misit qui eum ro- gareut ut res ipsi ablatas cum fſenore reciperet. Nec tamen poluit sanilali reslitui, donec sancius Domno- lus ad eum veniret. Ubi autem ille advenit, omnia in duplum reslituit ecclesiz miuis(ris, et post dies paucos precibus et meritis beali viri salus ei reddita est; sed vulneris ejus ſronti malleo impressi, quoad vixit, vesligia perinansere. Quod idcirco (actum eat, jicerct, quod $i quis ejus facta curiosius inquisierit D ut ille sug exemplo a simili ſacinore alios absler- innumera magnarum virtatum miracula inveniet, e quib'4s nos vel pauca promemus. CAPUT Ii. Varia miracula in viza patrata. 7. Quodam die Dominico, cum peracto officio $0- lemni ad mensam pransurus ex more accederet, il- («) $ub nomine sancti,Padvini, vulgo Sancti Pavini, est paruchia in dicecesi Cenomanensi ubi colitur 15 Novembris. Vita aliqua ejus exslat ivler Acta 8ancto- rum ordinis Benedictini s@eculi primi. LE (b) Cursns, ut hic explicationis Causa additir, pas - $:114 pre divinis officiis aut horis canonicis Sutnitur, lia memvr atur sancins Germanvs Solitus eursuu nudo reret. Quas autem res ille duplicatas lum $ancto viro resliluil, eas ecclesia nostra hactenus possidet. 9. Quodan quadragesimz tempore in cellam Ani- Sole (4) monasterii vir Sanctus 8ese abdiderat, Do- minv iu silentio et solitudine vacaturus. Ecce antemw Fraucus quidam nobilis genere, regi valde ſawilia- ris, quamdam ejus Ecclesiz villaw, Bunallam no6- capite dicere, uti in ejus Vita Fortuuatus. (c) Condita Diablenticavidetur esse ditio Cenoma- mis contigua Perchensis conitatus , versus Nogentum Rotrudis : et ex voce condita pro, O— 1ant- $i>se Francis nomen Conde, etiam hudie pluribus iu Galilia locis commune. (1) An'sola, Sive Aninsula celebre wouasterium, 643 SANCTI DOMNOLI , CENOMANENSIS FPISCOP! , 614 \ mine, in pago Stadinge $itam, ad $e rapuit. Ubi paz- A die in villa ngstr.e ecclesie, quam Baiadonem vo- chalis solemnitas preteriit, eam iniquitatem vir Dei moleste ſerens, dolensque $e vivente suam ecclesiam vudari ſacultatibus suis, duos diaconus misit ad Fraimcum illum sacrilegun, et mire jam obstinatum. Sed diaconi nullum ab eo quale vellent retulere res- ponsum. Tum vero sanctus vir, corde compunctus, animo intrepidus, eo $e *onlulit, ut res 8we fidei er6ditas recuperaret, fretus anxilio pr epotentis Dei. Cum igitur die quodam Francus ille solemnes cele- braret epulas in villa per sacrilegium ablata, habe- re(que apud $e parentes et amicos, nuntiatum est ei prez foribus adesse sanctnra episcopum, resque ipsi a Domino commendatas repetere, 1d ut audivit ille, valde animo commotus, jussit eum a tota villa pror- gs excludi et ejici. At episcopus non recalcitrans, B quemadmodum apostolus monet, dedit locum ire s&d ita ultio divina in sacrilegu'n excilata est. 10. Cum enim nocte illa juxta morem vancltus epi- Scopus in oratione persisleret, sacrilegum viruu in- vasit ſebris, quz infſelicem animam alter» mane ex- torsit ab illo; sIcque miserrime excedens e vita, abs- que luctu et sine precibus in divio sepultus est. Et quidem dignus erat tall morte , qui sanctum virmu ausns fuit contristare, et oblationes fidelium resqu:: Deo dicatas $ibi vindicare. Factum est hoc merilis heati antistitis, ut c:rteri ab hujusmodi maleficio ab#rerreantur, ne Siwilia ipsis accedant. Cum sic au- tonrille periisset. multis ecclesjis res ipsarum reslitutze em, quas tyranni jampridem per temeritalem in- vanerant. Nam timore perculsi, non fuerunt ausi re- C timere iHas ; atque ita unius borrenda dimnatio nul- tis profuit ad resipiscentiam, reddiditque paenitentia enendatos. Sic nimicum omnip-tens Deus per fide- lem servum $Yyum $4yas resfauravit ecclesias, multi- que servi Nei ingenles Domino landes et grates egere, jacundis vocibus cantantes : Adjutor et protector ſa- cius esl nobis Dominus in 8alutem. 11. Puerulas quidam, Rainarius nomine, a paren- tibus oblatus est 8ancto viro. Is puer et cacus, et surdus, et mutus, et claudns erat. Unxit autem eum vir Dei oleov benedicto, et crucis signo eum commu- nivit, et Lotus revaluit. Clericus quidam Oximensis (a), | Eleutherius nomine, videns tot admiranda fieri a sancto viro, obtulit ei filium *ywwm, quem diuturna canl, 8ancto episcopo pontificale exsequenti mini- Si{erium , Magnatius quidam vblatus est, qui die D9- winico *ntra ipsius ville fiues ab opere $e nov absli- nens, Deo vlciscente, luminibus orbatus ſuerat. Vir Sanclus sacrosanctam invocans Trinitatein, expres5q Signo crucis, cxcilatem depnlit, visuw reformavit, monuilque boininem ne quidquam hujusmoedi dein- ceps admitteret. 12. Exiit quandoque vir beatus extra urbem no6+ ${ram, audiviique damnalurum vyooes & carcere. Migit Itaque Winistrum Suum ad cuslodem earceris, qui ol diceret, ut vinctos illos absolutos pateretur abirs. Respondit cuslGs non 86 id ausum es8e, ne ipse 00- gerelur in illorum locum 8uccedere. Tum vir Dei eum lacrywis ragavit Dominum pro illis : &4 eece die ter- ti $ua gponie palescit carcer, exeuntque qui illis detinebantur, et ad nostram ecclesiam $ese confe- ruut. Clericus yuidam Ragnoinus nomine venit ad Sauclum pontilicem, rogans ut $acerdotio initiare- tur. Perconiatus est aviem ex illo vir $anctus, num casle viveret el a ſeminis $e servaret incontaming- tum. His conslanler respondente, $e hactenus im- polluto corpore Domino gerviisse, vir beatus ei et loeum, et tempus, et mulierem libidinis ejus sociam indicavit. Cernens clericus $e latere hominem Dei non posse, propria convictus conscientia, ad pedes ejus procidit, et culpam 8uwam conſessus est. 14 ubi ad aliorum notitiam pervenit, multi sacris initiandi ah ejus 88 conspectu 8ubdyxere ; maleque gibi cun- sClj, BOB fuere ausi $a0res ordines ab illo petere, certo persuasum habenles, nen eum latjere etiam $6- crela cordium. 15. Est villa ecclesiz nostre quam Crisiacuin vo- cant. In ea cum esset vir Dei, adducti sunt ad zum dno demoniaci, rogabantque eum parentes eorum, ut $uis precibus illos sanaret. ScisCcitabatur auleiu ex eis San'tus antistes, cur id ipsis accidisset; et- per eorum ora respondebant immundi $piritus, se tor- queri ab ipso, nec posse coram eo celare presligias Suas : rogabant autem eumn ut si ips0s inde vellet ejicere, saltem $ineret migrare in porcos. Permixsit hoe vir sanctus et crucis signo edito profligavit illos, ita ut omnes astantes laudarent Dominum mirabilem ia ſebris vehementer afflictabat. Misericordia motus vir I) sancts svis. Sunt vero etiam malti alii a dzmonibus Deiaquam jussit afferri. Allatam, eum prius Chris wwmen invorasset, et eam cruce consignasset, puero bibendam obtulit. Bibit ille, et Christo propitio, me- riis episcopi continno Sanus effectus est. Vir quidam Andegavensis, Stritius nomine, in maxilla mire cru- ciabaiur ex pustula magna. Uccurrit 8ancto episco- po, petiit tanto male medicinam : saliva gua pustu- lam tetigit vir sanctus, et homo cvratus est. Quodam a Saucto Carilefo tempore Childeberti regis constru- clum in inferivre Cenomanensi agro apud Vindoei- neusem urbem , ut diximns Kalendis Martii ad Vitam sancti Siviardrabbatis Auisole'sis , latius dicturi ad Vitam sanchti Carilefi 4 Julii. Videtur is mortuus ante adveutum sancti Mauri in Gallias, ut vel hinc pre- obsessi, ab eo liberati. Hac autem miraculorum assi- duitate fama ejus ubique divulgabatur, et jam quadam die reverlenti ab expeditis quibusdam negotiis, q'2e ad populi ipsius curx commissi ulilitatem pertine- rent, multa plebs ei occurrit adducens #gros et ina'e aſſectos, diversisque languoribus laboranles, qui 0i- nes ab eo incolumes recessere. $umi possit , quod eidem regulz , quam Anisv wil Servabaut 8uva monasteria $ubjecerit $anctus Dus nolus. (a) Uxitnuin oppidum Normannie $ub juridictione Alencouiensi vulgo Hiesmes dictum. 645 CAPUT Ill. Virtutes zanet: Domnoli, obitus, sepultura, mirgeula. 14. Etsi autem celebre esset nomen ejus et $Subli- mis gradus tronoris, attamen major erat et ingignior virtus ejus. Serviebat sine offensione ej qui prope est omnibus invocantibus eum in veritate, et qui voluniatem timentium 8e facit, et deprecationam eoum exaudii. Poteram quidem plara ejus eommemorare miracula, sed multa pretermisi, ne lectori fastidium parerem. Magna aulem in eo virtus inerat, et multa verborum vel ex eqns ore promebatue. Cum populis verbum Domini annuntiaret, vix quisquam ftam ſerreo ver- sabatur pectore, quem «jus conciones ad [:crymas non moverem. Mirabantur auditores spirituales ser- mones 8jus, qui plerumque adeo humauum caplwum R excedebant, ut ab angelo proferre viderentur. in episecopatus functione ila 66 geegit, ut celebres ma- jores 8u0s ipse celebriori vivendi rations etiam il- lustrarit. Nee tamen vel ex generis 8plendore, vel ponlificia dignitate ejus animum ulla inflavit elatio; Sþirity pauper prius moribus egit pontificem , quam ad pmificis gradum eget evectus. Collatus honor lanius eum meritis conspicuum non fecit, ed iu» yenil : virtute instructus erat antequam es8et Sacer- dos. Sacerdotio virtus pariter $ua accepit incrementa. Tota ejus in pontificatu yita talis ſuit que poi'Ylicis officium et verbo et exemplo prastaret. Nec culpa vacare putavit, judicioque divino obnoxium $e fore limuit, si qui $ibj uni autea privatus ViaiSS9b , jay episcopus non viveret universis. Inde adeo ſactum esl, ut ipse semper aliquid adjiceret ad virtutes 8uas, et Dominus ad coronam. Cantans ilaque canticum graduum, in eam curam intentus ſuit, ne ad illam SUpernau civitatem solus ascenderet, 8ed $0Cios 0 Seculw permultos adducerctl. Alque iu hac. yia 8ervus De simpliciter prudens et severiter lenis, doctriuam vita, inores cowilate ac mansuetudine, zeluiu legis Scieutia commendavit. Unde ſactum est ut illum po- puli ſavor et gratia principum , sermones vero illius non mediocris Consecula Sit auctoritas. 15. Inter bac auvtem ille humilis et $ibi constans permanebat, adversus ea omnia pervigil et circum- Spectus, que $uffurari solent animi bene composili puritatem. Eodem vultu et immoto pectore inter prospera et adversa perdurabat. Cum Apostol» ca- Stigabat corpus $uum, jejuviis et mullifaria illud aſſlictione persequens, unde et confirmari spiritus aSSueSceret, et Caro carnis oblivisci. Addebat his eliam gacras Vigilias, quarum perpetui ſuere comiles et alti gemitus et ſecundarum gratia lacrymarum. Atque id genis $ludiis potiorem noctis pariem allri- buens, iu $piritu humilitatis et'animo contrilo pin- gnissimumn Deo cremabat bulocaustum. Si quid in- terdiu minus ſecisset quaiu par esse pularet, idque negoliis sxcularibus impeditus, noctu supplebat. Nox $ecretis precibus et divine contemplationi ac- commodatior, ad litandas ejuscemorli hostias viry 'Þ1i optatam afferebat vpportuvitaiem et -copiatu ; die autem ve! Sacra coucio vel publica Sibi viu- G VITA. | A dicabat vlilitas, ita lamey uk et ugeies 84 646 dies in ejus expenderet obgequiis,- qui et noctes & dies coudidit. | 16, Nibil ejus ig actionibug cervebailur quod al Deyn non pertineret; nibil ig $ermovibus jus oliv- SY percipiebatur. Ad aliare raro Sine lacryinis, ad MensAin Mul-guam Sine leclore, BURngquawy Siue Cui vivis pauperibus agcessit. Periculoze corpus pagci arbilrabatur, uisi pariter et Chriglum in ejus wem- bris pageceret, et ipse inkus verbo Dei pagcerelur. ' Qualis vero pulandus est ſuisze erga proxiues, qui SUArum injuriarum immenor, elian ininicorum in- juriis dolebat? Quew ilie ynquam aut ſacis aut verbs lzderet, qui etjaww lzsus yliro ignovit, nec iralus Solem yidit vecumbenters ? Qui! illa aujua mansye- tius, que nulli obegse, omnibus pro-iesse cupicus, charitalis et pacis erat domicilium ? Mylia animi der votione opera benignilatis et misericgrdis pruge- quebatyr, studebazque adesge degulayis, egepies algrs, veslire nudos, et $i reigsa 10n pygget, prompta anin5 beneyglentia omnibus ferre upem. Conyersans nan: nunqguam cum iis qui gloriantur in malitia ct W8- mones Dominj projiciugt retrorsum , Chrighi, howns: odor permansit, unus idemque pr-rseverans, 8ive eum eis, ut ad meliorem 8e ſfrugem reciperent, blan- diretur, 8ive cum ob>linatos severius objurgaret. Ownja ox charitate faciebat discipulus charitatis. Nibil illi cum perversorum vitiis rei erat, preier odiquu Ct cagligationem vitiorum : quz et anims» in seolabus est, eb puntificali auctoritate correxit. Bouos et observatores mandatorum Dei sancto et sincero coinplectebatvr affectu, uutuisque exhortationibus et proſuit et proſecit. | _ 47. Germano Parisiensi sanctissimo episcopo, ug jam ante dictum est, valde familiaris ſuit, crebroque et invisebatur ab illo, et ipse illum visitabat. In eo- rum colloquiis et actionibus nihil versabatur, nisi quod ad animarum ipsis commis8arum $alutem per- tineret. Invicem $e Christi milites arinabant, uvu ignorantes adver-arium nosirum diabolum circuire et quzrere quem devoret : cui resistebant ſortes it fide, veriti non 8e habituros pontificum merita, $i de principe tenebrarum, de quo jam ipsi triummpha- rant eliam alii per ips0s non Iriumpharent. ltaque viri illi misericordie sollicite eo connitebantur, ut quotidianas inſestation's et insidias maligni hostis eliderent. Atque in hoc uterque tolus eral, ut sive cum Martha sedulo ministrarent, sive cum Maria $e- derent ad pedes Jesu, regnum diaboli imminuerent, et Dei civitatem avgerent. Quam etiam ob causam beatus Domnolus, ex ejusdem $ancti Germani con- Silio, in civitatis 8uz 8uburbio monaslerium Con- 8truxit; in quo et illi quos tewpestas huyjus maris magni et spatiosi jactaverat, iouaslicz tranquilli- tatis portum adepti, respirareut, et ipse cer tis tem- poribus sollicitudinis, que Cx winisterio SusCeplo in- cumbebat, laboren. , sanclz conlemplationis otio et reſrigerio relevarel, At, ut Supra quuque diximus, ei inonaslerio de ecclesiz suz possessivnibus quas- 647 SANCTI DOMNULI, CENOMANENSIS EPISCOPI , 6418 dam donavit, nibil se fecisse existimans, nisi jllis A muli uxor, quartana ſebre divexata, ad ejus monu- quibus domum orationis construxerat etiam vitz de- gendz res neces82rias assignaret. 18, Porro autem militiz certamine jam peracto, et impendente resolutionis ejus tempore, cepit vir pius morbo laborare, nec tamen os ejus morbi vis a laudando Deo potvuit cohibere. Convocans autem di- scipulos 8u0s, diem et horam obitus sui illis prie- dixit imminere : docuitque eos quemadmodim an- tiqui hostis insidias caverent, e, a malo $e abstinen- tes, bonis operibus inh#ererent. Deinde ipsis Kalendis Decembris in senectute bona vir beatissimus in pace quievit, humatusque est a discipulis $uis in ecclesia beatorum martyrum Vincenlii el Laurentii, ubi longe ante $epulcerum beato Germano ipse condide- rat: Eo in loco meritis et precibus ejus multi mor- bidi gratiam $anitatis obtinent. Nam tertio die trans- lationis ejus, ad sepulcrum ejus energuumeats quidam qui se ipsum discerpebat adductus est; et pos! triduum curatus, domum cum parentibus $0spes abscessit. Multisque annis nobiscum $anus permanens, Dei se devolum $studuit exbibere cultorem. Deinde mense Februario, die sabbati, cujusdam nos(r# ecclesiz fa- inentum veniens, ut it $0mno admonita erat, orans- que illic cum luminaribus, et triduv excubans, meri- tis beali viri salutein impetravit. Quirt» etiam die cxci ires ad ejus tumulum nobis aspectanlibus venere, al- que inde luce redintegrata incolumes abiere. Multos alios diversis aſſlictvs morbis ad ejus Sepulcrum venire conspeximus, eosdeinque beati viri merilis $anos inde recedere vidimus. Nimis autem prolixi erimus, $i audila et visa omnia reſerre velimus : possunt ea que diximus ad ſidem ſaciendam fidelibus suf- ficere. 19. Et nunc obsecramus eumdem beatissimum pa- tronum nostrum sanctum Domnolum, ut pro supe- rioris vitz peccatis nostris Dei clementiam velit exorare, gratiamque nobis ab illo impetrare, ut Jein- c2ps a malis nos abstineamus ; ut sacrosanclz Tri- mtali reconciliati, ctsi ejus gloriz participes esse non meremur, $allein peccatorum remissionem adepli, ab impiorum consortio separemur : prestante Do- mino aostro Jesu Christo, qui cum Palre et Spirity $ancto vivit, et glorificatur Deus per infinila sxcula s$eculorum. Amen. SANCTI DOMNOLIs CENOMANENSIS EPISCOPI » ALTA VITA. (Ex ms. Ansolengi.) 9. Vir illustris dominus Domnolus, Cenomanicz A ceperat, mirifice amplificavit, et ferme quinqua- Civitatis episcopus, natione alienigena nobilibusque ex parentibus ortus, Saccess0rque beati Innocenlis, ejusdem urbis presulis, qui, propler amorem Det, patriam atque omnem pos8es8iouem $Uuam relinquens, profectus est Roinam, limina beatorum apostolurum causa orationis visitaturus. Inde quoque remeavit usque ad Cenomanicam civitatem, et in eam Domino ducente pervenit. Ipsa ergo civitate et populo ipsius parochie indigente pontifice, et aliquo tempore abs- que ips9o vacante, przxdictum dominum Domnolum , jaw poutiticem ordinatum , gralulanter in pontificatus ordinem Domino disponenute susceperunt; et princi- pes ejusdem regionis, atque $acerdotes Sive clerici vel nobiles omnes ipsius parochiz, eum deprecati ginla monachos ibj regulares degere conslituit, ple- neque cis victualia in omnibus necessilatibus eorum, $Sive peregrinorum alque adventantium fratrum , adimplens d«octe supplevit, et eos reguliriter vivere docuit. Antedictus namque beatus Domnolus ponti- ſex, monasleriolum in honorem $anctorum Vincealii ct Lavurentii martyrum Christi juxta urhem consi- luit, et ad efſectum usque perduxit. Ad dedicationem quippe ipsius monaslerioli ecclesiz beatum Germa- num, Parisiensis Civitatis insignem episcopun , Y0- cavit; et cum ejius consensu et deprecalione cleri ip- £ius Civilalis et populi iilius urbis ac parochiz, et cum consensu eorum, de rebus sancltz Mariz et $3n- ctorum martyrum Gervasii et Protasii, matrisejusdew Sunt ut ipsain ad regendam $usciperet civitatem, et gg civitatis ecclesize, jam dictum monasterium , quod clerum et cunctuin populutm episcopali ordiuatione ac regimine ordinaret ac regeret, et Domino mul- tipliciter lucraretur : qui et hoc invitus, et a clero yel populo coactus, licet nobilis, humilitate tamen $uscepit officium; et non modicum ab omnibus cuneto tenipore viie $uz pontificatus tribuit admi- viculuw. 2. Hic in loco in quo beatus Julianus, primus jam dictz urbis episcopus, corpore requiescens, juxla monaslerium scilicet sancli Victurii prope fluyiun Sarflize, monachorum norman, que dudum florere - $U0 opere et labore a ſundamento edilicavit, dota» vit : et villas episcopii ad eamdem ecclesiam , quam iv eodem monaslerio una cum beato Germano, pre- dicte Parisiensis Civit3tis insigpi episcopo, et in h0- norem $anctorum martyrum Vinceitii et Laurentil Kalendis Novembris deJicaverat , dedit; et in eo caput beati Vincentii et maguai parte craticul% Super quan Sanctus Laurentius assatus est, honoH- fic: collocavit. Per charltam vero $ua munera, ui dictum est, consenliente univers0 clero vel popule, et domino Germano asseusum'/prebeute, villas $au'® —_ - _—_— —— _— 619 TESTAMENTUM. 650 Marize ac 8anctorum Gervasii et Protasii, ad eamdem A cessoribus suis perpetualiter inibi xenodochium 1ni- tradidit ecclesiam. Subscribente autem domino Ger- mano ipsum testamentum , snisque Sacerdotibus et clericis ejusdem_civitatis et parochiz ipsius non paucis, $Sicut in eodem hactenus testamento contine- tur, dedit villam sanctze Mariz et sanctorum Gervasii et Protasii, Tritionem cum omni integritate, quam dudum Habundantius et Mallaricus diaconus per predicti episcopi domini Doinno!i beneficium tene- bant : et villam Fraxinidi, quam Aper $acerdos cum ejus beneſficio babebat; et Bucces villulam $sui epi- Scopii, cum omnibus ad se pertinentibus, quam Eu- therius presbyler per beneſicium pradicii domini Domnoli habebat ; pari modo et pratum $super fluvium Sartz, una cum campo juxta posito, quam Habun- dantius a domino Domnolo jure beneficiario adipisci meruit; et alias villas, que in predicto leslamento inserle es$e noscuntur insigniter, ad prascriptam tradidit ecclesiam. Multi etiam nobiles, tam-in pre- 5entli quam et in Sequente tempore, eorum heredi- lates ad przdictam ecclesiam sanctorum Vincentii el Laurentii legaverunt. Ipsum autem monasterium subditum, cum omnibus ad id pertinentibus, jam dictus dominus Domnolus suz $edis ecclesiz $ubju- gavit, et 8uis succes80ribus ecclesiastico in ordine pacilice ad regendum et gubernandum dimisit, atque perennibus temporibus ad matrem civitatis eccle- iam , et pontificibus ibidem atque clericis Deo de- geutibus habere, ſuluris conslituit temporibus. 5. Szpe dictus scilicet dominus Domnolus episco- pus cellulam super fluvium Sartz, et xenodochium C in honorem $sancle Mariz mirabiliter ac sapienter operatus est; et. cam cx rebus predictiz matris Ci- vitatis ecclesi:e dolavit, et receptiones pauperum adventantium sive omnium indigentium , qui in ipsa civitate talem , propter custodiam Civitatis, non po- terant habere receptionem, Sicut in illo loco ubi predictum fecit xenodochium : ibi enim monachos viginti quatuor sub regula degentes conslituit, ut et jibi pauperes recrearent, et omnes hospites condigne et amabiliter susciperent, et ipsi sancle ac regula- riler viverent. In eodem xenodochio praedicto 1n0- nachum suum probatissimum, dominum scilicet Pa- dninum, qui tunc prepositus de Sancto Vincentio erat, abbalem constituit ; et $ibi seu omnibus $uc- rabiliter ornavit. In hospitali, ejusdem urbis pon- tificibus, ſuturis semper temporibus et 8ub conju- ration's detes/atione, hospitalitalem esse ins1ituit ; et sequentibus temporibus Ecclesiz $1 $edis, cum omnibus ad $e pertinentibus, $subjugatum esse instituit. 4. Ipsius quoque domini Domnoli episcopi tem- pore, cellulam, una cum $ua ecclesia , quz est con- SUituta in honore sancti Martini , in eorum proprio conslituernnt infra civitatem, juxta matrem vide- licet ecclesiam ipsius civitatis, Eularius presbyter et Godomara Deo sacrata ; et predictam cellulam Sancti Martini hzereditaverunt de villulis in Morniaco et villuja Vasta ac Popiliaco, Ciaco quoque et Yera- B tiaco ac Muliaco, una cum aliis villis, et de rebus Suis legaliter dotaverunt ; et postea cum omnibus ad se pertinent bus ad matrem ipsins civitatis eccle- Siam per eorum chartulas legaliter ſormiterque ei ipsi domino Domnolo episcopo tradiderunt. Prafa- tus igitur dominus Domnolus episcopus emit insuper partem ville, ex thesauro ecclesiz $ibi commisse ; atia vero pars de $10 episcopo erat, cui yocabulum est Canon, quam et per licentiam canonicorum 8u0- rum monachis, in ecclesia sancti Vincentii et sancti Laurentii ( quam ipse a novo fundavit ) regulariter degentibus, per $vum $strumentum dedit. Nam ut sub poteslate ipsius urbis episcopi, lam ipsi mona- chi quam et ips# res (in eorum {amen usu dispo- nente episcopo ) ſuturis persisterent temporibus , contradidit, $icut adhuc in ips0 strumento traditio- nis inveniri potest. 5, Hic $edit in predicta sede annos XLVI1, men- Ses x1; dies xxIv, et fecit ordinationes LxxY, presbyteros CCcLx, diaconos CCL, et reliquos mi- nistros suſficienter. Cujus in vita multas ejus me- ritis Dominus virtutes ostendit, sicut in ejus Vita liquet ; et post cjus obitum innumerahiles in loco sepulturz ejus, id est in dicta 8ancti Vincentii ec- clesia , virtutes operatus est. Obiit enim predictus beatus Domnolus in pace, plenus dierum , Kalendis Decembris : qui cum Christo vivit in #ternum, et cum $anctis regnat in gloria : cum quo et nos auxi- liante Domino humiliter supplicantes, vivere me- reamur, per infinita secula 8xculorum. Amen. Ad. SANCTI DOMNOLI , CENOMANENSIS EPISCOPI , TESTAMENTUM. Veuerabili ecclesiz Cenomanice clero Domnolus D Cum ergo pro saJute populi vel custodia civilatis re- episcopus. Congruum nobis ſuit ut votum desiderabile in charitatis vestre notitiam poneremus : quia $1 con- 8ensus vester desiderium cordis nostri et decreta annuerit, credimus nullius ullo unquam tempore contrarietale a nobis pariter firmata posse convelli. PaTroL, LXXII. liquias sanctorum martyrum Vincentii et Laurentii, intercedente przesumptione, ausi ſuerimus deſerre ; sieut cum Dei adjutorio vel vestro eisdem locum di-, gnitatis ereximus in culmine , ila petimus ut vesiro pariter ditetur et munere. Et si sensus vester nobis contulerit charitatem hanc , pagino'a Jonalivals , 24 $1 SANCTA REDEGUNDIS , REGINA FRANCIE. 652 quan Aunulſum diaconum perſicere unanimiter r4- A psalmo centesimo octavo Jud:e cantavit ; et-presens gavimus conscribendam , veslro quzsumus ut firme- tur robore : ut | quidquid nos | per hanc paginolm douationis constat delegasse, noncupata bavilica ha- beat, teneat, possideat, | nec | quicunque loci hujus dignitatem perceperit, jure hereditario perpetua- liter 8ibimet vindicet possidendum. Si vullo unquar? lempore, aut pontifſex civitatis, aut quelibet per- S0na , a nobis dogala vel tradita de dominatione ba- Silice hujus abstrahere voluerit, incurrat maledi=- tionem pro benedictione, et Domini nogtri Jesu Christi , et sancle Mariz semper virginis, et 8ancto- rum aposlolorum , vel omnium Sanclorum mar- tyrum , conlessorum alque virginum , incurrat of- ſenzam ; et voluntas po>lra perpetim , auxiliante pagina mancat inconyulsa, quam pro rei firmitate manu propria Subscripsi, et dominis et fratribus meis muniendam rogavi. Actum in Cenomanica Ci- vilale, anno undecimo regni domni nostri Chilpe- rici regis, pridie Nonas Martii. Domnolus episcopus subscripsit. Germanus epis- copus rogante clero subscripsit. Andoveus Andega- vorum episcopus rogante Domnolo episcopus $ub- sCrip$it. Leodullus presbyter subscripsit. Aunulſus pre>byter subscripsit. Leodericus presbyter sub- sCripsit. Dinanius presbyter $ubscripsit. Drantius presbyter $ubscripsit. Injuriosus presbyter $ub- sCripsit. Meterius presbyter subscrip>it. Cennius diaconus subscripsit. Romolus diaconus subscripsit. Domino, capiat firmilatem. Hoe ergo insgerendum B Daideus diaconus subscripsit.. Sennonteus diaconus rogavi, ut qui volunitati mee obvius esse voluerit, maledictionem illam incurrat, quam propheta in subscripsit. Nogo diaconus subscripsit. ANNO DOMINI DLAXXXVII. SANCTA RADEGUNDIS REGINA FRANCLE. SANCTA RADEGUNDIS REGINA VITA DUOBUS LIBRIS COMPOSITA. LIBER PRIMUS, AUCTORE VENANTIO FORTUNATO EPISCOPO PICTAVIENSI. Ad mss. Cod. $S. Germani Pratenlis et Conchensis monasterii, et D. d'Herouval. _— Prologus. 1. Redemptoris nostri tantum dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret fortes victorias, et corpore ſragiliores ipsas reddat ſeminas virtute mentis inclytz gloriosas. Quas habentes nascendo mollitiem facit Christus robustas ex fide : ut quz videutur imbecilles, dum coronantur ex meritis, a quo efliciuntur ſorte>, laudem »ui cumulent Creatoris, habendo in vasis lictilibus thesauros cceli reconditos : in quarum visceri- bus cum suis divitiis ipse Rex habitator est Christus. Quz mortificantes se sculo, despecto terr® cons0r- tio, deſzcato [Al. deserto] mundi conlagio, non conlidentes in lubrico, non stantes in lapsu, quzrentes Yi- vere Deo, ad gloriam Redemptoris sunt copulate paradiso. I: que est pariter numero, cujus vite presentis cursum, licet sermone privato, ferre lentavimus in publicum : ut cujus est vita cum Christo in gloria, m@- moria relata celebretur in mundo. VITA INCIPIFT. 2. Beatissima jgitur Radegundis, natione barbara (; barbarica, Francorum victoria regione vastata, Vice de regione Thoringa, avo rege Bassino, patruo Her- Israelitica exit et migrat de patria. Tunc inter ips0$ menſrido, patre rege Berethario. In quantum alli- tudo sxculi tangit, regio de germine orla, celsa licet origine, mullo celsior activne. Que cum $ummis SU's parenlibus brevi mai sisSel lempore, tempeslate Yictores cujus esset in preda regalis puella, fit con- tentio de capliva. Et nisi reddita ſuisset trariSacto cerlamine, in $e reges aria movisSent. Que veniens in $urlemw priecels; regis Chlotarii in Yeromadensem 635 | VITA. LIBER PRIMUS. 654 ducta Alteias (a) in villa regia nutriendi causa cu- A In mens: vero $ubocculte, ne forte cognosceretur ab $t0 [1bus est deputata. Que puella inter alia opera, qu# $exui ejus congruebant, lilteris est erudita : fre- quenlier loquens cum parvulis, $i conſerret $ors te- poris, martyr fieri capiens. Indicabat adolescens jam lunc merila senectutis, obtinens pro parte quz pe- tiit. Denique dum esset in pace florens Ecclesia, ipsa est a domeslicis persecutionem perpessa. Jam tunc id agens infantula, quidquid $ibi remansiss@t in mensa, collectis parvulis, lavans capita Singulis , compositis sellulis, porrigens aquam manibus, ipsa cibos inſerebat, ipsa miscebat inſantulis. Hoc etiam praxmeditans cum Samuele paryulo clerico gerebat. Facta cruce lignea przcedente, subsequentes psal- lendo ad oratorium cum gravitate matura simul par- vuli properabant. Et ipsa tlamen cum $ua vesle ni- tidans pavimentum , circa altare vero cum facitergio (b) jacentem pulverem colligens, foris cum reverentia recondebat , potius quam vergebat. Quam cum pre- paratis expensis Victoriace (c) voluisset rex predi- clus accipere, per Beralcham ab Alteias nocie cum paucis elapsa est, Deinde Suessionis cum eam di- rexissel ut reginam erigeret, evitans pompam rega- lem ne szculo cresceret, sed cui debebatur et humana gloria non mMulalur. 5, Nubit ergo terreno principi, nec tamen $epa- rata a celesti. Ac dam $ibi accessisset s:ccularis poteslas, magis quam permilteret dignitas, $e plus inclinavit voluntas. Subdita semper Deo, sectans mo- nita sacerdotum, plus participata Christo quam $0- ciala conjugio. Illo vero sub tempore tentamus pa- tefacere de multis pauca quz ges8erit. Ideo juncta principi, timens ne Deo degradasset, cum mundi gradu proſiceret, se sva cum facultate eleemosyne dedicavit. Nam cum $ibi aliquid de tributis accideret, ex omnibus que venissent ad eam, ante dedit deci- mas quam recepit. Deinde quod ſaceret, quod ei per liu.uam peccasset. 8. Ad cujus opinionenm $i quis 8ervorum Dei visus ſuisset vel per $e vel [Sur. addi: per alium}] vocatns occurrere, videres illam, cclestem habere lztitiam ; et bora noctis recursa cum paucis pergens et intimis per nivem, lutum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavahat et tergebat venerandi vesligia nec res- Stente servo Dei et propinabat in patera, Sequenti die, curam domus committens creditariis, ip+a $e t- lencis a Duaco : ubi Sigibertus rex ins$tincty Frede- gundis occisus et. Aijud est ejusdem noninis oppi- dum in Campania, sed tunc Chlotario non parebat. (d) Decursus sive cursus pro officiis divinis a Gre- gorio Turonens! et Fortunalo non raro usvurfart, dictum ext in Vita sancti Germani episc. Paris. ad nam. 75, Decantare hic et alibi passiin pro recuuare SULLILUT, 635 SANCTA RADEGUNDIS, REGINA FRANCLE. 66 tam occupabat circa viri justi verba, circa salutis in- A geret monacham. Adhue beatum virum perturbabant S$lituta, et circa adipiscenda vile cxlestlis commercia relenitabatur per dies. Et si venisset pontiſex, in aspectu ejus |ztlificabatur, et remuneratum relaxabat ipsa tristis ad propria. 9. Nilud quoque quam prudenter -totum pro $sua 8alute providebat impendere : quoties quasi maſor- tem (a) novum lineum 8abanum, auro vel geimnis or- natum more vestiebat de barbaro, a circumstantibus puellis si Jaudaretur pulcherrimum, indignam $e ad- judicans lali componi linteolo, mox exuens $e vesli- mento dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebatur divinum super altare. 10. Qualiter vero si quis pro eulpa criminali, ut as80let, a rege deputabatur interſiei sanctissima re- gina moriebatur cruciatu, ne designatus reus more- retur in gladio! Qualiter concursabat per domesticos ſideles servientes et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis, donec in ipsa ira regis, unde processerat sors mortis, inde curreret vox $a- Intis ! 11. His igitur beatis actibus occupatam intantum provexit divina clementia, ut etiam adhuc in palatio laica Domino largiente declararentur per eam mi- racula. Denique in Perunna | Peronne| villa pos pran- dium dum ambularet per hortum sanctissima, rei retrusi pro crimine succurri $ibi clamabant, vociſe- ranſes de carcere. Ipsa quid esset interrcgat : men- tiuntur ministri, quod mendicorum turba quzreret eleemosynam. Credens hoc illa transmiltit quo indi- gebat inopia. Interea a judice compelluntur tacere qui tencbantur in compede: Cum vero nox Super ve- nissel, dum $ibi cursum diceret, fractis vinculis £0- luti occurrunt sanclz de carcere. Quo cognito reos 8e viderunt qui beatze mentiti sunt, dum qui rei ſue- rant de calenis Soluti sunt. 12. Et quoniam ſfrequenter aliqua occasione, «i- vinitate prosperante, casus cedit ad salutem, ut hc religiosius viveret, ſraler interſicitur innocenter [in- nocens] (b). Directa igitur a rege veniens ad beatum Medardum Noviomago, $uppiicat inslanter, ut ipsam mulata veste Domino consecraret. Sed memor dicen- lis apostoli : Si qua ligata sit conjugi, non quzrat diss0lvi {1 Cor. vn), difterebat reginam, ne vesle le- (a) Maforte muliebre capitis tegumentum ; lineum sgabanum (a voc* theotisca Saban, qui: linteum signi- ficat) hic s1m! videtur pro veslimento ex linocon'ecta, cul anurom et gemmee assnlzx erant. (b) Fortunatus in carmine de excidioThoringie, Sup- plem. 41, inducit Radegnnleom fratris necem pathe- ticcas deflentem. (c) Et tamen paulo ante concilium Aurelianense 11, anno Christi 533 celebratum sic stalnit canone 18 : Placuit etiam nt nulli postmodum ſemine diaconalis benedictio pro conduionis hujus ſragilitate credatur : qui lieet ex antiquorum canonum prae>cripto, anno- rum quadraginta probationem revyocare duntaxit vi- deatur Joanni Morino, exercil. 10, de Sacr. Ordinat., cap. 5, neque ic lamen in Radegunde locum habuit, Diaconissas omnino desiisse ante szculum x apparet ex Allonis episcopi Vercellensis epistola ad Ambro- Sium Sacerdot-m in 1. VII Spicilegit Vet. Scr.,p.i23. (4) 1n Cod. Sangerman«ensi legitur sfapione, ill Sexto C D proceres et per basilicam graviler ab allari retrabe- bant, ne velaret regi conjunclam, ne videretur 8a- cerdoti ut prasumeret principi subducere reginam, non publicanamn, seq publicam [1d ext, publice seu S0lemniter nuplam). Quo sanctissima cognito, intrais In Sacrarium, monachica veste induitur, procedit ad allare, beatissimum Medardum his verbis alloquitur dicens : Si me consecrare distuleris, et plus hominem quam Deum timueris, de manu tua a pastore ovis anima requiratur, Quo ille contestationis coveussus tonitruo, manu Superposita, COnSEcTAvVIL dIaconatn (c), 13. Mox indumentum nobile quo celeberrima die 80lebat pornpa comilante regina procedere, exula ponit in allare, blaltas, gemmalaque ornamenta [Al., blaitis, gemmis ornamentis] : mensam divine gloriz lot donis oneralt per honorem. Cingulum auri pon- deratuin fractum dat in opus pauperum. Similiter ac- cedens ad cellam $sancti Jumeris, die uno quo $e or- nabalt felix regina , composito Sermone ut loquar barbaro, $tapionem (d), camisas, manicas, coſeas, fibulas, cuncta auro, quedam gemmis exorn2ta, per circulum $ibi profutura $ancto trait altari. Inds procedens ad cellam venerabilis Datdonis, die qua debuit ornari prastanter in $xcu'o, quidquid indui poteral, censu divite ſemina, abbate remunerato lu» tum dedit cenobio. Aquiler |$8imiliter| sancti Gun- dulli , post ſacti Metis episcopi (e) progressa rece- placulo , non minore laboratu nobilitavit Syner- gium (f). 14. Hinc ſelici navigio Turonis appulsa quz $up- pleat eloquentia, quantum officivsam, quantumque s$e monstravit munificam ? Quid egerit circa $ancti Martini atria, templa, basilicam, flens, lacryimis insaliala, Singula jacens per limina, ubi missa re- vocata (g), veslibus et ornaments, quo $e clariori cultu solebat ſerre in palatio, sacrum componit allare. llinc cum in vicum Condatensem |Conde|, ubi gloriosus vir Martinus et Chri>ti Satis intimus $ena- tor migravit de s2xculo, ancilla Domini pervenisset, dedit non inferiora, Domini crescevs in gratia. 15. Hinc cum in villa Suzdas |Sais inter Turones el Pictones] Pictavo lerritorio juxta proedicium vicum decenter accederet, ilinere prosperanle, qualiter $0 casu. Scribendum videtur, scapionem, ad regiun dia- dema designandum. Nam Germanis hodieque Scap- pel villa $eu capitis redimiculum dicitur. Si vero quis ${apionem retinendum velit, vox ista de pedum ornamentis interpretanda erit, qualia Isaias in Cp. 1 commenmorat. Nam $tlapio, equestre Suppedaneum. (e) lia mss, Codd. et tamen nullus Gundulfi in n0- mine legitur Mettensis episcopus usque #d Ludovict Pii #latem. An forte pro Gundulfi legendum GosCe- lini, qui s:xculo v1 $8edi Meltensi procfuil ? (ſ) Synergium, locus in quofplures simul,operantur, hic usurpari videtur pro monasterio, quod. eadew ralone non nunquan asceterium appellatur. (q) Sic legendum probant yeleres membrane, nol very mis80 rerocalto, Vel miss0re vocato, ut apud SU- rium. Codex D. d'Heroural ex amanuensis interpre- latione habet missa celebrata, Sed perperam ut com Slare videtur ex adnotatis in Vitam $ancti Germaul episcopi Parisiensls , nun, 9, _— VITA. LIBER PRIMUS. 658 gessit per 8ingula, quis enumeret infinita? quz in 4 manus, jam bene cullo convivio tota gratifieabatur. Si mensa $ub ſladone (a) segalatium [$iligineum| panem absconsum et hordeaceum manducabat occulte, sic ut nemo perciperet. Nam ex illo tempore, quo beato Medardo consecrante velata.est, usque ad infirmita- tem prxter legumen et olera, non pomum, piscem, vel ovum nec quid aliud edit : potum vero przier aquam mulsam atque piratium non bibit; vini ($) vero puritatem aut medi [potio ex melle] decoctio- nem, cervisieque turbidinem non contigit. 16. Tum more $sancti Germani jubet $ibi molam secrelissime deſerri, ad quam tola quadragesima tan- tum laboravit, quantum qualriduana refectio postu- lavit. Oblationes etiam $suis manibus faciens, locis venerabilibus incessabiliter dispensavit. Ergo apud Sanctam non minus u$us misericordie quam erat concursns de plebe, ut nec deesset qui peteret, nec deliceret quod donaretur. Mirandum ut omnibus gatis- ſaceret, unde thesauri tot exuli, unde tot divilie peregrine. 17. Quantum expendebat diurna redemptio, $0la £ciehat quz pelentibus deportabat. Nam prixter quo- lidianam mensam qua refovebat matriculam (c) duobus semper d:ebus sabbati quinta et sabbat» vici- bus balneo parato ipsa Succincla de $8abano [lintes; capita lavans egenorum , defricans quidquid erat, crustam, scabiem, tineam nec purulentam fasli- diens, interdum et vermes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectehat ipsa qui la-- verat. Ulcera vero cicatricum, que Cculis laxa, de- texerat aut ungues exasPeraverant, more evangelico, oleo superſuso mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in tinam [doliolum vulgo tinelte|, ipsa cum $apone a capite usque ad plantam membra singula diluebat ; egredientibus exinde $i cui vele- rala indumenta conspiceret, tollens rasa, nova red- dens : ante pannosns faciehat venire cultos ad prandium ; quibus congregalis, miniSterio paralo, ipsa aquam $ive mappamn Singulis porrigebat, et in- validis ipsa pariter os et manus lergebat. Hine tribus ſerculis illalis, ſarcitis deliciis, s1ars ante prandentes jejuna, presens convivis, ipsa incidebat panem, Car- nem, vel quidquid apponeret. Languidis aulem elcxcis non cessabat ipsa cibos cum cochleari porrigere, hoc praesentibus dnabus, sed- Se Sola Serviente, ut nova Martha satageret , donec potulenti | Al. purulenti lectum cum in Mss. it potolenti] fratres Izti fierent conviviis, Tunc illa removens $e loco ut ablueret (a) Eadem voce iterum utitur Fortunatus infra, num. 21, quo in loco Codex Conchensis scribit, sub pla- cenlis, cum in aliis habeatur, sub fladone. Ex quo intelligas fladones esse placentas, quas vernacule flaons nostrates appellant, Apud Bollandum tom. II Febr., pag. i105, in scripto Henrici abbat's Centu- lensis : Sunt 1bi clibani tredecim, que reddunt unum quodque per annum decem solidos et panes trecemos, flatones in litamis unumquodgue trigint'a. Uhi vir doctissimus flatones, pl:cevias terprelatur, Udalri- cus, in lib. u Consuetud, Cluniac., cap. +: Pro St gno Nladonum, inquil, promiss0 general! panis e! caset, de una manu omnes digilos inflecte, et ua manum cava et in super ficiem alterius pone. B C D quid audiret de fremitu, jubebat taweu ut $ederent, donec vellent adsurgere. 18. Veuerabili vero omm Dominico die hoe babe- bat in canone vel z#state vel hieme, ut pauperibus collectis primo merum $ua manu de potu dulci por- rigeret, puell:ze posiea commitltens, ut omnibus illa propinaret : quia ipsa ſestinabat orationi occurrere, quo et cursum consumimaret, et sacerdotibus ad men- 8am invitatis occurreret, quos adhuc regali more ad propria cum redirent, sine munere nou laxaret. 19. Hlanc quoque rem intremiscendain qua pera- gebat dulcedine! Cum Jeprosi venientes signo facto 8 proderent, jubebat adminiculz, ut unde, vel quanti essent pia cura requireret. Qua $ibi renuntiante, pa- rata wensa, missorium (d), cochleares, cultellos, can- nas (eg), polum et calices s0la 8ubsequente intromit- tebat furtiin, quo se nemo perciperet. Ipsa tum mulieres variis lepre maculis perſusas compreben- dens in amplexu, osculabatur et vultum, toto diligens animo. Deinde, posita mensa, ſerens aquam calidaim, ſacies lavabat, manus, ungues et ulcera, et rursus ad- winistrabat ipsa pascens per singula. Kecedentibus pr:ebebat aurum vel vestimenta, vix una leste muni- lica. Ministra tamen presumebat eam blandimentis SiC apprllare : Sanctissima domina, quis te osculetur qt"ir: $ic lepros0s amplecleris ? Nia respondit bene- vole : Vere $i me non osculeris, hinc mihi cura nec ulla esl. 20, Quz lamen, przxstante Deo, diverso ſulsit mira- culo. Denique $i quis pustulze desperarct de vulnere , vffercbat minisira sanctz ſolium pampini, meniiens, $ibi opus hoc essc. Sicque vix oblento signaculo por- tans ad desperatum, vulneri superposito mox 0c- currehat remedium. lidem ſrigoriticus qui venisset aut languidus, dicens in Sumnis $6 Vidisse ut pro $ua Salute ſemine sancle occurreret, offerens candelam alicui ex ministris ; qua accensa per noctem morbus accipiebat mortem, morhidus $anitatem. Quolies au- lem cum cognovisset decubantem in-lectulo, porians poma peregrina, dulce $1mul et calidum, reliciebat #grolum : et qui nec decimo jam die quid percepis- set, Cibaria ipsa mox administrante, languidus acci- piebat cibum pariter et $alutem ; quod tamen ipsa imperabal, ne quis proſerret in fabula. 21. Quanta vero congressi0 popularis extilit die qua Se Sancla deliberavit recludere ! ut quvus plalteze not caperent, ascendentes lecla complerent. Quid autem (b) Exctat apud Fortunatum, in lib. 1, carm. 5, ad Radegundem, quo cam ad bibendum vinum hortatur. Idem auctor in lib. vin, carm. 7 ac 114, de mundi contemplu et reclusione beater reginz gratulatur. (c) Matricula $umitur tum pro libello, cui pauperes ecclesi© «umptibus alend:! inscribebantur, cum pro ipsis egenis, ut hoc loco. Vide Gregorium Turonen- Sem, lib. 1 Mirac. sancti Martim, C, ZZ. (d) Mis-orium nounungquam devignat donarium A principe missum ; alias concham modicam, in qua aliquid liquoris reponitur. Quo SenSU hic usurparl Vi deiwr, (e) Canue $unt liscellz Seu Vasa VIMInea, 659 SANCTA RADEGUNDIS , REGINA FRANCIZE. 66") 6anctissima jejunii, obsequii, humilitatis, charitatis, A $arcina. Aquam de puleo trahebat et dispensabat per laboris et cruciatus ſerventerlindepta it, $i quis cuncla percurreret, ipsam predicarettam conſessorem quan martyrem. Ergo venerabilem przter diem Dominicumn ſuit sacratissime omnis dies [Al., omnibus diebus| jujunium : lenticulz vel oleris prope jejuna refectio ; non avem, piscem vel pommunm, vel ovum habens edu- lium. Panis vero deliciarum +egalatium ſuit aut hor- deaceum, quem absconsum $ub fladone $umebat, ne quis perciperet. Hec ſuit etiam potio aqua mulsa, piracium, sed modice libata sitibunda potatio. 22. Prima quoque Quadragesima, qua $6 reclusit in cellula, donec ſuisset transacla, panis non SUmpsil cibaria, nisi die Dominica, $ed tantum radices ber- barum, aut olera de malvis sine olei guita, 8ine sale composita. Verum aquz tolo jejunio nec sumens duo $extaria, hine tanta iti laborabat , ut ſaucibus desiccatis, vix psalmum Ciceret arida. Gilicinum etiam habens ad corpus pro linteo jugiter : cursam decon- tans peragebat vigilias : ante se cinerem stratum $U- perjecto cilicio, hoc utebatur pro lectulo : ipsa requies ſatigabat, cui parum videbatur hoc $ustinere corpus- culum (a). 25. Adhue monachabus omnibus soporantibus cal- ceamenta tergens et ungens , retransmittebat per singulas. Aliis quadragesimis (b) aliquid relaxatius [Al., relaxans| quinta feria 81mebat, deinde Dominica. Nam et reliquo tempore preler dies paschales ac $1m- mz ſeslivitatis, donec infirmitas permisit , in cinere etcilicio semper vitam duxit austeram. Prius se levans ut pealleret quam congregatio surrexisset. Nam de oſficiis monasterialibus, nihil sibi placuit, nisi prima gerviret, et ipsa se castigabat si honum post alt-ram ageret. Ergo suis vicibus Scopans monaima adventns Domini aliis que explicarunt qui Surium recenSuere : al de aliis quadragesimis quas ante Pascha post * ri- mam in claustro exegit Rad-gundis, hunc locum exe interpretandum ltextus consecutio docet. (c) Porticium, inquit Papias in Vocabul., ext la- fens oslium $ic dictum quod remoium git a publico, vascula. Olus purgans, legumen lavans, flatu focum viviſicans ; et ut decoqueret escas, Salagebat exr- $luans. Vasa de ſoco ipsa levans, Jiscos lavans et iuſe- rens. Hinc consummatis conviviis ipsa yasculadiluens, purgans nilide coquinam, quidquid erat lutulentiuin ſerebat ſoras in locum designatum [Al., ima purga- mina]. Inde per #grotanles inſerens necessaria ibal non lepida et priusquam exciperet Arelatensem re- gulam, hebdomada subtransacta suflicienter ad omnes calidam faciebat , bumilitate sanclissima pedes lavans et osculans et adhuc omnes prostrata deprecabatur Veniam negligentia pro COmmissa. 25. llaque posttot labures quas sibi penas intulerit, et ipsa quz voce reſert perhorrescit. Quadam vice B dum sibi latos tres circulos ſerreos diebus Quadrages (: SImZ# collo vel brachiis nexuil, et tres calen»s inse- Tens Circa $Uum corpus dum alligasset astricte, inclu- Sit durum fſerrum caro tenera $supercrescens. Et lransacto jejunio cum voluisset catenas $nb cule clausas extrahere nec valeret, caro per dorsum at- que pectus super ferrum calenarum est incisa per circulum ut $sanguis ſusus ad extremum exinaniret corpusculum. 26. Inde vice $1b altera, jussit fieri laminam in Sigho Christi aurichalcam, quam accensam in cellula locis duvbus corporis altius Sihi impressitl, tota carne decocla. Sic $piritu flammante membra faciebal ar- dere. Adhbue aliquid gravius in 8e ipsa toririx exco- gitans, una quadragesimarum, Super austerum jeju ninm et sitis (urride cruciatum, adhuc lima cilicii membra tenera $elis asperis dissipante, jubet portari aquamanile (d) ardentibus plenum carbenibus. tinc discedentibus reliquis membris Lrepidantibus, animus armatur ad parnam , tactans quia non es8ent! persecutionis tempora, a se ut fieret marliyr. Inter bac ut refrigeraret tam ſferveniem animum, incendere corpus deliberat, apponit #ra candentia ; Strident membra cremantia, consumitur cutis, et in- lima, quo altigit ardor, fit ſossa. Tacens legit ſora- mina : sed compulrescens $nguis maniſeslabat quod vox no! prodebat in pena. Sic ſemina pro Christi dulcedine, tot amara libenter accepit. Hinc actuin es, ut quod ipsa abdiderit, hoc miracula non tace- rent. D 27.Ntaque matrona Gislaadiſproceris, nomine Bella, sed longa cZcilale miserrima, rogavit se de Francia Pictavis ad $anctz duci devote presentiam. Quam, licet tarde exorala, $ibi ſecit occurri per telr& noctis Sepius in posteriore edium parte locatum, Porticia- ria est que. curam habet recipiendi ea que in mvuna- Sterium deportantur, et transmittendi quze transmit- tuntur, vulgo la fouritre ut Menardus noster probat i Concord. Regul., cap. 61, F 14. (d) Quid $1 aquama: tle, discimus ex ordine Ro- mano, ulj agit, qualiter celebrandum sit officium miss®P : aquamanile, hoe es! ras manuale, pelvis ni- mirum apts excipiendis aquis ex mannuum lotione. Isid irus, lib. 1 offie., cap. 19 : Ab archidiacono 8cy- phum aqua cum aquamanilt el manuteryium accipimus. Male ergo aquainanile cum urcevlo a nonuullis con- lunditur. 661 Silentia. Prostrata cujus ad genna ut dignaretnr ocu- A los ejus 8ignare, vix impetrat. Quze mox ut in no- mine Chrimi signum erucis impressit, cxcitas ſugit, lux rediit, et nocturno Sub tempore orbe din dies illuxit :.jita ut tracta cum venisset, nullo ducente re- c: (leret,. 28. ltem puella - Fraifledis, inimico insligante, dum 1torqueretur tam nequiter sacras [ Al. , Surdas] inter manns ganclz, nec data dilatione, cnrari pro- mernit. Nec illue pretereatur, tempus beatze quod prestitit. (Sic). Femina quzedam Leubilis dum vexare- tur in rure ab adversario graviter, 8equenti die sancta orante, nova Christi curatione in scapula erepanie cute, et verme ſoras exeunte, $sana est reddila publice ; et ipsam vermem ealcans pede liberata se retulit. 29. lNilud quod gessit in gecreto, proferatur in populum. Monacha quzedam toto anno, in die gelata ſrigore, per noctem eremata igni , $ex mensibus nec gressum movens, cum jaceret exanimis, Sancie de ejus infirmitate Soror altera nuntiavit. Et quia perinanis esset, tepidam fleri precipit, ipsam #grotam ad $e facit in cellula deportari et in tepida deponi. Hine jubet omnes removeri , remanente lantum $ola Simul azgrola cum medica ſere per l-oras duas. Quantum est corporis forma a capite 1$que ad plantam, infirma membra combajulat. D-hine quo manus attingebat, fugiebat dolor de lIanguida ; et quam dune depoguerant, exiit 8alubris - de tepida. Que vinum nec odorabat, accepit, bibit, et refecta e-t. Quid plura ? Sequenti die com jam sprrarelur [pro crederetur| migrare de 82cnlo, salva processit in publicum. 30. Adjiciatur laudj quod non deperit merito. Mulier qu:rdam dum inimici invasione graviter labo- raret, et vix ad Sanclam potuissent hostem rebellem adducere ; imperat adversario, ut Se $49 cum timore pavimento proslerneret. Mox ad bealiz ser- munem in terram $e dejiciens, qui timebatur, exlimuit. Cui $sancta plena fide cum calcasset in cervice, ſluxu ventris egressus est. Est et in rehus minimis magna gloria creators. Ergo casy cum glomus quem $arcta flaverat, perpenderet de ci- mera, veniens Sorex ut tangeret, antequam filum incideret, moriuus in morsu pependit, 31. Inseratur operi res tam digna miraculo. Flo- reius quidam nomine, homo ejusdem $sancte, pro piscatione dum in mare $atageret, oborto yeniorum turbine, ſluctuum surgente mole, nec tam naula Sentinante [5entinam ejiciente}, quam unda super- vergente, cum navis plena submergeretur, in ex- tremitate clamat : Sancta Radegundis , dum tibi obedimus, non 8ubsidamus nauſragio, sed ohiine apud Deum ut liberemur de pela2go. Quo dicto, mox ſugata nube, reddita serenitate, unda cadente, prora SUrrexit. (a) Non ergo Radegundis, ut quidam asserunt, sed Agnes abbatissa erat, quod etiam ex Fortunato in Iib. vin, ca». 8, de Virgivnitate, manifeste apparet tun VITA. LIBER I'RIMUS, 662 32. Goda puella 8zcularis, post Deo monacha ger- viens, dum longo sub tempore, lecto flebilis decy- baret, et impenso mulio medicamine plus languerst, ſacta candela ad” mensuram 8uz slature, Domino miserante in nomine sanete ſemine, qua hora ſrigus spirnret, lumen accendit et tennit, cujus beneficio ante fugata gunt ſrigora , quam eaet candela consunpta. 35. $i propter brevitatem multa pretermittimus, plus peccanmns. Igitur purgatis velociter reliquis , dilato remedio , carpentarij ceujusdam vior dum plurimis diebus energumeno (stc) torqueretur, vene?a- bilis ejus abbalissa (a) joculariter dicit ad $sanetam : _Crede, mater, excommunico te, si intra hoc triduum mulier hc ab hoste pnrgata non redditor. Dixit B plane, $ed ſecit sanctam mulierem occulte reficiendi tempore penitentem. Quod ne moremur quid actum Sit , altera die sancta precante adversarins rugliens per aurem egrediens, invasum yasculum deserit, mulier cum marito sospes redit hospitium. Nec iſlud pretereatur quod est actum 8imillimum. Rogat heatissima de loco $10 evelli arborem validam lauri, et ad 8vam cellulam pro jucunditate transferri. Quo facto, transplant»ta, non adhzrente radice, fit tota folfis arida. Cui abbatissa joculariter imputat, nisi exoraret ut arbor terr.r adhzreret, se de cibo $us- penderet. Quod non inaniter dictum est : Nam $gan- cta intercedente, foliis, ramis, radice laurus siccata revirnit. 34. De monachabus quzedam 8ihi familiarior, cujus C ex humore 8anguis contexerat oculum, apprehensa herba absynthio, quam sancla circa pectus ut refri- geraret habuerat, cum super oculum posuit, dolor ct cruor mox effugit; et de viriditite herbx puritas Incis emicuit. Revocetur memoria quod tacitum pens preleriit. Anderedus agens ejusdem heatissime com $ibi filii nagcerentur, quos ut videret mox perderet, et cogitaret sepelire mater tristis dum pareret, exanimem infantulum lacrymosi parentes jactant in 8anctze cilicium. Qui ut $aluberrimamn vestem inox panni nobilis attigit, ad officium vitale redit infans de ſunere, et rubens levat de pallio pallor vicinus ad tumulum. pa 59, Quis numeret mirabilia que Christi misericors operatur clementia? Animia monacha dum tantum D hydropis morbo tumefacta tenderetur, ut salus esset in ultimo, et depulalz gorores spectarent quo mo- mento exhalaret spiritum, visa est illi per soporem cum veneranda abbatissa beata Radegundis, in bal- neo Sine liquore nudam jnhere descendere. Deine manus Beatz visa est oleum xgroie2 $super Caput effundere, et nova veste contegere. Quo peracto my$terio, evigilanti de sopore de morbo nihil appa- ruit, ita ut nec $ubsudasset, et intns aqua cConSum- pta 811. Quo novo 8ub miraculo non reliquit In utero nec morbi vestigium. Nam que credebatur deferri eliam ex lib. 1 Vile, infra, num. d. rursus Fortunatum, in lib. vi, carm. 4, qui carmine 3, de Aznetis natalitio Radegundi gratulatur, 663 SANCTA RADEGUNDIS , REGINA FRANCIE, 664 preceps ad tumulum, levat ad cursum de lectulo, ut A 58. Commemoretur et illud nobile factum per olei testimonium odor inesset capitis et ventris nulla pernicies. 36. Proferatur in medio quo gratuletur regio. Quadem vice obumbranie jam noctis crepusculo , inter choraulas (a) et citharas dum circa monasle- rium a 8s#cularibus mnlto fremitu cantaretur, et Sanctla duabus testibus perorasset diutius, dicit que- dam monacha sermone joculari : Domina, recognovi unam de meis canticis $allantibus predicari. Cui respondit : Grande est $i te delectat conjunctam religioni audire odorem szxculi. Adhuc soror pronun- tiat : Vere, Domina, duas et tres hie modo meas canticas audivi quas tlenvi. Sancla respondit : Teste Deo [Id ext, testor Deum|, me nibil audisse modo s0mnium. Tribunus fisci, cognomento Domolenus, die qua sanctissima migravit de $eculo, dum graviter sufſocationis lauguore lotus deſiceret, videbatur ipse quod sancla in vicum- ejus dignabiliter accessis8et. Currit, salutal, interrogat quid beala requireret. Tunc ipsa dicit quod ad eum illic videndum perveneril. Et quia votum plebis erat ut beati Martini oratorium couderent; apprehendit tribuni manum beatissima dicens : Hoc loco sint conſess0ris venerandz reliquize; per hoc zdilicale templum quod $ibi dicat dignissi- mum. Quale Dei mysterium! ſundamentum et pavi- mentum reperium et, quo l:asilica facta esl. Adbuc in ips0 Sopore manum trahit per ſauces ejus, ct gulam diu deliniens, insuper et hoc dicens : Veni ut s#eculari de cantico. Unde manifestum est, ut carne B tibi melior a Deo sanilas conſeratur, Et videbatur licet in sxculo, menle lamen esset in cxlv. 37. Pradicetur in laude Christi, more beati Mar- tini, tempore presenti, antiqui norma miraculi. Cum beatissima ſemina reclusa esset in cellula, audivit fletum de monacha, et signi tactu venientem quid illud esset interrogat. Que mortuam sororem nun- tiavit infantulam, et frigidam qua lavaretur, paralam, esse jam calidam. Condolens sancta tunc imperat ut cadaver ipsius suam deſerret in cellulam. Quo sibi deportato, excepit manu propria, reclausa post $e mox janua, jubens longe discedere, ne quis sentiret quid ageret : sed quod occulte gessit, celari diu uou poluit. Inter hc dum deſunctz exsequiz preparan- tur, fere per horas 8eplem mortuz tractat corpuscu- lum. Sed Christo vidente fidew, cui negare non potuit, reddita prorsus salule, surgit hzc ab oratione, resurgit illa de ſunere : et $e Lunc sublevat vetula, cum revixisset inſantula. Quam tactu iterum signi, Izlificata reddit vivam quam flens acceperat mor- tuam. (a) Choravles, symphoniaci, et si Vossius de Vi- tiis $erm., banc vocem non pro symphoniacis, sed pro iis qui tibiam inflant ac choro preennt usurpari Sic rogare : Per meam vitam ut propter me relaxes illos quos hybes in carcere. Evigilans Tribunus reſert quod viderat conjugi dicens : Vere creo quod hac hora exiit sancta de s#culo. Dirigit ad civitatem ut per hoc vera cognosceret : transmitlit ad carce rem, qui seplem reos ibi detentos admonitus, relaxa- rel; redeunte iransmiss0 reſert ea hora migrasse juslam" de sxculo; et triplici mySterio carcere re- laxalo, tribuno sano reddiio, edilicatlo templo, sSancte probavit oraculum. 39. Sed de bealz virtutibus suſficiat exiguitas, ne ſfaslidiatur ubertas; nec repuletur brevissimum, ubi de paucis agnoscitur in miraculis amplitudo. Qua pietale, parcitate, dilectione, dulcedine, humilitale, C hbonestate, fide, ſervore sic vixerit, ut et ipsam post obitum gloriosi transitus, mirabilia prosequantur, humanz eloquentiz modus admirando attoniuus Viri- bus explicare minime valet. Sit tlawen illi- qui des dit, gloria, laus et imperium in sxcula sxculorum. Amen. probat hoc proverbio : Malus choraules, bonus $8y wphoniacus. LIBER SECUNDUS. AUCTORE BAUDONIYIA MONIALI ZQUALI. Ad mss. Cod. Sancti Germani Pratensis et Sancti Theodorici Rhemensis et D. d'Herouval. PROLOGUS AD DEDIMIAM ABBATISSAM. 1. Dominabus sanctis meritorum gratia decoratis Dedimix abbatissx, vel omni congregationi glorios2 dominz Radegundis Baudonivia [Al., Bandonivia, Bandomina| humilis omnium. Injungitis mihi opus agere non minus impossibile, quam sit digito celum tangere, $cilicet ut de vita sanciz domine Radegandis, quam oplime nostis, aliquid dicere prxsumamus. Sed istud illis debet injungi, qui habentes intra $e ſontem eloquentize, inde * quidquid illis injungitur, carmine irriguo copiosius explicalur. Verum econtra quicunque angustz intelligentiz sunt, nec habent afſluentiam eloquii, per quam vel alios reficere vel suzsiccitatis possint inopiam temperare, tales non soJum per $e aliquid dicerenon appetunt, verum etiam, $i quid eis injunctum fueri!, pertimescunt. Quod in me ego recognosco quz Sum pusillanimis, parvuin babens intelligentix eloquium, quoniam quantum doctis proloqui, tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi Je parvis sciunt magna disserere, isti de magna nesciunt parva proferre : et ideo quod ab aliis queritur, ab 4:11s formidatur. * Forte legenduns, gm habert... ſontem cloquentne unde. Eon 665 VITA. LIBER SECUNDUS. 666 2. Cum sim igitur minima omnium minimarum, quam ab 1pss cunabulis ante ua vestigia peculiarem vernulam fſamiliariter enutrivit, ut officio impensi muneris de ezus claro opere, etsi non plene, vel ex parte complexa perstringerem; quatenus dum $ui gregis auribus cjus glorios® vite preconia pandentur, etsi non digno, devoto tamen eloquio, benignissime vestre voluntali obediens pareo; vestra me oratione peto ju- vari, quz Sum minns docta, plus devota. Non ea quz vir apostolicus Fortunatus episcopus (a) de beatz viia composuit iteramus, sed ea quz prolixitate Sui pretermisit, sicut ipse in libro suo disseruit cum dice- ret Je Beatz virtutibus (in ſine) : « Suſficiat exiguitas, ne ſastidiatur uberſas, nec reputetur brevissimum, ubi de pavcis agnoscitur amplitudo. » Ergo inspirante divina potentia, cui beata Radegundis placere $luduit in $eculo et cum quo regna! post $zeculum, non polito, sed rustico tentamus de his que gessit sermone appe- tere et de multis ejus miraculis pauca complecti. LIBER' SECUNDUS INCIPIT. 1. Igitur de beatz Radegundis vita in pruno libro A rent. Quo peracto virtutem et conslantian beatze S$icut continetur ejus regalis origo vel dignitas, nulli reginz omnes admirantes Dominum benedixeruat. babetur incognitum, qualis ſuit ejus actio dum cum 5, Postquam operante divina potentia a rege ter- terreno principe conjuge rege precelso Chlothario reno discessit, quod $ua volta poscebant, dum Suz- conversarelur. De regali progeuie nobile germen das [Sais, Supra num. 15] in villa quem ei rex dede- erupit, et quod 8umpsit ex genere, plus ornavit ex Tal, resideret, in primo anno conversionis $uz, vidit fide. Conjuncla lerreno principi nobilis regina, ex- in visu avem [Al., navem] in hominis specie, et in lestis ſuit plusquam lerrena, $sed in ips0 conjunctio- totis membris ejus sedentes homines, se vero in cjus nis brevi tempore jila $e $ub conjugis $pecie nupta genu Sedentem. Qui dixit ei : Modo in genu $sedes , tractavit , ul Christo plus devola serviret, et hoc age- a(hue in pectus meum $es8ionem habebis. Hine ret in laicali proposito ,| quod ipsa desideraret imi- ostendebatur ei gratia, qua ſruitura erat. Hunc visum lari religio (b); jam antecedens animo future con- cum contestatione secretius $uis fidelibus retulit, ut versationis adventum, dum $s2culari sub habitu reli- ea guperstite hoc ne quis sciret. Quam cauta in col- gionis ſormabatur exemplum. In nullo hujus mundi Jocutione, quam devola in omni actione ! In prospe- compede catenala, in servorum Dei obsequio Succin- rig et in adversis, in I#titia et trislitia Semper 2qua- cla, in redemptione captivorum $0llicita , in egeno- Ri lis; nec in adversis se ſregit, nec in prosperis exlulit. rum erogatione proſusa, proprium credidit quidquid 4. Dum in villa ipsa adhuc esset, fit s0nus quasi de se pauper accepit. | eam rex ilerum vellet accipere, se dolens grave 2, Dum esset cum rege adhuc in mundiali habitu, damanum pati, qui talem et tantam reginam permi- mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cut sisset a latere $uo discedere : et nisi eam reciperet, ore tacente pectora conlitentur : cui et $i lingua ta- penitus viverc non oplaret. Hizc audiens bealissima ceat, conscientia nihil occullat, quia quod audivimus nimio terrore preterrita , 82 amplius cruciandam dicimus, et quod vidimus testamur), invitata ad jradidit cilicio asperrimo , ac tenero corpori aplavit ; prandium a - Siſride | Al., Ansifrede matrone] ma- insuper et jejunii cruciationem indixit, vigiliis per- lrona, dum iter agerel sculari pompa $e comilante, noctans in oratione $8 totam diffudit, despexit seden interjecta longinquitlate terrz ac S8patio, ſanum quod patriz, vicit dulcedinem conjugii , exclusit charita- a Francis colebatur, in itinere bealz reginz , quan- tem mundialem, elegit exsul fieri ne peregrinaretur tum miliario uno proximum erat. Hoc illa audiens, a Chris(o. Adhbuc de regali s8ecum habens ornaments jussit ſamulis ſanum igni comburi, iniquum judicans felle (c) ſusum, ex auro et gemmis vel margaritis Deum celi contemni et diabolica machinamenta ve- factum labentem in $e auri Solidos mille, quam per nerari. Hoc audientes Franci universaque multitudo C nonnam $uam nomine Fredovigiam, quam proximam cum gladiis et ſustibus vel omni ſremitu diabolico habebat, cum $uis fidelibus transmisit viro venera- conabantur deſendere, sancta vero regina immobilis bili , domno Joanni (d) reclauso in Castello Cainone, perseverans, et Christum in pectore geslans, equum ut pro ea oraret, ne iterum ad s:2cu/um revertere- quem sedebat inantea non movil, antequam et fanum tur, et vestem £i Ccilicinam transmilteret, unde perureretur, et ipsa orante inter se populi pacem firma- corpus suum limaret. Transmisit ei et rachinam (e) (a) Notandus hic| locus adversus eos qui Fortuna- an 8cyphum ? F tum ex albo Pictavensium pontificum expungunt, - (d) De Johanne recluso apud Cainonem, Chmon, quibus silnon|suſficit Pauli diaconi auctoritas, lib. vu, in confinio Pictonum et Turonum, ad confluentes cap, 9, certe Baudonivia Fortunato zqualis debet Vigennz et Ligeris, legendus Gregorius Turonensis, ſacere $alis. de Glor. conf., cap. 25. Przler eum Junianus abbas (b) Videas non esse rem novam, religionis nomen Mariacensis Radegundi etiam charus adimodum et pro Statu religioso u-urpari, ut quibusdam perperam * familiaris ſuit, qui caracallam ab ea accepisse. Supra videtur. Vide infra, num. 8, et 8upra, num 06. in propriis Actis legitur. ; (c) Felte, Seu ſeltum, filtrum, panuus es $ru Ve+- (e) Rachina Seu rachana Menardo nos1ro, in Con- tis ex lana et pilis coacta, non lexta : ad cujus situi- cord, regul., pag. 922, esl operimentum lectorun. imndinem vestis auro ac gemmis ſusa, ſelte (Hei vi- Vossio de V uti1s germ., es veslis & panno Crass0 ac Jewr. In ms. cod. d'Heroural pro ſelte legitur ciſum, vili a greco pay Lege Vitam $ancu Germani. $67 SANCTA RADEGUNDIS, REGINA FRANCIZE, b68 ciliciuaw, unde elinterius et Superius 8ibi fecit indu- A niat peleret beat Radegundi, ut ej indulgeret quod mentum, et $i quid de causa, quam timebat, Supra- dictus vir in Spiritu $arnelo 8enliret , eain Certivren redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa ante oplaret vitam finire, quam regi terreno ilerum jungi , quia jam regis c#leslis copulabatur amplexibus. Sic vir Dei tola nocte in vigiliis el orationibus pernoctans , inspirante $sibj divina potentia in crastino, mandavil ci hoc regis esse volnutalem, ged Dei non esse per- missum : anle rex Dei judicio puniretur, quam eam in conjugium acciperel. 5. Post hoc dictum $supradicta domina Radegun- dis mente tota intenta ad Christum, Pictavis, inspi - ranle et cooperante Deo, monasterium-sibi per Or - dinationem przcelsi regis Chlotharii construxit , quam ſfabricam vir apostolicus Pientius |Pictavien- sis] episcopus et Austrapius dux per ordinationem dominicam [Al., Dei] celeriter fecerunt : in quod monaslerium $sancla regina, nundi fal-a blandunen'a Tespuens, gaudeni devotionis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut $uam regi- nam acciperet. Quo cognito beata Radegundis sacra- mentales fecit litteras Sub conteslatione divina viro apostolico domno Germano Parisiorum civitatis epi- $COP0 qui lunc cum rege erat, quaz per Proculum Suum agentem secretius direxit cum exenio vel eu- logiis (a). At ubi eas relegit vir Deo plenus lacry- mans, prosternit se pedibus regis ante sepulcrum beali Martini cum contestatione divina, sicut ei lit- teris ſuerat intimatum, ut Pictavis non accederet. Sic rex amaritudine plenus intelligens hanc. pelitio- nem esse reginz, pxnitentia ductus, malis conxilia- riis istud reputans, seque indiguum judicans quod lalem habere reginam diutius non meruisset prosler- nit se et ille ante limina 8ancti Martivi pedibus apostolici viri Germani , rogans ut sic pro ips0 ve- (a) Eulogiz non semper pro pane aliisque rebus benedictis, $ed pro quolibet wunusculo ex charitate ſacto Apud Fortunatum, in lib. i, Carm. 1- et $eqq , leguntur caslanee, lac, prunellz, ova et - prunz in eulogias lrausmissa. De eulogiis lege Albas- in ea per walos consiliarios peccaverat. Unde vltio divina de prasenti in eos vindicavit. Sicut enim Arius, qui contra fidein c2tholicam certans , vuwnia [A[,, omnem intestinam] inlestina $ua in SeCESSU dimisit; ita et de islis evenit qui contra beatatn regi- nam egerunt. i, Tunc rex timens Dei judicium , quia regina magis Dei votuntatem ſecerat quam $uam dui cum co commorata ſueral, rogat beatum virumn, illuc ce- leriter ire. Sic vir apostolicus. domnus Germanus Pictavis veniens, ingres8us monasterium, in oratorio domnz Mari:e nomini dedicalo pros'ernit $e ad $a1- clx reginz jedes pro rege veniam poscens. Illa vero gaudens $e de s:culi faucibus ereptam , benigne B indulget, et se ad ei aptavit servitium : expedita jam $equi Christum quocunque iret quem sermper dilexit, et animo devoto ad eum percurrit. Talibus ergo rebus intenta, addito vigiliarum ordine , quasi carceris £e $ui corporis ſecit pernoctando custodem, Et cum esset aliis misericors, $ibi judex effecta ect, reliquis pia, in $e abstinendo severa, omnibus larga, sibi resricla, ut conſecta jejuniis non suſficeret nisi_et de $10-corpore triumpharet. 8. His igitur studiis occupata per omnem modum, Sicut est in libro primo intimatum , meruit s0li Deo prompte vacare. Quo tamen tempore ſortioribus ar- mis induta, $ine cessatione orationibus , Vigiliis, lectione propensa , peregrinis ipsa cibos mini>travit ad mensam, ipsa $uis manibus lavit et tersit infire mantum vesligia. Non famulz permisit sibi dare $0- latium, quz devota cursitabat implere $ervitium : $e autem in lam ardua abstinentir districtione reclusit, usque quo infirmilas permisit, ut mens intenta Dev terrevnum jam nec requireret cibum. Lectulum vero penalem $ibi construxit, postquam religionis*induit habitum ; non aliquando ilJam mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, qui pro indumen- tis universis cinere et cilicio tenera membra do maril, De absliventi:e rigore vel $ervitii anterior liber multa docuil. In tantum enim $e propter NDeum pauyperem ſecit, ut c#leris pratberet exemplum. M.nichan quam brachio indueret non habebat , visi de caliga Sua sibi duas fecit manicas: Sed ita se pauperem Iractabat, ut hoc nec abbatissa (b) sentiret. Quis euim ejus patientiam, quis charitate:in, quis fervorem $piritus, quis discretionem , quis benign tatem, quis zelum Sanctum, quis jugem meditationem die noc'u- que in lege Domini poterit explicare? Qum cum a meditatione pSalmorum aut praedicatione Cessare videretur, lectrix ante eam una monacharnn lezere non desistebal. In tavtum de corde vel ore illius Dei lius ton discedebat, ut cum quadamn vice vidi-se! po- Sliciariam monasterii transeuntein nomine Eudegut- deu, ubi eam voluit appellare, pro cus vomne Alle» pinzeum, lib, 1, observat. 8, et Menarduin, in Cott cord. Regul., cap. 61, F 1, et alios. (b) Prima monasterii Saucte Crucis abbatissa Agues cui successit Leubovera, FT (69 VITA. LIBER SECNNDUS. 679 Juia clamavit. Hoc millies fecit ; nunquam de ore A cit, ut si alicui de sororibus merum dare voluisset, illius detractio, nunquam mendacium, nunquam ma- ledictum contra qualemcumque personam processit : et non $olum non detraxit cuiguam, $ed nec detra- hentem patienter audivit. Pro persequentibus $e s-mper oravit et orare docuit. Congregationet, quam in nomine Domini plena Dei desiderio congregavit, in tantum dilexit, ut etiam parentes vel regem conju- gem $e habuisse nec reminisceretur. Quod ſrequenter nobis dum przdicaret dicebat : Vos elegi lilias , vos mea Jumina, vos mea vila, vos mea requies tlolaque ſelicitas, v0s novella plantatio; agite mecum in hoc s:eculo, unde gaudeamus iu ſuturo, Plena (ide, pleno-. que cordis affectu serviamus Domino in timore , et iy sImplicitate cordis queramus enm, ut cum fiducia ei dicere possimus : Da , Domine , quod promisisti , quia ſecimus qnod jussis1i, 9, Nunquam imposuit ſacere, quod i! $a prius non ſecisset. Undecunque servus Dei venis3zel, Sollicite percontabatur qualiter Domino serviret : $i quid novi al eo agnovis-et quod ipsa non faceret], conti- nuo cum omni alacrilate $ibi prius imposuit, et post conzregalionem tam verbo docuit quam exemplo ostendit. Cum ante eam vicibus psalmus cessarel, lectio nunquam discessit, non die, non nocte, non dum vel paululum corpus $uum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitudine pia animarum nostrarum curam gerens, «dicebat : Si non intelligitis quod le- gitur, quid est quod non sollicite requiritis $pecu- lum animarum veslrarum ? Quod elsi minus pro re- verentlia interrogare praesumebalur, illa pia svllicitu- dine maternoque afſectu, quod lectio continebit, ad animZ $alulem predicare non cessabat. Sicut apis diversa genera florum congregans unde mella confi- Cial; SIC illa ab bis, quos invitabat, $piritales stude- bat carpere flosculos, unde boni operis, ſructum tam $ibi quam Suis Sequacibus exhiberet. Dum nocte quasi vel unius hore $patium videretur $0n;num carpere, Semper lectio legebatur, Quz legebat, in ec S0MmNni marcorem S$entiens, putabat eam jam panlu- lun requiescere. Ubi a leetiouc cessasset mens intenta ad Christum, tanquam $i diceret : Eqo dormio, et cor meum vigilat (Cant. v), aiebat : Quare taces ? Lege, he ces8es, Atubisurgendi horam mediam faceretnox, quanquam antea totum implevisset cursum, qui adhuc nec SOoporem $enseratl, jam parata de sirato ad Do- mini Servitium gaudens $urgebat ut cum fiducia di- ceret : Media nocle surgebam ad confilendum tibi, Do- mine (Pzal. cxvin). Nam ſrequenter et dormire visa esl et psalmum decantare in ips0 Sopore, ita ut recte et veraciter diceret : Meditatio cordis mei in conspe- clu tuo semper (Pal, xvin). Charitatis autem ti quam hominum : domina bona, pietate plena, miserere mei, subveni inſelici, ora pro we ut mihi reddatur oculus, quia pri gravi cru- ciatu et dolore aſſligitur anima mea. Sic illa, que dolcres omnium in $se $0la [solam| transtulit dum in corpore fuit, usque dum eis mederi poluisset, beni- gne exaudivit ad invocationem nominis $ui. Domino miseranie per ejus interventum dolor ſugit, salus ad- venit, oculum quem jam $2 perdidisse credebat, $0- lum dulorem lentatus pergeret, penilus necviam vi-leret. Qui ingressns monasterivm beat, ubi lilias $uas ei devotns tradidit Domino »ef- vituras, 1ntroivit in oratorium domna Maria nomini dedicatum : post orationem datain pros!ernit $e fide plenus supra Sanclz cilicium, virililer can jny (Calls, Floriac. Johannes a Bosco, ejusdem miartyris Lets” lativvem brackii Lingonas factam refert. yu Mate tyrologio Rom, xvi hal. Septemb, colitur, 673 VITA. LIBER SECUNDUS. | 674 et tandiu SOTem. 675 SANCTA RADEGUNDIS, REGINA FRANCLE. bis eibus carum cum conlesfatione divina Suum com- A illud oe vw nw w *” = AERIE —— . —— woos —_ s + * ————aC DC C—— CC —_- ” y en ww 677 VITA. LIBER SECUNDUS. 678 hunc visum gecretius cum contesfatione duabus A Flenda erg» nobis talis non est, sed tremenda. Ami- $2(is fidelibus disseruitl, ut sesuperstitenull! narrarent. Ft quia- multa sunt adhuc satis et magna que pro- pter prolixitatem preterimus , ne prolixitas nostra audier Vbus potius fastidium generet, quam nitorem $ermonis | Al., sermo] oStendat. Quantum de amore, de nutrimentis, de charitate, de predicatione, de omni oOmnino Sancta ejus conversatione reminiSCimur, Cru- ciamur et dolentes oculis distensis requirimns tan- lam pietem, 8ed nec invenimus quod perdidimus. 0 tam dura conditio quz nob's infelicibus evenit! 0 piisima domina, utinam obtinuisses cum c#li Do- mino, ut ante te oves quas congregaveras direxisses ! Tu, pastorem bonum $equens, gregem Domino tradi- disses. sImus quidem in praeesenti sxculo dominam et ma- irem : $ed in regaum Christi premisimus interce- deniem. Admirabile quidem gaudium ſecit ju cx'is, in terris vero intolerabilem Juctum reliquit. 27. Quando ejus $Sancta anima de hoe saculo migravit ad Christum, non erat ibi pontiſex loci. Ambulavit nuntius ad virum apostolicum doin- nym Gregorium Turonicz civilatis episcopum, et advenit. Sed quantum prxsens vidit oculis anle- quam eam $Sepeliret , de ejus virtutibus in libro miraculorum (Greg. Furon. de Gl. Conſes. 406), quem composuit , inseruit. Cum autem venit ad locum vbi sanctum corpus jacebat (quod ipse poslea cum F#acramento laerymans dicebat, quod 26. Jam ad gloriosum ejus venimus transitum, B in specie hominis angelicum vultum videral), facies quem sine profusione lacrymarum dicere non pos$u- mus. Fluunt lacryme, de imis medullis gemitus pro- rumpunt, sed in nullo consolationis loeum inveniunt, dum plangimus; si de ejus fideli devotione minus di- cimus, plus peceamns. Usque ad diem transitus $9 nunquam minuit cursum implere; et quod coepit, corde retinnit : quia non qui caeperit, sed qui perse- veraverit usque in finem, ipse g8alvus erit. Ubi jam ad finem vite venit sanctum ejus corpusculium , lon- gum trabens martyrium pro amore Domini ; beali [forsxan beatz id est Moniales|] omnes congregati luc- luose circa ejus thorum flentes et ejulantes, pectora duris pugnis et lapidibus ferientes, voces ad celum dabant clamantes ac dicentes : Domine, ne permittas nos tam grave damnum pati; lumen nostrum recipis, nos cur in tenebris relinquis? Et quia illa quidquid potissimum facere voluit, semper die nalalis Domini ſacere elegit, gloriosus fransitus ejus s Sic_contigit. Nam quarla feria mane primo idus Augustas, quod ſeeit idem mensis dies x11 (a), clausi$unt ejus oculi (b) et obscurati sunt nostri. Ve nobis quia peccavimus, aſſlictum est dolore cor nostrum, flevimus et plan- gimus, quod diutius una nos te habere non merui- mus. Ipsum mane ubi nobis tantum malum contigit, ubi una vox, unus planctus, unus clamor c#los pene- trabat; Japidarii qui in monte operabantur, in acre audierunt angelum Dei loquentem ; unns dixit ad alios : quid facitis? dimittite eam adbuc; quia he voces ad Domini pervenerunt aures. Angeli, qui illius velut rosa et lilium fulgebat; ita tremeſactus est 2c mety concussus, tanquam $i ante pregentiam beate genitricis Domini adstaret devolus vir Deo plenus. Expectabatur pontiſex loci ut eam cum digno sepeliret honore. Tota congregatio circa ejus lorum Stans psalleb:t ; ubi psallentium vel paululum quie- 8ceb1t , intolerabilis planctus aderat. Triduo expec- tatus est pontiſex , quia vicos cireumiebat; 8ed quia non venit , «upradictus vir apoxt»lieus de caritate fisus quia perſecta caritas ſoras millit timorem (1 Joan. 1v), in Basilica Sanct;e Maria (c) nomine con- Jita, ubi sacra virginum corpora de monasterio $U0 eonduntur, eam cum digno sepelivit honore. | 28. Dum $nb muro cum psallentio ganctum ejus C corpus portaretur, quia institnerat ut nulla vivens foras monasterii jJanuam egrederetur (4), tota congre+ gatio supra murum lamentans , ita ut planetns earum snperaret ipsum psallentium , pro psalmo laerymas, pro cantico mugitum, et gemitam pro alleluia (e) red- debant. Rogaverunt desursum ut subtus turrem re- pausaretur feretrum in quo beala port ibatur, graviter Sustlinentes Cjus ab>eutiam. Sed ut Suam lidelem Dominus declararet in medio populi, ibi dum pausa= retur sanctum corpus, cecum illuminavit : qui multis annis lucem diei non viderat, luen recepit; qui ad manus tractus venerat, post feretrum nullo susten- tante videns , 1anquam $i nullum habuisset laborer oeulerum, ad $anctum sepulcrum abiit, et usque ho- die clare videt. cam ſerebant,, respondentes dixerunt . Jam factum D 29. Ne prelermittatur et aliud miraculum. Ubi est. Quid faciemus? Illam recepit paradisus, ubi glo- rialur cum Domino. Credimas quod nos nor de $e Separat, que $e ei placere voluit cum quo regnat. (a) Quarta ſeria Christum Dominum natum esse Ce- drenus et Maximus Monachus 2que existlimarunt , ut Scaliger lib. vi de emendal. teinp. ubi de anno nala- lis Domini, observavit. (0 Gregorius Turonensis lib. 1x c. 2, obitum $an- et Radegundis illigat anno duodecimo regis ( hilde- berti, qui respondet anno Christi d. Lxxxv1, quo do- winica littera E currebat. (c) In illam basilizam modo sanctz Radegundis nomi- ni dicatam collegium canonicorum-snccessit : alia vero titulo sanct#e crucis insignita hodieque a g8anctimo- uialibus Benedictinis occupatur. eam $epelivit supradictus episcopus , coopertorium non posuſt , antequam poatifex loci veniret. Libere que ante em cereos porlaverunt, tole in gyro $e- (d) Nempe juxtaregulam quam 8anctas Cesarius mo- nialibus preseripsit. Nam recapilulationis$Ariic. 1 SHa- tuit, ut nulla ex robis usque ad mortem suam de mo- nasterio egredi, rel de ip8a basilica mm (ua januam habelis , aut permillatur , aut per 8apsam prusumalt exire, "0 £ (e) Hane lztilie vocem ellelria olim in Exsequiis usurpatam jaw annolavit Menardus nosler in Jibrum SACTAIMenlorum : quam VOCcem PFacipue 1 ſuneribus $acerdotum Graci »epius ingeminant , ut conslat ex kuchologio. 679 SANCTA RADEGUNDIS, REGINA FRANCIE. 68) puleri adstabant ; unaquzeque in $10 cereo $uum no- A in beati Antislitis Basilica vigilaverunt , tota nvcte men dabat scriptum, tolz uni ex ſamulis cereos ips0s juxta ordinationem tradebant. Fit contentio in po- pulo; alii dicebant cereos ips0s in ejus Sanctum $e- pulcrum mitti debere, alii dicebant, non. Dum istud ageretur, de pueri brachio qui totos lenebat, unus exilivit in altum super omnem populum, et se in 8ancto sepulcro ad pedes beatz posuit, et quod hwsi- tabatur, declaravit. Respicientes ad nomen , cujus esset cereus, inventum est Calve nomen. Hoc videns episcopus vel omnis populus, admirantes virtutem beatz Radegundis, Domino benedixerunt. Quantzx post ejus transitum ibi 8unt factz virtutes, quanti demonjaci liberati, quanti febricitantes sunt redditi Sanilati, quis enumerare valeat ? energumeni clamavyerunt; inter quos mulieres duas graviter infeslabat inimicus, - precipue una tantum bacchabatur, ut in ejus ſremitu tota tremeret basilica, Postquam inde vir venerabilis Arnegisilus abbas basi- licze bealz regine cum suis Monachis exivit, ad 8uam vadens basilicam cursum implere, quam il'a satis dilexerat , ipsas post se mulieres audierunt claman- tes, Venite. Que ingresse basilicam vociſerantes domnam Radegundem ut eis parceret supplicabant. Una ex illis , quz gravius tribulabatur, jam ter qui- nos habeus annos ex quo eam S$piritus nequam fla- gellabat, cum maltulina dicebatur , s2viens inimicus vas quod invaserat, reliquit. Ila alia ad tertiam ante ostium ipsius basilica est liberata, et ultra nequissi- 30. be Burgundia cum viro apostolico Leifasto (a) B mus hostis eis nocere non valuit. Quam larga est et episcopo veniens ejus abba nomine Abbo, dum ecula 8xculorum, Amen. num. 7. Sammarthani. Auspicium inter Siagrium et Lefastum locant : sed prior sententia ob Beaudonivie #lalem prexſerenda. SANCTA RADEGUNDIS. REGINA FRANCLE. TESTAMENTLUM , SIVE EPISTOLA ' AD EPISCOPOS. — Hance initio institutz congregationis $uz pro ejus tutela et stabilitate Seripsit, concilioque Turonensi con- lirmandam absens obtulit. a Non video quod tempus huic epistolz aptius con- gruat , quam concilii u Turonensis. Cum enim $8cri- pla git ad episcopos illos ipsos (quod ex illorum rescripto patet) qui concilio Turonensi adfuerunt, verisimile est tum ad eos misime fili, consulta libi apostolice sedis misimus, ut aut his eos ad reciam fidem converii ſacias, aut ab ecclesia antequam peslis bec latius divulgetur, repellas. His (ſrater) Scripturaram tesiimoniis (lthacius adv. V a- rimadum, C. 1) unitatem Trivitatis agnosce, et de- Sine Arianorum pravitalem sequi, ut ab eadem pvyssis peccatorum indulgentiam promereri , Isaia propheta dicente ; Vide Doninum $8abaoth 8edentem ouper thronum excelsum, et seraphim s1abant in circui- tu ejus : 8ex ale uni, et 8ex ale alteri. Duabus vela- bant ſaciem ejus, duabns autem velubant pedes ejus, et duabus rolabant. Et clamabant ad alterutrum , dicen- les : Sanctus, sanctus, sanctus; Dominus Devs 8abaoth (Isa. vi). Si Trinitas non est, quare tertio, sancius, dixerunt? Et si unitas non est, quare Sub trina repe- titione unum Deum ac Dominum intimarunt? Si Tri- nitas non est, cur in Geneseos dicitur : Dixit Deus, fecit Deus, et benedixit Deus (Genes. 1)? Si vero unitas non es, quare lertio dixit, Deus, et non deos piura- liter comme: davit? Et si Trinitas non cs, quare in Exodo dictum est tertio : Domine, domine, domaine, miservar et misericors (Exod. xxx1v) ? Si unitas nou esl, quare dum tertio diceret, Domine, po$tea mise- rator Singulariter dixit, et non miseratores, ut plures oslenderet, intimavit? Si Trinitas non est, cur Abra- ham ad ilicem Mambre $edens, tribusque occurrens, uni domine, dixit (Genes. xv); et non (ut videral) tribus salutationis obsequium reddidit? Si unitas non esl, quare cum Mos. (Exod. in) , Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jucob, tertio diceret, uuitatem Oolendens, Hoc miki nomen esl, dixit; et non, Hec Sl noslra nomina, designavit? Si Trinitas non est, quare David tertio dixit : Benedical nos Deus, Deus nosler, benedicat nos Deus (Pzalm. xcvi)? Si unilas non est, quare cum, Deus, terliv nominas*el, bene- dicat, et non, benedicant, adjunxil ? Si Trinitas non ext, cur lsaias denno dixit : Domine Deus 8abaoth , Si unilas non es!, quare : qu sedes, dixit, et non qui sedetis, et adjunxit | Lahb., abstruxit|? Si Trinitas non esl, quare in Regnorum libro dicitinr, Domine Deus omnipotens, Deus Israel, sermones tui fideles 8uit (IT Reg. vn, 111 Reg. vm)? Si unitas non est, quare 1ui, dicitor, et non, vestri, potius intimelur ? Si Trinitas non est, cur in pSalmo Lvint cantatur : Domine Deus virtulum, Deus lIzrael, intende ad visilandas omnes gentes ? Si unitas non es!, quare intende posuit, ot non, inlendite, ut predicatus est, intimavit? Si Tri- nitas non est, quare in Apocalypst tertio dixit : San- ctus, zanctus,sancius, Dominus Deus omnipotens, quiet, el qui erat (Apoc. 1v)? Si unitas non est. quare non, qui gunt, pluraliter, sed, qui erat, designavit ? Si Trinitas B non est,-quare in Deuteronomio dictum est : Domi- nus Deus tuus, Neus misericors ext, et audiet vocem tuam (Deuter. 1)? Si unit+s non es, quare audRt py- Suit, el non audient, intimavit? Si Trinilas non es, quare in Jesu Nave dicitur libro : Dominus D us deo- rum est (Josue 11; Deut. x)? Si unitas non est, quars esl, dixit, et non, $unt, more locutionis induxit ? Si Trinitas non est; quare Elias orando (117 Reg. xvmi), Domine, domine, domine Deus Israetl, ostende quia tu es Deus meus, dixit? Si unitas non es, qu-re, osten- de, et non ostendite, po-uit ? Si Trinitas non est, cur Mardochzus vrando(Extker. xin), Domine, domi- ne Deus omnipotens, omnia in poteslate tua sunt, dixit? Si unitas non cst, quare in (ua po>uil, et non in vestra, Signavit? Si Trinitas non es, cur etiam C Judith orando dixit : Domine D.us omnium virtutuin, resjnce in orationem meam (Judith, 1x)? Si uni as non est, quare, respice, poSuil, el non, respicite, designavit ? Si Trinitas 11 es, quare in Jeremia dicitur, Dominus Deus rester Dens verax et (Jorem. x)? Si unilas non esl, quare, rerz es, (lixit, et non, veraces, potivs intimavil ? Si Trinitas non esl, quare in Apocalypsi scriplum est : Dominus Deus et 8piri- lus prophelarum misit angelum suum, ostendere 8ervis suis que oportet fieri cito (pvc. 1)? Si unitas non et, gnare cum Patrem et Filium et Spiritum nominasse, misie Dominus, dixit, et non, miserunt, ub prelextu trium personarum et nominum jntr« duxit ? Si Trin'tas non est, yuare in Deuteronomio dicitur: Donthuus Deis vesler hic est, Deus (Deut. x)! Si unilas non et, quare, Hic et, dixit, et non, Ii sunt, plurali numero designavit? Si Triuitas non esl, quare in eodem di- citur libro : Dominus Deus tuus, eus magnus £2 po- tens ext (Ibid.)? Si unitas non et, quare, maynus &f yyu- * Falsa et commentitia ab eodetm Mercatore ſarrago. Las. - 687 LICINIANI, CARTHAGINENSIS EPISCOPI , 688 tens, et non pluraliter nominatur? Si Trinitas non est, A fide, attendentes spiritibus erroris et doctrinis damo- cur Tobias filium 81um cum in Rages civitatem cum Raphacle angelo mittcret, benedicens eos, ita dixisse docetur : Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Ja- cob, ipse impleat benedictionem 8uam in vobis (T ob. vn)? Sj unitas non cst, quare, ipse impleat, dixit, et . non ipsi impleant, intimavit? Postremo, $i Trinitas non est, quare Dominus discipulos $1uos-in nomine Patris et Filii.et Spiritus sancti universas gentes misit bha- plizare (Matth. xxvmn) ? Si unitas non es, quare m nomine, dixit, et non, in nominibus, precipiendo perdocuit ? Si Trinſtas non est, quare apo«tolus Pau- lus ait : Ex ips0, et per ipsum, et in ips0 8unt omnia (Rom. x1)? Si unitas non est, quare, ex ips0, posuit, et non, ex ipsis, astruxit? Si enim certo certius niorum in hypocrisi loquentium mendacium, et cante- rialam habentium suam coenscientiam, prohibentium nubere, abslinere a cibis quos Deus creavit ad percipien- dum cum gratiarum actione, fidelibus, et his qui coqno- verunt reritatem, quia omnis creatura Dei bona esl, et nihil rejiciendum , quod cum gratiarum actione perci- pitur, Sanclificatur enim per verbum Dei et orationem., Hoc proponens ſratribus, bonus eris minister Christi Jesu, enutritus verbo fidei et bone doctrine, quam as- 8ecutus es. Ineptas autem et inanes - ſabulas devila, et exerce leipsum ad pielatem. Nam corporalis exercitatio ad modicum ulilis est. Pielas autem ad omnia uti- lis est, promizzionem habens vile que nunc ex, et ſuture, Videlis sermo et omni acceptione di- volueris unitatem Trinitatis agnoscere, a $#pe dicto B gnus. In hoc enim laboramus et maledicimur, quia doctore gentium aposto!o poteris universa condiscere, et sequi cathvlicam fidem, et Arianorum pravitatem respuere : Gratia Domini nostri Jesu Christi, inquit, el charitas Dei , et communicatio sancti Spiritus. 1psa ext Patris, et Filii; et Spiritus 8ancti (IT Cor. x11). Quomodo autem in Trinitate unum $unt? quia natu- ra alque * ab invicem $eparari non possunt. Czte- rum, frater charissime, quz tua continebant scripta, EX $ubjectis Sententiis maxime omnia poleris colli- gere Þ, Necesse est, frater charissime, adesse divi- num, ubi humanum cessat auxilium. Et ut juxta apostolum Paulum dicamus, licet verba replicemus, que ipse meminerin1, Scripsit autem idem egregius Doctor librum de quantitate anime, muſltis et mulli- plicibus dispulationibus reſertum, in quo inter ca- tera de incorporalitate anime disputat. « Non evim, ait , ullo modo , aut longa, aut lata, aut quasi valida Suspicanda est anima corporea, » Ista 8unt, ut mili videlur, et de consuetudine corporum $ic animam quzrimus, ideoque bene precipitur etiain in my- ${eriis, ut omnia corpora contemnat, univers0que huic mundo renuntiet, qui, ut videmus, corporeus D est , quisquis $e talem reddi desiderat, qual:s a Deo ſacius est, id est similis Deo. Non enim lia salus anime est, aut fenovalio, aut reconciliatio auctori 8U0, Claudianus, vir diserlissimus, edidit libros de In- corporalitate animz tres, omni eloquenli:e splendore ſulgentes : in quibus inter catera ingenii Sui docu- menta preclarissima : « Omne, inquit, illocale in- corporeum quoque es. Porro vita corporis anima est, et in corpore vivit; et tam vivit anima in parte corporis, quam in toto corpore; lantuin ergo Vitie in parte corporis est, quaitum in toly corpore, et Vila bec auima est : nec locale est quod lam magnuin evt recedit a Deo; animus autem et proximat et longin- quat illocaliter; igitur animns localis non est. » Et bactenus de incorporalitate anime disputatum Sit Videamus deinceps utrum assertio nostra en quod angelorum natura $it incorporea, aliquo testimouio roboretur. Beatus cerle Augustinus, licet in muliis opusculis aslruat angelos incorpoream esse naturam , veruntamen in libro Trinitatis non solum ex jucor- poreo, verum etiam ex corporeo, id est ex duplici Substantia, eos esse asseveral, ut ex una ad Dei cog- lemplationem non recedant, secundum quod Domi- nus in Evangelio cuni de non condemnandis paryulis ageret : (Quia angeli eorum semper vident ſaciem Pa- tris mei, qui in celis es; ex alia ad aliqua agenda in conspectu hominum veraciter appareantl. Sic enim in libro 1 ejusdem operis : « As$umentes, inquit, angeli corporalem $peciem a creatura corporea in usum ministerii $ui, sicut cuique opus es8et, ant ipsum corpus Suum cui non Subduntur, sed subditum regunt, in Species quas volent accommodatas atque aplas actionibus $Suis immulantes atque vertenies, Secundum allributam $ibi a Creatore polentiam. » Item in libro 11 Supra memoratorum librorum : « Non s0lum malos, inquit, sed'nec bonos angelos fas es?! putari creatores, $i, pro subtilitale sui sensus et corporis, $emina rerum istarum nobis occultiora no- verunt.» Et paulo post : « Quz in cclis sunt, inquit, non investigamus, quo rerum genere, et corpora angelica secundum propriam dignitatem, et eorum quedam corporalis actio continetur.» liem libro vin, docens Dominum nun esse corpus, nec Sicut cogila« tur, inquit : « angeli mundi spiritus ccelestia corpora inspirantes, atque ad arbitrium quo serviunt Deo mutantes, atque se vertentes, nec $i omnes cum sint millia millium in unum collecti unus hav, nec tale aliquid Deus est, nec $i eosdem $piritus sine Ccorpo- ribus cogites, quod quidem carnali cogilationi diſli- cillimum es. Memores, frater, dilectze sententie Domini, quia Juorum aut trivum hominum teslimonium verum Sit, labori nostro in arcto lempore providentes, hos duos excellentissimvs traclatores, ut facilius credat, iu 699 SANCTI VERAMN SENTENTIA, DE CASTITATE SACERDOTUM. 700 quamum quivimus ex opuseculis eorem memoria re- g Qnod 8i his noluerit asseniire, nee plurimerum 16- tinere, gcripia per vos notescenda mandavimus. - stium, si produeti ſuerint, as8entire curabit. . LICINIANL, CARTHAGINENSIS EPISCOPI , EPISTOLA II, AD VINCENTIUM EPISCOPUM RBOSITANEZE INSULE, Contra eog qui eredebant epistolas de celo cecidisre in memoriam 8ancti Petri Rome, (Nunc primum edita ex Ms. Fcclesiz Toletanze.) [ater varias tribulationum anguStias non nos pi- RB torquere, et ad excitandam libidinem nugatoribys guit , cogevte charitate Christi, hec qualiacunque 8unt, ad Sanctiiatem vestram verba dirigere , insi- nuantes accepisse nos litteras tuas, et de vesire 80$pitalis bono gavisos. Sed in id non minime con- tris{ati $umus, quod litteras cujusdam, quas ad nos direxistis, Sicut luz indicant littere, $usceperis, et de tribunali populis eas ſeceris annuntiari. Ego enim morx a te [ransmissas accepi, in prae-entia ipsius perlatoris exordium litlerarum ipsarum legens; et non patienter ferens, nec dignum ducens nxnias jpsas perlegere, $talim 8cidi, et eas in terram pro- jeci, admirons quod his credulus ſueris, et post pro- phetarum valicinia , et Christi Evangelia , apostolo- rumque ejus Epi>tolas, nescio cujus bominis litteras 8b nomine. Christi ſactas, ejus esse eredideris;; ubi C nec $ermo elegans, nec doctrina Sana polerit re- periri. In principie ipsius epislole legimus ut dies Domj - nieus colatur. Quis enim Christianus, non propler ipsum diem , $ed propler re-urreclionem Domini nostri Jesu Christi, eo quod in ips0 a mortuis resur- rexit, reve endissimum non habeat? Sed, quantum Senlio, ideo novus isle pr:edicalor boc dicit, ut nos judaizare compellat , ut wullus £ibi in eodem die necessaria viclus preparet, aut viam ambulet, Sed hoc quam pessimum Sit, Sanclilas tua perpendat. Utinam populus Christianus si die ipso ecclesiam non ſrequentat, aliquod operis ſaceret, et non $allaret. Meliusque erat viro hortum facere, iter agere, mu- cantionibus proclamare. Absit ergo a Sanclilate tua hoc credere, ut epistolz nunc nobis mittantur a Christo. Suſficiat enim quod locutus est in prophelis per se ipsum, et per $v0$ aposfolos. Nam et his non litteras transmittebat e celo, sed Spiritu sancto eorum co da replebat. Ex- ceplis enim decem przceptis, quz in tabulis lapideis mirabiliter data sunt, ad nullum prophetarum an apostolorum Episiol:e miss:e sunt de celo. Non igt- tur credas que nunquam facta leguntur : quze etsi facta essent, po«tl predicationem Evangelii jam ne- cessaria non $Sunt. Et $i forte ipsum nomen novrum tg delectavit , quia ipsa epistvla , sicut simulator sert- psit , de ccelo descendit Super alltare Christi in me moria sancti Petri apostoli, scito diaboli esse figmen- tum , et omnem $scripturam divinam , epistolam , aut epistolas esse celestes, et ad nos de culo ſuisee [Fan$MiSS98. Emendet ergo quod temere credidit Sanctitas tua, el in praesentia populi ipsam epistolam , si est penes te, rescinde : et hoc te peniteat quod de tribunali eam feceris recitari , beati apostoli «equens doctri- nam , quod inter c#tera ad Galatas scrip+it : Si quts evangelizaveril pobis preter id quod accepistis , and- thema il. Sed et illud Evangelium omnis lex et pro- phetz usque ad- Joannem prophetaverunt. Deinceps $I qua nova vel inusitata divulgata fuerint , omnino ahjicienda et detestanda Sanctitas tua noverit, Ura pro nobis, domine $ancle et in Christo charissime lieri colum tenere, et non, ut dicitur; ballare , sal- I) frater. tare, et membra a Vev bene condita saltando wale 4NNO DOMINI DLXXXVI. SANCTUS VERANLUS. OBSERVATIO SIRMONDI IN SEQUENS FRAGMENTUM, Satis apparet hauc Sententam in Synodo aliqua ihetam a Verano episcopo. Sed cujus Sedis tuerit epi-copus, Codel $aucti Germagi, uude excerpla es, non exprimit. Cum hoe Joco intexeretur, veniebat in mentem Veranus Cabellicen- $is episcopus, qui proxime synodo Matiscouensi 1 Subscribit. Nunc yero aptius tribui pos8e videtur Verano Lugd\- nensi, ad quem exstant Hilari pape epistolz, ab eoque tum dicta, cum in synodo proviaciales $uos affaretur. — — _ ———————__—_— SANCTI VERANI SENTENTIA., IN ALIQUA HUJUS TEMPORIS SYNODO DICTA, DE CASTITATE SACERDQTUM, Veranus episcopus dixit : Quis preidentem sacris A doch non prius panes propositionis tradidit, quam $e altaribus, atque ad ipsa sancta Sanctorum honoris privilegio venientem indignissimis earnatium volu- platum conlaminari illecebris patiatur ; ac $ub ips0 conjugalis licentie nomine acquiescat quempiam cle- ricorum, et sacerdotis agere officium , et mariti im- plere personam ; cum puriſicatis corporis atque animi moribus multa cogitatione perpendendum , quam idoneus esse debet is qui ad celebranda mysterio- rum loca non solum pro $vis, verum etiam pro alje- nis peccatis inlereegvurns accedit. Incongruum $iqui- dem mihi videtur, de conjugali toro aliquem con- Surgenlem allariorum $sepla penetrare. Ipsi ntique illuminati et docti de Spirity saneto, optime nos(is oblaturum $piritalis sacrificii victiwas quali oportecat igne flagrare. Si enim in lege veleri, ubidum evan- gelice perlectionis auctoritas prefulgeat, 82ncto Da- vid, cum ſuge necessitate premeretur, sacerdos Sa- et pueros 8vo0s jam die terſio mundos esse a mulie- ribus fateretur; quis immaculatas agni carnes ad salutem mund{ prestitas post passivnum inquina- menta, vel etiam andeat consecrare ? Beatus Paulus apostolus in veritate nos conlestatur dicens : Probet se anusquisque ministrorum, et sic panem illum presumal offerre (1 Cor. x1). Notum vobis est, circa loca beatitudinis vectre, svb magnorum Patrum di- $ciplina, monachorum congregationes esse non par- yas, unde ad supplenda clericorum officia in prom- ptu est viros bonos assumi. Uilior ext enim in Eee elesia paucorum honorum electa probatio, quam er- ratice muliitudivis priesentia conglobata; ac plus zdificationis aſſerunt rara virtutis exempla, quam B popularis licentiz abundans et incorrecta pre- $umptio. ANNO DOMINI DIC. PELAGIUS PAPA II. (Mansi Collectio Concil. tom. IX.) NOTITIA , EX LIBRO PONTIFICALL. Pelagius * natione Romanus ex patre Vinigildo C [Cod. Luc., Unigeldo}, sedit annos decem, menses NOTA SEVERINI BINIL. | « Post vacationem triom mensium et undecim die- rum, die 44 Novembris :nni -:77 post Christum nainm, Sublegitur Pelagius junior ejus nomini $ecut- dus Romanus ponliſex, patre Vinigildo, et, ut puta- tur ex nomine, Gothico potins quam Romano genere, Pont ficatus illius incidit in calamitosa tempora, qui- bus Langobardi ltalam va$tabant, atque occidentalis Ecclesi |, propter synodum v a sede apostolica appro- batam, diro schismate nsque aq Hibernos divisa erat. I.is con>ulturus pontiſex sanciissimus , consilio et auxilio sancti Gregorii successoris $4i librum edidit pro quinta synodo, quam defendens ait, tria capitula jure meritoque condemnata esse. Meminit hujus li- [li x+nc1us Gregorius in epistola ad Hibernos, quem infra inter epistolas Pelagii cunc primum ex Angali- bus Baronii in lucem emiltimus : de quo plura vide infra in notis ibidem. Hujus ms a Joanne $acre Romauz Ecclesiz presbylero erectun) es ora- toriuth apud thervas Agrippinas, quod servis Dei, monachis nimirum, inserviret, 1ludque reditibus lo- cupletavit, scripto de his omnibus testamento : quod cum Pelagio pape tradidisset, ex hac vita migravit. Gregorius Success0r Velagii nwiala voluntale lestatoris In eodein +acras virgins collocavit Sub cura religiosz ſemine Bone abbatiss.e. Exstant de bis omnibus * aa Sancti Gregorn epi>l. libro v1. Unde intelligis num pontifcen teslamentorum ad pias causas conditorum arbitrum esxe, ita nt in alium a:que pium usum illa mutare possit, $1 id ratio persnadeat. Justi- nus imperalor precibus sancit:;e Marie virginis mentis Sanitati restitutus, designato gncce-8ore Frberio, post exactos imperii annos $exdecim mensesque novem cum dimidio, ex hac vita recessit. Tiberius antequam coronarelur, loca Sancla 0bivit, Sophie uxoris Juslin} in-idias Dei auxilio evasit, et dum insidiantem bonis civilti et castrensi militia clarum, catholica quoque religioue et virtutibus illustrem, Czxsarem creat, da- taque i[1; uxore filia Conslantina, imperium eidem pro dote- asSignavit. Mense Augusto anni 586, Tibe- rius imperator piissimns magno dolore bonorum omnium ab imperio inquieto, prout in somnis vide- rat, ad pacatum c@:este regaun trans. Mauritius im/ermm adeptus, per litteras al Theodorum archi- mandrilm das rogavit pro se orari, ut imperium in pace tveri, &t ah boslibus deſendere poet, 703 PELAGIT PAPA If 704 duos, dies decem *. Hic ordinatur (a) absque jus- A mento cons(ructam, et tabulis argenteis exornavit sione principis, eo quod Langobardi obsiderent ci- vitalem Romanam, et mulia vastatio ab eis in Italia fieret. Eodet tempore tantz pluviz ſuerunt, ut om- nes dicerent, quia aque diluvie superinundarent. Et talis clades fuit, qualem a szculo nullus meminit ſuisse. Eodem lempore inveslivit corpus beali Petri apostolj labulis argenteis deauratis. Hic domum suam xenodochium ſecit pauperum $senum. Hic fecit c@- meterium beati Hermetis martyris. Hic fecit supra corpus beati Laurentii martyris Þ basilicam a funda- 8epulcrum ejus. Qui mortuus est, et sepultus ad beatum Petrum apostolum vi ldus Februarias [In Cod. Luc., vi Idas Februarias deest|. Hic ſecit ordinationes duas per mensem Decembrem, presbyteros Lxxx11, diaco- nes Vi, episcopos per diversa loca numero xLvt [Cod. - Luc., presbyteros xxvin, diacones v11, etc.]. Cessavit episcopatus ejus menses vi, dies xxv [Cod. Luc., menses 11, dies xxvy, Sub die 7 Februarii, ind. 5]. NOTA SEVERINI BINII. * Anno Christi 590, vi zdus Februarn defunctum esse Pelagium, cum sedisset annos x!1, menses 11, et dies xxv1i, conslat ex initio pontificatus sancti Gre- gorii, qui postquam sedes aposlolica vi menisse invenimus apostolos. Sed dum tua deside- ria, causa$que quibus obstareris exponeres, mirali Sumvs minus le illud quod ipsis obviaret excusalio- nibus altendisse. Si enim mundo venerabilem judica- tis hane urbem, $i ad pacem $sedis apostoliee cuncta- rum regere moderamina ecclesiarum predicatis; cur non et tribulationes nostras, et temporales angustias charitatis compassione gemiscitis ? scientes divino per Apostolum nobis ore mandari (Rom. x11, Gal. v1), ut nos invicem diligamus, ut onera invicem nostra B portemus, ut quoties fratrum quicunque uritur, nos G uramur : dum pene in conspectu vestro tantus $an- guis innocentium Sit effusus, ita sacra violentur al- taria, ita catholice fidei ab idololatris insultetur. Novimns et vos, quod temporalia ista flagella sint et ad probationem, sicut de cxlesli confidimus mise- ratione, proficiant ; et proximum, Sicut a Yobis scri- bitur, Dominus noster de Iribulatione det gaudium : * Maximianum, de quo sanctus Gregorius Dial. lib. n1, c. 36. b CasSliganda inscriptio, ut legitur Pelagit pape II epislola. Aulisiodorensis episcopi verum et antiquum nomen Aunacharius, pro quo interdum Aunahorius et Aunaarinus, et Aunarius, ut hoc loco, sicut ex Chlo- lathario factum Clotarius, Alteram Pelagii hujusce papz ad Aunarium epistolam paulo post exhibebi- mus ex pag. 420 tomi I biblivthece no-tre nove mss. librorum. Jac. SIRM. © Cum innotuisset Pelagio Romano pontiſici Mauricium imwperratorem post Tiberium corona- lum, tesle 8anclo Gregorio in epistola ad Eulogium et Joannem Constantinopolitanum, novum ( prout fieri consuevrerat ) diaconum cardinalem apocrisiarium nomine Laurentium ad eum misit. Gregorius jigitur lempore Tiberii illo munere bene ſunctus, magnisque miuneribus Sacrarum reliquiarum, brachio nimirum S. Andre, et capite S. Luc: evangelisiz donatus, post obitum Tiberii Romam reddit, ibique juszu Pe- lagii adveisus ingruenles ob tria capitula schismati- cos Slylum exercuil. Evrum omuiun caput ſuit Pau- linus Aquilejiensis anlisles, pos{eaque Cjus SUCCEBSOT, inde vero Severus. De his epistolis Diaconus lib. cap. 1V de geslis Laugobard. hc 8cribit : Pelagius papa Elie Aquileiensi episcopo nolentt (ria capitula Chalcedonensts 8ynodi suscipere ( polius noleiti trium D Det mox ut exaltabuntur, $icut ſumus deficient (Psalm. xxxv1), et generaliter peribunt gentes de terra ejus. Propter quod vos decuerat, qui illic ca- tholicxz membra estis Ecclesie, uni corpori unius capitis gubernatione conjuncta, omnibus quibus vi- ribus valerelis, paci quietique nostrz pro ipsa Sancti Spiritus unilate concurrere. Nec enim credimus otio- SUM, nec Sine magna divine providentie admira- tione dispositum, quod ve>tri reges Romano -imperio in orthodoxz ſidei confessione $unt Similes ; nisi ut huic urbi, ex qua ſuerat orida, vel universz laliz finitimos, adjutoresque przxslarel. Cavele igitur, charissime frater, ne dum regibus vestris juyandi nos virtus sit data divinitus, charitatis vestr:z circa nos levitas arguatur : qui illis et in fide, et in consi- Iris, veslro sacerdotio sic devotis, Suadere talia, aut negligitis, aut differtis. Sacras autem reliquias, quas el tna_charitas, et gloriosissimus filius noster petiit dirigendas, cum cohzrenti $ibi sanctificatione trang=- misimus. Propter quod nihilo minus admonemus, ut quorum virlulem quzritis, eorum templa a pollu- tione gentinm liberari, in quantum vobis est possi» bile, ſestinetis : ct vesiris regibus instantissime 81a- deatis, quatenus ab amicitiis et conjunctione neſan- Jissimi hostis, Langobardorum, $alubri se provisione segregare ſeslinent; ne dum illorum vindicte tempus adveneril, sicut et celere fieri divina miseratione con- fidimus, eorum etiam i]1i inveniantur esse participes : quia seriplum est : Non solum qui ea ſaciunt? zed eltiam qui consentiunt ſacientibus puniendos ( Rom. 1). Deus te incolumem custodiat, charissime frater. Da- lum n1 Nonas Octobres, imperante domno Tiberio Conslantinopoli Augusto, anno 7. EPISTOLA < III | Olim V]. QUE EST PRIMA AD ELIAM ET EPISCOPOS ISTRIE. Dilectissimis ſratribus Eliz aliisque episcopis, uni- yersis filiis in Ecclesie Islrie partibus constitutis, capitulorum damnationem in quinta synodo factam approbare et ralain habere) epistol. jm satis ulilem mi-= sit, quam beatus Gregorius cum adhuc es8et diaconus scripsit. Hc epistola $ancti Pelagii a Gregorio ad- huc diacono conscripta, ejusdem plane generis est cujus crat illa beati Leonis decima ad Flavianum SCripta ; quiz cum epislol:£ nomine scripla esset, ob Sui amplitudinem atque tractatum tomus dicebatur. Nam et ipsa Velazii epistola ab ipo sancto Gregorio liber est nuncupata', de quo ad Hibernie episcopos dum $cribitl, epistola 56, lib. u., hec babet : Ut 1gituy de (ribus capilulis, animis ves(ris ablata dubiclale, pos- sit 8atisfactio abundanter inſu: di; litrum quem de hac re 8ancl@e memorie decessor meus Pelagins papa scri- pserat, robis wile judicavi lransmillere : quem 81 po- sito voluntarie deſensionis studiv puro vigilanlque corde volueritis relegere, eum vos per omnia 8ecuturos, et ad uni/atem nostram rerersuros nilnlo minus e886 confido : Quantz aulem esset ellicaciz liber iste, ex his quz mox idem Gregorius Subdit intelligere pos- SUumus, ubi ait : Porro si pos! hujus libri lectionem mn ea qua estis rolueritis deli! eratione persislere, sine du- Lio non ralioni operam, sed obstinationt vos dare mon- s!ratis. Hinc epistolaw ilustrissimus cardinalis Ba- ronius una cum duabus sequentibus ejusdem Pelagil a Nicolao Fabro Parisiensi viro doctis$imo accepil. Cum adbibitum satis bene prezparatum pbartacumw "07 PELAGH PAPA H 708 Pelagius episcopus sancle Ecclesiz catholicz urbis A Nos enim illam fidem pradictam levemus , et cum Roine. Quod ad dilectionem vestram, fratres filiique cha- rissimi, nostra lardius scripla dirigimus, non imale- vole voluntatis, aut dissimulationis vel negligentie fuisse credatur, $ed, sicut noslis, temporalis qualitas et hoslilis necessitas hactenus impedivit. Nam sicut ait Dominus per prophetam : Nunquid obliviscitar mulier filium uteri sui (15a. xL1x) ? Non ergo credatur hos viscerum nostrorum divisiouem non Cum gravi fletu ac gemitu doluisse : 8ed utinam, charissimi, il- luminet Dominus oculos cordis vestri, ul nos(ri cor-. dis gemitus pro vobis videre possilis. (QQuis enim, Sicut ait beatus apostolus (11 Cor. xx1), infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non omni puritale conscientie usque ad ganguiuis effis.0- nem deſendimus, quz ab aposlolis iradita, et per $UCCECSSOTCS Corum inviolabiliter custodita, reverenda Niczna synodus trecentorum decem et ocio Pairum - $usScepit atque reliquit [redegit] in $ymbolumn, $ed et Constantinopolitana centum et quinyquagivta Pairum Sub pie memorizx Theodosio seniore principe (a- ctum ; etiain Ephesina prima , cui presedit beale recordationis pr decessor noster Calestinus Romane urbis antistes, et Cyrillus Alexandrine episcopus } zed et Chalcedonensis sexcentorum triginta patrum, quz $ub piz memoriz Marciano imperatore conve- nit : cuique sancte recordationis papa Leo per lega- tos vicarios $u0s Presedit ; et ut diversarum here- wror ? Et alibi (I Cor. x:1) : Quia patitur unum mem- B 8um damnanda exigebat adversitas, eamdem filem brum, compatiuntur omnia membra, Postea ergo quam Deus omnipotens pro ſelicitab: Christianorum princi- pum per labores alque sollicitudinem filii nostri excel” lentissimi Smaragdi exarchi etchartwlarii sacri palatii pace nobis interim vel quietem donare digualus esl, cum omni sollicitudine ſestinamus presentia ad vos scripla dirigere, hortantes et obsecrantes, ne in di- visione ecclesie ulierius quizquam $sludeat perma- nere. Nos enim secundum evangelicam yocem $tude- mus ſraternitati ac dilectioni vesire, in quantnn fragilitas nostra suſſicit, quiz nobis jussa Sunt, cum ginceritale cordis bumiliter exhibere. Noslis enim in Evangelio Dominum proclainantem (Luc. xxn) : Si- mon, Simon, ecce Satanas expelivil vos, ul cribraret sicut uno evdemque sensu clamanter [clamanies] latiug ediderunt. Sed et epistolam predicti beatz memo- rix Leonis ad Flaviauum Con$tantinopolitanum epi- scopum dataty, quz et tomus appellatur, per omnia veneramur, tenemus, deſendimus, atque secundum ejus tenorem, «djuyvante Domino, predicamus. Et Sicut prixdecessor noster sXpe dictus bealz memoria papa Leo s$ynodum Chalcedonensem $uscepit atque firmavit, jla et nos per vmnia, operante divina gra- tia, vencramur, custodimus alque defendimus. Si quis autem contra hanc fidem aut sapit, aut credit, aut docere prasumit, secundum eorum./em Patrum $enlentiam, damnatum alque avathemaliza- lum $e esse cognoscat. Non ergo patiatuini falsis Sus triticum; ego autem rogavi pro ts Putrem, ut non de- C. spicionibus aut rumoribus denus agitari, et in divi- ficiat fades tua, et tu conversus confirma ſratres 1u0s. Considerate, charissimi, quia veritas mentiri non potuit, nec ſides Petri in #zternum quassari poterit yel mutari : nam cum omnes discipulos diabolus ad excribrandum poposcerit, pro solo Petro se Doininus rogas8e lev{atur, et ab co voluit czteros confirmari ; cui etiam pro majori dilectione quam pre cz#teris Domino exibebat, pascendarum ovium sollicitudo commigsa esl : cui et claves regni celorum tradidit ; &t 8uper quem Ecclesiam svam zdilicaturum esse promisit, nec portas inferni adversus eam prevalere teslatus est (Maith. 16). Sed quia inimicus humani generis usque in finem $zculi non quiescit in Domini Ecclesiam bono semini superseminare Zizania, ideo- que ne ſorte quisquam maligno stwudio aliqua de fidei noxtrz inlegritate diaboli insligatione fingere pra- $Umpserit et argumentari, et ex hoc vestri ſorlasse videaulur animi perturbari, necessarium judicavimus per prazsentem epistolam nos1tram, et ad viscera vos matris Ecclesiz ut reverti debeatis, cum lacrymis Exhorlari, et de fidei novirz integritate vobis satis/a- elionem nostram mitlere; quatenus nulla possit in cordibus vesiris de nobis remanere $uspicio, ul in divioi tremendique judicii die de taciturnitate mea reus inveniri non possim. animis schismaticorum male afſeciis nibil prodesset, imilatus Pelagium I, adversus ips0s Smaragdum Ha- liv cxarchum Raveunz degeniem exagilavit : qui haud impigre evsdem coercere aggressus esl, nec Sione Ecclesiz malorum hominum persuasionibus (quod avertat Dominus) remanere. Quid enim vos A Sanctzx Ecclesie uvitale dividitis? quando nilil novi, nihil (quod absit) contrarium in dicta Ecclesia pre* dicari cognoscitis vel teneri ? Sed unam eamdeingue lidem, quiz ab aposlolis Lradita, et a Sanctis Patribus et predictis quatuor synodis explanata alque conlir- mala dignoscitar, $incerissime leveri alque deſendi modis omnibus comprobatur. Ubi ergo de lidei fir- milale nulla vobis poterit quzstio vel suspicio gene» rari, in unitale lidei, atque 'in $inu sanclz malris catholicz atque apostolice Ecclenz permanere. Si quid forte causz ext, unde vestri 8candalizati animi videantur, manentes in unitatis charitate, eligile de D fratribus ac filis nostris , quos ad nos, inquirendo [in quzrendo] de quibus movemini, Ltranswillere debeatis ; el parali $vmus Secundum preceptionem apostolicam (1 Petr. 11), et cum charilale eos $SusCi- pere, et cum humilitate ad placita galisſactionis red dere ratiouem; et ine aliquo impedimento cum ownl dilectione, quaudy reverti voluerint, voluntale Since- rissima relegare. Audiamus awtem Doctorem gentium clamanten : Sicut accepisiis Chriztum Jesum Dominum, in ips0 ambulate, radicati et superedificati in ips0, et confir- ces8avit, quousque depascentem Ecclesiau morbumn ex iis regionibus, teste Diacono lib, 111 cap, 21, peni- lus auſerret. Sey. Bix. 709 EPISTOLA GT DEGRETA. 740. mati in fide, 2icut didicistis, abundantes in gratiarum A una spe vocationis veatra, Unus Domunys , una actione. Videte ne quis vos decipiat per pilosophiam el inanem ſallaciam, nec ad contentionem aut snuper- ſluas quetiones vestra ullerins 8/udia converianiur ( Coloss. 11). Vocem ejusdem apostoli cum humilitate cordis attendite; sic enim scribens ad Timotheum ail : Stu/tas autem el sine disciplina questiones deviia, sciens quia generent lites ; servum autem Domini non oportet litigare (11 Tim. 11); et iterum ad Corinthios : Si quis qul-m videtur inter vos contentions £588, Nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei (I Cor x1); et iterum pust alia : Non est Dens diszen- s1onis , ed pacis. Considerale ergo, quia quicunque in pace et unitate Keelesi:zr non ſuerit , Dominum habere non poterit. liem ad Galatas scribens ait : Qui ex fide 8unt, hi g1unt filii Abrahe (Gal, 11). Provideusautem Scriptura, quia ex fide jusiilicat gentes Deus, prenuntiavit Abralize, quia benedicentur in te onmes gentes (Genes. xx11), Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fi- deli Abraham. Quam ergo excusationem apud Domi- num post presentem satisſactionem nostram habere ulterius potestis, quando nulla vobis de fidei nosire Sinceritale et puritate contraria suspicio remanebit ? Audite poteslatem et commonentem eumdem aposto- lum : Nolite seduci, corrumpunt motes bonos colloquia mala (I Cor. xv). Non ergo circumveniamur a Salana, non enim ignoramus' cogitationem ejus. Cum dile- clione ergo fraterna et humilitate Deo placita, $i cu- jus forte animi scandalizari videnlur in aliquo, ma- nens in unitatis charitate, perquirat atque cognoscat. Nam $icut beatus Jacobus apostolus ail : Ubi zelus et contentio , ibi et inconslantia et omne opus pravum (Jac. 11); et iterum Doctor gentium : (Juis vos impe- divit charilati non obedire : persuasio haec non est Cx eo qui vocavit vos ; modicum ſermentum totam massam corrumpit (Gal. v) ; et alibi : Ego confido in Domino, quod nihil alind sapiatis ; qui autem conturbat vos por- labit judicium quicumque es ille (Ibid.); et in $ubse- quenti ait : Utinam abscindantur qui vos conturbant (Ibid.) ! Et rursum admonens dicit ; Quod 8i invicem mordetis, et comeditis, videle ne ab invicem consumamini (Ibid.); et iterum : St spiritu vivimus, spiritu ef ambule- mus ; non efficiamur inanis glorie cupidi, invicem provo- cantes, invicem invidentes. Alter alterins onera portemus, el sic adimplebimus legem Christi (Ibid.); et alibi idem apostolus ait : Flecto genua mea ad Dominum Pa- trem Dowini nostri Jeu Chrigsti, ex quo omnis pater- nitqs in celis et in lerra nominalur, ut det vobis secun- dum diritias glorie 8u virtutem, corroburari per Spi- ritum ejus in interiorem hominem, habitare Christum per fidem in cordibus vesiris, in charitale radicati el ſundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis (Ephes. 11). Et post alia : Obsecro itaque vos ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis in rocatione qua vocati estis, cum omni humilitate et mansuetudine, cum vatientia supporiantes invicem in charitate , »vilicitt gervare unitalem gpiritus in vinculo pacis. Unum corvus ef wnus 8viritus, gicut vocali cis in + fides, unum baptisma, unus Deus e! Pater omnium, qui super omnia, el per omnia, et in omnibus nodis (Ephes. v). Et dum tales exhoriationes apostolicas habeamus, quis nos separabit a charitate, quz es in Christo Jesu Domino nostro ? Si enim cum huwilitale et fletu diligenter intendimus, consideramus et intel» ligimus quod ille sit insidiator noster, de quo dictum esl : (Quia adversarius vester diabolus, sicut leo rugiens circuit querens quem deroret (1 Pet. v); cui secundum ejusdem apestoli exhortationem, cum omni nos con- cordia et unilate in ſortitudine fidei resistere atque obviare necesse est. Exemplo enim omnes didicimus, charissimi ſratres ac filii, quanta mala quanlaque Nagella divisionem Ecclesie ſuerint subsecuta. Unde Bin ipsius misericordia , licet indigni, conſidimus, quia $i Eeclesiam $uam adunare alque pacificare coneess8erit, omnia a nobis yuz pro delictis nostris suscepimus flagella, celerius removentur, et unilas ac (irinitas pacis Eeclesiz pacem nobis et lempora- lem obtinet et #ternam Tantummodo rogamus, et obsecramus , et per di- vinum vos tremendumque Dei judicium obtesSlamur , ubj $ibi nullus hominum poterit argumentis vel excu- sationibus 8ubvenire ; ne ulterius per vos Dei divida- tur Ecclesia, $ed hereditaiem Domini communi pos- Sideamus el teneamus Studio. Que autem Sit ezus hereditas, ipsius verba quz ad discipulos dicla sunt audiamus : Pacem meam do vobig, pacem meam relin- quo vobis (doen. xav) ; et iterum : In hoc cognoscent C& omnes quia mei eztis discipuli, 8i dilectionem habueri- tis ad invicem (Joan. xn). 1dipsum autem , sicut ai Vas electionis, dicamus omnes, el non 8int in vobis schismata, simus aulem perſecii in eodem 8ensu ef in eadem scientia (1 Cor. 1), ut in sigum matris Ecclesie cougregati efliciauur unus grex, et unius Christi pastoris custodia ab omnibus externis inlernisque hoslis insidiis ejus protectione atque deſensione $Ser- vemur illesi. Haec autem ad vos direximus per fra- rem et coepiscopum nostrum Redemptum et Qued- vulideum abbatem monaslerii majoris basilice beali Petri apostoli, quos vestra dilectio et complacita Deo charilate $Suscipiat, et ad nos cum unilalis - veslra$ gaudio Sine mora reverti dimillat : qualenus cogno- Scenles dilectievem alque obedientiam charitalis D vesirze, cum sanclis angelis communiter atque Yera- citer dicere mereamur : Gloria in allizsimis Deo, et in lerra paz hominibus bone voluntalis (Luc. 11) EPISTULA IV | Olim VI} QUA EST SECUNDA AD EPISCOPOS ISTRIS. Dilectissimis ſrairibus Eliz vel aliis episcopis Ietrie Pelagius epi>copus. Dilectionis ves(re per eos quos direxisiis $CrIpIa SUB cepimus, relectisque his, gravi sumus mErure et4dolore perculsi; cum neque his que nos Yobis scripsimus respondistis, neque, ut fraternam decuerat charitae tem, fidei nostr:e 8atisfactione guscepla ad urjlaiem Keclesiz reveriendi obedientiam commodas4is; pos $Iremw nec eos aliter qui venerunmt dirigere pertuli- 741 PELACH PAPA II | 712 stis, nt apertissimam lucidissimamque satisſactionem A maverunt, nisi ut inviolabilis fidei definitio scrvare- se paterentur accipere : sed scripto nobis quasi ca- pitulare, vel interdictum potiuvs ostenderunt, nihil injunetum $ibi a yobis aliud asserentes, nisi ut vestire tantummodo essent portatores epistole. In qua ta- men nullam rationis satisſactionem quzsisse yos le- gitur, sed velut judicatum quid nobis expressisset, quod quam pravum sit, quam injustum , Patrumque regulis inimicum, si volueritis ad cognitionem veri- lalis accedere, splendidissime cum divino auxilio pot- estis addiscere. Unde nos cum propheta lacrymabi- liter convenit exclamare : Obmutui, et humiliatus sum, et zilui a bonis, et dolor cordis mei renovatus es! (Pal. xxxvin). Renovatus est dolor cordis nostri, quando diuturnz divisionis scandalum minime tanto tur. Nam ad eamdem 8ynodum confirmandam beatz recordationis predecessor nosler papa Leo scribens, inter alia Sic ait : « Ne ergo per malignos interpretes dubitabile videatur, utrum quz in 8ynodo Chalcedo- nensi per unanimitatem vestram de fide statuta $unt approbarim, bac ad omnes ſraires et coepiscopos nostros, qui przedicto concilio interſuerunt, scripta direxi, qunz gloriosissimus et clementissimus prin- ceps, $icut poposci, in nolitiam vestram miltere pro catholicz fidei amore dignabitur; ut et ſraterna uni- versitas et omnium fidelium corda cognoscunt , me non 80lum per ſratres qui vicem meam exsecuti sunt, sed etiam per probationem gestorum synodalium, propriam vobiscum munisse sententiam : in $0la vi- fivei ſulgore superatur, maxime quia pravorum ho- B delicet fidei causa , (quod sxpe dicendum) propter minum persuasione decepti, scripla nobis diversis infecta contagiis direxistis : et quod in epistolis Pa- trum quedam testimonia non incongrua solum , sed nec ad causam pertinentia tentaslis inserere; ita ut nec ordinem testimoniorum, qui in ipsis epistolis Patrum, servaretis, quippe ut quod scriptum nomine alterius ſuerat, alterius nominis titulo promeretur. In quo evidenter dictum vobis apostolicum constat aptari : Nescientes neque de quibus dicent neque de quibus affſirmant (I Tim. 1). Quod quidem non vesire malitiz vel calliditati credimus ascribendum, sed veneno hostis malignis- simi perspicimus exquisitum, qui zizania seminare per vasa ira vsque in finem szculi, in Dei Ecclesia non quiescit. Ex quo intelligimus, ſraternitatem G vestram epistolas, de quibus posnistis testimonia , non legisse; neque enim $i vobis eorum scriptura conslaret, illa quz apertissime pro ſidei tantummodo causa $sunt posita, aliis congruere fingeretis, propter quod ab errore divisionis, in quem falsis opinionibus incidistis, horlor et opto vos celerius revocari, et non (sicut scriptum est) jugum cum infidelibus ducere (IT Cor. wi), 8ed illi iterum jugo mansueta colla sub- miltere, de quo ipse Dominus dicit : Juqum enim meum $nave est, et onus meum leve ext (Matth. x1) : quod nullo modo poterit quis vel ferre vel discere, Nisi eidem jugo charitatis vinculis fuerit subjugatus, ipsi oneri per dilectionem quippe ut $piritali sar- cine mentes, humeros, viresque $ubdiderit. Sicut quam generale concilium, et ex przecepto Christia- nisSimorum principum, et ex Cconsensu apostolicz 8edis , placuit congregari. » | Huc usque verba $ancii Leonis. |] Sed ne forte animis vestris aliqua adhuc videatur quzs$1io aut dubiclas remanere, apertius quz ad Ma- ximum Antiochene Ecclesizz antistitem $cripseril pariler curavimus indicare. Post plurima itaque $ic ait : « Sj quid sane ab his fratribus, quos ad sanclam s8ynodum vice mea misi, przter id quod ad causam fidei pertinebat, gestum esse perhibetur, nullius erit ſirmilatis : quia ad hoc tantum ab apostolica sede directi sunt ut excisis heresibus, catholicaz es8ent lidei deſensores. Quidquid enim prater speciales causas Synodalium conciliorum ad examen episc0- pale deſertur, -polest dijudicandi habere rationem , » etc. Ecce, sicut superius dictum est, cognoscius , ſraires charissimi, nihil aliud sxpe ſatum prexdeces- SOorem nostrum , quam ea quz de fidei firmitale de- finita sunt, confirmasse, quod pene in omnibus epi- Slolis ejus, si volueritis, plenius poteslis cognoscere. Nam privalz causz, quz illic post definitionem fidei acte Sunt, non Solum minime confirmavit, sed et retractari atque dijudicari concessit. In encychiis vero (quod est episcopalium c«llectio litterarum, Cx quibus aliqua in scriptis vestris testimonia incongrue Similiter posuistis) uade mota sit causa, vel quid pie recordationis Leo imperator per universas provincias sSacerdotibus scripserit consulendo , aut qualiter ab namque animositas abscissionis intellectum facit per D ipsis responsa susceperit, nobis quoque tacentibus, Superbiam colligare, ita recuperalz charitatis humi- Jitas mentes in unilate fidei perseveranter ad cogni- tionem verilatis illuminat Propter quod przxsentium portatoribus quos ſra- ternitas vesira direxil, et ex Codicibus et ex antiquis polypticis [polyplichis] scrinii sanctze sedis apostoli- ex: relecta sunt aliqua, quibus evidenter apparel, nihil eorum que in vestra posuistis epistola causa rum capitulorum convenire ullatenus, aut verisi- militer coaptari. Ideoque necesse est vos omnes epistolas synodales s0llicite vigilanterque percurrere, ut evidentius agnoscatis, quia $ancti Patres murhil aijud Je Chalcedonensi synodo in $uis epistolis fir- eorum lectione valebitis plenius informari : ut nulla de cxtero in ves!ris cordibus maligne excogilatio pravitatis locum subreptionis inveniat. Nos enim propter prolixitalem hujus epistole ordinem CAusP ipsius declinavimus indicare. Nam $i cum $tudio charilatis, quz a nobis scribuntur, cum timore Do- mini $0llicite vigilanterque relegetis, facile senlielis quantum $it periculum-pro superſluis quesUonibus, et hreticorum deſensione capitulorum , tandiu ab universali Ecclesia Scgregari. Nolite ergo amore jactanti:e, que Superbiz Semper est proxima,' in obslinationis yitio perinanere, quan- do in die judicii nullus veslrum excusare sC valeat , 713 EPISTOLA ET DECRETA. 714 et neque Theodorus Mopsuestenus, neque Ib epi- A in Ecclesia non est : ad regnum pervenire non pot- stola, quz ab adversariis est prolala, ante tribunal lanti judicis vobis valeat Subvenire. Doctori itaque gentium pareamns , qui in prima ad Corinthios ept- $tola dicit : Af mulamini charismata meliora, et adhuc exrcellentiorem riam robis demonstro ( I Cor. x11 )). Que ergo majora sint, el a se demonstranda pro- mittat, ex ipsius voce audiamus intentius : Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum 8icult as s0nans, aut cymbalum tlinniens. Et si habuero prophetiam, et noverim omnia mysleria, et 8i habuero omnem fidem, ita ut montes transſeram, el 81 dis(ribuero in cibos pauperum omnes ſacultales meas, el 8i (radidero corpus meum ut ardeat, charitatem aulem non habuero, nihil mihi prodest (Ibid, x11); et iterum : Fides, 8pes, charitas, tria hec, major autem his charitas (Ibid.). Quam igitur ante Dominum poteritis habere ſiduciam, quando nullum scandalum generari vobis de fidei nostrae in- tegrilate cernentes, tlantis temporibus per superfluas questiones ab Ecclesia Dei. quz una esl, et a ſrater- na charilale vos dividi duratis. Uhi namque Sit ec- clesia constitula, licet ipsius Domini voce in sancto Evangelio sit apertum, quid tamen beatus Augustinus ejusdem dominice memor sentenliz definierit, au- diamus. In his namque, ait, esse Dei Ecclesjam con- Slilutam, qui sedibus apostolicis per $UuccesSionem presulum prasidere noscuntur. Et quicunque ab earumdem sedium se communione vel auctoritale Suspenderit, esse in schismate demonstratur. Et post alia. Positus ſoris, etiamsi pro Christi now.ine mor- tuus ſueris, inter membra Chrisli [non numeraberis}]. Patere pro Christo, hzrens corpori, pugna pro ca- pile, Sed et beatns Cyprianus egregius martyr in li- bro quem de unitatis nomine titulavit, inter alia $ic dicit : Exordium ab unitate proſiciscitur; et primatus Petro datur, ut una Christi Ecclesia et cathedra mon- slrelur : et pastores «unt omnes, TH grex unns ($- tenditur, qui ab apostol's unanimi consens$i0::e pasca- tur.-Et post pauca : Hanc Ecclesi:c unitatem qui non tenet, tenere se fidem credit? Qui cathedram Petri, per quam Ecclesia fundata est, deserit, et resistit, in Keclesia $e esse confidit? Item post alia : Ad pacis pra mium pervenire 104 possunl, quia pacem Domi- ni discordi:e ſurore ruperiunt, Ilem ex eodem libro sic ait : Ad $acrificium cum dissentivne venientes revocat ab altari, et jubet prius corncordare cum fratre, tunc cum pace redeuntes Domino munus offerre (Matth. v); quia nec ad Cain munera respexit Deus (Genes, 1v); neque enim hbabere Dominum pacatum poterat, qui cum ſratre pacem per zeli discordiam non habebat. Quam s$ibi igitur pacem promittunt inimici ſfratrum ? Qua sacrificia celebrare $e credunt 2muli sacerdotum ? Secum esse Christum cum collecti ſucrint opinantur, hi qui ex- tra Ecclesjam colliguntur ? Tales etiam $i occtsi in conſessjone nominis ſuerint, macula is nec $angui- ne abluitur. Inexpiabilis et gravis culpa discordie nec passione purgatur. Ess* martyr non polest, qui PaTRrkOL. LX XIL. erit, qui cam que regnatura est dereliquit. Et post alia : Cum Deo manere non possunt, qui esse in Ec- clesia Dei unanimiler noluerunt, ardeant licet flam- mis et ignibus traditi, vel objecti bestiis animas suas ponant : non erit illa fidei corona, sed pena perfidiee; nec religiosz virtutis exitus gloriosus, $ed despera- tionis interitus : occidi talis potest, coronari non pot- est. liem ejusdem : An esse $ibi cum Christo videtur, qui adversus $sacerdotes Christi ſacit? qui 8e a cleri cjus et plebis $socielate secernit? Arma ille contra Deum portat, contra Dei dispositionem repugnal : hostis altaris adversus $acriſicium Christi rebellis, pro fide perfidus; pro religione sacrilegus, inob- $equens $Servus, filius impius, ſrater inimicus, con- templis episcopis et Dei sacerdolibus derelictis, con- slituere audet aliud altare. lem cujus supra : Pejus schismatis crimen est, quam quod hi qui sacrifica- verunt, qui lamen in penitentia criminis constituti Domiuum plebis satisſactionibus deprecantur. Hic Ec- clesia qua'ritur et rogalur, illic Ecclesiz repugnalur. Hic potes1 nece-silas fuisse, illic voluntas tenetur in scelere. Hicquilapsus est, Sibi tantum nocuit, illic qui heresim vel schisma ſacere conatur, multos Secum trahbendo decepit. Hic animz unius est damnun, illic periculum plurimorum. Cerle se peccasse hic intelligit et plangit, ille tumens in peccato uo, et ipsis Sibi deli- clis placens, a matre filios segregal, Ovesa paslores0l- licital, Dei sacramenta disturbat, et cum lapsus $e- mel peccaverit, ille quulidie peccat. Postremo Ia- p>us marlyrium poslmodum Cconseculus polest regni promissa percipete : ille si extra Ecelesiam ſuerit occisus, ad Ecclesiz non polest premia pervenire. | hem qui supra : Quod si in Scripturis sanctis fre- quenter et ubique disciplina precipitur, et ſunda- mentum religionis a ſidei observ...ione ac limore pro- liciscitur, quid cupidius appetere, quid magis velle ac tenere nos convenit, quam ut radicibus ſortius lixis, et domiciliis nostris super peirz robuslz mole Solidatis, inconcussi ad procellas ac turbines sculi Stemus, ut ad Dei munera per divina precepla ve- nire possimus ? Et ideo hortamur dilectionem veslram , et obse- cramus, ut tam lerribilia Patrum testimonia cogno- scentes , nullo modo patiamini ulterius in divisione Ecelesiz persislere; Sed in viscera Sanclz2 matris Ca- tholice atque apostolice regredi tota mentis inten- tione celerale [eccelerate] : ut radicati in charitate unitatis atque ſundati dicere mereamur : Ecce quam bonum et quam jucundum, habilare ſraires in unum ( Pgal. cxxx1 ); veraciter exclamantes : Repletum ext gaudio 0s nostrum, et lingua nos(ra exuliatione (Psal. cxxy). Quibus breviore quidem Slylo, abundanti la- men charitate responsis , et de ſraternitat's ves mentibus, et de divine misericordize virtule conkidi- mus, vos Sanctz citius reſormari indubitanter Eccle- $iz:, Si 1amen pro nos1ris adhuc delictis aliquid iai- micus auimarum Yobis obstinationis (quod absit) aut 23 715 PELAGH PAPA N1/ 716 Jubictatis intulerit, secundum quod interloeutio no- A longo divisionis usu quanto ments frigore fraterni- stra gestorum apud nos habitorum 8uprema comple - clitur, et $icut excellentissimo domino filio nostro Smaragdo exarcho Italice supplicare curavimus, in- slruclas hue ad nos personas, quibus facitius redden- da recipiendaque $it ratio, miltere ſ-sti-ate, ut nulla deinceps consensus Veslri dubietas $upersit, aut tar- ditas, $i eis smisſactio plena reddatury. Vel si pro longinquitate locorum, vel temporum qualitate pave- seitis, illie Ravennz flat congregalio gacerdotum , quo nos etiam qui loco nostro inlersint, divinitate propitia, dirigemus, a quibus satisfactionem plenis- simam capiatis; ne amplius anime simplices divisze a 8ancla Ecclesia pro superfluis quzeslionibus tam longa obstinatione remaneant, nec per y0s, quos tas vestra torpuerit, que nec confricta recalescit. Quid igitur inter hzc faciam, nisi ut pro vobis ad lacrymas vertar? Quia enim leo rugiens circuit quze- rens quem devoret (I Petr, v), scio et vos stantes extra caulas ovium |devorandos]. Non demptis ſru- clibus palmites allendo, $sed absciss0s a radice vitis aspicio. Et gudantes vos operarios cerno, 8ed tamien laborare extra vineam non ignoro. Ecce urgente fine, cuncla vaslantur, ad Solitudinem terra redigitur, at- que (ut ita diterim) procella diluvii mundunn $ubruit, el veslra ſraternitas arcam ſugit, Cum Jeremia di- cam : (Quis dabit capiti meo aquam et oculis meis ſon- tem lacrymarum (der. 1x) : et rursum : Deducant oculi nos!ri lacrymas, et palpebre noslre defluant aquis dominici gregis decet esse jastores, oOves a $-ptis B (Ibid.); dicain cum illo jterum : Plorabo et requie= ecelesiastiscis evagantes rapacis lupi dentibus con- gumanlur. EPISTOLA VY [Otim VIT}, QUA EST TERTIA AD ELIAM ET EPISCOPOS ISTRIE. Hujus epistolce meminit beatus Gregorius lib. 11, epist. 56, ad episcopos Hibernie, quam librum appellal, Eam ab eodem beato Gregorio, cum adhuc ezzet dia- conus, scriplam ſuisze nomine Pelagii pape, testatur Paulus Warnefridus lib. m1 de Gestis Langobardo- rum, cap. 10, al. 20. Dilectissimis fratribus, Elie, vel universis epi- 8copis in Istrie partibus constitutis, Pelagius epi- Scopus. L. Virtutum mater charitas (1 Cor. xm), que Re- demptoris sui lucris serviens, que nunquam ea que 81a Sunt quzrit, desiderio anhelanti me impulit du- dum fraternitati vestre plena dulcedinis scripta transmwiltere , quz disjuncla diu possint $w0 corport Christi membra sociarc. In quibus plus precibus quam monitis loquens, afffectu quo valui , exhortari curavi, ut quos aptos discutiende rationi previderit, huc Dilectio vestra dirigeret, quatenus in trium Ccapi- tulorum negotio, vel quzque aperta $unt cogno- scerent, vel quzque forsan obseura viderentur, bac eis collatio paciliee intentionis aperiret : tandem Di- lectionis vesire Scripta Suscepi , que non rationis causas quererent, sed deliberata apud vos judicii Sententia imperarent. Hoc autem quod vos audere de ve«tra $Sapientia video, fateor, dolens miror; et quidem per epistolas exempla, ut puto, ostendi hu- militatis, amoris specimen prebui. Sed dum nihil apud vos reperi admonitionis mee verba proficere, ſlens gemensque cum propheta cogor exclamare : Curavimus Babylonem, et non ext sanata (Jer. 11). Ignem quantum valui charitalis accendi, et tantz SCiSSioNiS exurere Fubiginem volui; 8d impletam prophetz $senlentiam peccalis exigentibus inveni, qui ait : Frustra conflavit conflator, scorie@ ejus non unt conumple (Jer. vi). Nulla in rescripiis lamma cha- ritatis aspicitur, nullam vel post exemplum dulcedi- nem redolent in cunclis Suis sermonibus, nibil quod ad pacem perveniat, sonat. Pensate, quzso, hoc (quod dicere nisi Ssinguliu inlerrumpente non Yaleso) scam, Quia enim quietem cuncordie in vestro corde non invenio, ſess2 menti lacrymas sterno, Quz enim mei $8piritus requies esse polesl, $i ab occulto hoste inflietum vulnus mederi non potest? Kece in cunctis mundi partibus sancta et universalis Ecclesia unitatis SuZ radiis ſulget, sed tlamen adlhnc umbram vestre divisi9' is $su-linet. Ubique in lidei stalu perdural; sed gaudere eam de $ua Salute prohibet vulnus, quod de veslra abscissione Loleral. Neque enim $2num Ca- put brachiis marentibus gaudel; nec $e quasi inco- lame esse pectus |xlalur, cum Subjeciorum viscerum doloribus tangitur ; tola nammue corporis compage afticitur, si pars ejas vel extrema laceratur, Quidquid ergo est quod aliam pati sentit, in se harmonia Ci:a- rilatis allrahit, Paulo alleslante, qui ail: Et si quid palitur unum membrum, compatliuntur cetera membra (I Cor. x1). Nos itaque $wmnus, qui vestro dojore transſigimur, nos qui vestris scissionibus $ecamur, Tanto igitur damnis vesris festina debemus cons0- latione Succurrere, quanto ea per charitatem cogimur ut nostra sentire. Nam elsi diſſerre ſorsitan volumus, Superne increpaltionis voce terremur, que ignaves paslores increpans dicit : Quod fractum erat, non ak ligaslis, el quod abjectum non reduxislis, et quod prr- ditum non quasislis, Si difſerre yolumus, indiscrele iuventionis increpamur, qua per prophetam Dominus dicit : Numquid resina non es in Galaad , aut medicus non es ibi? (Quare ergo non es! obducta cicatriz filidt populi mei (Ezch. xxx1v)! Quid enim per resinam, quz ſomentum ignis est, quz et in ornamentum Jomus marmora dissipala conjungit, nisi charilas designaltur? uz ct in amore corda guccendit, et ut Sanctam Ecclesiam unitalis ornamento componat, - discordes hominum menles per pacis in 8e sludium ligat? Quid per Galaad, qua acervus testlimonii i0- terprelalur, nisi in Seripturz $acre allitudinem i':- numera $Sententiarum densitas dicit? Quid per me | vocabulum, nisi unusquisque pra icator? Quid per non obductam filize cicatricem, nisi culpa plebis ale Dei oculos nuda monstratur? Resina ergo in Galaad defuisse convincitur, si pro oslendenda veritale, cum Lanta adsint Scripture sacr2 leslimouia, ass0ciando vos Sanctz Ecclesiz, nequaquam digue ardoris cla- 747 EPISTOLA ET DECRETA. 718 ritas exhibetur; et yelut absente medico cicalrix non A digti : nikil prorsus de bene com positis reetracielur, obqucitur, si exhortatione ces$ante, tanl# $Cissionis culpa nullo velamine subsequentis pacis operitur. Sed jam tempus est, ipsa nos $SuSceptionum yestrarum vulnera lapgere, eisque auctore Deo medicamina pa- lefactz veritalis adbibere. [l. Per ea quz pi niemoriz Justigiani prigcipis 1em- poribus acta sunt, ſraternitas vyestra su$picatur, 8a - _ clam Chalcedonensem synodum ſuisse cop vulsam. Sed absit hoc a Christiano opere, a Christiana cogitatione, Jn ipsa quippe Niczeys, Conslantinopolitana, ac prima $ynodus Epbesina firmata est; et quisquis !Nam par- tem aliqua convellere nijlitur, illas nimirum ſunditus, quz per hanc ſirmalz $unt, destruere conalur. Cui $USPicioni in SCriplis vestris ex gancli predece>sorig Ultimum vero a vobis ponitur teia humiliter in ejus auctore veneratur? Non enim mutalio Sen - tenliz, sed inconslantia sen>us in culpa est. Quando ergo ad cognitionem recti, intentio incommutabilis permaneat, quid obstat, $i ignorantiam suam dese- rens, verba permutet? De ipso quoque auctore om- nium Deo Scriptura attestante cognoscimus, quia dum consilium non manet [Forsan mulat], s:pe Sententiam mutat; neque enim inopinatys ei pro- ventus accesseral, cum de eo quem ipse ungi preece- perat, dicebat : Penitet me Saulem unzisse regem in Israel (1 Reg. xv). Hoc quippe se facturum etiam lunc prescivit, cum eum quasi approbando pretu'it; nec ad pevitentiam quasi inopinatus dolor accessit, Se: tamen pEenitere $e insinual, quia non mulato cousilio, ea gquz dudum dixerat de illo verba per- Wulat. IX. In his autem testimoniis que ex epislolis Leonis pradecessoris nostri posuistis , premisistis C litigiosis opinionibus fingitur, $ed divinis altestatio- nibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere non debemus. ) Ecce mirabilis pradicator et scissionem Ecclesiz propler hominem vetal, et si qua perversa deprehendat, eum quem publice de- ſendebat Czcilianum, $e etiam post mortem anathe- matizare non abnegal, quia videlicet tunc viventibus vere consulatur, cum culpa in fide perpetrala nec morte interveniente laxetur. Si vero hoc faciendam, dicere ſortasse presumimus, hoc procul dubio faci- mus, quod fieri vetamus. Theodorum quippe mor- luum Sancla synodus prima Ephesina damnavit (Act. v1). Nam cum ab ejus discipulis'dictatum ab illo sym- bolum eadem $synodo ſuisset prolatum, illico illic a Sanctis Patribus cum auctore damnatum est. Et qui- dem ipsi sancti Patres in eadem $ynodo residentes ad Dominum jam recepti sunt, postquam Theodorum damnavere : et $i damnari mortuum non debuisse dicimus, procul dubio mortuos accusamus, ct jnucipi- mus commiltere, quod nilimur prohibere, Sed cur diu et quz noslis loquimur ? Ejusdem Theodori ex libris il/ius dicta replicemus. Et $i Jesum (a) Domi- nun ac Deum nostrum, qui post mortem vivere, imo quia vivere creditur, post moxteni Theodorus post- po>ita dubitatione damnavit; neque enim nostra fides patitur ut qui tot blasphemiis Redemptori nostro hostis exslitit, a vobis ullerins defendatur. Ipse quippe contta Apollinarem in libro tertio loquens ait (Sup. coll. 4) : ; D X. « Quomodo igitur tu, cui super omnes maxime decet mentium regimen, illum qui ex Virgine natus est, Deum e>se, et ex Deo consubstantialem Patri exislimari dicis, nisi forte sancto Spiritui illius crea- tionem impulare non jubes ? Sed quis est Deus, et ex Deo, et copsubslantialis Patri? Is idem qui ex Virgine natus eral, ) 0 mirandum ! ) et qui per Spi- ritum Sanctum secundum divinas Scripturas plasma- tus est, et conic tionem in muliebri accepit ventre ? luerat ſorsitan, quia mox quam plasmatns est, et ut lemplum Dei essel accepit : non tamen existimanduin nobis est Deuw de Virgine natum esse. » Et pos: pPauca : « Nec secundum tuam vyocem pronuntiandum (a) Locus corruptus. Forte, inspiciamus, si Jesum, Harp. 725 EPISTOLA ET DECKETA. est, ominino ex Virgine natuim Deum evse, et ex Deo, A Deum dicens (non enim resurrectionis sCientia doce- consubstantialem Pairi. + Et post pauca : « $i jigitur cum carne eum natun es8e dicunt, quod autem natum est, Deus et ex Deo, et consubstantialis Patri est, necess8 est et hoc carnem dicere, quod si non hoc caro est, quoniam nec Neus, nec ex eo, nec con- substantialis Palri, 8ed ex 8emine David, et consub- $tantialis ei cvjus semen est, non id quod natum est ex Virgine, Deus, et ex Deo, et consubstantialis Patri. » Et post pauca : « Non Deus Verbum ex Maria na- tus est, natus autem est ex Maria, qui ex semine est David ; non Neus Verbum ex muliere natus est, » Et jiterum : « Qubd edictum est enim Ducebatur a Spi- ritu (Watth. iv), aperte hoe signiticat, quod ab eo bat et Deum esse cum qui 8urrexit ), 8ed quasi pro \miraculo facto Deum collaudai. » Ejasdem Theodori ex commento quod ext in Actus apostelorum libro primo : « Nile autem dixit, oportere peenitentiam agentes evs pro crucis in iniquitate, et agnoscentes Salvatorem et Dominum, et omn'um auctorem bono- rum Jesum Christum, quoniam per ista pervenit et as8umptus esl divina natura, in | ipeum| Spirituquidem lidem 8uscipere, et ejus discipulos fieri ante omnia ad baptisma accedentes, quod et ipse tradidit nohis, reformalionem quidem habens inspirationis [pr ſor- mationem q. h. sperationis| futurorum, in nomine autem celebrandum Patris et Filii et sancti Spiritus, Hoe enim quod est: Et baptizetur unusquizque in regebatur, ab eo ad voluntatem [virtutem] proposi- B nomine Jesu Chrizu (Act. n), non hoe dicit, ut voca- torum conſortabatur; ab eo ad hxc que oportebat ducebatur, ab eo quod decebat docebatur, ab co cogi- tationibus roborabatur, ut ad tantum cert:imen suſlice- ret, Sicut et beatus Paulus dicit : Quicunque enim Spiritu Nei aquntur, hi sunt filii Dei (Rom. vin). » Idem enjus $upra : « Dicant igitur nobis omnium 8apientissimi, si pro 8ensu Domino Jesn Christo qui est 8ecundum carnem, divinitas ſacta essel, sicut di- cunt, quid $ancti Spiritns cooperatione ad h#c Chri- $tus indigebat ? Nec enim unigeniti divinitas Spiritu indigebat ad jusiificationem ; Spiritu indigebat ad vincendum diabolum, Spiritu indigebat ad operanda miracula ; Spiritu indigebat ut doceretur ea que de- cehat peragere ; Spiritn indigebat ut immaculatas appareret. » Et post pauca : « Ac $i dicat Jesus : Ego quidem, quem videtis, nihil quidem facere possam $ecundum meam naturam, cum homo sim, operor autem, quia in me manens Pater omnina ſacit (Joan. x1v). Quoniam enim et eqo in Patre, et Pater in me (Ibid.), Dens utem Verhum unigenitns Dei in me est, certum est quod et Pater cum ips0 in me maret, et opera facit. Et non est mirandum de Christo hc existimarij, cum evidenter ipse de cxteris hominibus dicat : Qui dili- qit me, meum rerbum observet : et Pater diliget enum, et ad eum veniemus, et mansionem apnd ipsum ſacie- mus (Ibid.). » Et iterum : « Sciebat 8abtiliter, it n0- tam quidem faceret gentibus pietatem, paleretnr autem laboramtium infirmitates, et 8ic ad effecton $vam voluntalem educeret : et justificabatur inde, et immaculatus ostendebatur, sive reparationeſpejorum |, sive custodia melioram, give etfam pavlatim ad me- liora profectibns. » Et post pauca ejasdem Theodort ex commento ynodi lides ac reveren- tia dissipatur. Hazc quippe ait, quod in ea Cyrillus premiorum medicamine Sapientum oculos exc2eca- vit. Quid ergo illic de verilate certum dicitur, ubi ipsa veritas Sacerdviibus vendila esse perhibewr ? Sed quis hoc dicere, quis hoc consenliat palienter audire ? Re- probetur ergo una epistula mentiens, ne ulraque San- rant, finila testali Sunt. Unde et in causis post specia- libus, nudis tantuminodo verbis loquuntur, atque Ea quz decernentes dixerant, nulla supposila Subscrip- tione firmaverunt. Que [Forsax Qui| revereudissimi episcopi ita in actione sexla omnia qur de fide agenda ſuerant, coguoscebant ; ut, sirut illic scriptum es!, clamarent : Supplicamus, dimilte nos, pie intpera- tor, dimilte nos. (Quodque non pro fide, sed pro spaciatibus causis detenti sunt, principali itlic r-$ponsione monstratur, cum dicitur : Sacratis-t- mus et piissimus dominus noster Marcianus Au- guslus ad Sanclam synodum dixit : LabvurasUs (a) Legendum omnino [be, cujus sunt verba quz mox afferuntur snp. coll. 6 735 EPISTOL AZ ET DECRETA. 734 multo spatio ſatigationem perpessi : $uslinet autem A vero et apud eosdem episcopos qui In Chaleedone tres aut quatuor dies adhuc, et preventibus magui- ficentissimis judicibus nosris , sipgula quaecunque vuliis movere, compelens adepturi solatium | Al., auxi- liam}. ) Qui igitur ad Singula quzque vellent motura relenti sunt, licel | Forsan liquet} quia pequaquam ultra actionis sextz terminum pro fidei causa reslite- run [remanserunt]. | Sed cur de his extensa ratione agimus, qui tanla pre decessoris noSiri beati Leonis auctorilate fulci- mur ? Ipse namque, Sicut mulla- superius epislola- rum ejus atteslatione docuimus, gesia mulliplicia eausarum $pecialium reprobamlo, aucioritatem $ynodi in s0la fidei delinitione consirinxit. Hinc est enim, quod peracia synedo eunclas nobis Suspicionum Ne- bulas lergens, aperte ad Maximum Antiochenz $edis B anlislitem $eribit, dicens ( Epist. 62) : Si quid sane ab his ſrairibus, quos ad sanclam synodum vice mea misi , preter id quod ad causam fidei pertine- bat , ges|um esse perhibetur, nullus erit penitus lir- mitatis, quia ad hoc tantum ab aposlolica sede sunt directi, ut excisis heresibus , catholieaz essent fidei deſensores. Quidquid enim preter speciales caugas synedalium conciliorum ad examen episcopale de- ſeriur, potest aliquam dijudicand: babere rationem. (Sed 8olent nonnulli dicere, hc eum pro Analolii Conslantinopolitane urbis episcopi presumplione dixisse : qui $i et res geslas, el ea que nunc protu- limus epistol:e verba considerant , Suspicari protinus ſalsa cessant. Namque cum pradictus Conslantinopo- litane urbis episcopus- novum aliquid conaretur ar- ripere, constat illic ei legatos $edis apostolicze cum Summa auctor:latis libertate restitisse (Act, xv1). Quod et ſactum in synodo legitur, et ejusdem $synodi ad preſaium predecessorem nostrum epicuntur, Sed lantummodo definitionem expogitam al» illo 8ancto concilio ab eo delatam inspexi.) At les/ante ergo Alypio episcopo perdocemur, quia prezler causam lidei nihil de 8ynodo in veneratione Thalassius tenvit qui illie et pracier causam fidei episcoporum negoliis privatis interfuit. $i igitur in actione sexla proſessio lidei consummatur, moxque canonum regula figitur ; $i beatus Leo negoliis, que illic privale mola $unt, contradicit; si hoc quod ul tra ſidem ges|um esl, nec is qui ſecit Thalassius tenuit : cur n0s hereticam epistolam retractas$se re- prehendimur, qui bac in re cunctorum nos praece- dentium auctoritate roboramur ? Et quamvis ab ea- dem epistola alienum $e Ibas respondeat ; quamvis quia approbata sit, aut diſficulter, at nullatenns demonstretur, licenter tamen unusquisque eam re- prehenderel, etiamsi episcopi in eodem concilio re- Sidentes 8uis il'am $ubscriptionibus approbassent; quia postquam, beato Leone scribente, jus reira- clandi et dijudicandi conceditur, etiam $i qua es$e polerat eorum qui interſuerant in privatis negoliis auctoritas, vacuaiur. XX. Discuss0 jtaque Secundo capitulo, tertium 8u- perest, quod tan'o debemus in brevitale constrin- gere, quan'y et yos nobis hc in re non credimus resvitare. Neque enim Theodoreti omnia scripta damnamus, $sed 89la que conira dnodecim Cyrilli capitula, sola que conira rectam fidem aliquando 8cripsisse Mmonstratur ; quz tamen et ipse damnasse cognoscitur, qui in gancta Chalcedonensi synodo vera conſessus inveuitur, Nam quomodo post erro- rem recte $apiat, et ea qua prius scripscrat , et ea quz in Chalcedonensi synodo ab illo sunt gesla, ma- niſestant. Ipse namque Nestorio scribens, ait ( Col- flat. 5): « In his quz in tnam Venerationem injuste atque inique prolata 8unt, nec $i Mili quis ulram- que manum absciderit , polero prebere cConSEnSUMm, » Aemerio [ Al. Himerio | quoque Niconediz episcopo scribens, ait ( Epist. 71 synod.) ; «Damnationi vene- randi et $an: lissimi episcopi Nestorii que facie dici- tur, non debemus prebere consensum.» (Ad Alexan- drum quoque Hierapolitanum episcopum scribens, ait : « Et ante luz Sanclilati predixi, quasi dominl 735 PELAGH PAPA£& If 736 mei venerabilis et sanclissimi episcopi Nestorii ſue- A nibus ſruebatur. » ( Et post alia: « Jens Chris/us, rit dogma damnatum , nec ego cum his qui ſaciunt communicabo.») Ad Alexandrum vero Syrize Palr- stinorum presulem scribens (a), nit : «Existimo pre omnibus maxime $:3tisſactum esse domino meo $an- clissimo ac venerando Joanni episcopo, quod nulla- tenus acquiescam in damnatione domini mei sanctis- Simi et venerandi Nestorii episcopi prebere consen- Sum, que in Tharso et in Epheso ſacta est. » ( Qui postmodum tamen cum resis{entium certamine a 8ancto Chalcedonensi concilio admissns, aperte ana- thema in Nestorium protulit ; seque orthodoxum, ipso heretico reprobato, monstravit. Dudum namque gancle Ecclesize diversa $enliens, ct contra brati Cyrilli ducdecim capitula scribens, ait ( In 5 part. concil. Ephes. ad 5 anathem.) : « Sanctam Virginem Gcoroxov, id est, Dei genitricem vocamus, non quod Deum peperit per naturam [natura], 82d quod homi- nem ediderit corjunctum Deo, quem ipse forma- vit.z ) Et post panca : « Si naturalis conjunctio ſacta est ſorm Dei et forme servi, invenietur legislator necessilatibus Jegis serviens. » ( Et rursum [Ad ana- them. 5] : cNomine communicationis nitentes, ut unum quidem Filium adoramus, et eum qui assumpsit, ct eum qui as$umptus est ; differentiam tamen cogno- scimns naturzrum. Theophoron autem dicere portans rel dominum indutus hominem Christum | 0:036p0y id est, deiferum hominem dicere, ut a multis ], ut a mulltis-$anctis patribus dictum es! . non recusa - mus. » Et posl alia | Ad anathem. 10] : «Considerate, inquit, apos!olum et ponlificem confes5ionis nostre Jesum ſideiem ei qui ſecit illum | Hebr. 11], $icut et Moyses in omni domo $12. Facturam autem eum quis esse dixer.t recia sentiens, increatum et cum Patre coxternum ct addam, verum [Deum Verbum|? sed eum qui est ex semine David, qui liber ab omni peccato pontiſex noster ſuit, et viclimam ipse $e pro nobis obtulit Deo, habens in $se ceric Dei Verbum adunatum $ibi, inseparabiliterque conjunctum.») Et rursum , v1 cum quasi ostenderet ad divinitatem per incrementa crevisce, in eodem opere $ubjungit, di- cens : « Ait angelus Virgini : Spiritus sancins 8uper- veniet in le, ef ririus Altissimi obumbrabit tibt : 14e0- que quod nascetur ex te 8anclum , vocabitur Filius Dei (Luc. 1). Considerate bic etiam, quia cuncla hu- manitus dicuntur : Erit, inquit, magnus, non dixit, est ; el filius Altissimi vocabitur, non dixit vocatur, et dabit ei Dominus 8edem David Patris sui, non dixit, habet, sed dabit ei Dominns; et regnabil, non dixit, regnat ; et super quos? super domum Ja- cob ; non dixit, super angelos et archangelos.» Rur- «um in eodem libro secundo ait.: « Jesus autem ple- nus Spiritu sanclo regressns est a Jordane ( Luc, 1v, 1). Et iterum : Regress8us est Jeus in virtute Spiritus in Galileam ( Ibid., 14) : non Dei Verbum coopera- tione vel auxilio eguisse Spirilas $ancti arhitreris, ed visibile templum variis sancti Spiritus donatio- (a) Ext epistola 66 Synodici Casinensis a Baluzio editi. At Alexander Hierapolitanus in Syria Euphra- inquit, heri et hodie , ipse et in arcula. Quomodo igi- tur, sapientissimi , debemus advertere-, quomodo idem ipse heri et hodie et in szxenla, et temporaliter et Pternns, et in tempore et s8vper tempora-: nam $i -ternus est, lemporalis non est, et si in tempore est,, Super tempus non est. » Et rursum in Domino Deo nostro Jesu Christo deitatis et humanitatis quasi unitalem astruens, ait : « Naturas discernimus Dei Verhi ; naturam integram dicimus , et personam ging dubitatione perſectam ; nec enim $ine persona fas est as8everare $ubstantiam : perſectam quoque huma- nam naturam cum $ua persona $imiliter confitemur, Cum vero ad conjunctionem respicimus, tune de- mum unam personam merito nuncupamus. » ) Quis B hzc, ſratres charissimi, plena omni impietate non C videat? A quibus tamen constal, quod $e pogt- modum ipse correxit, qui in sancta Chalcedonensi s8ynodo Nestorium anathematizare consensit. Quis non videat quanta temeritale plenum sit. Theodo- reti $scripta superbiendo defendere que eumdem ipsum -onstat, recta post profitendo , damnasse ! Deum vero ejus et personam recipimus , et ea que dudum latuerant prav: scripture probamus [| Forsan prava scripta reprobamus], in nullo a sanctz 8ynodi actione deviamns : quia Sola ejus heretica scripta respuentes , et cum synodo adhuc Nestorium insequi- mur, et cum synodo Theodoretum proſitentem recta veneramur (Sup. coll. 4), Alia vero scripta illius non s0Jum recipimus, Sed eis etiam contra adversarios utimur. Nam cum Theodorus Canticum canticorum vellet exponere, et non ad commenta, sed potius ad deliramenta laboraret, per hunc librum Athio- piss# regin:e blanditum ſuisse, proſessus est, quod Theodoretus reprehendens, nomen quidem ejusdem Theodori supprimit, $sed tamen vesaniam pateſecit. Ejusdem namque libri commenta conscribens, ait (In proem.) : Audio plures Canticum canticorum de- trahenles, et non credentes spiritatem esse librum, ſabulas autem quasdam aniculares per vesaniam texentes componere, et presumere, dicentes quia sapiens Salomon ad seipsum et filiam Pharaonis hunc librum conscripsit. Quomodo ergo nulla Scripta ejusdem Theodoreti recipimus , qui illum etiam contra Theodorum , assertorem veritatis invenimus? D fic ad scripta veslra respondemus. XX1. Sed opportunum valde judicamus, ut ea que Sine SCripto a responsalibus ves1ris audivimus, bre- viter verba replicemus. Dixerunt enim Theodorum a Joanne Antiochenz urbis episcopo mira per epi- Stolam attestatione laudatum , quod verum nos nullo modo credimus. Si tamen et tale aliquid fortasse reperitur, plus ſidei prime Ephesinz synodo . plus Cyrilli libris, plus Hesychii, quam aliis quze 1n0- tescere nunc u$que nequiverunt epislolis commoda- mus. Debemus tamen accedere, etiam concedentes aliquid dicere. Ita ergo ut responsales veslri as5&- tesia episcopus ſuit, non in Palzestina. Error for- tasse librarii. Harp, 757 EPISTOLA ET DECRETA, 738 runt es8e Sentiamus. Vos scitis, fratres dilectissimi, A miltimur, vigilanti cura perpendite, quia illam quod res quz dubietati subjacet' in partem semper est interpretanda meliorem. Quid itaque ohstat, $i dum de ejus errore occultum adhuc et dubium ſuit , ab uno Patre laudatus est; et innotescente post per- lidia, pene omnium magnorum Patrum sententiis velut immanis bestia quasi crebrescentibus jaculis est conſossus ? An non et malos a bonis aliquand» laudatos novimus, nec tamen eisdem laudibus de- ſensos ? Quid namque in hzresiarchis Origene dete- rius, et quid in historiographis inveniri Ensebio ho- norabilius potest ? Et quis nostrum nesciat in |.bris Suis quantis Origenem Eusebius praxconiis attollat ? Sed quia Sancla Ecclesia Suorum fidelium corda be- nignius, quam verba districtius pensat ; et plus in herelicis sensum proprium, quam Leslatio Euzebii absvlvere potuit, nec rursum Eusebium laudati Ori- genis culpa damnavit. An non et Gregorius Ny>$P urbis episcopus cum Canticum canticorum exponit, magnis Origenem laudibus praefert? An non et Hie- ronymus nostre Ecclesize presbyter, et singularis Hebrezi sermonis interpres, tanto ergs Origenem fa- vore intenditur, nt pene discipulus ejus esse videa- tur? Sed quia plus causa quam verba pensanda $unt, nec i-lis $ua benignitas nocuit, nec illum a reatu proprio ſavor alien atteslationis excusavil. XXII. Cogor post har, fratres charissimi, dolens cum Paulo dicere : Testimonium perhibeo vodis quod aemulationem Dei habetis, sed non secundum $scientiam (Rom. x) : cujus erga nnitatem sanel ecclesiz dum viscera Charilatis a$picio, discordes vos intolerabilius ingemisco. Pensale, quzsS0, quo ardore $anctz unj- tatis anhelabat cum Philippensibus diceret : Si qua consolatio in Christo, 8i quod s0latium charitatis, i qua 80cietatis 8pes, $i qua viscera el migerationes , im- plete gaudium meum, ut idem 8apientes , eamdem cha- ritatem habentes , unanimes , idipsum sentientes (Phi- lipp. n). Qui igitur unanimitatem locuturus, t»t et lales inquisitiones Premisit, quantum esSet hujus virtutis meritum, non explendo, $ed inquirendo monstravit. At contra quam sit malum discordi:r, loquens Corinthiis ostendit. Ait enim : Stqnificatum es! mihi de vobis, fraires mei, ab his qui sunt Chloes, quia contentiones sunt inter ros : hoc autem dico, quod unusquisque ves!rum dicit, ego sum Pauli, ego autem Apollo, eqo vero Cepha, eqo autem Christi (1 Cor. m). Quod cum quanta animadversione loquatur, agno- scimus, $i Subjuncle increpationis verba pensamus. Ait enim : Divigus est Christus ? nunquid Paulus cru- cifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizaii esis (Ibid.) ? Considerate igitur, ſraires mei, et dum Deo adhuc expectante, omni incerto vitze fine per- " Hl;yc est illa epistola Pelagii, qua Pelagius, tesle sancto Gregorio, synodi ConStantinopolitanez omnia Acta, prelerquam absolutionem Gregorii Antiochenii episcopi, cassavit et reprobavit : prieripue vero ilud decretum quo Joannes Constantinopolitanus episCo- pus nomen @cumenici $ibi arroganter usvurpaverat. Qua Ge re vide que infra dicam in notis allegatze sy- nodi Constantinopolitane, Ridiculum e-tL quod ex scissionem $ancle Ecclesix pro Theodoro facere Fraternitas yeslra noun meluat, quam pro 8e vel pro- fiteri Paulus exparit. Cur non ad memoriam pro uni- lale servanda beati Augustini dictum reducitur (Au- quat., lib. de unico Baptis.) ? qui dum de unico ba- plismate loqueretur, idcirco Cyprianum martyrem, qui de iterando baptismate scripserat, defunctum perhibuit, quia licet paryum quid senserit, nunquam lamen $e a totius Ecclesiz communione $uspendit. Sic igitur permanere in $anctitale servante constal, fraires dilectissimi, quia dum vos ab ecclesiz uni- late di-jungitis, omne virtutis meritum perdidislis, etiam $i recle teneatis, Scriptum quippe est : Pacem sequimini cum omnibus et ganctimoniam, 8ine qua B nemo videbit Dominum (Hebr. x1). XXII. Multa locuti sumus, quia et ad multa ratio- cinando respondimus. Et cum testimonia ex patrum dictis innumera $uppeterent, perpauca posuimus : videlicet cupientes ut scripta nostra in causis Singu- lis narratio breviata $uccingeret, ne ſortasse txdium legenti generarent. Unum tamen quod jam $uperius diximus, non txdet $i etiam crebro replicemus : Quia fidem $anct:e. Chaleedonensis synodi illibatam per o11nia Deo auctore servamus, ejusque definitio- nes, sicut Ephesinz prime, Constantinopolitanz, ac Nicenz synodi irretractabiles nunc usque lenuimus, vel morte proposita irretractabiles custodimus. Ve- Slra igitur Dileetio» communionem fidelium ortho- doxorum fratrum noa ſugiat, ne prz$*ntis voreis no- str:r adjutorium $i audire neglexerit, contra $e in teshmonium vertat. Nos autem ad Dominum post verba recurrimus , eumque quantum possumus fleti- bus cxoramus, ut hoe quod vobis ad sequendam con- cordiam a nobis dicitur, ipse in vestris mentibus manu intim# in$pirationis operetur. EPISTOLA VI * | Olim VIII], AD JOANNEM EPISCOUPUM CONSTANTINOPOLITANUM (a). Eum arquit, qui universalis episcopi nomen 8ibi rin- dicabat, qua de causa generalem synodum convocaveral., Dilectissimis fratribus universis episcopis, qui il- licita vocatione Joannis Constanlinopolitani episcopi ad $ynodum Constanlinopolim convenerunt, Pelagius. Maniſe>to (sicut optavimus) per gratiam Dei[S. Leo. epist. 53 | lumine evangelicz verilalis, ab universali Eeclesia, perniciosis8imi erroris nocte depulsa, inef- fabiliter gaudemus in Domino : 8ed non modico cou- lrislamur merore, quia ea quz olim calcala ſuerant, el ſunditus damnala, nec unquam fieri debuerant, redivivis radicibus germinant atque pullulant. Et quoniam multa , quz penitulinem pos8unt generare hac epistola novantes hrretici primatum Ecclesiz impuguent, com hine potius undecim validissima ar- gumenta Ccoiligi posSint, quibus Romani ponlilicis primatus lirmissime corroboratur. Vide Baron. ann. 87, num. 7 et 15, 15 et 15. Sev. Bis. (a) Neque hanc a $ubdolis Isidori mercibus fas est 8ejungere. Vera enim periit, in cujus locum hec conficta ext , ut Stylus aliaque docent. 739 PELAGH PAPA U 740 [1dem epigt. 47], proveniunt, necesse est ea cassare A errorem $uum cito correxerit, a nobis excommuni- que contra- ordinem et omnem auctoritatem ſacta es8e noscuntur, Unde, ſratres, rejecta penitus auda- eia, que contra apostolicam sedem et contra ips2m Domini Salvatoris vocem, qua dicium est: T'u 6s Pe- lrus, et super hanc petram edificabo Ecclesiam meam, (Maith. xvi), sumpta est dispulandi contra Domini precepla, vana errantium corda conquiescant, nec liceat defendi ( Ibid. ), qued non liceat agere | licet agi]. Relatum est ergo»ad apostolicam sedem, Joan- nem Conslantinopolitanum episcopum universalvm 8 $ubscribere | scribere], vosque ex hac sua pre- Sumptjione ad 8ynodum convocare | conyocasse| ge- neralem, cum generalium $ynodorum convocandi auciorilas apostolice $edi beati Peri singulari pri- vilegio $it tradita, et nulla unquam s8ynodus rata le- gatur qu? apostolica auctoritale nog ſuerit ſulla. Quapropt-r, quidquid in pre4icto-vesiro conventiculo ( quia synodus taliter presumpla ese non potult ) Slatuistis, ex auctoritale sancli Peiri apostolorum principis, et Domini Salvatoris voce, qua beato Prtro potestatem ligandi atque solvendi ipse 8alvator dedit, que etiam poles1las in 8uccess0ribus ejus indubilanter transivit, przcipio oinnia quz ibi statuislis, et yana, et cassala esse, ita ut deinceps nunquam appareant, nec ventilentur. Etenim ipse Salvator beato Aposto- lo Petro tanquam ipsa per $e veritas loquitur, dicens : Quecunque ligaveris super terram, erunt ligata &t in celo; et quecumque s0lveris super terram, erunt soluta et in celo (Matth. xvi). Multis denuo apostolicis et canonicis atque ecclesia$ticis inslruimur regulis , non debere absque sententia Romani Pontificis con- candum fore, et apostolice $edis atque omnium gan- clorum episcoporum communione carere. Universa- litatis quoque nowen, quod Sibi illicite usurpavit, nolite attendere, nec vocatione. &jus ad synodum, absque auctoritate Sedis apostolice, unquam venite , s] aposlolicr Se(is et calerorum episcoporum com- munioae vullis ſrui. Nullus enim patriarcharum hoe tam profano vocabulo unquam utatur (a}, quia 8 8ummus [upus] patriarcha universalis dicitur, patrj- archarum nomen cxteris derogatyr. Sed absit (b) a fi- delis cujusquam mente, hoe sibj vel velle quempiam arripere, unde honorem ſratrum $vorum imminuere ex quantulacynqne parte videatur. Quapropter cha- Fitas veStra neminem unquans41s in Epistolis universa- B lemnominet, ne $:hi debitum subtrahat, cum alteri ho- C cilia celebrari | Socr. 1, 8 et 43, Soz., m, 9] : qua-- propter (ut jam dictum est) re: te non concilium, sed vesirum conventiculum vel conciliabulum cassatur ; et quidquid in eo actum esf, irritum habetur ac va- cuum. Yos quoque deinceps, ut nullius hortatu talia presumalis, si apovtolice sedis communione carere non valtis. Mode vero ideo suspenditny ultio, ut 10- cum pogsit babere correciio [S. Leo, epist. 47|. Proe- decessores vero Joannis, et ipse Joannes, non semel, sed s#pissime epistolas atque libellos propria manu Subscriptos $Sanctis antece-soribus nostris miserunt , quibus coram Deo protestaci sunt, nihii unquam pro- terve contra apostolicam sedem agere, nec de illius aut aliorum privilegiis quidquam usurpare : qui hac- tenus in archivo sancie Romane Ecc'esiz $sub $i- gillis ac chirographis eorum roborati habentur inte- gri. In ipsis enim epivtolis vel libellis , anathematis vinculy $e ef Successores corum conStrinxerunt, hnjus gemitu torqueor, quod ille quon- dam mihi notissimus, ille omnibus dilectus, ille qui eleemosynis, orationibus, atque jejuniis vide- batur occupatns, et ex eo quo fſcetebat cinere, ex ea quam prxtendebat humilitate jactantiam tantam SuUmpsit , ita ut universa $ibi tentet adscribere, et omnia, que $oli uni capiti coherent, videlicet Chris!o, per electionem porapatici sermonis ejusdem Christi Sibi $tudeat membra subjugare. Nec mirum, quod ille tentator qui initjium omnis peccati scit esse superbiam, et tunc ca. in primo homine ante omnia usus est, et nunc eam in quibusdam hominibus po- nil in fine virtutum ; et qui aliquatenus bonis vike . * "1 . ST Studiis videbantur crudelissimas manus ejns effuge- re, eis in ipsis melis boni operis, et in jpsa quodam- modo apponat perſectionis conclusione tendiculumn. Unde magnopere orandum est, et omnipotens Deus as>iduis precibus-implorandus, ut hunc a mente iliius avertat errorem, hoe ab unitate atque humil tate Eecclesiz walum $uperbie et conlusjonis amoveal, el favente Deo, omnibus viribus concurrendum alque providendum, ne in unius veneno Sermonis, vivent'a in Chriszi corpore wembra moriautur. Si enig dici (6b) Editio Romana addit : hoc abit. —_ I —— _ w ETI————— CR — TH EPISTOLA ET DECRETA. 714 hoe licenter permittitur, honor patriarcharum om- A mins, et verbo gratie ejus, qui potest perficere et dare nium negatur; et forlasse is in errore perit, qui uni- versalis dicitur, et nullns jam episcopus remansisse in statu veritatis invenitur. Oportet ergo ut constan- ter ac zine przjudicio servelis, sicut accepistis, ec- dlesias, et nihil sibi in vobis h#c tentatio diabolice usurpationis asCribat. State fortes, $tate Securi, 8cri- pla que universalis nominis. falsitate conde:1nata 8unt, nec dare unquam, nec accipere presamatis. Omnes episcopos cure vesirr $1bjectos ab hujus adulationis inquinatione prohibele, ut universa vos Ecelesia patriarchas non 8olum in bonis operibns, sed etiam in veritatis anctoritate cognoscat, Si qua autem ſorsitan adversa «ubsequantur, unanimiter persistentes, etiam moriendo debemus ostendere, quia in damno gene: alitatis nostrum sperialiter ali- quid non amamns. Dijeamns cum Paalo : Miki rirere Christus es1, et mori lucrum (Philipp. 1). Audiamus quod primus omnium apostolorum dicit : Si quid patimini pro- per jnslitiam, beati eritis (11 Pet. m). Mihi enim credite, quia honorem quem pro predicanda $uscepimns veri- late, $i necessilatis causa exigat, s8ecurius pro eadem verilate relinquimus, quam tenemus | luc usque $an- eli Gregorii verba interpolata aut corrupla ]. Oraie, ſraires, ut honor ecclesiasticus nostris diebus non eva- cnetur; nec unquam Romana sedes, quz (inslituenle bomino) caput «s! omnium Eeclesiarmm, privilegiissuis usquam careat aut expolietur. Confidimus aulem de vobis, charissimi, meliora atque vicin ora saluti dit. Rom., 8alutis] : quia neque mors, neque vita, neque hereditatem vobis cum omnibus sanciis. Ipze autem Deus pacis et consolationis det vobis idipsum 8apere in alterutrum , ut vobis invicem succurratis, & non 5ilis dirisi, ut unanimes, uno ore t uno corde honoriſice- mus eum in concordiam et consolationem fratrum, qui po'ens est confirmare vos 8ecundum evangelium cjus, et juzta revelationem myslerii wlernis temporibirs taciti (Art. xx; Rom. xv,-xv1), quibus vobis ſuturorum gaudiorum largienda Sunt munera, Summopere eliam considerare debetis, quod hi qui fratribus jovident, eosque damnare ant perdere cypiunt, per $6 et gua _ dogmata destrnun'uy [per 86 Sua dogmata idesrrunnt]. Dicit enim Dominus : Omae reqnum in $6 diviwa non 8tabit ; et omnis scientia et lex adversum 868 divisa, B non abit (Maith. x11). Idenque necesse e8t ut con- corditer $alubres snscipiatis horlatus [S. Les, epixl. 87] , et nihil per contentionem agentes, 8ed ad omne studium de\ otionis nnanimes divinis et apostolicis constitutionibus pareatis, et in nullo patiamini pro- videntissima canonum deereta violari, quatenus et Niczenorum canonum conslitula, et qua a nobis, vel a prz-decessoribus nostris 8unt provide et 8alubrie ter decreta, inlemerata permaneant in futuro ; et in Apocalypsi Dominns per Joannem loquitur dicens : Nolite timere, 9" um primus ef novissimns, ef vious, el ſui mortuns, et ecce $um virens in seculu swculo» rum (Apoc. 1), Et: Habeo clares moriis et inſerni. Et paulo pos! : Vineenti dabo edere de liqno vite , quod est in paradizxo Dei mei (Apoc. n). Et idem [Edit. angeli, neque principatus, neq1e instantia, neque ſor- G Rom. item|: Exto fidelis usque ad moriem, et dabo titudo, neque altitudo, neque proſunilum, neque cred- tura alia (magistro gentium docent«) poterit nos 8epa- rare a charitate Domini nos!ri Jezu Christi, et qua in ips0 es, recta fide, Nolite ilaque amillere confidentiam resfram, que magnam habet remunerationem ( Hebr. v, Rom. vil, Hebr, x). Patientia enim nobis neeessaria est ad colſuctatio- nes adversariorum, quatenus fidem inlemeratam us- que in fivem conservantes, repromissi0nem Perci- ,piamus, quam repromisit his qui legitime cerlare deproperant. Adhuc enim modicum aliquantulum, qui venturus est venict, et non lardabi! (Habar. 11, sec. LXX), Kcce enim judez unle januam a-8i8/it (Jac. v) , coronas hilariter promiltens his qui pro eo passinni- bus s1bmilttuntur. Quod 8 quis 8& subirazerit , non plucebit anime me@; zed cadet de promissione pro- pler negationem. Nos aulem non 8umus subtractionis filti in perditionem anime. Propler quod assumite arma Dei, ut posilis rezistrre in die malo adversis omnes inimicos sancle Dei Eeelesie et vestros, et induite lo- ricam jualilie, calceati pedes in proaparationem evan- gelii paces , in omnibus assumentes sculum fidei, in quo pozitis omnia jacula nequissimi iqnea exlinguere : el yaleam g8alutis accipite, el gladium Spiritus , quod es! Verbum Dei , per omnem orationem et obsecratio- nem radicali et ſundati in solatio ſratrum pro Christo Jesu Domino nostro (Hebr. x; Ephes. v1). Sed et nunc, fratres, commendamus v0s omnes Do- tibi coronam vile. Et iterum : Qui vicerit, et cuetodie- ri! usque in finem opera mea, dabo ei poteslatem 8uper gentes, el reqet illas in virga ſerrea, et tanquam vas fiquli confringentur. liem idem : Kece 840 ad ostium , et pulso. Si quis audierit vrocem meam , et aperuerit mihi januam, iniroibo ad illum, et cienabo cum illo, et ipse mecum. (Jui vicerit , Cabo &i zedere mecum in throno meo , 8icut et ego rici, et consedi eum Paire meo in throno ejus (Apoc. 11). Vos, fratres, si non vultis cum eo damnari (quia non solum, qui ſaciunt, sed qui -onsentiunt ſacientibus, rei aunt (Rom. 1) hor- taminj eum, et monete recedere a przefatis illicitis , el memor 8it nnde excideri!, et agat peenlientiam , et prima opera faciat. Sin minus, non mea loquar D verba, $ed ipsa Domini Salvatoris, que per predi- clum Joannem in jam dicto libro loeutus et, repli- ean<, aio : Veriam et movebo candelabrum tuum de loco 810, nisi penitentiam egeris (Apoc. 11). Ipse enim magis tenet doetrinam Balaam, qui docebat Balac millere scandalum coram filiis Israel, sicut iste docet vos scandalizare sanclam matrem Ecelesiam, et uni- versum caetum tam 8acerdotum , quam religiosorum Chris!ianorum aique (idelium. Unde et in supradicto libro continetur ita (Semper enim potius vos verbis Domini Salvatoris ferire et instrui cupio, quam meis, licet et ipsa apostoliee auctoritatis sint ponderibus plena) : Nori opera [ua noviszima plura pricribus. Sed habeo adversus te pauca [In Edit. Rom. deest 745 PELAGIH PAPA II 744 pauca] , quia permiths mulierem Jezabel, que 8e dicit A ſratribus insidiantur, libere loqui concedatur, aut propheten, docere, el seducere 8ervos meos , ſornicari et manducare de idolothytis, E: dedi illi lempus, ut pornitentiam agere!, et non vull penitere a ſornicatione 8ua, Ecce ego millo eam in lectum, et qui mechantur cum ea, in (ribulationem mazimam, nisi penitentiam egerint ab operibus suis, el filios ejus interficiam in morle. Et scient omnes Ecclesie, quia #90 $um $CruU- tans corda et renes, & dabo unicuique veslrum $ecun- dum opera vestra (Apoc. n), Hac, ſratres , valde ca- venda sunt, et precepta Domini, atque sanctz $edis apostolice , que vice Domini Salvatoris legatione ſungitor, monita ſideliter amplectenda et peragenda. De czlero, ſratres, Super provinciz causa unde $e- ' dem 9postolicam duduin consulere voluislis | Hincn. Ly, Cc. 413], videtur nobis suſficienter tractatum A 8anctis przdecess0ribus nostris. Sed quia denuo no- s!ram mediocritatem de eadem re interrogare dignum duxistis, $scitole cerlam provinciam esse, quz habet decem vel undecim civitatrs, et unum regen, et to- lidem minores poteslales Sub se, et unum episcopum, aliosque suffragatores decem, vel undecim episcopos judices, ad quorum judicium omines caus2 episcopo- rum, et reliquorum $acerdotum, ac civitatum caus2e reſerantur, ut ab his omnibus juste cons0na YoCe discernantur, nisi ad majorem auctoritatem fuerit ab bis qui judicaadi sunt appellatum. Unde non opor- let ut degradetur, vel debonoretur unaqurque pro- vincia, sed apud semetipsam habeat judices , Sacer- dotes, et episcopos singulos videlicet juxla ordines 8u0s. Et quicunque causam habuerit, a Suis judici- bus judicetur (a), et non ab alienis, id est, a Su juslis judicibus provinci:e, et non ab externis, nisi (ut jam prelibatum es1) a judicalis ſuerit appellatum, Si vero in qualibet provincia ortz ſuerint quzstiones, et in- ter ipsius provincizz episcopos discrepare caeperit ralio, alque inter jps0s dissidentes non conveniat , ad majorem tunc sedem reſerantur. Et si ille facile et jusle non discernuntur, ubi ſuerit synodus regu- lariter congregata, Ccanonice et jusle judicentur. Ma- jores vero et diſliciles quzzstiones | Innoc. epist. 2], (ut Sancla synodus slaluit, et beata consuetudo exi- Wt) ad sedem apostolicam $semper reſerantur. Ce- lerum $anctorum Palrum stalula sequentes, $ynodali auctoriltate omnes qui adversus Paires armantur (b), ut Patrum invasores et mactatores, inſames esse cen- $emus : quoniam ea vulnera , que ſomentis non $a- nantur, ſerro abscindi vel curari necesseest (c). Unde, ſratres, cessent injuste :rmulationes , cessent insi- diz, cesscnt falsz criminationes, ne infirmus quis- quam, propter quem Christus mortuns est, talibus laceretur insidiis : ne ovis, pretio Christi redempla, lupinis a ſralre saucietur morsibus. Merito ergo causa nos re$picit [S. Celest., epist. 1], $i talibus favere ceperimus. Corripiantur semper lalia , nec illis, qui hac exercere conantur, aut patribus vel (a) Hadr. 1, col. 40 et 17, ex Cod. Theod., lib. x, tit. 1, const. 10 et 16. (b) Proclus, episcopus Conslantinopolitanus, epis1. pro voluntate s8ermo proſerri permittatur. Liquet omnino quod conniveant illis qui talia eos loqui permittunt ; quoniam occurreret veritas, 8i falsitas et calumnia displiceret vel odium. Desinat jgitur ſalsitas incessere verilatem ; desinat $uspicio , quz juste repellitur, insidiari ; desinat odium et inimi- citia per>equi patres vel ſralres ; desinat conspira- tio, quz ab omnibus est repudianda, infestare magi- $tros. Horum igitur vitiorum auctores vel patratores, non $unt in accusatione pontificum recipiendi, $ed penitus repellendi : quoniam jubent canonica decreta Pairum, ut accusatio vel testimonium eorum qui odio quoslibet insequuntur, vel qui inimici aut $u- specti habentur, nullo modo recipiantur. Quorum R $tatuta et nos firmantes , eadem omnibus - inviolabi- liter ſuluris temporibus tencre censemus. Quidquid autem per hac causa patres nostri decernendum duxere dignum, ut condecet, necesse est, cum labe- ſactari vel infirmari cceperit, apostoiica denuo aucto- ritate ſirmari ac renovari, ſratribusque dari. Data Kalendis Maritii anno (d)!' Domini 587, indictione 5. OBSURYATIO PHILIPPI LABBE, 8. J, Tomo | Bibliothece novze mss. librorum exbibuimus nuaquam antehac publicatam episeoporum Antigsiodoren- Sium hisLoriam cujus cap. 19 hc de Aunario, Sive Anna- chario babentur int+r c#tera : « ExStant quoque epistolze Pelagii paj@ ad eumdem beatissimum pontificem, quarum nnam nimia veluslate fuscalam ab authenticis librorum nequaquam pleniter extrahere voluimus (bxc forte est quam $u; ra edidimus ordine quartam [Sup., col. 705S]), alterain vero huic operi inSerendam diguum duximus. Plura ab eodem Aunario Sanctissime instituta circa ro- gationes, litanias, vigiliasque deinde recitat; tum de $y- uodo, quam poclea integram representabius hec svbjicit: Denique congreavit venerabilem Synodum in urbe Antis- Siodorensi, ubi plurima pertractans de salute populi sibi commiss!, necessaria queque et yalle ulilia in 44 capitulis persirinvil, etc, EPISTOLA VII. EXEMPLAR LITTERARUM PELAG'! PAPA URBIS ROME AD AUNARIUM ANTISSIUDORENSEM EPISCOPUM. Dilectissimo ſrairi Aunario Pelagius. Quantum Deo placitos sedis apostolice venera- tione yos redditis, tanto. commodatior illi, cujus $e- des esl, fit veslrz liducia charitatis; nec aliter unam s0lamque Dei conlitemur Ecclesiam, nisi omnes ad pewram super quam ſundata est fides catholica con- $truamur : propter quod Dilectionis tux desideriis SUCcesSit effectus, el celeritas facilis; quia eorum Sanciuaria quzeruntur, a quibus principibus sumpsit predicatio verilatis exordium. Quod vero in veslris regionibus abundare indicalis ecclesias novas, gra- tulanter suscipimus , lamen $i Scienter expelere Studium prophetic vocis amplecteris, quzrite ſa- ciem ejus Semper. Quantum namque humanis intel- lectibus incarnationis Domini nostri veritas aperilur, tanto amplius et honoralur et colitur. Sicut aulem vos cupitis Deo nostris orationibus commendari, vos eltiam nostris necessilatibus et angusliis, quibus in- * ad Domnum Ant. (c) Concil., Rom. vi, Sub Symmacko. (d) Ia Edit. Rom. deesl anni asCriplio, et rectr. I ”. =y — n_ - 745 EPISTOLA ET DECRETA. 746 ces8abiliter oneramur , 1ntercessionis continuum A scientes se ad episcopatum nec tale, nec scientia, ſerie solatium orantes, et quibuscunque valelis vi- ribus id agentes, quatenus s8icut predicationi sedis aposloliee consonatis, ita ejus paci vestra impetratio congaudeat et quieli. Deus te incolumem custodiat, ſrater charissime. Datum pridie Kalend. Novem- brium, imperante domino Mauricio Tiberio imper. Augusto, anno 5, indictione 5. DECRETA PELAGII. EX GRATIANO QUA SECUNDO TRIBUUNTUR. VIII. | Pelagius papa Antoninz patriciz, et Deciz. De prasentium portitore, quod deſensor ſactus non es, nulla vobis animi molestia sit, quia vere nec vite meritis posse perduci, ad hoc tantummodo inquielare Ecclesiam volunt, ut sibi de his, quz ex ipsa prasumpla sunt, impunitatem ſuturus promiltat episcopus, et fiat rapinz securitas, episcopatus am- bitio; hoc etiam vos duximus commonendos, ut de- cretum in Elpidium diaconum ſactuin, et subscri- ptum ab omnibus, quos vestra relatio designavit, ad nos cum predicli visitatoris epistola, et cum eodem diacono maturetis, Deo propitiante, perducere. Et post pauca. Cum igitur huc filius noster magniſicus vir Leo pretor venisset, retulit nobis de singulis quz# ibi mota sunt, et quomodo vota prope totius ci- vitatis in Elpidio diacono concordarent. Unde quia de memorali viri testimonio dubitare omnino non satis amarissimum habeo de isto proposito ad jllud B possumus, idcirco, sicut dictum est, Elpidium dia- [A/., aliud] officium homines deduci, in quo -nullo modo que a monachis Deo promissa sunt valeant adimpleri. Omnimoda enim est illius habitus et istius officii diversitas. lilic enim quies, oralio, la- bor manuum ; at hie causarum cognitio, conventio- ac3, actus, publica litigia, et quecunque vel eccle- 8iastica inslitula, vel supplicantium necessitas pos- Sit. Faciat autem Deus ut tales Sint hi qui" vel a no- bis. in isto habitu nutriuntur, vel in monasteriis crescunt, ut provecta Z#late et vita probata non ad litigiorum officia, sed ad $acerdotium valeant pro- moveri. IX. Pelagius papa Florentino episcopo. Qui post mor- c lem, etc. | Fraternitatis tuz relatione suscepla, ejus latorem 8ecundas quidem nuptias, expertum non ſuisse didi- cimus ; castitatem tamen eum [Al., cum] priori non $ervasse, conjugio designasti. Et quamvis multa sint qu# in hujusmodi casibus observari canonice jubeat Sublimilatis [Al., $ublilitatis] auctoritas, tamen quia deſectus nostrorum temporum, quibus non solum merila, sed corpora ipsa hominum defecerunt, di- sLrictionis jllius non patilur in omnibus manere cen- Suram, et Z#las islius, de quo agitur, ſuture inconti- nentiz 8uspicionem auſerre dignoscitur ; ut ad diaco- natum possit provehi, temporum, ut dictum est, condescendentes deſectui concessisse nos noveris. Et infra. Miscenam [Al., Micinam] vero ancillam ejus, de qua post transitum uxoris filios habere con- ſessus es, jubemus, ut tua dispositione cuiquam mo- naSterio contipentium professura tradatur. N. Pelagius papa clero Catinensi. Qui in episcopurn eligitur, etc. Talia quidem jamdudum ad ſratrem et coepiscopum nosirum Eucarpum de visitatione Carmensis Eccle- viz 8cripta direximus, ut in eis judicium nostrum po- luissetis agnoscere. Verumlamen, quia quosdam ibji non Sana intentione, Sed pravis Studiis dissensiones Suscitare, vestra etiam relatione cognovimus, qui conum ad nos facite properare, nec expectetis ulte- rius, ut admonitio ad eum nosira debeat destinari [Al., iterari ® |. Quem tamen boc per vestram di- lectionem in prxsenti jussione 8pecialiter admone- mus, ne cui se aliquid dare, vel daturum esse pro- miltat : sed neque de ecclesiasticis preterilis caugis aliquam Securilatem cuiquam audeat facere, sive promittere, aut quasi ſactus episcopus ea que dire» pta $unt non repetat, sed apud eos a quibus direpta sunt permanere libere patiatur : sciens quod si tale aliquid fecit, vel ſecerit, nec a nobis omnino per- miltitur valere ipsa promissio, et cum judicii nostri, quod de ips0 habuimus, damno, pastoralis conge- crationis ordinem promereri noa poterit. Xl. Pelagius papa Cresconio illustri. De exactionibus episcoporum. liud te volumus modis omnibus custodire, ne qui episcoporum Siciliz de parochiis ad se pertinentibus nomine cathedratici amplius quam duos $olidos pre- sumant accipere, neque compellere presbyteros, aut clerum parochiarum {suarum supra vires $uas eis convivia preparare. XlI. Pelagius papa Benegeslo deſengori. Ante judicem civilem clerici non accusentur. Experientiz tuz presenti auctoritate mandamus, ut in causls, in quibus quzlibet ecelesiastici officii persona loco pelitoris existit, quemquam laicum pul- Satura apud suz provineiz judicem $uas proponere actiones non deserat. In iis vere negotiis, in quibus ecclesiastici officii pers0na pulsatur, totius Sub- moto pulsationis obstaculo, ad episcopi, vel presby- terorum in loco, ubi quzstio vertitur, constitutorum occurrat indifferenter examen. XIII. Item Sergio cancellario. Si quisquam [A/., idew] clericus, sive infſerioris, Sive potioris gradus petitor existat, et contra laicam pers0nam $uas dirigat actiones, isle modis omnibus * Emendatus est hic locus ex Anselmo et Polycarpo, PaTROL, LX XII. 2% 747 PELAGH PAPA If EPISTOLEA ET DECRETA. £© » 748 non alibi, quam apud provinciz judicem negotium A tur, ut diaconatus possit ordinem provehi, tempo- Suum dicturus occurral. Si quis autem laicus cleri- cum cujuscunque gradus duxerit esse pulsandum, ad episcoporum judicium in eadem civilate vel territo- rio conslitutorum proponat eas quas $e habere exi- Slimat actiones. Quem ordinem legibus per omnia convenientem, atque consentaneum demonstrari illa regula maniſestat, quz prxcepit actorem forum Sem- per sequi pulsati. Clericis vero pulsatis in episcopali judicio ſorum competere, principalium quoque $ant- clionum designat auctorilas. PELAGIH I EPISTOLARUM FRAGMENTA. Synodorum congregandarum auctoritas Aposto- liez sedi privata commissa est poleslate, nec ullam synodum generalem raiam esse legimus, que ejus non ſuerit auctoritate congregata vel fulta. Hec au- ctoritss lestalur canonica, hec historia eoclesiastica roborat; h#c 8ancii Paires confirmant *. XIV. Pelagius Eucarpo episcopo Messanensi. Cbaritatem illam, qua Dilectionem tuam semper amavimus, omhia superare $erundum Apostolum credimus, et nullum sanctitati tax laborem pro ec- clesiaslico statu onerosum existere. Scil Fraternitas tua, quia pro peccatis nostris vinnes que Sua quae- runt, non que Jesu Christi. Hac ideo prelibavimus, quia tibi rursus Catinensis [Al., Cathenisis] Ecclesiz visitationem injunginus, cujus episcopus de hac luce transisse Suscepta cleri relations didicimus. rum condescendentes, ut dictum est, deſectui, con- cessisSe nos noveris; ita tamen, ut de moribus et vita vel actu ipsius tu in die judicii ante tribunal illud terribile reddas communi Domino rationem : quia $ic przeterita pre angustia temporis mitigamus, ut caute alque $ollicite futuris excessibus obviemus- Propter quod jubemus Micinam ancillam, de qua $e post uxoris (ransitum habere conſessus est filios, neque cum ips0 manere liceat, et quicunque [A/., cuicunque| monasterio continentiam proſessura, tua dispositione tradatur, ut meliori sorte -ad quod pro- movetur ofticium sub bona possit ſama merito ministrare, nec aliqua opinionis ejus maculandz relinquatur occasio (Gratianus Dist. 34, cap. Fra- B ternitalis). PELAGII IH DECRETA, Ez Gratiano aliisque, ADMONITIO COLLECTORIS. Pelagii pape I decreta quedam ex Gratiano Labbeus dedit, >ed ila collecta ut nonnulla omiserit. Ne quid ergo ad plenam eorumdem decretorum collectionem desit, quz illjus diligentiam fugeruat, Suppleuda hic assumpsi. XV. Pelagius papa clero Narniens| ©. Quia ſrater et coepiscopus noster Joannes, eccle- Siastice utililalis Studio Suadente, ct nature Su2t $mplicitate laudabili consideratione tractala, ob hoc quod $e in gerenda palrimonii gubernandi cura; vel in disciplina ecclesiastica conservanda minime fale- (lmpossibile est enim ut nos in provincia illa dun- C tur idoneum ; Consituti presbyteri ad hc explenda laxat in Syracusanis partibus alii cuilibet causas, quiz ad Deum pertinent, commiltamus, nisi forte ta- lem per te Deus nunc in Catineasi eligere voluerit, de cujus conscientia possimus es8e Securi, ut ale Jabores istos paululum removere possimus.) Mox ergo Ditectio tua ad supradiciam Catinengem ecclesiam pergat, et hominem de clero, qui nec uxorem ha- beat, nec filivs, nec crimen aliquod canonibus ini- micum, eligi cum auxilio Dei compellat atque sua- deat, et statim eum ad urbem Romam cum decreto et leslilicatione relationis tuz transmitlte Þ. [DEy. * Fraternitalis luz relatione suscepla, ejus latorem Secundas quidem nuplias expertum non fuisse didi- cimus , caslitatem lamen eum priori non $ervasse conjugio designasti. Et quamvis multa $int quz in hujusmodi casibus observari jubcat $ubtilitatis au- cloritas, tamen quia deſectus temporum nostrorum, quibus non $solum werita, sed corpora ipsa hominum defecerunt, districiionis illius non patitur in omnibus manere censuram, et Z#las istius, de quo agitur, ſuture incontinentie $uspicionem auſerre dignosci- * Hzec cum $equentibus extant apud Baluzium Miscell. t. V, pag. 467. b Hujus epistolz fragmentum referteiiam Gratianus, ex quo dedi periodum illam interjectam, quam uncis distinxi, queque apud Baluzium desideratur. Ma vs. e Fragmentum istnd $ub Pelagii papz nomine edidit Gratianus © nec indicat an primi, vel secundi $ibi exposcit adhiberi personam : ut ea que sunt necessaria, competenti disponente s0llicitudine fiant, nihil indecens fleri, vel inutile permittatur, Ideoque presenti vobis jussione precjpimus, ut servala primo in loco episcopo memorato reverentia, quam vos |Cod. Vat., nos] convenit intulpabiliter exhi- bere, in omnibus, que ad divini cultus obsequium pertinent, vel que ecclesiastice utilitatis peragere cura Suaserit, prebeatis obedientiam Coustitulo [Constituto abest a Cod. Vat. ubique] competentem, in nullo dispositionibus ejus spiritu contumaci resu!- tantes (Forsan reluctantes), imo, compelenti vigi- lantie vestre studio, que pro ecclesia-lica ulilitale gerenda Constitutus monuerit, adimplentes ; ut his ita dispositis, et consuela vobis Stipendia ministren- tur, et quzcunque in prefate ecclesiz patrimonio, vel de rebus al eam pertinentibus repetendis. $unt necessaria, Compleantur. XVI. Pelagius papa ll 4 Oplicni [Al., Apollonio] de- ſensori. Nullam potestatem de extero, nullam licentian Pelagii. Secundo tamen ideo tribuendum cens*0, quod $ub priori Pelagio Narniensibns preerat Ju ve nalis Il, ut ex tabulis Ughellii discimas. Ivey. 4 Deest 11 in editis, $ed $upplet Cod. meus ms: * Hoc ſraginentum vix ditſert a decreto quod Superius legitur Sub uum. LX. Evi. + 749 AD EPIST. ET DECRETA PELACGI! PAPA H APPENDIX 750 monachis relinquimus pro arbitrio su0 aut abbalem A reverentiam vel ad utilitatem ejusdem | Deest in expellere aut sibimet alios ordinare, quia nulla au- cloritas remanebit abbati, si monachorum potestati ceperit subjacere, ut de ctero lideliter | Vat. Cod., discrete| et studiose unjversa que ad divini cultus Vatic.] monasterii periinent, 'abbatis sollicitado ad quem poteslas tola pertinere convenit, debeat ad- implere. (Gratian. xv1iu, 9. 2, cap. Nullam.) APPENDIX AD EPISTOLAS ET DECRETA PELAGII PAPE IL. EPISTOLA [Olim. I]. AD BENIGNUM ARCHIEPISCOPUNM *. Reprobat episcoporum de una ad aliam ecclenam tran- situs , ecclesi@ ulilitate id non exposlulanle. Dilectissimo ſratri Benigno archiepiscopo Pelagius B episcopus. Lectis Fraternitatis tuz lilteris (S. Leo, epis. I), vigorem ſidei tuz, quem dudum noveramus, agnovi- mus, congratulantes Dilectioni tuz, quod ad custo- diendum gregem Christi pastoralem curam vigilauter impendis, et pro tibi subditis sollicitus existis. Ad nostram enim |#titiam et benefacta perveniunt (S. Celext., epist. 2); et $i aliqua $ecus quam oporiet provenerint, non modico nos merore conturbant. Magnam enim gratulationem divina concedit gratia (Cone. Tolet. x), quando tribuit inter nos et salutaris discipline normam liltteris conſerre [Al., proferre|, et provenire ad pacificorum $tudia facit prevplata. Exigit ergo Dileetio tua (flosimus | consulia $edis apostolice, $i licitum foret episcopun transire, aut mutare de civitate ad civitatem, dum quidam cano- nes (ut tibi videtar) hoe fieri probibeant. Significasti eliam litteris luis, quemdam fratrem, nomine ct actu Dei Servum, causa ulilitaltis mulare te velle in locum et civilatem deſuncii, licet quidam dicant hoe fieri non licere, nisi [etiamsi] conseusum apostolicz $edis habuisses. Quapropter scias, ſrater dilectissime, aliud e$8e causam necessilatis et utilitatis, et aliud can- 8am presumptionis et propriz voluatatis. Non ergo mutat sedem, qui non mutat mentem, id ext, qui non causa avaritice, aut dominationis, aut propriz volun- latis, vel suz electionis migrat de Civitale ad civita- tem , $ed causa necesvitatis aut ulilitatis mutatur. Nam et plurimorum utilitas unius utilitali aut volun- tati preſerenda est. Aliud est enim mutare, et aliud mutari; sicut alind ministrare , & aliud ministrari. Unde Dominus in Evangelio loquitur, dicens : Non reni ministrari, sed ministrare (Maith. xx). Quod enim in canonibus legitar, non debere episcopum de ci- vitate ad civitatem transire ( Concil. Antioch., can. 21), vel transſerri, non de his dicitur, qui aut vi expulsi, aut _nece-sitate coacti, aut anctoritate majorum hoe agunt : $ed de his, qui avaritiz ardore inflammati, * Quin hee 8it ex Suppositis Isidori mercibus nemo unquam dubitabit in legendis Yelerum monu- Wenlis exercitalus. Sponte $sua prosiliunt, et potius ambitioni quam nti- litati Ecclesiz $ervire, et ut dominationem aganl, in- Sislere cupiunt Þ. Unde et in subjectis canonibus continetur : Si aliquis exsliterit temerarius ( Conc. Sard., c, 2), qui forsitan excusationem afferat, quod populi litteras acceperit, et ideo migravit, dum ma- niſestum sit premio et mercede paucos, qui since- _ ram fidem non habent, potuisse corrumpi, ut clama- rent in ecclesia, et ipsum petere viderentur, omnino has ſraudes removendas esse cengemus. His yerbis et aliis multis exemplis liquet non de his dicere ( ut paulo s8uperius prelibatum est) qui pulsi, ut non re- cepti a civibus, vel a quibuscunque, aut necessilate cogeate, vel auctoritale majorum transeunt de civi- late ad civitalem; $sed de his qui sponle prosiliunt, aut lemeritatis, aut ambitionis causa boc faciunt. Nam aliud est sponte transire, et aliud est coacte aut necessitate venire. Unde non isti mutant civita- les, 8ed mulantur :; quia non sponle, sed coacte hoc agunt. Quis evim unquam audet dicere, $anctum Pe- C trum apostolorum principem non bene egisse, quando mutavit 8edem de Antiochia in Romam? Aut quis eum negat ob id sanclum non esse, aut meritum un- quam apostolatus tam in c#lis, quam in terris per- didisse? Aut quis negat Sanctos non esse multos alios episcopos, qui de civitatibus ad civitates trauslati £unt, aut mer.lum pontificatus perdidisse ; quorum nomina $i ceperim enumerare, ante dies periransiret, quam bc omnia perscribere possem |[Al., scribi pos- sent |, et prolixior erit epistola quam necesse Sit? Aut quis unquam potest approbare, sanclum non C858 Alexandrum qui Hiervsv|lymam de alters civitate translatus est (Soc. vii, c. 36)? aut sanctum Grego- rium Nazianzenum, qui in Nazianzo conslitutus est? aut sanctum Proclum, qui de Cyzico trauslatus, et D Constantinopolim inthronizatus est? Non ergo bene intelligunt ecclesiastica3 regulas, qui hoc negant causa utilitatis aut necessilalis fieri non posse, quo- lies communis ulilitas' aut necessilas persuagerit Nullus enim ex his, aut ex aliis, qui melori cousilio mulaverunt Civitates necessilale quadaw, vel utilitale ecclesiaslica, aut laica communione Carere reperi- mus, nec ullatenus unquam fieri debet. Senteulia b Bar. anuo 590, n. 7, alque ex eo Binijus hc ediderant t2nquain decimam Pelagii epistolam cjusve ſragmenium. 751 AD EPISTOLAS ET DECRETA PELACGH PAPA MN 752 vero que in Anliocheno concilio habetur (Can. 21), A de loco ad Jocum, et de civitate ad civitatem, tales ut episcopus ab alia parochia nequaquam migret ad aliem, tota, atque omnes senteniiz de ea [eadem] re vim superius comprebensam retinent, et nibil pre- laxato modo translationibus episcoporum actis aut agendis nocent, sed magis robur eis ac Domini Sal- vatoris quz.omnes canonicos Superexallat libros , auctoritatem przstant. Tales autem quzstiones magis ex invidia quam ex Charitate aut utilitale nasci vi- dentur, cum ipsa per $e Veritas dical : Si vos perse- culi ſuerint in unam civitatem, ſugite in aliam (Matth. x), el reliqua. Huic ergo senlentie nullus catholicorum usquam contradicere potest, quz non allerius, sed jpsjus proprio Domini ore prolata , et firmata esse dignoscitur. Cui si aliquis contradixerit, non solum extorris, sed etiam anathematizatus ab ecclesia pel- laiur *, Et Dominus in' Evangelio alias dicit : Beati qui persecutionem patiuntur propler juslitiam (Matth. v). Si eos Dominus beatos dicit, qui persecutionem pa- tiuntur propler justitiam, quis eos damnare potest? _ Et $i ipse de civitate ad civitatem propler persecu- tionem ſugere przcipit, quis eos detrahere, aut dam- nare proplerea audet vel potest, quod verbis domi=- nicis obtemperant? Proſecto is qui contradicit aut resislit, scipsum damnat, quia ori Domini contumax et inobediens exisit. Unde et ipsa per se Veritas di- Cit : Quis ex vobis arque! me de peccato? Si veritatem dico, quare vos non creditis miki ? (ui ex Deo ext, verba Dei audit. Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis (Joan. vm). Omnino oportet Deo obedire plus quam hominibus (Act. v), Et idcirco quod Deo obe- dimus, et de civitate ad civitatem (ipso przcipiente) persecutionis causa, id est, necessilatis aut utilitatis transimus, damnandi sumus? Non omnino, sed po- tivs venerandi atque portandi, quoniam ne ipsis epi- scopis hoc imputari potest. Qui his resistit, proſecto Dei ordinationi resistit, et est infideli deterior : quia melius est non cognoscere viam verilatis, quam post agnitionem retrorsum abire. Nam et ipse Dominus de loco ad locum secessit, id est, transivit, Judzis illum querentibus. Fugiens ille quzrentes et perse- quentes $e, dedit nobis exemplum fugere non per- Sequentes , et de Civitate ad civitalem transire, di- cens : Si vos perseculi ſuerint in civitate isla, ſugile in aliam (MWatth. x), et cetera bis similia. Nam $i ſu- nequaquam reciperet, nec Serum teneret, nec in aiiis civitatibus eos collocaret. Qui enim persequuntur Domini episcopos, eosque de Ccivilatibus ad civitates lransire compellunt, non eos tantum persequuntur, quantum Dominum nostrum Jesum Christum, cvjus legatione ſunguntur. Nec ipsi in hoc peccant epi- SCOpi, quoniam- non sponte, sed coacte hoc agunt; ed illi a quibus persequuntur; nec ipsis episcopis hoc imputari potest, sed illis qui eos hoc agere Cco- gunt. Sanctus enim protomartyr Stephanus lapids- batur, sed Jesus suscipiebat plagas. Ideoque unicui- que previdendum est (Hadr., col. , cap. 66) ne ali- quem injuste persequitur, judicet, vel puniat, ne Jesum persequatur, judicet , et puniat. Qui autem B negant misericordiam faciendam ſugientibus, ac ne- ecssilatem patientibus, ipsum Christum negant, qui est misericordia, et veritas, et omnibus necessitatem patientibus subvenire jubet. Pauca $unt, ſrater, qua as$erui ; sed quanta ex his pendeant, tua providentia poteris #$timare. Quare hanc annituntur malevoli irrumpere misericordiam ( Ennodius in apologia pro Symmacho papa)? Cur illudere vanis intentionibus ſelicitatem? Excusationem jam non. babet furor iste in credentibus ; nec interest quibus itineribus ad mundi principem currat, qui a benevolentia fratrum desci- scit, aut necessitatem patientibus misericordiam ne- gat. Negat misericordiam necessilatem palientibus , qui populis indigentibus divinis mysteriis, et non ha- bentibus proprium episcopum qui eos instruat, causa C uilitatis atque necessitalis, ex alia civilate (licet mi- nor Sit) in eam quz non habet episcopum, doctiorem vel utiliorem, meliori consilio, non sponte Lranseun- tem, 8ed majorum exhortatione mutare, aut episco - pum ejectum et persecutionem patientem, causa uli- litatis aut necessilatis inthronizari non permillit. Apud veteres enim (His. Trip., cap. 8, lib. xi, ez Socrate lib.), sine ullia differentia de una civitate ad alteram migrahat episcopus, dum ulilitas aut neces- 8itas evocaret. Quapropter ipsam etiam regulam huic epistolz placuit inseri, ut monstretur eos mentitos esse, qui episcopum non posse inthronizari dixerunt. Unde et in canonibus legitur ita (vu1, c. 6, Antiochen. conc. can. 18) : Si quis episcopus ordinatus, ad paro- chiam in qua ordinatus es! , minime proficiscitur, non gere, malum est (Hist. Trip., c. 22, lib. vi, ex apo- I) $44 culpa, sed aut populo respuente, aut propler aliam logia S. Ath. pro ſuga sua), persequi, multo deterius. tic quidem ne moriatur absconditur; hic autem per- Sequitur ut vccidat ; et ut ſugiatur, praecipitur : quia qui querit occidere prevaricatur legem, et magis fu- giendi prebet occasionem. Si ſugam improperant persequentes, erubescant potius semetipsos, et quie- cant insidiari, et quiescent continuo ſugientes. Nemo enim mitem fugit aliquando, sed magis ſerocem $imul et callidum. Omnis enim qui gemebat et vexaba- tur a Saul, fugiebat et veniebat ad David (4 Reg. xx1n). Si ergo piissimus atque justissimus David sciret pec- catum esse, persecutionem ſugientes, et transeuntes quamlibet causam necessilate factam, hunc honore mi- nislerioque participare, nec tamen misceri rebus eccle- si@, in qua collectas celebrat, 8ed sustinere quoque quod prorincie. synodus 810 judicio terminaverit, de- cernimus. Huic regulz contradicere nullus potest, quz etiam causa utilitatis aut necessitatis inthroni- zari episcopum jubel, et mulari ac transire eum de civitale ad aliam civitatem non proprium habentem episcopum Sinit. Pingues hostias litat diabolo ( En- nodius jam citatus), qui his resistere nititur, aut mi- Sericordiam et utilitatem Ecclesiz jam dictis negat, id est, et episcopis et populis. In vanum ergo contra * fluc usque Bar. et Binius, quz jam $ublata fuerunt in edit. regia. 755 APPENDIX. 734 8simplices, qui hzc olim dicentes agere prohibuerunt, A riter titulare et ordinare, ita (ut pradictum eat) tendicula deinceps parabunt, cum his et aliis armati adminiculis, noverint quid super his sit agendum, et quid vitandum. Nimis enim armatus est ([dem En- nodius, ibid.), qui illa, quz adversarius misericordize, ulilitatis alque concordiz ministrat, tela - contemnit. Suſficit ergo - contra omnia jacula jurgiorum fidei nuda oppositio. Scio te non ignorare, frater, memo- ralas canonum sententias alque evangelicas Sanctio- nes, novas non esse, sed nostro eas assensui manci- » Ppari. Cur his contradicentes, et emigrationes episco- porum utilitatis et necessitatis causa lieri prohibentes, ut sxpe dictum est, et avaritiz aut temeritatis, in perniciem $Sacerdolum ac populorum, lezdunt sacer- dolale consilium? Cur lacerant sententiam, in qua, inspirante Christo, oracula superna patuerunt, et in- B ter Deum ct homines interpres exslitit lingua pon- tificum ? Ila enim coli curia variarum dotibus aucia curulium, et multo Redemptoris nostri auro ostro- gue decorala, nihil in illa decisjone auciore $e pro- tulit, $ed per humanz linguz ministerium divino militavil imperio. Intellexit non esse Suum, quidquid impulsa conslituit ; nihil quoque habet in illa $en- tenlia, nisi unde de sola devolione gratuletur, Nam dum proſanis memoratorum verbis creditur, et suz vesani@ inscitiam produnt, et livorem. Quis hic 1o- cus erroris, ubi congruentia pari ductu exempli et histori:e verba concurrunt? Nec diversum est ab in- tellectu catholico et lectionibus, quod profertur. Nam non bene nodus in scirpo quzritur, dum involvit causam necessitatis aut utilitatis habes et mutare, ac de titulo ad titulum translatare [trans/(erre, ita et C. . Jusl.], licet de minori ad majorem urbem mutandus Sit. Hoc tamen summopere pr:evidendum est, ne causa arrogantiz aut avaritiz unquam fiat : quia hi a pre- dictis eanonibus damnantur, non illi qui necessitate aut ulilitate, majorum consilio, et 8ana ac pura, et Deo placita intentione hoe faciunt. Tu, ſrater, $em- per 8eclare justitiam , pietatem , fidem , charitatem, patientiam et manzuetudinem (1 Tim. v1). Ceria etiam bonum certamen fidei, et apprehende vitam aternam, in qua vocatus es : quoniam * gpiritus timentiam Do- minum, qu@ritur ab illo, et in respectu illius benedi- citur, Spes enim illorum in salvantem illos, et oculi Dei in diligentes ze. Qui timet Dominum , nihil trepi- dabit, et non pavebit, quoniam ipze et apes ejus. Ti- mentis Dominum beata est anima , ad quem respicit, et quis est ſorlitudo cjus? Oculi Domini super timenies eum : protector potentice, firmamentum virtutis, legqmen ardoris, et umbraculum meridiani , et predicatio of- ſensionis , et adjutorium casus, exallans animam , of illuminans 6culos, dans sanitatem, ct vitam, et bene- dictionem. Immolantis ex iniquo oblatio est maculata, et non 8unt beneplacite subsannationes injuslorum , Dominus 80lus suslinentibus 8e in vita veritatis et ju- slitie. Dona iniquorum non probat Altizsimus , nec respicit in oblattonibus injuzlorum, nec in multtudine sacrificiorum eorum propitiabitur peccatis. Qui offers 8acrificium ex subslantia pauperum , quasi qui rictimat nebula predicatz lucis auctores. Faeda quoque a ni- C filium in conspectu patris 8ui. Panis egentium vita pau- tore Domini $ui obligatione diss0lvitur, qui $tatutis celestibus minus mera fide dependit officia. Talium ergo dictiones vel prohibitiones indignz etiam fiunt memoralu. Proſunda est ergo nimis imperitia eo- rum, et sepulcrum patens quitur eorum, quia linguis 8wis dolose agunt (Pal. v, inlerprete S. Hier.). Non est enim in ore eorum rectum, interiora eorum in- Sidie, densis cor eorum vepribus suſfocatur { Verba 8unt ejusdem Ennodii), et interna vilia aliis certant ascribere. Nobilitatem ergo dat facinoribus, qui in talibus ventilationem ipsorum in exemplum $umit, aut ad aures posteras digna relatione transmillit. Tibi autem non sit cura talium quzstionum, $ed 8e- quere $Sententiam beati Pauli apostoli, qui monet per discipulum cunctos, et clamat, dicens : Inanes que- aiones devila (I Tim. 1v). Inanes, namque (juxta Apostolum) quastiones semper devita, et age quod meliori consilio, ron avaritiz vel tcmeritatis, $ed ulilitatis et necessilatis (ut sxpe dictum est) causa ſaciendum utiliter perspexeris. Quapropler, charis- Sime, his apostolicis fultus auctoritatibus, mula epi- $copum causa necessilatis aut utilitatis, super quo consulere nos voluisti; et alios fralres nostros, qui- bus hoe ſaciendum necessitas aut utilitas compu- lerit, agere doce : quia hoc quod tibi oli scribimus, generaliter omnibus tenere mandamus. Quia Sicut potestlatem-habemus episcopos et sacerdotes regula- perum esl : qui deſraudat illum , homo gangquinis et; qui auſert in sudore panem , et sudanti cibos , quasi qui occidit prozimum auum. (}ui eſſundit sanquinem , et qui ſacit ſraudem mercenario, ſratres 8unit. Unus edificans, gt unus deatruens ; quid prodesl illis nisi la- bor? Unus orans, unus maledicens ; cujus vocem au- diet Deus? Qui baptizatur a mortuo, et ilerum tangit eum, quid proficit lavatio ipsius? Sic homo qui jejunat in peccatis suis, el ilerum eadem ſaciens, quid proficit humiliando 8e? Orationem illins quis audiet ? {Jui con- sgerval legem, multiplicat orationem. Sacrificium salu- fare est attendere mandatis , &t discedere ab omni ini- quitate : et propitiatio, litare 8acrificium super inju- slitias; et deprecatio pro peccatis, recedere ab injusti- D tia. Retribuit gratiam, qui offert similaginem; et qui facit misericordiam, offert sacrificium. Beneplacitum ext Domino recedere ab iniquitate; &t deprecatio , rece- dere ab injustitia. Non apparcbis ante conspectum Dei vacuus. Hac enim omnia propter mandatum Domini fiunt. Oblatio justi impinguat altare, et odor 8uavitatis est. in conspectu Altissimi. Sacrificium jusli accepium eat, et memoriam ejus non obliviscetur Dominus. Bono animo gloriam redde Deo, et non minuas primilias ſruqum tuarum. In omni dato ſac hilarem rultum lum, et in exaltatione sanclifica decimas tuas. Da Altissimo zecundum datum ejus, et in oculo bono adinventionem fac manuum luarum, quoniam Dominus reiribuens edt, * Hance ex capitibus Eccles. xxz1v et xxxy laciniam non legi in Cod. Just. 755 AD EPISTOLAS ET DECRETA PELAGII PAPA NH 758 et septies tantum reddet tibi. Noli offerre munera prava; A bitur, dum et abundantia eorum in egestatem, et non enim 8uscipiel illa. Et noli inspicere 8acrificium injustum, quoniam Dominus judex ext, et non est apud illum gloria persone. Non accipiet Dominus personam in pauperem, et precationem lai exaudiet. Non despi- ciet preces pupilli , nec viduam, si eſſundat loquelam gemitus. Nonne lacryme vidue ad mazillam descen- dunt, et exclamatio ejus super deducentem ens? A maxilla enim ascendunt usque ad celum, et Dominus exauditor non delectabitur in illis. Qui adorat Denm, in oblectatione suscipietur, et precatio illius usque ad nubes propinquabil. Oratio humiliantis 8e nubes pene- trabit ; et donec propinquet, non consolabitur. E! non dizcedet, donec aspiciat Altissimus : et Dominus non elongabit, 8d judicabit injustos, et ſaciet judicium, et superhia eorum transierit in confusionem. Justo enim Judicio datur plerumque potestas peccatoribus (Ejus- dem 8en:. 23, ex S$. Aug. in ps. Cxviii), qua $anctos ejus persequantur, ut qui spiritu Dei juvantur ct aguntur, fla!it per laborum exereitia clariores. Ft quanquam, ſratres, hc ita 8e habeant, non tamen 8unt consentiendi, sed reprobandi, qui prelatos 8u0s reprehendunt, vel accusant. Unde canonica $ancto- rum Patrum statuta, © ne columne sanctz ecclesiz vacillent, sequentes ac rohorantes, omnes infames, cunctosque suspectos vel inimicos, et eos qui non sunt eorum gentis, vel quorum fides, vita et libertas nescitur, et qui non sunt bonz conversationis, vel quorum vita est accusabilis, ab omni accusatione fortissimns non habebit in illis patientiam, ut contribu- B episcoporum funditus submovemus. Similiter et om- la dorsum ipsorum, ct gentibus reddat vindictam, do- nec tollat plenitudinem superborum, et scepira iniquo- rum contribulet, donec reddat omnibus secundum actus $K0s, et 8ecundum opera Ade, ef secundum prezum- ptionem illius, donec judicet! judicium plebis zur, et oblectabit justos mizericordia 8a. Deus autem (frater charissime) impleat desiderium, et ministerium tibi divinitus coſlatum, secundum divitias 8uas in gloria in Christo Jesu Domino nostro. Deo autem et Patri nostro- gloria in 8zcula s8xculoram. Amen. Data 13 die Aug. mensis, indictione 14. EPISTOLA * [ Olim IM] AD EPISCOPOS ITALLE Þ. nes, quos divine leges mortuos appellant, sabmo- vendos esse ab eadem accusatione, et publice pceni- tentie sabmittendos judicamus. Neque dum Ececlesize alicujus episcopi, aut possessiones, vel res ab zmu'is ejus, vel a quibuscunque aliis nen sva sponte deti- nentur, aliquid il1i debet, aut potest a quoquam ante rediniegrationem omnium rerum suarum objicli : sed prius i!!i legibus redintegranda $unt omnia, et postea tempore a Patribus przefinito sunt negotia ventilanda. Reſutandi $8unt etiam raptores, fures, sacrilegi, adul- teri, et horum similes. Maniſestum est enim quod semper tales magis discordiam quam pacem $ectan- tur. Nullus quoque monachus talia unquam arripiat, nec 8:zcularia aut ececlesiastica negotia- perturbare. Episcopos aummo in honore es3e habendos, nec posze a + pregumat, quia mortua in talibus vox est eorum. quolibet accuzari. Dilectissimis atque clarissimis ſratribus universis episcopis, et cunclis specialiter per Campaniz et ltalize proviucias militantibus Domino, Pelagius 8a- lutem. Sollicitudinem omnium Ecclesiarum (juxta Apo- stlum) circumſerentes, divine circa nos graliz me- mores esse debemus ( Acacius episc, CP., epist. ad Simplicium papam), quod nos per dignationis suz Dominus migericordiam ad hoc fastigium gacerdolale provexit, ut mandalis ipsius inbzrentes, in quadam Sacerdotum ejus specula constituti prohibeamus illi- cita, el sequenda doceamus (Hilarii pape episl. ad Ascanium epise. Tarraconensem). Omnes, charissimi, qui volun!t in Chris(o pie vivere (11 Tim. wm), necesse est, ut ab impiis et di>similibus patiantur opprobria (Prosperi sent. 52, ex S. Aug. in ps. Cxxll), et de- Spiciantur lanquanm $tulti et insani, qui ideo presentiia bona perdunt, ut iovisibilia ac sibi proſutura acqui- rant. Sed bc despectio et irrisio in ips0s retorque- a Cum bello Langobardorum, quo universa Italia flagrabat , adhuc vigente, cultus episcopis deſerri $0litus nonnihil diminutus es8e videretur, persnasi- que bellorum tempore *jura Silere, bonis Ecclesiz non parcerent, hauc decretalem epistolam de accu- Sationibus ac judiciis episcoperum pontifex conscri- bere debuit. Ea in primis de causa, quod frequenter eveniret, ut cum episcopi bona ecclesiarum a laicis usvrpala repetebant, atque in nSum prictinum vVin- ficare studebant, in se iNorum linguas provyocarent, Immobiles enim Dominus $uos summos Semper vult manere prz#dicatores, et non a quibusdam temerari, sed 8ibi libere et quiete famulari 4. Unde et ipse aſt : Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei. Et qui vos contrislat, me contristat (Zach. 11; Coloss. m). Et, qui ſecerit injttriam , recipiet quod inique gessit (Malth. x). Et alibi ; Qui ros recipit, me recipit; el, qui ros spernit , me spernit (Luc. x). Ita quoque et a plebibus vel ceteris generaliter omnibus snnt timendi et fe- rendi atque venerandi pastores et predicatores Er- clesix, ut $nb exercitatione bone voluntatis susti- neantur temporalia ( Prosp. sent. 34, ex Aug. in ps. cxx1v), sperentur #terna. Auget enim merita virtutis, qui propositum non violat, sed anget, religionis. D Charitas vero semper hominem innovat ( Ejusdem 8ent. 273). Ft sicut malignitas veteres, ita dilectio novos facit. Fides eorum, qui Deum visuri sunt (Ejusdem ent. 361) , quod non videt, credit. Nam $i videt, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur premium. Tune pretiosum pastoris qui ne quod abstwlerant reddereat, criminosis pri- mum omnium epi>copos accusationibus inpetebant. (Baron, anno 582, num. 8.) b Hee quoque adulterina est. © Qu# $equuntur usque ad Prosperi $ententias ex adullerinis >uperiorum ponlificum epistolis de- Sumpta sunt ab inepto consarcinatore. Quam vero dissimilis finis hujus epistolz a principio ! 9 Reliqua absnut a C. Jus. 767 APPENDIX. þ 758 diadcma est (Ennodius in diet. incip. episc.), quando A ditur, ubi supernus favor prestat exordium. Deys SuaSIONi ejus grex ecclesiasticus, dum ad probilatem graditur, non repugnatl. liic sine ſuco monitorem et veridico ore diligit, qui ejus instituta sectatur, Pre- bent hominibus, nature inslitutiones, et monita re- s8ponsum. Redit ad morliales vicissitudo clamose $0l- licitudinis, quia unusquisque prout gesserit recipiet. Nam perit, quod lingue acceperunt, ſrustra beneli- clum (Idem, epiat. 22, lib, v1), nisi legitime ceptum ſuerit negotium, et canonice peractum. De ſiducia enim partium nostlrarum miltlilur, quod apostolica mandat auctorilas. Vos tantummodo przsules Christi, benignitatem vestram, Salva aurium animorumque equitate (Idem, dict; 24), et bong volugtate semper pr#stale, Nam adversus impetus juvare, peregrinan- ownipotens indulia semper custodiat, augeatque guc- cessibus. profutura ( Idem , epist. 19, lib. v). Omnia enim vestra semper, (rates, in charitate fiant (1 Cor. VI). Kt detrahentibus nolite detrahere quoniam de- iraheniibus deirabere non ec bonum, ne ad ea qua $cripla aunt, commoti minime certamen ſaciamus ( Deusdedit Caralitanus consuls, 4 conc. Laler., an. 649). Non debemns omnino timere opprobrium ho- minum , neque eorum exprobrationibus yinci (Mar- linus | papa congull, 3 gjuadem concilii), quoniam hoe nobis Dominus jubet per Isaiam prophetam, dicens : Audite me, qui 8cilis judicium , populus meus, in quo- rum cgrdibug lex mea ext. Nolite jimere opprobrium hominum , et blasphemias eorum ne timgatis (134i, lem reducere posl intervalla, esl juslitia. Libat enim B Li), considerantes quod in psalmo scriptum esl : Domino. prospera , qui ab aſſlictis pellit adversa (Conc. Tolet. vin, c. 1). Stalutus, venerandi presu- les, Sudoribus fructus est, cum judicio purissime reddenvus, ut in utroque congruis nitor, nec $SusCi- picntem devenustet, $i indigno auctore provenerit (Ex codem Ennodio, dict. 21); nec, $i conſeratur im- merito, maculet largientem. Sit semper adversus pra- vos et impios, atque Servorum Dei persecutores, li- bera vox, et oris gladjo feriantur et redarguantur. Persequantur et repellantur, conſundantur <4 adyer- tintur, nec ledendi pie viveptes ullam habeant fa- cullatem. Plerumque per iculis plena sunt (Ex eodem in Vita Antonii monachi); que videntur esse tutis- Sima. Vide, quantis laborent tales insidiis : ideo ab- Sconditum esSe non licet, quod audimus, Jam late- C bat nostra persecutio maniſesta ; misericordia est, circa perseculores et facinoros0s Servala districtio. Ergo sopori quictem tribuite : ccelestium mandato- rm hostem quoyue depellite, ne candida conversa - tio vobiscum habitantium ſusca Supervenientis con- lagione vivolelur, Ante enim providenda Sunt reme- di::, quam morbus increscat. Sanctorum quoque apostulorum et reliquorum $acerdotum petamus exercilum , ct pradictorum persecutorum ora clau- damus. Szculi conversatio legum metu retinetur (Idem, epist. 13, (. v) : ecclesiaslica quoque custodia regularem ſrenis servyatur et regitur. Deus, charis- SiMe, Semper procul avertat invidiam (dem, epist. 14 ggusden» libri). Vos ergo 2rmamini (juxta Aposto- lum) gladio $piritus, quod est verbum Dei, et apo- Stolice auctoritatis clypeo (Ephes. v1), ut ecclesia- $UCE ſecunditatis jura nulla s&vientis procellz pos- Sint impuls:one $ubverli (dem, ibid.). Nullo unquam prejudicio gravale queinguam, Sed inspicite semper 1uz regularum testimonio declarantur. Superest, $alute praxlata, ut ad gaudia Semper fratrum devote properetis, quia divina benelicia gradibus Semper accedunt, et quibus bona conſerunt, meliora polli- ceutur. Semper enim incrementis ad culmen ascen- * Neque h:xc ab lsidori stylo discrepat. b De praſationibus meminere concilium Milevit. cap. 12, et Africanum cap. 70. Earum novem, de quibus hic, auctor proditur Gelasius libro Ponuiicali, Nonne Deus requiret ista? ipse enim novit occulta cordis, et cogitationes talium hominum , quoniam vane gunt. Vang autem locutus es unusquisque ad proti- mum 8uum : labia dolosn, in corde et corde locuti sunl mala. Sed disperdat Dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam. (ui dixerunt : Linguam no- slram magnificabimus, labia nostra a nobis zunl , quis noster Dominus est ( Psalm. xii; paalm. xm; paalm, x1)? Nam $i hc in memoria retinerent, mi- nime al tantam prosilirent iniquitatem. Non enim per probabilem et paternam»doctrinam hoc faciunt, ged ut suam exerceant in servoy, Dei vindictam (Idem, Mart. ibid.). Scriptum est namque : Via 8tulti recta in oculis ejus (Prov, x11). Et : Sunt vie que videntur homini just@, novissima autem earum dedu- cunt ad mortem ( Prov, x1v). Nos enim qui hec pati- mur, judicio Dei hzc reservare debemus, qui reddet unicuique juxta opera 8ua (Matth. xvi). Qui etiam per minislros 8$u0s intonuit, dicens : Miki vindictam ego retribuam (Rom. x11). Vos enim in recta fide ac pura, in bona voluntate succurrite vicissim, nec aliquis a supplementofratris 8ubtrahat manum : quoniam in hoc (ait Dominus) cognoscent onnes, qua mei e811 sdiscipuli, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. x11). Data Ka- lendis Decembris indictione 15 (Anno Domini 582). EPISTOLA | Olim IX] AD EPISCOPOS GERMANIZE * ET GALLIE. Novem preoſationes, inter missarum 8olennia decautan= de, a Romana Ecclesia recipi >. Pelagius Romanz ecclesiz et aposlolice $edis episcopus universis Germaniarum ac Galliarum re- gionum episcopis (S. Leo epis!. 88). Cum in Dei nomine in Romana Ecclesia $ynodum episcoporum sive cxterorum consacerdotum Dei ſide- lium congregatam habuissemus , et de ecclesiasticis Statutis, ut Sunt ab apostolis et sanctis Palribus tra- dita , diligentius tractaremus; Supervenere litter vestre, et ut magnz essent auctoritatis, cHam VIVe Decimam de heata Virgine edidit Urbanus II, in con- cilio Placentie habito, ut ait Gratianus ad d. 7V, et alii; Sev. Bis. 759 SANCTUS AUNARIUS , ANTISSIODORENSIS EPISCOPUS; voces precesserunt , rogantes, ut ordinem preſatio- A Romana Ecclesia hactenus servavit : unam in Albis num, quem $ancta Romana Ecclesia 'hactenus habe- ret, n2stris litteris vobis remandaremus. Tunc de vestra voluntate et studio tam bono mulium gavisi gumus, et sacrum ordinem Romanum, Sacraque con- stitulta nostrorum ; antecessorum 80lertler relegentes, invenimus has novem przeſationes in sacro catalogo tantummodo recipiendas, quas longa retro veritas in paschalibus, aliam de Ascensione Domini, tertiam de Pentecoste, quariam de Natali Domini, quintam de apparitione Domini, sextam de apostolis, septi- mam de sancta Trinitate, octavam de cruce, nonam in jejunio et Quadragesima tantummodo dicendam. Has przſationes tenet et custodit sancia Romana Ec clesia. Has lenendas vobis mandamus. EODEM TEMPORE. SANCTUS AUNARIUS, EPISCOPUS AUTISSIODORENSIS. NOTITIA EX GALLIA CHRISTIANA, Aunacharius, qui et per syncopem Aunarius, filius B celebrarentur. Ex quibus satis apparet tunc majoris erat Pastoris et Ragnoar#, germanus autem Austrini episcopi Aurclianensis et Austregildis, matris sancti Lupi Senonensis anlistitis, ut ex ejusdem Lupi Vita discimus. Hunc aliquando monachum fuisse et abba- tem Sancti Germani vulgati indices assSerunt, quia forte ceenobium Sancti Germani vocatur ejus mona- Sterium in Actis gancti Walarici, seu quia, ex Herico, Sancti Germani basilicam magniſicis prediis locu- pletavit. Nam eodem auctore primos adolescentie annos in aula Guntramni regis exegit, quo relicto postpositisque parentibus Turones aufugit, ubi ad gepulcrum $sancti Martini, coma capitis detonsa, clericali sxcularem vestem mutavit, Tum ad Sia- grium Augustodunensem episcopum adductus, tantum ecclesie clerum non admodum frequentem ſuisse. Tribus subscripsit conciliis Aunacharius, Parisiensi ry anno 573 et Matisconensibus duobus annis 585 et 585, et Augustodunensi an. 589, cujus cum episcopis sCripsit ad Gundegisilum Burdegalensem epistolam quz refertur a Gregorio Turonensi lib. 1x, cap. 44 (Tom. Patrol. LXXI, col. 520 et 829q.). Synodum ipse habuit in urbe 8ua cum dicecesis abbatibus, pres- byteris et diaconis in qua plurimi editi sunt canones in quibus mulla 8unt observatione digna. Duz exstant Pelagii pape ad Aunacharium epistolz, qui ab ips0 Sancluaria, id est brandea Seu pannos ex tumulis apostolorum petierat pro novis ecelesiis quz tum complures in his partibus construebantur. Petenti apud eum eruditione et disciplina profeeit, ut usque C annuit pontiſex : at queritur quod Aunarius ltaliz ad culmen pontificie dignitatis gradatim provehere- tur. Atherio itaque Autissiodorensi presule e vivis exempto, a clero simul et populs unanimi vocatur Aunacharius, qui pridie Kalendas Aug. officium epi- Scopatus SusSCepit. Sextum eum a bealo Germano Aulissiodori episcopum nominat Hericus idem epi- stola ad Carolum Calvum imperatorem, in qua re- ſert Aunarii litteras rogantis Stephanum Africanum presbyterum ut Vitam ejusdem $ancti metrice de- sCcribderet et acta sancti Amatoris prosaice : at libra- rii proculdubio mendum est, nam ipse Hericus episcopos inter medios commemorat. Factus autem episcopus Aunacharius plurima in ecclesia Antissio- dorensi conslituit quz, ut precipuo observarentur vigore, Guntramni regis auctoritate roboravit : in his, 4* ut monasleria, basilicz et ecclesiz pare@eciales cer- tis diebus per mensem cum clero et populo rogatio- es lacerent; 2* quibus horis vigilie diebus Domi- nicis ac archipresbvleris et abbatibus propriis in locis fierent ; 5* a quibus vigiliz in basilica sancti Stephani cum abbatibus singulis hebdomadz diebus calamitatibus non compatliatur et quod Francorum reges ad opem ei ferendam non excitet. Superius diximus quid decessorum suorum Germani et Ama- toris in gratiam egerit. Lupum nepotem $suum cum Ausirino germano ad insulas educando provexit. Sanctum Austregisilum, futurum Bituricensem episco- pun clericum ſecit et subdiaconum ordinavit. Walari- cum in monasterium $uum admisit, quod in 8uburbio civitatis conslructum de monasterio sancli Germani interpretamur. Huic monasterio , ubi corpus svum Sepulturz mandari decreverat, et ecclesizx suz agros et villas donavit, plenusque dierum, $sanctitate quo- que et miraculorum gloria clarissimus decessit vil kal. Octobr., initi prarsulatus 44, mense 1, die- bus 23. Corpus ad $sanctum Germanum ſunebri pompa tumulatum, inde capsa argentea inclusum, calvinistarum poslea prxda fuit. Projecta vero 0s54 2 | Catholicis collecta cum aliis in cryptis ad meridio- natem ſenestram recondita ſuere. Colitur v1 Kal. Octobr, = m_— CONCILIUM © ANTISSIODORENSE .. SYNODUS AB AUNACHARIO EPISCOPO ANTISSIODORENSI, CUM DIOECESIS SUE ABBATIBUS, ET PRESBYTERIS CELEBRATA IC SUB ANNUM CHRISTI DLXXY11I * ©, ID EST, PELAGII 11 PAPE I, CHILPERICI REGIS XVII. TITULI CANONUM. I. De Kalendis Januariis. IE. Ut Quadragesime initium in epiphania nun- tietur. | ul. Ut vota et vigilie in ecclesia exsolvantur. IV. Ut auguria et sortilegia non flant. V. Vigiliz 8ancti Martini interdictz. VI. Ut chrisma a media Quadragesima petatur. VII. | 9s pre presbyterorum, et abbatum. VIII. mulsum in altari offerre non liceat. IX. 8 chori et cantica puellarum, nec convivia in ecclesja per.nittantur. X, Ne in altari ubie missas dixit, pres- byter illa'die m dicat. Xl. De vigiliis Pasche, natalis, et aliarum solem- nitatum. XII. Ne mortvis eucharistia detur, nec osculum : et ne velo yel palla inyolyantur. XIII. Ut diaconus pallis scapulas non involyat. XIV. Ne quis in baplisterio $epeliatuy. XV. Ne mortuus Supra mortuum nittatur. XVI. De observatione diei Dominicz. XVII. De its qui sibi mortem consciscunt. XVIII Ut baptismus extra Pascha nisi moribundis non conferatur. XIX. Ut missz a jejunis clericis celebrentur et au- diantur. XX. Ut archipresbyter de clericorum adulteriis episcopo, vel archidiacono denuntiet. XXI. Ut clerici conjugati ab uxoribus abstineaot. XX1l. Relicte clerici post ejus morteu alteri nubere non licet. A XXIll. De pans abbatisqui monachi peceata nou emendat, aut denuntiat. XXTV. Abbati aut monacho 3d nuptias ire non licet. XXY. _ aut monacho filios de baptigmo habere non licet. XXVI De pena abbatis qui mulierem in mouasteriumw ingredi permiserit. XXVII. Novercam in uxorem accipere anon licet. XXVIIT. Nec privignam ducere. XX1[X. Nec cognatam XXX. Nec duas $orores. XXXI. Nec conso0brinam, aut sobrinam. XXXII. Nec relictam avunculi. XXXIIl. Ut presbyteri et diaconi. reorum $upplicia non Spectent. XXXIV. Ut presbylter judicio capitis non intersit. XXXV. Ut clericus clericum ad judicem secularem non trahat. XXXVI. Ut mulier eucharistam nuda manu non accipiat. XXXVII. Ne mulier pallas dominicas contrectet. XXXVII. Ut nullus cum excommunicato communicet. XXXIX. Ut qui cum excommunicato communicat simili B sententiz $ubjaceat. XL. Ne presbyler inter epulas cantet, aut saltet. XLI. Pr tero, vel Jdiacono accusare non licet. XLIT. Ut mulier $ine dominicali non communicet. XLIII De _ judicis qui clericum $ine episcopi yo- untate distrinxerit. XLIV De pena laici qui archipresbyteri admonitio- nem coutemnit. XLV De observatione horum canonum. I. | Non Kceat Kalendis Januarii vetula, aut cervolo fa- cere*, vel stenas diabolicas observare ; sed in ipsa Canones. die Sic omnia beneſicia tribuantur, sicut et reliquis diebus. NOTA JACOBI SIRMONDI, S. J. | In synodo Antissiodorensi nihil est quod tempus denotet, przeter nomen Aunacharii episcopt qui preſuit. Nos, quia verisimile videbatur sub initia episcopatus habitam ſuisse, 8atius duximus paulo post concilium 1v Parisiense, cui interſuerat, collo- care, quam ad annum Christi 590, quod nonnullis placuit, rejicere. Absurdius aulem illi ſaciunt, qui anho 614 collocant, cum exploratum sit Aunacharium vitam ad ea usque tempora non produrxisse. * Quidam libri vecola, alii recola, aut vecolo, le- unt. Lectio nostra auctorem habet sanctum Eligium in sermone ad omner plebem : « Nemo in Kalendis Januarii neſanda et ridicuJosa, vetulas aut cervolos, yel jocticos faciat. » Exstat hic sermo in appendice tomi 1x operum $ancli Augustini, tract. 20, sine nomine auctoris ; revera autem est sancti Eligii episcopi Noviomensis veterum exemplarium, con- sensu, et Audoeni testimonrio in Vita sancti Eligii. Hane autem lectionem confitmat, simulque quid sit velula aut cervolo ſacere docet vetus pa-nitentiale in Codice Andegavensi. « Si quis, inquit, in Kalendis Januariis in cervulo el,in vetula vadet, tribus annis peniteat, quia hoc demonum esl. » Utrobique porro vetula prisco more $criplum pro ritula. NOT A SEVERINI BINII. * Ad ecclesiasticam disciplinam nec non mona- C Slicam observantiam retinendam, in hoc concilio Sancili reperiuntur quadraginla quinque CAanones ; quorum nonnulli etsi in usu esse desierint, antiqui- lalis tamen indices remanserunt. Concilium fuit non provinciale, sed diccesanum duntaxat, cui solus Aunacharius ejusdem civilatis episcopus cum abba- tibus et presbyteris ejusdem dicecesis przeſuit. Plura ex iis, quz in Matisconenal 11 concilio statula ſuerant, cuique ipse Aunacharius interſuit, et 82xto loco sub- $cripsit, pariter hic repetita esse reperiuntur. _ d Antissiodorum, inquit Ortelius, « urbs et in Burgundionibus, vino, quod inde nomen babet, plu- rimum nobilitata. Hodie Auzerre dicitur [Hoe certis- simum| secundum quosdam. » Ita Hortelius ; aliis est civitas Gallia Lugdunensis juxta *Sequanam [lcaunam|, sita, quz a Ptolemzeo Autricum dicitne : meminit ejus Antoninus in Hinerario. © Paulo post concilium Matisconense 11 hanc 8yno- dum habitam ſuisse hoc indicio colligitur, quod Au- nacharius utrique interſuerit, quzque illo Matisco- nensi 11 communi Patrum consensu Sancita fuerant, hac synodo dicecesana 8vis subditis intimaverit, 763 SANCTI AUNARII, ANTISSIODORENSIS EPISCOPI, 764 Il. Ut omnes presbyteri ante epiphaniam miss0s $108 dirigant, qui eis de principio Quadragesime nun- tient, et in ipsa Epiphania ad populum indicent. nm. Non licet compensos in domibus propriis, nec pervigilias in ſestivitatibus +anctorum facere ® ; nec inter sentes, aut ad arbores sacrivos *, vel ad fontes volta exolvere; $ed quicunque votum habuerit, in ecclesia vigilet, el matriculz jpsum votum , aut pau- peribus reddat : nee seulptilia [sublilia] aut pede, aut homipe lineo fieri pegitus prevumat, IV. Non liceat ad 8ortilegos, vel ad auguria respicere, non ad earagios*, nee ad gortes, quas Sancterum A preparare, quia scriptum est : Domus mea, domus orationis vocabitur (Watt. xx1). X. Non licet super uno altario in una die duas missas dicere, nec altario ubi episcopns migssas dixerit, ut presbyter in illa die missas dicat. "| Non licet in vigilia Paschez ante horam secundam noctis vigilias perexplere, quia in illa nocte non licet post mediam noctem hibere, nec [nec manducare] in natali Domini, nec in reliquis solemnitatibus. XII. Non licet mortuis, nec Eucharistiam, nec osculum tradi, nec. veſo vel pallis corpora eorum involvi. vocant, vel quas de ligno, aut de pane faciunt, aspi- B Non licet diacono, velo yel palla scapulas suas in- cere ; 8ed quecunque homo ſacere - vult, omnia in nomine Domini faciat. V. Omnino et inter supradictas conditjones, pervigi- lias, quas in honore domni Martini observant, omni- modis prohibele. ; l, Ut a media Quadragesima presbyteri chrisma petant : et $i quis infirmitate detentus venire non potuerit, ad archidiaconum 8num, vel archisubdiaco- num * transmittat, sed cum chrismario et linteo, sicut reliquiz sanctlorum deporlari solent. VII, Ut medio Maio omnes presbyteri ad synodum in civitatem veniant, et Kalendis Novembris omnes ab- C bates ad concilium conveniant. VIII. Non licet in altario in sacriſicio divino mellitam; quod mulsum appellant, nec ullum aliud poculum extra vinum cum aqua mixtum offerre, quia ad grande realtum et peccatum pertinet presbytero illi, quicun- que aliud poculum extra vinum in consecrationem Sanguinis Christi offerre prasumpserit. IX. Non licet in eeclesia choros sXcularium, vel puel- larum cantica exercere , nec convivia in ecclesia XIII, volvi. XIV. Non licet in baptisterio corpora sepeliri, XV. Non licet mortuum super moriunm mitti. XVI, Non licet die Dominico boves jungere, vel alia opera exercere , nisi pro causis conslitulis. XVII. Quicunque $e propria voluntatein[ aut] aquam jacta- verit, aut collum ligaverit, autde arbore pr:ecipitaverit, aul ferro percusserit, autqualibet occasione voluntarie se morli tradiderit, istorum oblatio non recipiatuy. (Capitular, l. vi, c. 334. Iro part, 10, c. 5, 6.) X\II, Non licet absque Paschze $8olemnitate ullo tempore baptizare, nisi illos quibus mors vicina est, quos gra- batarios dicunt. Quod si quis in alio pago, contuma- cia faciente, post interdictum hoe infantes $uos ad bhaptismum detulerit in ecclesias nostras, non reci- piantur uimo $ecundo de tempore, ubi ait : « Oimnes viri, quando communicare desiderant, lavent manus, et *vnes muljeres nilida exbibeant linteamina, ubi corpus Christi accipiant, » etc (a). (a) Errare hic videtur Binijus, ut in noStris Annotatis observabumus. Lass. 767 SANCTI AUNARH, ANTISSIODORENSIS EPISCOPI, EPIST. est congervandum, negligens inventns ſuerit, et oh A Audovius [Audoveus| presbyter $ubscripsi. hoe observare distulerit, aut eos qui ipsum audire neglexerint celaverit aut suppresscrit, et in notitiam episcopi non deposuerit , anno a consortio ſratrum, vel ab omnium Christianorum communione babeatur extraneus. SUBSCRIPTIONES. Aunacharius in Dei nomine episcopus conslitutio- nem hanc [confirmavi et] subscripsi. Vinobaudis [Winebaudus| abbas subscripsi. Baudonics [Baudoveus] abbas subscripsi. Francolus [Frannulfus] abbas subseripsi. Czsarius abbas subscripsi. Desideratus abbas subscripsi. Amandus abbas subscripsi. Tegredus abbas subscripsi. Vigilius presbyter subscripsi. Gregorius presbyter [abbas] subscripsi. Claudius presbyter subscripsi. Anianus [Ananias| presbyter subscripsi. Saupandus presbyter subscripsi. Theodulſus presbyter subscripsi. Ruricius presbylter subscripsi. Niobaudis presbyter subscripsi. Antonius presbyter subscripsi. Sevardus presbyter subscripsi. Addo presbyter 8ubscripsi. Sindulfus presbyter subscripsi. Medardus presbyter subscripsi. Badericus presbyler subscripsi. Syagrius presbyter subscripsi. Friobaudis presbyter subscripsi. Eominus presbyter subscripsi. Elladius presbyter subscripsi. Theodemodus presbyter subscripsi. Launovius presbyler subscripsi. Leonaslis presbyter subscripsi. Medardus presbyter subscripsi per diaconum Leudegisilum. Eunius presbyler subscripsi. Filmatius presbyler subscripsi. Nonnovins presbyter subscripsi. Ballomeris presbyter subscripsi. Romacharius presbyter subscripsi. Medardus presbyter subscripsi. Audila presbyter subscripsi. Genulfus presbyter subscripsi. Syagrius presbyter subscripsi. Sindulfus presbyter subscripsi. Vinobaudis presbyter subseripsi. Barbario diaconus subscripsi. Leudegisilus diaconus pro Medardo gubscripsi. In hac synodo ſuerunt congregqati episcopus unus, abbates septem, presbyteri [riginta quatuor, diaconi, qui in vice presbyterorum subscripserunt, tres tantum. = —— SANCTI AUNARH, AUTISSIODORENSIS EPISCOPI , EPISTOLA AD STEPHANUM ABBATEM (Ex Bolland., prima die Maii.) HUNC HORTATUR UT VITAM SANCTI AMATORIS CONSCRIBAT. Dilectissimo atque amantissimo et interno mihi C quidam autem numeris $e rhythmisve ac cantibus vinculo choritatis connexo Stephano presbylero , Aunarius gratia Dei episcopus, in Domino z#ternam $alulem. Tuz nobis doctrine multis jam experimentis com- probata prudentia compulit nos, quamdam tuis humeris imperiosam $superponere $areinulam; ed eam que tibi non sit oneris, sed honoris; nec que. deorsum iniquo pondere premat, $ed que potius celum usque sustollat. Cognitum 1ibi est, charissime ſrater, et quz $it humanarum mentium diversitas, et quemadmoduia in $studia contraria non solum inane vulgus, verum eliam universa Scindatur nobi- litas. Et quidam quidem prosaico oblectantur sylo, versuun delectlari faientur. Ergo, ut omnium votis occurrerem , ct nullus 8uo desiderio ſraudaretur , placuit mihi ut vitas beatissimorum conſessorum quasdam pede libero describeres, quasdam vero lege metrica in:peditas digereres : ob quam rem obsecro unitam mihi tuz dilectionis amicitiam, ut beatissimi Germa!j episcopi vilam in versuum qua- litatem, commulare non desistas ; sancti vero Ama- toris prosaica modulatione. describas; ut sectatores apostolics praxdicaiionis effecti, omnibus omnia eſliciamur, et nulli quidquam debeamus, nisi ut invicem diligamus. Individuam mili charitatem ve- $Iram divina custodiat pietas, venerabilis ſrater. STEPHANI ABBATIS EPISTOLA AD SANCTUM AUNARIUM, AUTISSIODORENSEM EPISCOPUM. Domino beatissimo et apostolicis infulis decorato A assumit. Nonne ſerarum seclatores, $i minus captiosa Patri 8pirituali, Aunario episcopo, Stephanus, om- nium Servorum Christi ſamulus. Decursis litteris apos(olatus vestri, quod $ancti desiderii ardor 8umma alacritate prztendit, luce clarius approbavi. Est ergo devotionis vestrze pro- positum, virorum opinatissimorum Germani et Ama- toris floridz vite nobiles actus describi; sed ad eos lepidissimi callis vestri dirigatur intentio, qui pos- Sunt virtutum lumina zquiparis aMatibus inspicere. Verum ego (cujus iners ingenium gemino rigore torpescit, et lingua balbutiens, faucium inter rau- cidulos cursus $squallido sitis impedita rigore, non loquitur, sed potius stridet) quomodo potero divi- nitus inspirata virorum $anctissimorum munera polito expedire sermone, qui nec privata pos8um humano casu congesta negolia explicare? Ridiculo, ni fallor, ac inexplicabili ludibrio semet impendit quisquis ultra virium $suarum possibilitatem onus — — — _ _——————_—_——_——_>—n—— m industria ſormaverit, audax temeritas pes$umdabil ? Nunquam tiro victoria 'monumenta parma, que est picta, geslavit, si eum docta veterani exempli manus non instruxit. Nunquam etiam aeris $ibi conces8um patulum iter ales tutius resecavit, cui previa dux peaniger mater non ſuerit. Jacebit proſecto fluctuum elisione truncatus, quisquis Suz procacitatis fisus auctoramento , indocilem ratis dexteram ingerit clavo: sic unusquisque in diversum imperitie hamo inscinditur, $i doctorum ſavoribus minime adjuvetur. Ego , beatissime vir, quzs0 ut illa mibi culmen apicis lui imponat, quz facile me posse perſicere non dubitat; si tamen e( in hoe opere, quidquid illepide aut inſacele rustica garrulitas digesserit , =quanimiler ſeras, aggrediar ; et ſaciam que palerna infert ac jubet aucturitas. Vale in Jongum tempus, domine papa. EODEM TEMPORE. SEDATUS, BITERRENSIS EPISCOPUS. NOTITIA. Ex Fabricii Bibliotheca. Sedatus, episcopus Biterrensis, qui an. 589 conci- C mentio ſacienda est epistolarum trium Sedati ad Ru- lio Toletano et Narbonensi interſuit, auctor est ho+ miliz de Epiphania primam Lugduni cum opusculis quorumdam Patrum 161: a Thoma Galleto editz, post in Bibliotheca Patrum Parisina et Coloniensi inter zlatis incertz scriptores positz, cui tandem in Lugdunensi, t. XI, p. 1095, nomen episcopi B.ter- rensis apposuerunt. Inter Opera Augustini, t. V edit. Bened., append.; p. 255, exstat s$ermo de Kalendis Januariis, qui in Ms. Floriacensis abbatiz Sedato epi- $00P0 tribuitur, dubium an huic nostro. Denique * Has Sedati _—_— videsis Patrol. tom. LVIII, coll. 865, 866, 867, udi a Margariao de la Bigne, ex cujus Bi- ricium Lemovicensem, quas Canisius edidit Antiq. Lectionum t. Y, part. 1, p. 438, edit. novz tom. Il, part. n, p. 560, 362, 367 ; cujus quoque ad nofstrum ali- quot epistolz exstant. Habentur quoque tomo Il Conciliorum Harduini, ut alias editiones taceam. Has epistolas quidam Sedato Nemausensium episcopo trib:unt, qui an. 506 concilio Agathensi, et an. $07 Tolosano interfuit *. Adde Hist. littfrairede la France, tom. III, p. 62. liotheca desuraple $unt, Fauxto Rhegiensi tribountur, Sub Voce on oecititio nonime, ad Ruricium ecribenti. SANCTI SEDATI , BITERRENSIS EPISCOPI , HOMILIA DE EPIPHANIA. Proxime; ſrafres charissimi, redemptionis nostre A sit vinum quod deſecisse dicitur, et quod sit aliud vi- celebravimus sacramentuiy, quo Deus hominem cum iufirmilatibus induit. Hodie vero illud excolimus quo $e in homine Deum virtutibus declamavit. Pro eo quod iti hac die $ive clo $stellam ortus sui nuntiam pr buit, sive quod in Chanaam Galilee in convivio nuptiali aquas in vina converlit, sive quod in Jorda- nis undis aquas ad reparationem humani generis $u0 baptismo consecravit. In quolibet horum trium $a- lutis no>lrz my$teria continentur et gaudia. Nobis enim ex Virgine natus est, quod slella monstravit : nos in melius esse mutandos oferis miraculo, et aquaruin conversione 8ignavit. Nobis remedia provi- vidit ex baplismo quod in Jordanis aJveo aquas de- dicavit ; et ideo, fratres charissimi, in omnli actu nostro stellam fidei preſeramus, et in custodia puri- latis Chrislii baptiemum celebremus. Quia hc Christi generatio (uz fidei confirmatio est. Et quia per universum mundum Sacramento baptismi hu- maho generi opus eral, aquis benedictionem dedit, quando in Jordanis alveum, unica, ac $ingulari pie- tate descendit. Tibi ergo nascendo, Christus advenit, Ubi vivendo militavit, libi moriendo conflixit. Quem vides pro te mortuum, propter le intellige baptizatum. Ililud, fratres charissimi, quod die tertia nuptize factz $unt, hoc, quod aquam in vinum Ccon- versam ſuisse, modo cum Evangelium legeretur, au- distis. Sex autem bydriz sunt sex mundi hujus ta - les, per quas jusli figuram et typum Domini praetu- lerant. Capiunt melrelas binas, vel ternas, quia fi- dem intra se, et admirabile. Advenien- tibus enim episcopis, et cum ea hospitantibus, cum non haberet unde eos cibaret, adjuia Dei muliiplici virtute $solito more ahundanter, ut sua poscebat necessitas, Vaccam unam tribus, contra consuetudi- nem, in una die vicibus mulsit. Et quod solet de op- timis Uribus vaccis exprimi, ipsa mirabili eventu de una $ua Expressit Vacca. Ecce et hanc virtutem beatitudini vesire intimare censeo, in quam mes pura Virginalis, et manus cooperatrix in unum convenire apparent. Nam h#c cum $uas ope pastorali pasceret oves mm campestri, loco herboso, largitate nimia pluviarum profusa, bumidis vestibus domum rediit. Et cum umbra $0la- ris per ſoramina dowunmn intrinsecus intraret, illam umbram obiusa oculorum acie, arborem fuisse Augustinus doctor mortuus es, scilicet +18, missus est Palrilius in Hiberniam, venit vero eo 4532, San- ? cta Brigida nata 439. Obiit Patritius 495, aunv wtatis A &uz 12v. Hzc in quodam vetuslo libro Chromellize ' | inveni. » Hac ibi in margine. Cax. « Hujus miraculi mentio in Rom. Martyrolog. 1. ! Febr. NB. b Silvester Giraldus in topographia Hiberniz, di- sLinct. 2, cap. 55, hac : « Sunt et hic CH apud Kyldariam Cograie quam gloriosa Brigida reddit VITA SANCTA BRIGIDA VIRGINS , pallium album et vestem candidam super ipsijus ve- A transversam et fixam putans, ac desuper complutam 780 veslem ponens 1anquam in arbore grandi et firma, in ipsa tenui Solari umbra vestis pependit. Et cum ipsius domus habitatores vicini hoc ingenti miraculo ſuisL millere, de quibus pro miraculo ducitur, quod licet provincie twins animalia Solo Lenius vrs- peri berbau c:rriseruul, mane faclo, non minus berbosilas apparcbit. Tayquam de pasCcuis illis dictum fuerit : Et quantum longis carpunt armenta diebus, Exigua Llattum gelidus ros nocte reponit. * Phrosis mendosa. Czicrum quam imperſecto $tylo tota Vita scripta vit, facie patebil legenti. EpiT. 781 A EOGITUSO ADORNATA. | 7 (Yalth, v), et eisdem dicens intulit ; Opera que ego A poscebat. Nec ipsa ejus audiens preces distulit ; sed ſacio, ipsi facient, et majora horum ſacient (Joan. x1v). Inde quem naturalis partus c#cum protulit natum, ſides ejusdem Brigidz gran operata $inapis, et con- Similis eidem, oculos simplices et lucidos ingenti wiraculo aperuit. Hec itaque tantis virtutibus illu- ssttris, humilitate cordis et puritate inentis, morum temperantia et spirituali gratia plena, tantam aucto- ritatem et celebre nomen pre omnibus coztaneis virginibus habere meruit. Et quadan: (ie, cum ana ex adherentiþus sibj extrinsecus ſemina, cum filia duodecim annos 2tatis, ex naturali procreatione mula, ad eam veniret visi- tandam, cum digua veneratione et reverentia, ut omnes solebant, $e inclinans et humili colio ad ejus mox illam quam optimam de omnibus vaccam, et alius vaccz vitulum elegantem et optimum roganti infirmo voluntarie donavit ; et misericorditer suum cum illo transmittens currum pariter, longum et la- tissimum campum, ne molestiam in vacca minanda ivfirmus longo ſessus itinere 8ustentaret, vitulum post tergum ejug in currum poni przcipiebat. Et sic eum racca lingua lambens, et tanquam proprium di- ligens, nemine eam cogente, usque ad loca deslinata consecuta est. Charissimi videtis fratres, quod et bruta contra consuetudinem ei famulabantur animalia. Quodam intervallo temporis alii nequissimi fures , qui nec Dominum nec bomines verebantur, de aliqua paciticum osculum procidens, ipsa omnibus affabilis RY provincia ob latrocinium venientes, per amnem gran- Brigida, et felix, conditis sale sermonibus divino cam salubriter allocuta est, ac Salyatorjs nosti jubentis exemplo parvulos ad se venire, filiz manum retinens manu $ua, nesciente illa quod esset muta, et voluniatem ipsius interrogans, utrum velato capite permanere virgo an nuptils tradenda esse vellet, matre ipsius admonente, quod $ibi filia nulla daret responsa, .re>pondens matri dixit, se nog dimissuram filitz manum, ni sibi prius responsum redderet. Et filiam cum secunda vice interrogaret, respondit filia $ibi dicens : Non aliud, nisi quod tu volueris, volo agere. Ac $ic poslea aperio ore $ine lingue im- pedimento, et $oluto ipsius vinculo , loquebatur SANA, Et quibus hoc ejusdem opus nullis multorum au- ribus inauditum scrupulum non moveret? Dum enim hec animo esset intenta + celestium me- ditatione, ut semper $olebat, suam de terrestribus ad eele-tia elerans conversationem, quamdam non par- yaw, $ed grandem lardi partem cum cane dimisit. Et cum esset inquisita, non alicubi, sed ubi canis in eo loco solebat esse, mense transacto, intacta et in- legra reperta est. Non enim canis ausus comedere depositum beatz virginis, sed custos patiens lardi et idoneus contra suum $olitum morem divina refrena- (us virtute exstitit. Accrescente quotidic miraculorum numero, que \ix enunerari possunt, quantum misericordiz et pie- lali>, et in pauperes eleemosynarum opportune et invpportune postulantium operala est! Nam cum ali- quis indigens cibo paup: rum eam rogaret, illa ad eos qui carnes coxerant, ut ab illis aliquid pauperi deſer- re!, ſestinavil, et illorum unu> Stolidissimus famulus, qui carnes coxerat , insipienter partem nondum car- nis coctam, in albatum ipsius i- nuandum est liem arbor quedam grandis et maxima, ad aliquem paranda usum, cum his qui artiſicia exercerc solebant in ligna lignorum securibus excisa est. Ad quain con- ventio virorum fortium propler ejus molestiam et in- gentem molem, loca diſfficillima in 'quibus ramorum cum fragore Suorum, ut deponerent, altraherent cum multis bubus, et artiificum machinis ad locum desti- natui, ut necessilas rei poscebat, congregala est. Et cum nec multitudo virorum, vires boum, et variz artilicum aries, movere vel trahere ullo wodo pos- Sent eam arborem, recedentibus cunciis ab ea, per ſortis$imam lidem beatz Brigide grano sinapis simi- lew, per quam fidem, ut Magis'cr c@lestis organo 785 A COGITOSO ADORNATA. - 786 evangelicz vocis doceb, montes woventur, sic-possi- A eadem forma vitulum cum 8ua invenit yaccs, quem bilia $sunt omnibus credentibus (WHutth. xvn), eam gravissimam arborem evangelicz virtulis, per divina wysteria, nullo mortalium auxilio levantes sine ulla diſſicultate ad locum, quem voluit sancia Brigida, detulerunt, ac per omnes provincias tanta divine virtutis excellentia divulgata est. Et nostro occurrit animo, non excludere et hanc virtulem $ilentio nostro. Quidam enim vir scularis, et gente nobilis, et dolosus moribus exardescens in cujusdam femine concupiscentiam, et quo modo ejus concubitu ſrui posset callide cogitans, ac sentem argeuteam pretio- $a in depositum sibi commendans, quam dolose retraxit illa ignorante, et jecit in mare, et cum ipsa ut priorem ipsa dilexerat. Et telaria ligna $imiliter $ibi pre c#teris reparata, in tali ſorina et quautitate in qua priora ſueraat, contemplata est. Et sic sancta Brigida ſelici progressu, et mirabili facta virtute, et habilatoribus valedicens, poniilice in $yary viam perrexit. Et ecce in lanta miraculorum magnitudine hoc ejusdem opus przclarum admirari $olet. Tribus eniw leprosis postulantibus munus aliquodeunque ab ea accipere, vas largita est argenteum. Et ve illis exget causa discordiz et contentionis, $i illi inter $e divi- derent, cuidam in ponderibus auri et argenti com- perto dixit ut inter illos hoc ponderaret tribus 2qua- libus partibus. Cumque excusare se cepisset dicens, non posset reddere, sibi esset ancilla, et ejus postea B ponderare $e #qualiter non posse , ipsa ſelicissima uterelur, ut vellet, amplexibus, machinatus est hoc perſicere malum, nulla alia re ac redemptione pla- catus fieri posse dicens, nuisi aut propria $ibi sente argentea reddila, aut ipsa ſemina in servitulem $idi redacla pro causa culpabili fragilis eoncupiscentie uleretur, Et hc timens pudica ſemina quasi ad ci- vilatem refugii tutissimam, ad sanciam Brigidam con- ſugit. Quz cum talem comperisset causam, vel quid pro hac re agerel cogitare!, cum nec dum yerba com- plesset, supervenit ad se quidam cum piscibus de flu- mine tractis. Cumque illorum viscera excisa et aperta essent, sentis illa argentea, quam ille crudelis jecit in mare, in medio unius piscis reperta est. Et Sic post- ea secura mente eamdem $entem secum portans ; et ad conventum multitudinis pro bac culpa cum ty- ranno infami progrediens, et monstrans sibi caindem sentem, mullis testantibus, qui eam agnoscere pote- ram, non aliam esse, 8ed ipsam de qua lalis sermo fe- rebatur, adhzrentem $ibi ſeminam pudicam de ma- whus tyranni crudelissimi liberavit. Ile vero postea conſitens 8uam culpam, Sanclz Brigide humiliter 81a Subdidit colla. Tunc illa ab omnibus gloriosa per- acto hoc ingenti miraculo gratias agens Deo, et oinnia in ejus gloriam faciens, domum rediit pro- priam. Et bis miraculis gloriosum ejus cum aliqua fideli ſemina hospitium jungi debet. Quo prosperum iter ſacieus 8ancta Brigida in Dei voluntate in amplissimo campo Breg, cum declinaret ad vesperum dies, ad habitaculum ejus veniens cum ea pernoctavit. Que obviis manibus et gratulanter suscipiens, gralias Oin- nipotenti agens de ſelici adventu revereilissIm#e Brigide virginis Christi. Cumque non haberet, propter svam iropiam, unde tales uutriret, et cibum unde tales hospiles cibarel, incidens ligna telaria, in quibus textura telarum ope- rabatur in pastu ignis, viſulum $suum, quem occidit, Super s[ruem lignorum ipsorum ponens, igni as8avit cum bona voluntate. Et cena facta, et nocte asSue- lis transacta vigiliis, expergiscente post illam de mane uoctem, ut nullum de receptione et reſectione Sant- cz Brigidz ullius rei svstineret damnum ipsa hosp1- lalis, quz vitulum amiserat 8uz VACC2Z, alterum in Brigida, apprehenso vase argenteo, allidit contra la- pidem, et conſregit in tres, ut voluit, zquales partes. Mirum in modum, cum postea istz tres partes in pondere essent emens®, nulla pars alia minor vel alia quz aliam guperaret, licet uno obolo, de his in- venta est tribus partibus. Et sic ips1 pauperes $ine ulla injurie et invidiae causa lzii recesserumt cum Suis donis. | Secundum enim beatissimi Job exemplum nun- quam inopes a $e recedere sinu vacuo passa est. Nam vestimenta transmarina et peregriaa episcopi Con- leath decorati luminis, quibus in solemnitatibus Do- mini et vigiliis apostolorum-gacra in allaribus offe- rens imysleria utebatur, pauperibus largita est. Et cun tempus solemnitatis advenit, secunduin consue- tudinem, ut ipse $Summns populorum pontifex suis in- dutus esset mutatoriis vestibus, sancta Brigida, que priora vestimenta illius episcopi Christo in forma pau- perum poxito donabat, alia similia per omnia vestimenta prioribus tam texturis, quam coloribus, que in illa hora a Christo, quem per pauperem induebat, perlata in curru duarum acceperat rotarum, tradidit pro aliis. Voluntarie enim alia pauperibus vestimenta obtalit, et hxc pro eis opportune recepit. Nam cum ipsa eszet vivum et ſelicissimum Summi capitis membrumn, potenier omnia, que desiderabat, operabatur. Item et hoc sancta fulsit Brigida miraculo. Quia cun regis illius patriz in qua ipsa fuit per plebes et pro- vincias quz $ub ejus erant ditione preceptum inva- lesceret, ut de omnibus ejus regionibus et provinciis convenicent populi omnes, atque #dificarent viam Jatam, et firmam ramis arborum, petris in ſunda- - mento positis, et munitionibus quibusdam firmissi- mis in gronna proſunda et bene intransmeabili, et in locis humeniibus, atque in paludibus, in quibus grandis currebat fluvius, que conStructa quadrigas, et equites, et currus, et plaustrorum rolas, et impe- _ tum populorum atave incursum undigue bostiumn | co- pum snum clerici vel cives deſensare conati suut, graviter ab ipsis monachis vulnerati sunt. Eo anno transiit Magnacarius dux Francorum. P. C. Basilii anno x xv, ind. xiv. Hoc anno signum apparuit in celo per dies Lxx. Eo anno mortuus est Juslinianus Augustius, et $u- scepit Justinus nepos ipsius imperium. Ko anno hiems valentissima fuit, ut quinque aut eo amplius mensibus propler nivis magnitudinem terra videri non posset : ipsaque asperitas multa animalia necavit. Eo anno Sindewala Erolus tyrannidem assumpsit, && a Narseo patricio interſectus est., Anno primo consulatus Juslini junioris Aug., ind. xv. A principio mundi usque ad hunc consulem fiunt anni VADCCLAVIN. Anno 11 cons. Juslini jun, Ang., ind. 1. verat, et omni thesauro, lam quod de Pannona exhi- buerat, quam quod «de Italia congregaverat, cum parte exercitus, Raveanz reipublicz $e tradidit. Anno vil cons. Justini jun. Aug., ind. v1. Hoc anno dux Langobardorum, nomine Cleb, genti ipsins rex ordinalus esl, et plures seniores et mediocres ab ipso interſecti sunt. Eo anno Vzſarius dux Francorum obiit, et orii- natus est Theodoſridus in locum ejus dux. Anno vin cons. Justini jun. Aug., ind. vil. Hoc anno Clebus rex Langobardorum a puzre $u0 interſectus es. Ko anno iterum Langobarii in Valle ingressi sunt, et Clusas obtinuerunt, et in monasterio £anctorum C Acaunensium diebus multis habitaverunt ; et postea in Baccis pugnam contra exercitum Francorum com- miserunt, ubi pene ad integrum interfecti $unt, pauci ſuga liberati. Sed et Mauri et aliz gentes, qui in Provincia eorum ingredi presumpserunt, ab ipsis Francis devicti sunt Anno 1x cons. Justini jun. Aug., ind. vilt. Anno x cons. Justini jun. Aug., ind. 1x. Hoc anno Sigibertus rex Francorum, bellun con- . tra fratrem suum Hilpericum movet ; et cum eum jaw inclusum haberet, 'et de ejus interſectione cogitaret, ab bominibus Chilperici per ſfraudem iuterſectus est: et Suscepilt regnum ejus Chilbebertus lilius ipsins. Anno x1 cons. Justini jun. Aug., ind. x. Eo- anno mortui Sunt regii alque egregii adole- loc anno Narses ex preposito et patricto , post D Scentes, Ch'otacarius et Chlodomeris, filii Gunthe- lantos prostratos lyranuos, id est Baduilam et Tejam reges Gothorum , et Buccelenum ducem Francorum, nec non et Sindewglem Erolum ; Mediolanum vel re- liquas civitales quas Guthi destruxerant, laudabiliter reparatlas, de ipsa ltalia a Supra scripto Augusto re- molus est Anno 11 cons. Justini jun. Aug., ind. 11. Hoe anno Alboenvs rex Langobardorum cum omni exercilu relinquens alque incedens Pannoniam, $uam patriam, cum mulieribus, vel omni populo $uo, ut fera Italiam oecupavit : ibique alii morbo, alii ſawe, nounulli gladio interempti $unt. Eo anno etiam in linitima loca Galliarum ingredi presumpserunt , ubi gramni regis. Anno x11 cons. Jus(ini jun, Aug., ind. x1. Hoc anno Meroveus lilius Hilperici regis occisus est. Anno xin cons. Justini jun. Aug., ind. xi. Hoc anno duo Germani, Salonius et Sagittarius, epi>copi a synodo que Cabalonno collecta est, pro diversis criminibus ab episcopatus honore dejecti Sunt. Eo anno morinus est Justinus Augustus, et SUC- cessit Tiberius in loco ejus. Anno 1 cons. Tiberii Constantini Auquett, ind. XIh Ky) ann, menge Octobre, ita in Vallensi territorio —_ — —— —— 801 APPENDIX. .802 # Rhodanus cxundavit, ut copias messiuw denegaret; A gina obiit; propler cujus transitum interſecti _ et intra ltaliam ita fluvii exundaverunt, ut damna agricolz palerentur. Anno 11 cons. Tiberii Conslantini Augusti , ind. x1v. Ea indictione, mense Septembri, Austreziliis re- duo metici, Nicolaus et Donatus. Eo auno Mummolus patricins cum uxore et filiis, et mullitudine families ac divitiis mullis, jn marcz Childeberti regis, id es, Avinione, confngit APPENDIX AD MARII, AVENTICENSIS EPISCOPI, CHRONICON, AUCTORE IGNOTO, SKD PERANTIQUO, Usque hic Marius episcopus. Anno 11 Tiberii Aug., ind. xv. Anno 1v Tiberii Ang., ind, 1. Anno v Tiberii Aug., ind. 11. Anno v1 Tiberii Aug., ind. m. Anno vu Tiberii Aug., ind. 1v. Gothi 8ub Ermengildo Leubegildi regis lilio bifarie tivisi, mutua cede vastantur. Indictione v. Mauriciis annis xx1 Suevi a Leubegildo rege ob- tenti, Gothis subjiciuntur. Indictione v1. Gothi Recarido rege intendente, a fide catholica revertuntur. Avares adversus Romanos dimicantes, auro magis quam ſerro pelluntur. Phocas annos 1x. Iste seditione militari imperator ſactus, Mauricium Augustum nobiliumque multos..... [ Leg. interfecit] Hujus lempore Parisini et Veneti per Orientem vet Agyptum civile bellum faciunt, ac se mutua cxde prosternunt. Prazlia quoque Persarum gravissima adyersus rempublicam excitautur, a quibus Romani fortiter debellati, plurimas provincias et ipsam lie- rosolymam amiserunt. Heraclius quinto imperii sui dum ſungitur anno, Sisebotus Gothorum rex in Spania plurimas Roman#e militie urbes, quarto regni sui sibi bellando $ubji- cit; et Judzos $ui regoi subditos, preter cos qui ſuga lapsi 8unt ad Francos, ad Christi fidem cnvertit. Hujos imperatoris temporibus, ad 15que imperii Sui annum 44, et Chlotacarii gloriogissimi. Franco- rum principis regni sui annum 40, multa reipublice parlibus, ubique -pene a diversis gentibus dispendia Hlata ſuere. Hujus tempore Persi Calcidoviam usque pervene- runt. Huni murum longum interrumpentes, et ad me- nia Consantinopolis peraccedentes, cum predieto imperatore, mutuo in muro stante | Forte $tantes] collocuntur; qui acceptum ab eo pacis pretium, ad tempus recedunt. $ | Per idem tempus divisa in tribus olim regnis Fran- ci2, in uno a przfato» rege Francorum regnum con- jungitur ; alque persequente Thenderico rege ger- manum $uum Austrasiorem regem Theudebertum , vincentes Franci in Burgundiam moventes Austra- 8i0s, ad extremum ipsum occiderunt. Nec mora, vi- ctor Theudericus Mettis cum obiisset, Sigoberto fi- lio paryulo eum avia $ua Brunihilde, regnum male usvrpatum reliquit; qui vivente adhuc germano $U0, nepotem $suum ad petram in albis elidi jussit. Per idem tempus victi filii sui a rege przfato Chlo- lacario capiuntur; ac prefata regina, predictorum avia, ab eo capla, divers0que paenarum genere aſſli- cla, deinde camelo imposita, multis suis spectaculum prabuit : postremo ſerocissimo [Forte ſerocissimi] colligata pedibus equi tergo, cxtremum $piritum ex- halavit. Cujusque deinceps corpusculum incenden- tes populi, sepulcrum ignis ſuit; ad deinceps judi- cium palernum Sine misericorilia in germano et ne- pote quondam datur, in filiis redundavit; eosque A quibusdam, ut ajunt, interemptos, monarchiam pre- nuncupaius rex in tribus regnis obtiguit ; quam fe- liciter religioseque gubernans, nunc cum prioribus regni $ui anno 40 vitam ducit. Fiant igitur ab exordio mundi usque in #ram presentem, id est, 14 Heeaclii et Chlolacarii regis aunuim 40, anni VMDCCCXLIL EODEM TEMPUORE. LUCULENTLS. LUCULEN'TII IN ALIQUOT NOVI TESTAMENTI PARTES COMMENTARII EX CODICIBUS PRISCIS BIBLIOTHECARUM VATICANE ET VALLICELLIANE. —_ — [. Lectio sancti Eyangelii secundum Mattheum (v1, 2%) : In illo tempore dixit Jesus discipulis $suis : nemo potest duobus dominis servire, ef reliqua. COMMENTUM LUCULENTI. Quidam duos bomines volunt iutelligere Christum, A thesaurus tuns, ibi ext et cor tuum. et diabolum, quorum socielas es8e non poles. Quz enizu socielas luci ad lenebras,? que conjuncho Chri- pi ad Belial? vel guz pars fideli cu infidele ? sub- audilur uuylla. Sed qui siat duo domini Jeinceps ape- rit cura $ubjungit : Nox POTESTIS DEO SERVIRE, ET MAMMONEA, Non enim dixit : qui divitias babent, Do- mino servire non pos8e; Sed qui divitiis Serviunt. Multi eniv bhabentes divitias non distribuunt eas ut domini, sed custodiunt ut servi. De qualibus dicit Apostolus : Thesaurizat sibi iram in die ir , et reve- lationis in judicijs Dei. Et e regione, multi babent di- vitias, et distribuunt ut domini, non custodiunt ut $ervi, $icut Abraham, Isaac, Jacob, Job, ceterique qui svis divitiis bene praesse noverunt, eas fideliter IvE0 PICO VOBIS NE SOLLICITI SITIS ANIME VESTRE QUID MANDUCETIS. Cui cibus plus pertineat ad corpus, yuan ad animam, quare dicit ; Ne 8olliciti sitis ani- me veslr@, quid manducetis? sed animam boc in loco pro presenti yila nosse debemus ; sicut et in uujtis Scripturz Jocis, ut est illud David ; Viri iatj animgs $1Gs POSUETUNS in Manibusguis ; el anima men in manibus mets 8emper, Paulus quoque apostolus : Nec facio ani- mam meam pretiosiorem quam me. Sicut et hic cum die cit Nesolliciti 8itis anime vestr@ quid manducetis; ac vl dical: Vite vestr# qualiter vivere possilis. Sed quieri- turquaredicat: Nesolliciti sitis anime veslr@ quid man- ducetis, cum Paulus dicat : Sollicitudine non pigri. Sed ibi sollicitudo $piritualis intelligenda esl, ju qua pl- distribuendo. ayT ENIM UNUM ODiO HABEBIT , ET ALTE- B gri ess8e non debemus, quia ea quz $piritus sunt, RUM DILIGET, id est Deum; AUT UNUM SUSTINERIT, ET ALTERUM CONTEMNET; non dixit odio habet, sed con- temnet, nou ideo timet. Nullus enim lai demens est ut dicat, se Deuiw odio habere, sed Deus illum odit, qui precepla illius contemnit, dicente propheta : Odisti omnes qui operantur iniquitatem. Sicut enim ex uno fonte dulce et amarum, utrumque simul emanare non pole, ita nulius pariter duobus dominis, Deo scilicet etdivitiis, servire potest. Non poteslis Deo gervire el mani- mone. Mammon Syrum es1l,;qued Latine divitie nun- cupatur. Nemo potest Deo pariter, et divitiis servire, quia qui Deo toto corde servierit, Servns divitiarum esse non poterit. Omne quodcunque plus diligit homo, hoc est avarus, aurum Deum habet, et vorantium cum aviditale quzrere debemus. Ad exteriorew pertinens hominem, labor quidem exercendus est, Sollicitudo tollenda. De qua Dominus Judzis, cum eos viderel in terrena cupiditate laborare, dixit : Operamini non cibum, qui perit; sed qui permanel in vitam &lernam. Et ideo quidem opus exercendum es, Sicut Paulus apostolus dixit : Qui non rult operart, nec manducet. Et alihi : Operantes cum s8ilentio man- ducent. Et hoc est quod ait : Ne $olliciti sitis anime ves!r@ quid manducetis : ac $i dical : Qui majora de- dit; utique et minora preslabit; quia, yui anmain et corpus ſfecit, dabit et subsidium. NxNE axiMa PLUS EST QUAM ESCA? ET CORPUS PLUS QUAM VESTIMEYN- TU? Anima plus est quam esca, quia Semper mane- Deus venter est. (Quorum finis interitus, quorum Deus C bit; esca vero peribit. Et corpus plus quam vesli- venler esl, et gloria in conſusione ipsorum qui lerrena sapiunt. Et quid dicam ? quodcunque amplius diligit homo quam Deum, utique jlli est Deus, et idev nemo potest Deo zervire, et mammone ; quia qui avaritie $luduerit, Deo vservire non poterit : ubi enim 8 mentum est, quia quamvis 'in cinerem redigator, ta- men inslar prioris reformabitur. Scriptum est enim : Velut amictum mutabis eos, et mutabuntur ; veslimen- * tum vero ad nibilum redigitur RESPICITE VOLATILIA COELI QUONIAM NON SERUNT , - 805 IN MATTH. CAP. VI. 806 NEQUE CONGREGANT IN HORRGA, ET PATER VESTER Oan- A Incuper, ct quod non pelisti, dabo tibi, divitias 8rculi, LESTIS PASCIT ILLa. Dederat comparationem de wajore ad minorem ; de anima ad corpus, et de minore ad m4jorem, de esca ad animam ; nunc ileruinde minore ad majorem dat comparatienem, de volucribus ad howminem cum dicit : Respicite volatilia celi. Quidam volatilia cali angelos intelligere voluit, propier il- lud : Volevit, inquit prophela, ad me unus de 80r6- phin, qui non laborant. Ideo quidem visione Dei per- ſruuntur, dicente Petro aposlolo : In quem desiderant . angeli prospicere. Sed nequaquan ita intelligendum est, ut homo malus sit apud Deum quam angeli. Sed melius est ut intelligamus -volatilia cali, aves que per hunc aerem discurrunt, uade” et aves coh vocan- tur: non laborant neque metuul,sed raslro,elunguibus pascuntur. Si inquit volatilia cali, quorum anima cum corpore moritur, Deus sic pascit, quanto magis vos qui ad imnaginem Dei ſacti eslis illis? Ratio enim he non ad aumerositatem , sed ad comparationem intelligenda est. Si ad namerum intelligas, plus zunt volatilia celi quam homines ; sed ad quantifdalem, et comparationem est intelligendum quod dicit : Noxng vos MAGIS PLURES ESTIs 1LLIS? id ext meliores et chariores eslis, et plus valelis; illa enim i lea ſuerit anima, corpus interibit. Homo moritur corpore, aukna ad coeleslia tendit. Deus enim omnipoteas han homines Propler aves, ved aves propter bomines lecil, et propter homines venit in mundum, non propter aves, quos et caro prelio emil, 8icut sCcri- ptum esl : Empii enim eslis pretio mayno. (01s AUTEM VESTRUM COGIT&MS POTEST ADJSICERE AD © STATURAM SUANM CUBITUM UNUM? Nullus enim ad $laturam s8uvam cubilum unuw adjicere valet; imo nec uuum capil- lum capitis album facere aut nigrum. Dand: erat comparalio de veslimento ad corpus, sicut ct de anj- ma data erat. Quod dicit istiusmodi est : illi relin- quile curam qui fecit slaturam ; qui enim corpus qua voluit mensura consLituit, Scilicet quam longum, quam breve esset, ulique quod minus est dabit, sci- licet indumentum et legumentum. Qui enim mwajora contulit, nec non utriusque et minora preslabit. CONSIVERATE LILIA AGRI QUOMODO CRESCUNT, NON LARORANT, NEQUE NENT. Hoc loco non gpecialiter li- linum, 8&d omnes berbas intelligamus, que biewe areſaclze videntur, #slate diversis floribus adoruan- tur, Agrum mundum istum intelligamus; de quo Do- mwus in Evangelio : Ager enim est mundus, Non la- Iorant in filando, nec in texendo, nec telam ordieu- do, sed Dei providentia crescunt. Dico aUTEM YOBIS, QUONIAM NEC SALOMON IN OMNI GLORIA SUA COOPERTUS EST SICUT UNUM EX 1STIS. Quid est quod, tot regibus pretermissis, qui ante Salomonem, vel post eum ſuerunt, omnibus ipsum _pretulit? nempe propter Sapienuam, vel divitias, eo quod omnibus $Sapien- livr, vel ditior fuerit, dicenle sibi Deo : Quia non peltsli libi divitias auri et argenti, nec dies multos, ne- que enimas inimicorum tuorum ; 5ed gapientiam ad discernendum bonum et malum, ecce dedi tibi sapientiam addiscernendum bonum et malum, ecce dedi tibi sapien- tiam ut 51s 8apiens $uper omnes qui ſuerunt ante te. aari et argenii. Sed in omni multiludine divitiarum, et varietale vestium non est cooperius, Sicut upum ex isbs, sabauditur liliis agri. Non enim $8ericum, uec regum purpura, nec pickura Lexiricum polest flori- bus comparari. Quid enim ita rubet ut rosa? quid ita caudet ul liliuzu? viole vero purpura, nullo gupe- rari wurice, oculorum magis quam sermonum judi» ciuun el. Fecit enim Salomen vasa aurea in domy Domini, velut ad dignitatem regiam. Sed et ſercu- lum ſecit Solomon de lignis Sethim, columnazque ſecit eErgenteas, ascensum purpureum, reclinatorium au- reum medio claritale constravit propler - filias Jerusa- lem, Ferculum egim $anctain significat Ecclesiam, c»luwng vero sancios dociores, 8icut de quibusdam evorum dictuin est : .acobus et Cephas, et Johannes, qui videbantur columne esse. Ascensus purpureus Sanctos signilicat conſessores , reclinatorium aureum, divinam Sapientiam. De qua alibi : Thesaurus degide- rabilis, requiescit more 8apientis. Filiz Jerusalem 8i- guilicant animas ganctas. Quamvis enim 8ic decora- lus ſuig$et Salomon, tamen nunquam potuit $sic can- didum habere veslimentum ut est lilium, nec purpu- reum gicut viola, nec. coccineum sicut rosa. Spiritua- liter per lilium signiicatur virginitas, per violas couſessores, per rosas mariyres. Salomon namque virgiuilalem non habuit, sed etiam cor ejus depra- valuin es per mulieres. St AUTEYS FENUM AGE] QUOD HODIE EST, ET CRAS IN CLIBANUM MITTITUR, Deus SIC VESTIT. ic aperte da- tur intelligi quia superius omne genus berbarum comprebendere voluit cum dicit : Si autem ſenum agri quod hodie ext, el cras in clibanum millitur. Ho- die pro presenti tempore posuit, cras pro ſuturo; ut est illud Jacob : Cras EXAUDIET ME JUSTITIA MEA. Et Samuel dixit ad Saul: Cras tu, et filii tui, me cum eritis. QUaNTO MAcG1S YOS MINIME FIDEL? Repre- henditur fides apostolorum, vel Judeorum, qui mo- dicam habent fidem. NotiTE ERGO SOLLICITI ESSE DICENTES : Quid MANDUCABIMI'S, AUT QUID BIBEMUS, AUT QUO OPEKIEMUR? De esca, et vestimento Superius $9llicitudinem tulerat, de polu reticuerat. Recapitu- lando subdit : Nolite 80lliciti exe dicentes : Quid manducabimus aut quid bibemus ? aut quo operiemur ? Subauditur exquisitas epulas; aut quid bibemus, quot genera potionum; aut quo operiemur, vesti- menta $cilicet pretiosa. H&Ec OwNIA GENTES INQUE- RUNT. Hiac, que superius dicta sunt, scilicet mandu- care, bibere, veslimenta pretiosa induj, omnia is!a, et his similia, gentes quzsierunt, que eraut xicut equus et mulus, quibus non es inlellectus, ignorantes Dominum. SciT Exiz PaTER VESTER C(ELESTIS, QUIA 11S OMNIBUS INDIGETIS. Nonnulli fuerunt qui dicerent : Si Deus omne quod nobis necessarium est scit, quid indigemus ei petere? scit enim ille vingia; attamen petendus est et rogaudus. Dicit enim ipse : Petite et accipietis, querite et invenietis. Laboribus etiam ma- nuum nostrarum vivere debemus; quia primo hv- mini dictum est : In sudore vultus tui vesceris pane tu). QUERITE AUTEM PRIMUM REGNUM DEI ET JUSTITIAN 891 | | LUCULENTI 808 EJUS , ET HAC OMNIA ADJICIENTUR YoOBls. Reguum Dei A remunerari mereamur. Et omnia haec adjicientur vo- multis modis accipitur, sed hic aut Filii Dei, aut Scriptura Sacra inteliigitur regnum Dei, quod utrum- que querere debemus. Filii Dei, sicut dicit propheta : Quearite Dominum, et confirmamini, quarite faciem ejus semper. Vel Scriptura $acra, quam legendo et perscrutando, invenire possumus, qualiter justitiam et preceplia ejus custodiamus, vel qualiter ab jpso bis; scilicet superius dicta adjicientur vobis. Non da- buntur dixil, sed adjicientur ; quia quidquid in pre- senli accipimus, vile est ad comparationem $Superno- rum premiorum; el ideo prius illa quz majora sunt petenda sunt, scilicet regnaum Dei, et juslitia ejus, vt isla que necessaria Sunt corpori adjicianiur, insuper et majora dentur. _ Il. Leclio sancti Eyangelii secundum Joannem ( 1, 29) : In illo tempore vidit Joannes Jezxum a Nazareth venienlem ad ze, et dicil ei : Ecce Agnus bei , etc. HOMILIA * LUCULENTII, Recte beatus Joannes agnum appellat Jesum B carnem Filii hominis, et biberitis sanquinen; ejus, non Dei Filium ; agnus enim quia innocens. Iste est agnus de quo multo ante dixerat lsaias : Tanquam ovis ad occisionem ducius es!, et vicut 1gnus coram tondente ze obmntescel, et non aperuit 0s suum. De quo agno Joannes in Apocalypsi : Agnus qui occisus es a vobis a conslitulione mundi ; quia agnus OCcisus est in Abel, offertus [la Cod.| in Isaac, immolatus in Zgypto; quia ipse in mundum veniens adimplevit in veritate quidquid avte de eo per figuras dictum vel gestum ſuerat, cum vesperascente mundo pro nobis in ara crucis est-immolatus, Apostolo dicente : Etenim pascha nostrum immolatus est Chris!ns, Ecce Acxus Dei. Ecce particula adverbium est ostenden- tis : quia-enim beatus Joannes oculo vid-bat, digito ostendebat, recte dicebat : Ecce Agnus Dei. Dicti Sunt et apostoli agni, Domino dicente : Ecce ego mitlo vos sicut agnos inter [upos. Bene agni, quia in- nocentes, quia simplices ; veri enim agui inslar [Cod., vero agno inserat], de quo superius diximus. Aguus erat et Joannes, quia ct ipse innocens quantum Christus. Omnes enim cum peccato nascimur, dicente prophela : In iniquita/ibus conceplus sum. Solus ille Sine peccalo venit, solus macula peccati caruit. Ve- nit enim in similitudine carnis peccati, lamen Sine peccato. Qui peccatum non ſecil, nec inventus es! do- lus in ore ejus. Carnem assumpsit de Adam, pecca- lum: non asSumpsit. Et wdeo quia non assuimpsit de nostra massa peccatum, ipse est qui tollit peccatum noslrum. Sed dicit aliquis, quid nobis prodest ille habebitis vitam in vobis. Et iterum : Qui manducal carnem meam, el bibit zanquinem meum, in me manel, et ego mm eo. Sed queri potest cur Dei Filius ad baptismum ven:re voluit , cum non haberet peccatum, quod illi necesse fuisset expiare? Certe quia futuri erant in Ecclesia catechumeni excellemiores genere, qui de« dignantur venire ad baptismum, dicentes apud $e- melips0s : Hoc sum accepturus quod habet ille? ego melior «um illo et jillo fidele; ut horum $superbiain ſrangeret, venire dignatus est ad baptismum $ervi, quasi alloquens superbientem dicat : Quid te extol- lis? quid te exlendis? quanta polteslate est gralia tua? quanta excellentia? Nunquid major potes esse C quam me [[ta Cod.]? Si ego yeni ad baptiswum xervi, ut dedignaris venire ad baptismum Domini ? Ve! certe bapiizari voluit, ut omnibus aquis sanclili- cationem daret et purilicationem. Sive etiam ut Ve- teri Testamento finem daret, et Novum inchoaret. Ipse enim tandiu Sub lege fait, quandiu haptizatus legi Yeteris Teslamenti ſinem, et grati:e sancti Evan- gelii initium daret. Baptizari voluit, ut omnem hu- militatem doceret. Unde, Sicut alii dicunt evangeli- ${£, cum veniret ad Joannem wu: baptizarelur ab eo, ait illi Joannes : Tu ad me venis baptizari? ego a le debeo baptizari, Et Dominus ei : Sine modo impleatur omnis juslitia. Quid est impleatur omnis justitia, nisi impleatur omnis humilitas ? Ac $i dicat : Mori veni , baptizari non veni. Mori hab:o pro Agnus Dei? Ecc: agnus Dei, ecce qui tollit peccata D) hominibus, bap:izari nun habeo pro hominibus. mundi. Tulit peccatum mundi, quia Signa et miracula ſaciens, ccos illuminavit, mortuos SuSCitlavit. Insu- per cui volebat polentialiler dicebat : Dimittuntur tibi peccala lug. Tulit etiam peccata mundi, cum pendens in cruce, aperlo latere emanavit Sanguis et aqua. Hinc de eo Petrus dicit : Peccata nostra pertu- lit in corpore 8u0 8uper lignum, Tollit quolidie pec- cata mundi per pariicipationem corporis et Sanguinis Sui. Ferunt enim quia sicul stipulam consumit ignis, Sic minora peccala per participationem corporis et $anguinis £jus. Ipsc eniu dicit : Nist manducaverilts * [la Cudd. : Et certe suscipere debuit baplismum a bono Servo, qui passSionem SUSCePit a malis servis. Hic EST vE QUO bixIT: PosT ME VENIT VIR, QUI ANTE ME FACTUS EST. Ubi hoc dixerat Joannes de Domino ! ubi interrogatus a Sacerdotibus et levitis negavil $e esse Christum, Eliam, atque prophetam. Adhue illis percunctantibus : Quid ergo baptizas ? 81 tu non 6 Christus, neque Elias, neque propheta ; respondit et ail: Ego baplizo in aqua, medius autem vesirum 5telt”, guem vos ncitis. Hoc ipsum recapitulat dicens : Pos me venit vir qui ante ne ſaclus es. Viruw recte modo commentum; modo homilia; modo capo>i io, =— 809 IN JOAN. CAP. I. 810 appellat, de ips0 enim propheta dicit : Ecce vir, A quarile illum, Et Dominus dicit discipulis : Exztote Oriens nomen ejus. Post me venit, qui postmoduin natus est. Przcessit enim beatus Joannes Dei Filium . in conceplione, in nativitale, in pas$Sione., Qui ante me ſacius es, id est prelatus est mihi, QUIa PRIOR ME ERAT: prior me erat quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat apud Deum, et Neus erat rerbum. Prior Joanni, prior et Mariz, ipse enim fecit Mariam, et ipse natus est per Mariam. Prior etenim et omni creaturz, s8icut ipse dicit in Sapientia : Dominus possedit me in initio viarum 81a- rum, antequam quidquam ſaceret a principio. Et: Ante luciſerum genui le. ET EGO NESCIEBAM RUM; SED UT MANIFESTETUR IN ISRAEL , PROPTEREA VENI EGO IN MUN- DUM , 1 AQUA BAPTIZANS. Ut maniſestaretur in Israel prudentes 8ievt 8erpentes, et gimplices 8iout co- lumbe. ET £60 NESCIEBAM EUM. Quid est quod dieit nescie- bam eum? cum jam tot et tanta teslimonia perhibue= rat ; jam enim digito ostenderat eum, jam dixerat ecce Agnus Dei. Si enim nesciehat eum, quomodo ad $e venienti ut baptizaretur dicebat : Tu ad me renis ? ego a le debeo baplizari, Sed intelligendum est quia aliquid in eo non noverat, et aliquid noverat. Nove- rat Dominum, noverat Dei Filium , sed nondum no- verat polestatem baptizandi sibi Dominum retentu- rum, et in neminem servorum translaturnum. loc noverat et hoc didicit per columbam. Si enim daret alicui potes:alem, forsitan aliqui eligerent sibi san- dicit, id est ipsi populo lsrael. Propterea missus 2st B ctiores viros a quibus baptizarentur. Sed sive bonus, Joanves in aqua baptizans, ut maniſfestaret Dei Fi- lium populo Israel, quia occultus veniebat, ut vix a paucis vel a nullo cognosci potnisset. Unde ipse Joan- nes alibi ait : Ego baptizo in aqua, medius autem re- s{rum stat quem vos nexcitis. Aqua lantummodo ba- plizabat, peccata dimilttere non poterat, Sicut et modo $acerdotes in Ecclesia ſaciunt, Corpora tingunt aqua, cxrterum [Cod., cxlera| peccata nullus dimit- tere potest, nisi solus Deus, ET TESTIMONIUM PERMIBUIT JOANNES, QUIA VID1 SP1- RITUM DESCENDENTENM. Alius evangelisla dicit, quia baplizatus Dominus conſestim ascendit ab aqua, el ecce aperli sunt ei celi, et vidit Spiritum quasi colum- + bam descendentem, et mansit super eum. Aperiuntur sive malus baptizet in ministerio in potestale ; hic enim qui baptizat, +ive adulter, sive casStus, $ive ebriosus baptizet, hic est qui baptizat. Sive columba, sive milyus baptizet, bic est qui baptizat. Petrus haptizet, Paulus baptizet, Judas baplizet, hic est qui baplizat, qui peccata dimiltit, qui Spiritum sanctum tribuit , qui discipulis svis dicit : Joannes baptizavit aqua, vos aulem baptizemini Spiritu 8sancto. Hoc ne- sciebat de Domino beatus Joannes, et hoc didicit per columbam. Srb qui ME MISIT BAPTIZARE IN AQUA, IPSE MINI DIXIT : SUPER QUEM VIDERIS SPIRITUM DESCENDEN- TEM ET MANENTEM SUPFR EUM, HIC EST QUI BAPTIZAT IN SPIRITU SANCTO ET 1GNE. Et testimonium perhibuit Joannes dicens : Quiz nic esT Fits Der. Vidit celi baptizato Domino, et descendit Spiritus sanctus C heatus Joannes ccelos apertos super Dominum, vidit Super eum, ul nobis daretur intelligi quia omnis homo antequam veniat, ad baptismum aditum regni ccele- Mis clausum habet propler originale peccatum, sed in baptismo egreditur spiritus malus, et incipit ha- bitare Spiritus sanctus, dicenle Apostolo : Scitis quia lemplum Dei eslis vos, et Spiritus sanctus habitat in vobis, Habes hoc in loco totam Trinitatem com- prebensam. Pater auditur in yoce, Filius in nomine, Spiritus sanctus demonstratur in columba. Sed quid est Spiritus sanctus, non jam alterius avis similitu- dine demonstrari voluit, nisi a eolumba. Certe quia columba $simplex est animal, alque a malitie fzce alienum. Ut ostendat quia nullus nisi simplex fuerit efſectus, Spiritum sanctum accipere poltesl. Quidam Spiritum $anctum descendentem in colunha. Audivit vocem Patris dicentem : Hic est Filins meus dilectus. Et ideo dicebat : Eco vidi, ET TESTIMONIUM PERHIBUL, quia- hic est Filius Dei. Sed notandum est, quod d:cit: Super quem videris Spiritum descendentem et manen- lem $super eum. Sic enim descendit Spiritus sanctus Super Dominum baptizaltum, ut nunquam ab eo dis- cederet. Nullum enim ſecit peccatum, pro quo ab eo Hiscedere debuisset. Sed non diceret manentem auper eum, ni5ia Sanctis aliquoties discederet, aut per malas cogitatiunes , aut per mala opera. Scriptum est enim : Spiritus sanctus discipline efſugiet fictum, Et iterum : Pervers@ enim cogitationes separant a Deo; non est enim homo super terram qui faciat bonum, et non pec- enim in corvi specie Spiritum sanctum accipere Y0- D ,,, Sieut apostolus dicit : Si dixerimus quia pecca- luerunt, $icut ſuit Simon magus, qui Sanctis apostolis pecuniam obtulit dicens : Dae mihi hanc poteslatem, - ul cuique manus imposuero, accipiat Spiritum san- clum. Emere volebal, quod charius venundarel, et ideo audivit a Petro : Pecunia tua tecum it in perdi- tione, quia existmasti donum Dei pecuniis possideri. Non erit tibi pars, neque 80rs in 8ermone is10, Ergo qui-Spiritum $anctuin accipere desiderat, in colum- ba, id est in simplicitate, illum quzrere debet. Pro- pter illud quod scriplum est : In simplicitate cordis PaTrort. LXXT. tum non habemus, nos ips0s sedurimus, et verilas in nobis non es(. Et iterum : In multis offendimus omnes. Cxterum super Dominum baptizatum vevit, ut »b eo nunquam discederet. Et ideo in Solo Filio $ibi com- placuit Paler, sicut dicit : Tu es Filius meus dilectus, in te complacuit. Et prophela : 4 uravil Dominus [ non penitebit eum. Ve morlalibus vero Scriptum est Dominum dixisse : penitet enim me ſecisse hominem Super lerram. II. Lectio Epistolz beati Paali apostoli ad Romanos (x11, 1): Fratres »bsecro vos per mizericor- diam Dei, ut exhibeatis corpora hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. rationabile obsequium ves/rum. COMMENTUM LUCULENTIF. Dixerat Paulus apostolus superius, quaſiter omnis A nibus recta, quarum finis usque ad proſundum in ſerni observatio mandatorum Dei transi-set de Judzris ad gentes. Jam nunc omnes, scilicet gentes, et eos qui de circumcisiove ad fidem venerant, hortatur ut fidem quam acceperant inconcussam $ervarent. Imo vero $icul anle consueverant bostias mortuorum ani- walium, ic jam inci; erent $e ipso0s hostiam vivam olſerre Deo, dicens : OBSECKO YOs PER MISERICORDIAM Dei. inter rogare ct obsecrare hoc jvteres!, quia rogamus de minimis, obsecramus pro maximis. Sed obsecrabat Apo... ' is RoniSnos, id est, vbuixe roga- bal, dicens : Obsecro vos per mizericordiam Dei. Ac $i diceret : Per illias misericordiam vos obsecro, qui vos vocavit de lenedris in admirabile lumen num, et per illam misericordiam vos vbsecro, qua recon- ciliati estis Dev, non per philosophiam, nec per ali- guam mundanam S$apieniiam, non per potentiam, non per suasoria verba, sed per Dei migericordiam pos obzecro qua regenera'i eslis in ſonte baptismi. Quid vero eos obsecrel, aperit cum $ubjungit : Ur EXHIBFATIS CORPORA VESTRA HoSTIAM VIVENTEN. Mos fuit Miis Israel, et lex przcipiebal, ut offerrent $a- erificium Deo, vitulos, arietes, et hircos, agnos, tur- tures, seu columbas, ct ceteia quz in lege praci- piebantur. Sed quod illi carnaliter faciebant in pecu- dibus, nobis in corporibus nostris specialiter conven t. Eterim corpora nostra, et hostia Sunt et viva. Hoslia scilicet, quia mortiſicatur caro; viva, quia vivilica- tur $piritus secundum ejusdem apostoli preceptum dicentis : Morlificale membra ves!/ra que 8unt 8uper terram. Vel quia in bonis inhabitat ille qui dicit : Ego aun via, veritas, et rita, Et de quo Aposlolus : fabitare Christum per fidem in cordibus vestris : ve- teres namque offerelant Deo hostias pecudum morluas, sed nunc jam hostiam vivam offerimus nosmetipsos, quando vitia et peccata in nos morlificamus, et vir- tutes nutrinus ; implentes illud quod idem Apostolus ait : Ut sciat unusquisque ves(rum s$uum ras possidere in sanclificatione et honore. Vas in $anclificalione et houore possidemus, quando in nobis vitia nactamus, et per bona opera $sancti elficimur, Domino dicente : Sancti es10te , quia ego 8ancius zum Dominus Deus ve- ster. Et Fsalmista : Cor contricum et humiliatum Deus non spernit. Multi videntur vivere, sed mortui sunt. Sicut de vidua scribit Paulus : Vidua in delicns rivens, mortua est. Et Psalmista de talibus : Descendant in inſernum virentes. Hi tales nun offerunt semetipsos vivam 1o8tiam Deo, Sanctam, Deo placentem. Cum dixit Sanclam, Subjecit : Deo plac-niem ; quia multi viden- tur hominibus Sancli, sed anle Deum reprobi $unt ; de quibus scriptum est : Sunt vie que videntur homi- C D demerqitur ; et ideo necesse es ut unusquisque de b«no quod agit non homiaibus, $ed Deo placere $lu- deal, ne dicatur ei : Recepisti mercedem tuam. uod qui ſeceril, hoslia Deo placita effici poterit. RATIONABILE OBSFQUIUM VESTRUM. Ad hoc pertinet quia to/us : St exterior homo nusler corrumpilur, 18 tamen qui intus ext renoratur de die in diem, Et alibi: Renoramini spiritu mentis vestre. Tunc reformamur iy novitale Se118us 1:05tri, quando mundamus nos 3 omni inquinamento carniv et Spiritus. Quod qui ! - cerit, dicitur ili a Deo : Tota pulchra es amica macula ulla non et in te, UT PROBETIS QUE SIT YOLUNTAS D&t BONA ET BE: PLACENS ET PERFECTA. Volunlas Dei quez sit, null:s approbare potest, nisi ſuerit reformatus in menie, el a velustale vite mundatus. Sicut enim probat wits Cibuu, ulruwm Salsum an insalsum Sit, dulce an attia- > —D—— CO ———__ 815 IN CAP. XI AD ROMANOS. 814 rum, calidum an frigidum, ita tribus qualitatibus A rami, ut ego inserar. Bene propter incredulitatem probatur voluntas Dei. Aut enim in cogitatione, 1o- cutione, et opere approbamur, aut reprobamur ; quia bona est voluntas Dei in cogitatione, benepla- cita in locutione,, perſecta in operatione. In multis videtur voluntas Dei bona, et brneplacita et perſecta, sed non est bona : qui demoliuntur facies $uas, qui eleemosyna'v, orationein, et omnia quz faciunt, non propter Dominum, $ed propter ſavores hominum fa- ciunt. Quod Apostolus ſaciebat qui dicebat : Si ho- minibus placere vellem, Chrisli servus non essem. Sed in illis esl voluntas Dei bona, et beneplacens et per- ſects, quodeunque faciunt. Sicut enim, verbi gratia dicam, granum tritici cadens in terram, Surgit in berba, elevalur in calamo, acuitur in spica, SiC Yo- luntas Dei, ut dixi. Yoluntas Dei bona in cogitatione, B beneplacita est in locutione, perfecta in operatione. Hine enim $crirwum est : Corde enim creditur ad ju- siliam, ore confitetur ad salutem. Aliter : volnntas Dei bona esl in conjugatis, beneplacita in continen- libus, perfecta in virginibus ; vel bona in $pe, bona pleniter in fide, perſecta in charitate. Et ideo ad- monet apuslolus Paulus, ut in omni actu n0s1ro, s:ve cogitandi, sive loquendi, sive aliquid faciendi, illud s8emper tota intentione queramus, quid Deo placitum Sil. DiCo ENIM PER GRATIAN, QUE DATA EST MIHI OMNI- BUS QUI SUNT INTER YOS, NON PLUS SAPERE QUAM OPOR- TET SAPERKE. More $olito Ap'sLolus per gratiam +ibi dalam loquitur, non in $ua$0riis humane Sapientize verbis, nou per philosophiam , nec inanem jactan- tiam, $ed per gratiam $ibi datam Joquitur. Es: enim multa differentia per gratiam loquentis et per huma- nam jactantiam. Multi enim eluculento Sermone et composito Ioquuntur rhetorice, . sed auilitores $U0s non z#dificant; neminem enim ad compunctionem possunt incitare, quia quod verbis dicunt, operibus destruunt. Hi tales n0n loquuntur per gratiam , que data est Paulo, Et e regione sunt alii , qui non ma. gna eloquenlia, sed $Simpliciter lantumn et incompo- Site loquuntur, allamen auditores $u0s et multos in- lidelium converterunt polius bonum operando. Et boc e>t loqui per gratiam, que data et Paula. Omni- bus qui sunt inter vos, SCilicel presbyteris, diaconibus, el omnibus qui sant in ecclesia. Sed quid rst quod dicit, non plus sape-e quam oporlet sapere? cum nullus D pleniter omnia possit scire, quia nec oculus vidit, nec auris audirit, quania et qualia prapararit Deus dili- gentibus $e. Et iterum : O altitudo divitiarum sapientie el scientice Dei ! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et inves/igabiles vic ejus ! Ex parte enim cognosci- mus, et ex parte prophetamus., Et hic dicit : 0 nes $chismatici, omnes Superbi, qui male de Deo sentiunt; omnes, qui ea docent que nec Dominus nec apostoli doeuerunt, hi omnes plus $apiunt quam oportet 8apere. Potcst in advers0s Superbos Romanos, qui $* extollebant adversns olivam, quibus iden dicit : Nolt yioriari adversus ramos - quod 8 gloriaris, non tu radicem portans, zed radix te. Vicit ergo : Fracti sunt ſracti. 8unt, Tu autem fide 8tas. Noli altum [Cod., au- fem | 8apere, 84 iilie, SED SAPLRE AO SOBRIETATEM., Sobrirtas, ut a majoribus traditur, una et ex 41u4- tor virtutibus principalibus, que sunt prudentia, ſortitudo, temperaniia, :tque justitia, Temperantia Ipsa esl et 80brietas, quz non solum exterius, propler iNul : Atendite ne graventur corda resira in crapula et ebrietate, sed interius habenda est. Ergo sapere ad sobrietatem, temperate sapere. Unde et idem dicit : Non alla sapie'tes, ed humilibus consentientes. El alia Scriplura : Altiora te ne quezieris, et ſortiora le ne 8crulatus ſueris. ; ET UNiCUIQUE $1CUT DEUS DIVISIT MENSURAN FIVEL. Subauditur, ita sapiat. Et recte dicit, mensura fidei, quia quanto quis fidem habet, tantum accipit donum Sancli Spiritus. Nun quantum vull quis accipit, ure unus omnia, sed inter omnes : Alii enim datur per Spiritum sermo 8apientic, alii sermo scintia, secundum eumdem Spiritum. Diridens singulis prout rult. Et iterum : Unicuique datur in maniſestatione 8piritus ad uttlitatem, juxta propriam Scilicet capacitatem, quan= tum -humana ſragititas cajere potes!. Fluic $imile est : Hlaentes donationes secundum gratiam que data est vobis, difſerentes S1CUT ENT IN UNO CORPORE MUL- TA MENMERA HABFMUS, OMNIAAUTEM MEMBRA NON EUMDEN ACTUM HABENT, ITA MULTI UYUM CORPUS SUMUS Iv Cort sTo. Physice loquitur a,-08tolns Panlus, disputans de mem bris hominum. Quis enim dubitare potest quod C mulla sunt membra in corpore, $ed non unum acturn babent? Quia nec manns loquitur, nec os operatur, nec audiunt nares, ney, odorantur aure3; $ed oculi vident, aures audinnt, os loquitur, nares odorantur, manus operavtur, pedes discurrunt ; tamen unum est corpus, et omni23 membra ve indigent. Non enim possunt manus divere anribus : Non rslis mihi neces- $arice |Cod., necessarii|; nec aures manibus : Opera ves/ra non indigemns. S&d 8i quid patitur unum mem- brum, compatiuntur omnia membra, dicen'e Apostolo : Vos estis corpus Christi, et membra de membris ves1ris. Sed neque omnia membra eumdem actu babent, quia alius est in Ecclesia oculus videndo ; alius 0s qui recte prad-.cat; alins manus bonum operando, tamen non p»lest alius alio [ra Cod.| dicere : Non le indigeo, quia omnes no» indigemns ; Sicut pree- dica'or quilib-t non potest dicere $Subjectis : Non vos indigeo, quia necesse habet Sumplu- accivere ut Va- leat implere officium $ibi commissum. Dicit enim apostolus Paulus : Si nos robis gpiritualia seminavimus, magnum es! si carnalia vesirn metamus ? SINGULI AUTEM ALTER ALTERIUS MEMPRA, id et, ego libi Sum oculus, ille mihi pes, tu wihi manus : Sic Invicem onera NO- SIra portamus, unum corpis SUMUs, et alter alterius membra, implentes illud : Alter alterius onera portate, et 8ic-adimplebitis legem Chrisli. Et hoc in Christo Jesn, quia in ips0 nobis, et per jpsum omnis 1tole- rantia datur, et dilectio , ut alterutirum suſſerre po$- SIMUS. IV. Lechto Epistole beati Pavli apostoli ail Romanos (x11, 6) : Fratres, habentes donationem $e- cundum gratiam, que data est robis, diſſerentes. COMVENTUM LUCULENTII. Dounum non ex nostro, 8e(d ex donantis pendet A fuas tlernitales, QUI EXHORTATUR IN EXHORTANDO. arbitrio. Sed donationes quz donantur, quas in $C- quentibus Apostolus enumeratus est, superius per- linent ubi dixerat : In uno corpore multa membra habemus ; et recite donationes vocantur, quia desvuper dantur : Omne enim datum oplimum et omne donum perſectum de sursum es!. Et illud Pauli : Quid enim habes quod non accepisli , et 8i accepisli, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Et recte dicit : SECUNDUM GRATIAM QUA DATA EST YOBIS, DIFFERENTES ; quia quantum gra- tia 8ancli Spiritus tribuit, tantum quis accepit, $sicut Superius dixerat : Unicuique sicut Deus divisit men- suram fidei. Non enim quilibet hc avt illud quod vult accipit, sed gratia sancti Spiritus illi largiri di- goatur. Et bene differentes, quia difſert una donali» ab alia, Ego enim habeo quod alius non habet, et tu habes quod ego carco , et ille alius habet quod nec ego nec tu habemus. Sic difſert una ab alia dona- tione. Alii datur per Spiritum sermo 8apientic@ , alii 8ermo 3cientie. Nullus omnia habet nisi ipse solus , zuper quem Septiſormis Spiritus requievit, cui non ad mensuram dat Deus Spiritum. Czlerum lideles inter omnes habent omnia. SIVE PROPHETIA SECUNDUM RATIONEM FIDEL. Jam in- cipit enumerare donationes que Sint, primo loco ponens propbetiam. Prophetia dicitur quz non in pra'senti videtur, sed in ſuturo protendit. Et bene dixit, secundum rationem fidei, quia fides illam pro- meruit. Nam lex vel prophetia secundum fidem da- tur, quia quantum quis habet fidem, lantum accipit a Domino, Christ9 dicente : Sicut credidis(i, fiat ti- bi. Et : Si bene habueritis fidem ut granum 8inapis , diceretis huic monli : Tollere et millere in mari, obedi- rel robis. Et in Veteri Testamento legimus quo+dam per lidem Deo placuisse ; Sicut Abraham, de quo $Crip.um e$1 : Credidit Abraham Deo, et putatum est illi ad juslitiam, Sed mazis in Novo. SIVE MINISTE- RUM | Cod., myslerium | ; 1N MINISTRANDO. De mini- $lris Ecclesiz dicit, «cilicet diaconibus, $ubdiaconi- bus, et c#leris ordinibus , qua: qui accipit, fideliter et sollicite exercere debet, propter illud : Quis putas es fidelis dispensator et prudens , quem conslituit No- minus s1us Super ſamiliam 81am ? Et $i quis mini- Stral, lonquam ex Virtute quam administrat Deus. SiIvE QUI DOCET IN POcTRINA, De doctoribus Eccle- SIP Oicil, ſide!es $ervi, et non abscondunt quod acceperunt, Scriplum est enim : Saptenita abscondila, et the- $aurus invisus, qua ulililas in ulrisque ? Et Daniel dicit : Docti ſulgebunt ut splendor firmamenti ; et qui ad juslitiam erndiunt plurimos, sicnt slelle in perpe- qui minislerium predicationis acceperunt D Inter docere et exhortari hoc inlerest : qui docet quam qui exhoriatur ; docere non polest nisi sit doctus , quia qui non ſuerit discipulus veri- lalis, erit magister erroris. Exhortari vero omnes possumus dante Deo, qui bonum operatur, et cxte- ros ad peragendum hortatur. Hine Apostolus dicit ad Titum : Hac loquere et exhertare, Et Dominus in Evangelio : Sic luceat lux restra coram hominibus ut rideant opera restra bona, et glorificent Patrem ve- strum qui in celis esl. (Jui TRIBUIT IN SIMPLICITATE, De eleemosynariis dicit , qui» egentibus necessaria prixbent. Propter illud : Cum videris nudum, operi eum, et carnem luam ne degspereris. Quod qui facit , cum simplicitate major est B debet facere, non cum irrugata facie. Hilarem enim _ datorem diligit Dens ; et si hilarem diligit, tristem $i1e dubio odit. Et alibi : In omni dato hilarem ſac vullum luum. Yel cum simplicitate facit, ne laudem capietur ab hominibus. Et propter illud : Cum facis elemosynam , nesciat 8inistra (un. QOUI PREEST IN SOL- LiciTUbiNE. De his dicit, qui praxunt in Ecclesia , qui locum magisterii accipiunt, admvnet ut $-liciti Sint svpra gregem $ibi commissvm , ne aliquis pro- pler ejus inertiam pereat, et dicatur ei : Sanguinem ejus de manu tua requiram. Quos idem admonet di- cens : Attendite vobis et univers0 gregi. Et iterum : Paxcile qui in vobis es! gregrm Dei. Qut wiSERETUR, IN HILARITATE facere debet, juxla preſatam rationem. Vel qui nescienti litteras imbuit, cum. hilaritate ſa- cere debet, sicut dictum est : In omni dato hilarem ſac vullum tuum. DILECTIO SINE SINCLATIING. Fingere reproborum esl, qui timent ne puniantur ; diligere, filiorum, et ideo nulla finctio dehet esse in Chri- $tiano. Multi videntur diligere ſoris, interius machi- nantur malum : quorum lypum Joab tenuit, qui te- nens manu sua mentum Amas#, deſixit glaium in ventrem ejus. De talibus scriplum esl : Simulator ore decipit amicum suum. Et P>almisia ; Vana locuti Et ierum : mala aulem Sunt unusquisque ad proxzimum $unum. (ut loquuntur pacem cum prozimo $uo , Sun 11 cordibus eorum. Sed viri Christiani dilectio- ne, +icut dixi, non Simulata devent esse, Sed cum exhibitione operis, propler illud : Qui viderit ſratrem Suum neces8ilatem paltentem, e! clauserit viscera $ud ab co, quomodo charitas Dei manet in eo ? UD!: XTES NALCY , © ADHERENTES LON0. Odienles id est diabolum, de quo Dominus dicit jn Evangclio : Malus homo 8uperseminarit zizaniam in medio lritici , ct abiil, et venil malus, et rapuit, Ad- id est Chrjsto, dicentes cum Pak malum, harentes bono, — —T————— ——_ _——— _— Py —— ————— — —— _______p_—_—_—___————_ —_— 817 IN CAP. XII AD ROMANOS, mista : Miki aulem adherere Deo bonum es. Aliter: A delur, non est 8pes , sed quz non videlur: In onand» odit malum , id est vitlia et peccata. Adhzrenies bo- no, virtutibus spiritualibus, quas enumerat Paulus - dicens : Fructus est spiritus, charitas, gaudium, paz . patientia , et cetera his similia. Non enim suſlicit odire malum , nisi e contrario adhzreatur bono. De quo Psalmista dicit: Declina a malo 61 ſac bonum. Ante cerie malum odire debemus hominem , scilicet non naturam ejus, sed vitium. Sicut ille faciebat qui dicebat : Iniquos od:o habui. Adherere bono pro- pter illud : Cum 8ancto 8ancius Cris. CHARITATE FRA- TERNITATIS INVICEM DILIGENTES. Ibi est enim vera fraternitas, ubi est vera charitas, et ideo invicem diligere debemus, dicente Domino : In hoc cogno- «cent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem ha- bueritis ad invicem. Sciendum est enim quia ſratres uterini in lantum $e diligunt , ut unus pro alio morti $6 tradat. EL $i illi tantum 8$e diligunt, quanto ma- gis spirituales se debent diligere ! Omnes enim re- dempti in Chris fratres sumus, Domino dirente : Omncs enim vos ſratres estis. De qua fralernitate Sanctus David dicit : Ecce quam bonum et quam ju- cundum, habitare fratres in unum HoxorkE INVICEM PREVENIENTES, id est anlevenientes. Umnes enim nos invicem diligere debemus et honore prazvenire, propter illud : Cum vocatus ſueris ad nuptias, non discumbas in proximo loco. Dicit et libi idem : Alter alterius onera portale, et sic adimplebitis legem Chri- sti. Non enim debes exspeciare ut quis te prius dili- gat, Sed tu potius eum debes prevenire diligendo, quia $i te alius prior diligat, jam non tam magnam habes mercedem. Si enim diligis eos qui le diliqunt , quam mercedem habebis ? nonne ethnici hoc ſ[aciunt ? SOLLICITUDINE NON PIGRI. Superius dixerat , qui preest in 80llicitudine; et hic, sollicitudine non pigrt. Superius admonuerat, hic omnes horlatur. Sed quid est quod dicit : Sollicitudine non pigrt, cum Dominus dicat: Nolite s0lliciti esse ? El ipse alibi : Nikhil 80llicit 8itis, In bis enim que Dei Sunt, qua anime neces- Saria sunt, non pigri, non Solliciti esse debemus, $Cilicet in jtantia est. Multi hospites ad $e venientes $SuscCip.unt, sed non est hoc hospilalitatem $ectari. Sed qui cireum=- In tepidis enim nauseatur Dominus , in frigidis inju- D euat vicos et plateas, invitos trabemtes hospiles ad riam. palitur, in ſerventibus inhabilat. Judas euim quia tepidus erat, evomuit ewn Deus. Sicut enim Succensz ollze non appropinquant musce , lepide vero Superinsedunt ( 1ta cod. ), Sic qui ſerventes $unt in illo igne,, de quo Dominus dicit : Ignem veni millere in terram, et quid rolo nisi ut accendatur ? illis appropiriquare non audent maligni Spiritus, lepidum vero illudunt. Et ideo in bono opere non lepidi, Sed ferventes esse debemus. Dowtxo SER- VIENTES , id est ejus przceplis obedieutes. SPE GAL- DENTES. Spe gaudel qui non reSpic:t ea que videt, Sed ſuturum exspectat gaudium. Spes enim qu@ vi- domum $uam , isli sunt sectatores hospilaliiatis. Ha- bemus enim $scriplum quod duo di-cipuli Domini eum ad hospitium cogenies, in fractione panis co- gnoscere meruerunt, que per tolum spatium iti- neris non cognoverant. Scriplum es euim : Non auditores leqis jusli sunt apud Deum , 8ed et factores legis juslificabuntur. Hinc Domiuus in fine dicet ; Hospes ſui, et suscepislis me. BENEDICITE PERSEQUENTIEUS VOS, BENEDICITE ET NO- LITE MALEDICERE., Ip>um e>t quod ct Dominus dicit ; Orate pro persequentibus et calummantibus vos. Hoe enim et ipse privr ſecit, quavdo in cruce pro cruci- * Ita etiam Cicero pro Archia Class. AA, t. Il, pag. 248. 819 LUCULENTINI 32) figentibus $e rogavit Patrem, dicens : Pater, ignosce A talibus flendum est, quia scriptum est : Beati qui Mis, non enim sciunt quid ſaciunt. Sicut et nos ini- micis nostris bonutm potins quam malum reddere de- ben us, propter illud quod 1-onet Petrus : Non red- denies malum pro malo, nec 1 aledictum pro male- dicto, sed e contrario benedicentes. M1Iti $unt qui non maledicunt, sed e regione benedicunt. 1s!i im- plent apostoli Pauli praceptum : GAUDERE CUN GAU- DENTIBUS, FLERE CUM FLENTIBUS. Evidenter percuny- clandum est cum quibus gauidendum, cum quibus pit flendum. Non evi gaudendum cum bis qui gaudeat In acquisitione rerum temporalium, in copia auri et argenti, ct in venuslate mulierum, in procreatione filiorum, qui lzlantur cum male ſecerint, et exsultant In rebus pesgimis. Cum his talibus non est gauden- dum, quia de his scriptum est : Ve vobis qui ridetis nunc / quia lugebitis et flevitis. Sed cum illis est gau- dendum qui gaudent pro spe vite #lern:r, quibus dicit Doiminus : Gandete, quia nomina veslra 8crip'a 8unt in clo. Vel cum cis qui in persecutionibus po- $Iti pgaudent, tenentes apostoli Jacobi priceptum qui dic.t ; Om'e gaudium existimate vos, fratres mei, cumin variis lentationibus incideritis. lalibus Dominus dicit : Iierum videbo vos, et gaudebit cor vesirum. Flendum quoque nov cum jllis est qui dolent in amis8i»ne rerum, in morte parentum, «ed cum illis Here de emus, qui propria peccata deplorant, con= vers ad fidem, yuod nequiter egerunt deflentes, Sicut iſle Faciebat qui dicebat : Ego enim sum mini- mus aposlolorum, qui non sum diqnus vocari apos!o- lus, quoniam persecutus 81m Ecclesiam Dei. Cum his C lugent, quoniam ipsi conso/abuntur, Melius el ire ad domum luctus, quam ad domum gaudii, convivii exul- lanlis |Cod., cibi tantis]. {piPSUM INVICEM SENTIRNTES. Flec sententia in Su- perlicie obscurior videtur cxteris; allamen idipsum invicem $entire debemus, quod yariare non licet, Scilicet quod sentis de Patre, hoc de Filio, hoc de Spiritu $1ucto. Sicut habes in psalmo : In pace in idip um, obdormiam et requiescam. Poles! aliter in- telligi, qu+d dicit idipsum , scilicet ut unanimes una voluntite simus, sicut de prim 1tiva Ecclesia in Acti- bus apostolorum : 'Erat illis cor unum et anima una. Ut unanimes uno ore honorificetis Deum et Patrem Domini nos'!ri Jesu Christi. Vel cerle de tribulation B bus intelligi potest in compatiendo czteris, sicut $u- pra : Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus : 8 quid palilur unum membrum, compatiuntur omniad membra : et 8 ſuerimus 80cii pazsionis, 8imul et con- 80lationis erimus, NON ALTA SAPIENTES, SED HUMILIA KESPICIENTES. Quia superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam. El alibi scriptum est : quia radiz omnium malorum est superbia. Et Psalmista : Alta a longe aqnoscit, id est superbiam. Et ideo juxta apo- $Lo)i Petri prieceptum, bumiliari nos debemus in conspectu Dei. Dominus enim Sic ait : Super quem requiescam, nisi auper humilem et quietum, et lremen- tem verba mea? El: Discite a me quia mitis gum ef humilis corde. Superbia de angelis damones ſecit, humilitas vero de hominibus angelos. V. Lectio Epistolze beati Pauli apostoli ad Romanos (xn, 16\: Fratres, nolite esse pridentes apud rosmetips0s COMMENTUM LUCULENTII. Superiori capitulo dixerat : Non alta sapientes, id est superba. Sibdit : NoLiTE ESSE PRUP{NTES AbLD vo*«METIPSO0S. Dnas novimns prudentias, Dei et dia- li, carnis et $piritus. De prudentia Dei idem ipse dibit : Extote pr udentes sicut 8erpen'es. De prudentia carnis idein apostolus divit : Prudentia carnis mors ext; et: Vir qui sapientes eslis in oculis vestris, et c0- ram vobismetipsis prudentes ! EL notandum quia non dixit tantum, nolite es8e pruden'es; $ed Cum omni additamento, opud vosmetipsos. Apud , vt posSimus resistere mo ; pen lontiam carms nequaquam, ut nes ulcisca- mur. NCLLMALUM PRO MALO KEDDENTES, Niil{us noStrumn malum p'o main re: (ore debemns [debet|, Sed potius pro malo bonum : propter il1ud : Orate pro persequen - tibus et calumniantibus vos. Qui walum pro maio red- dit, (il;us est Adz; qui bonum pro bono, lilius est ho- minis; qui malum pro bouo, filius est diaboli : sicut Judzi quibus Dominus multa: bona opera oslendit pro quibus occiderunt eum. Et ideo filii diaboli appellal sunt, Domino eis dicente : Vos ex patre diaboli * es1ts. Qui vero reddidit bunum pro malo, filius est Dei, qui pro Judzis cruciligentibus oravit dicens : Pater, ignozce illis, quia nesciunt quod ſaciunt. PROVIDENTES BONA NON TANTUM COKAaM DEO, SED ETIAM CORAM OMNI- BUS HOMINIBUS. Id est facientes bona, ostendentes bonum, operantes bonum, non ut ab hominibus laudes captemini, propter illud : Attendite ne jusli- tiam restram ſaciatis coram hominibus, ut videamini ab eis ; $ed propter intentionem' yitze xterne, vel ut ceteris b»num exemplum ostendamus, Domino di- ce'ile : Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut vi- deant opera vestra bona, et alorificent Patrem vestrum qui in calis est. Et illud Apostoli : Conrersationem restram inter gentes habentes bonam, ut in eo quod de « De patre diaboli videndus est Photius in Amplilochianis. * $21 IN CAP. XIII AD ROMANOS. 822 tractank de yobis lanquam de maleſactoribus, ex bonis A mola asinaria in collo ejus, ef demergatur in proſun- operibus vos considerantes, glorificent Dominum in die visiiationis. Omnibus bominibus dicit, Judezis, Bar- baris et Scythis, Grezcis, Latinis, et omnibus omni- no, bonum exeinpluu ostendere debem''s ; coram Deo, ut illi placeaiuus; coram kominibus, ut nos imi- Lentur, SI FIERI POTEST, QUOD EX Y«BIS EST, CUM OMNIBUS AOMINIBUS PACEM HABENTES, Quantum in nobis est, cum omnibus hominibus pacem babere debemus, et «licere cum Psalmisla : Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus. Sed baxc hlumana fragilitas' dicere Sulet : Quomodo pacein labere possum cum eo qui me persequitur, qui imihi res weas auſert? Audi eumdem apestolum dicentem : Dilectio proximi ma- dum maris. Ergo illi ultio re-ervanda est, qui ita novit ulcisci injurias 8anctorum. SED $1 ESUMIERIT INIMICUS TUUS, CIBA ILLUM. Non Suſficit alicvi malurw pro malo non reddere, nisi e contrario non dederit yel tribuerit ea que indiget ; propler illud + Qui habuerit substantiam mundi. et vi- deri: fralrem suum necesse habere, el claugerit viscera our ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Ft $prcialiter verbo predicationis unu-quisque prout valet proximum cibare debet. Hoc Ex FACIENS, CARBONES 1IGN18 CONGERES SUPER CAPUT EJUS. Sunt nonnulli qui ea intentione cibant inimicos $U0s, ut carbones ignis, hoc et peas, illis ingerant. Qui enim taliter cibat vel polat inimicum gvum, non enm lum non ope”atur. Cxiterum, $i quis paganus, $i quis B diligit sicut se. Sed non taliter cibare vel potare de- schismalicus, $i quis hereticus, de via veritatis de- viare vull, pacem C::m eis habere non pos$umus nec debeinus. Sed melins est permiUlere $Ccandalum nasci, quam ut veritas Cbristi relinquatur. Cazterum in illis naturam viligere, vitium odire debemns. Nox VOSMETIP>0S DVEFENDENTES, CHARISSING, id est ulciscen- tes. Nuilus enim noswrum $emetips"m defſendere debet, propter ill 'd : Si quis (e percuss8erit in dextera marilla, prebe et el alteram. Et : Orate pro persequen- li us et calumniantibus vos. Daobus etenim modis LOCrM IR& dare debemus, $Scilicet aut non resistendo, aut certe ſugiendo. Locum ire dare debemus non resistendo, non remaled cendr, non repugnando, non reluctando, juxla prefatum te imonium. Locum ire dare debemus ſugiendo, Sicut et ipse Dominus ſecit, qui fugiendo ex Agypto declinare vo'uit. Kt alibi cum lapidare cum vellent, absconditse 4b eis, quando, Sicut dicit Evangelium, tulerunt lapides nt jacerent m eum, Jesus autem abscondit z8e et exivit de trmpio. Et Je eo scriptum est quia cepit Jezus ſaccre d- cere, Melius ext enim [ugiendo locum dare, quain $4perbe manendo residere | pro reSislere]. Mini vin- DICTAM, EGO RETKIBUAM, DICIT Dowivus. Sic $e dicit Dowinus injuriam $anctorum VYiadicaturum quasi Suain., Et ideo nullus nostrum seipsum vindicare debet, quia habemus ultorem Deum qui nostras in- jurias quasi Suas vindicaturus est. Qui per prophetam dicit : (Qui tangit ros, quasi qui tangit pupilianm oculi mei. Et in Evangelio : (Qui scandalizarerit unum ex his pusillis, qui in me credunt, oporlet vt suspendatur mm bemus inimicum nostrum, sed potins ut eum con - verlamus ad nos. Ut qui anie nos exos0s habebal, incipiat diligere. Qni taliter diligit inimicum $uum, carbones ignis illi congeret $super caput, hoc est amorem charitatis. Carbones enim mortui, $i vivo conjungantur, +olent arcendi. Sic et is qui ante nos exo50s habebat, si viderit se dil-gi a nohis, incipit et ipse diligere nos. Seriptum enim est : Cum gan- clo 8ancius eris. Hi 8unt carbones de quibus dicit prophet1 : Habes carbones ignis, sede superbos, hi erant tibi in adjutorium. Caput vero illud intelligere debemus, de quo Dominus in Evangelio : Lerate capita vestra, quoniam appropinquabit redemptio ve- s{ra. NoOLL VINCI A MALO, SED VINCE IN BONO MALUM. Noli vinci a malo, id est ab eo qui te per-equitur et odit : $i te similem $ibi ſec erit, victus es ah co. Sed vince in bono malum, id est in patientia vince ejus malitiam. Aliter : Noli vinci a malo, id est a diabolo, de quo in Evangelio scriptum est, quod malus homo $upersemmarit zizaniam in medio tritici et abiit. Et illud : Aut ſacite arborem malam el! ſructus ejus ma- { 8; quo inteiliguur diabulus et mala ejus opera. Bonus autem Ciuristus : unde dicitur : Aut ſacite ar- borem bonam et ſructus ejus bonos. Ne quo in psalmo : Mili autem adherere Deo bonum ext. In buno vince malum, in Chri>to diabolum. Aut certe noli vinci a malo, id est a-peccalo, ab opere carnis. Sed vince in bono maulum, id est iv fructu spiritus. De quo iden apostolus dicit ; Fructus autem spiritus est, Vince malum, id est peccatum, mortilicando opera carnis. L —— VI. Lectio Epistole beati Pauli apostoli ad Romanos (x11, 8): Fratres, nemini quidquam debeulis, nisi ut invicem diligatis. COMMENTUM LUCULENTII. Superius admonuerat Apoctolus Romanos omnibus D 11Ga71s. Hoc ipsum et Dominus facere przecipi! cum delitum persolvere, dicens : Reddite umnibus debitum, cut tributum tributum, cui honorem honorem, cui timo- rem timorem, cui rectigal rectigal ; nunc Subinſert et Jicit : NEwivi QU:DQUAaM VEBEATIS, NISE UT LNVICEM DI- dicit : Reddite que mnt Cozaris Cazari, of que Sunt Dei Deo. Ext enim debitum quod ita persoivere debemns : id ext $i aliquis nos Levit vel injuriatus ematum, dona virtutum, que Sanctus largitur, Sicut unus ex eis qui Ac- ceperat dicebat : Nos de plenitudine ejus accept« mus gratiam pro gratia. Orat apostolvs pro Eple- Siis dicens : Ut de! robis 8secundum divitias glori@ 81E ri/lule corroborari per Spiritum ejus. Ac $i dical ; Tantis ſulti silis donis virtutum, ut inter perseculi9+ nes ſortes maneatis, quod nullus ulique facere pots eril, nisi gralia ancli Spiritus ſuerit imbutus. Sic- que 'dicit virtute corroborari per Spiritum ejus; qui enim Spiritum Dei in se habitantem babuerit, erit ſortis, et babebit virtutes. In INTERIOREM HOMINEX HABITARE CHKISTUM PER FIDEM 1N CORDIBUS VESTRIS. In hoc vult vstendere duos homines esse in uno ho- mine, exteriorem videlicet et qui corrumpitur, inl{c- riorem qui renovatur de die in diem, sicut ipse in alio loco dicit : Si exterior homo noster corrumpilut, is tamen qui intus est renovatur de die in diem. Habi- tal enim Chri>tus in interiorem hominem, et hoc non nisi per fidem. Sine fide enim impossibile est placere Deo : et contra, Justus ex fide vivit. Qui enim per- ſectam habet ſidem, habet Christam babitantem in se. Utique et Pater loquitur, Et inhabitabo in illis, inambulabo. IN CHARITATE RADICATI ET FUNDATI, UT POSSITIS CON - PREHENDERE CUM OMNIBUS SANCTIS QUE SIT LATITUDO, LONGITUDO, SUBLIMITAS, ET PROFUNDUM. [le in charitale radicatus pariterqueet ſundatusesl, quem nec prospera elevant nec adversa perturbant. Sicut ille erat qui lice- bat : Quis nos 8eparabit a charitate Dei ? $ubanditur vul IN CAP. IV AD EPHESIOS. $30 lus. Ceterum multi videntur in charitate radicati, 8ed A tientiam exspectamus. and illi posxunt dicere qui non Sunt fundati, quos prosjera elevant, adversa per- lurbant ;. qui tempore pacis credere videntur; tem- pore adversitalis negant ; $Sicut de false credentibus dicit Dominus : Non omnis qui dicit miki : Domine, Domine, intrabit in regnum celorum, Et Paulus : Qui confulcntur 8e nosze Deum, ſactis autem negant. Orat beatus Paulus apostolus pro Ephesiis, wi essent in charilate radicati et ſundali, et cum omnibus sanctis comprehen dere potuissent que Sit latitudo, sublimi- tas, et proſundum; non mundane sapienlie, que slullitia est apud Deum, $ed spiritualis, que amica est Dei. Sapientes enim hujus mundi comprehendere Solent $Spatia lerrarum, latilndinem scilicet ab aqui- lone usque ad meridiem, longitudinem autem ab or- tu Solis uSque ad occasum, sublimitatem vero a terra usque ad cum, profunditatem usque ad abyssum; numerantes eliam gultas maris Oceani, numernm arenarum «juSdem maris, $tellas cli, et hve ſatui- las est. Nos autem cum apostolo Paulo gspiritualibus spiritualia comparanies, comprehendamus cum om- hibus sanctis, quz $it latitudo, longitudo, $ublimitas, et proſundum. Primo crucem nostri Redemytoris considerantes in qua mySteria Signifieata $unt. !hi namque fuit lavindo, lonzitudo, et proſunditas pri- mo, et non $latim Sublimitas : Jatitudo fuit lignum quod in transversum jcuit, ubi manys nostri Re- dempioris flixx ſfuernnt; longitudo hgnum in quo ab eo in terra figehatur, nsque ad !atitudinem per- lingens, in quo «corpus nesiri Redlemploris ten-1m fuit; proſundum illud qu+d in terra fixum ſuit, ubi $leterunt pede> ejus. Primo namque crux in $.mili- wdinem tau litter:e ſacta ſuit, $ed poxtea ad litum fuit ihi lignum, ubi cavs1 ipsins 8crip'a fuit ; et nuty Dei hoc actum ſuit, it plennm mysterinm in $6 con- liveret, ut Sancto 8igno crucis muniti, 194i manerent ab hoste antiquo. |/zc a1 literam. Spiritaaliter vult apostolns Paulus intelligere qu: Sit latitude, ct longitudo. Latitudo c$t charitas, qu non S$vlum amicos in Deum, verum inimices propier Deum diligere consuevit, de qua scriplum est : Latum m-ndatum tuum nimnis. Longitudo est perseve- rantia boni operis, de qua Dominus dixit : Qui per- 8-reraverit usque in finem, hic salvus erit. Sublimitas est spes. (Quod enim non videmus speramus, per pa- a mente in celestibus babitant, sicut ile qui dicebat ; Converaatio autem noatra in celis ext, Proſundum et fides, sperandarum $ubstantia rerum, argumentum non apparentum. Aliquis enim copit diligere proxi- mum, id est omnem hominem, et nunquan etiam nec in persecutione cessavit ab.ejus dilectione; hc latitudo e$t, Facit hoc totum propter adipiscendam vita #ternam ; et hoe sublimitas est, Pendent hc omnia ex occulia divina misericordia quz interiug semper hominem protegit; et hoc profundum ext. Si aulem quislibei ingenivsus altero $ensu indagare Sat» egeri!, intelligat id quod $equitur : SCIRE ETHAN SUPER- EMINENTEM SCIENTIAM CHARITATEM CHRISTI, UT INPLEA- MINL IN OMNEM PLENITUbINEN Dei. Supereminens est enim charitas Christi et prec-llens omnia ista, Quod Sequitur : E1 AUTEM QUI POTENS EST FACERE OMNIA SU- PERABUNDANTER QUOD PETINUS AUT INTELLIGINUS , SE- CUNDUN VIRTUTEM QUE OPFRATUR IN NOBIS, Nullus enim lantum petere poles! 1 intelligere quod peiat, quan- lum ipse potest largire, qui dat ut pelamus, qui per propletam loquitur dicens : Antequam me invocetis, eqo cx1udiam. Ft per semetipsum dicit : Sire me nihil polestis ſacere Ies1 GLORIA, ET IN EccLESH IN CnrisTo Jes0 1x Ou ves GFNERATIONES SECULL SAECULORUM. AvEN. I pi, scilicet Dev Patri; in Eeclesin, hoc est in congregations just0- ram fidelinm, qui eum tine intermissione gloriticant, gratias agentes Deo, ethoc per Chrixtum. Cum dicit in (/hristo Jesn in omnes generationes, per Filium ejus C lauitatur Pater in terris. Et bene dixit in omnes genera tiones 4wenli seculorum. Amen. Anle enim quam Dei Filins veni-set in mundum, unam plebem tantum c0- gnoverat, juxia quod scriptum est : Notus in Judea Dens, in Israel magnum nomen ejus. Poslquam vero Dei Filius venit in terris, ejus doctrin» per univer- wm mundum claruit. Jam nune dicitur : Exaltare s1per celos, Deus, et in omnem terram gloria ud. Hoc est quod dicit Apostolns : In omnes generationes $eculi 8wcnlorum. Amen. Cum vero dicit seculi, for- mam ostendit presentis temporis ; cum avten gub- jungit s@&culorum , $ine fine oStendit laudare Veurn in $anctis. Et ideo sine intermissione illi gratias agere debemus, qui talem nobis dedit doctrinam, ut ic enum cognoscere poss1mus. IX. Lectio Epistole beati Pauli apos'oli ad Ephesios (1v, 1) : Fratres, obsecro vos ego vinclus in Domino, ut digne ambuletis vocatione qua vocalt es(ts, elc. COMMENTUM LUCULENTI. | In hae $ententia duplex intelligenda est ratio. D vinctus in Domino eral viuculo charilatis cum Ephe- Quantum enim ad litteram attinet, vinctus eral in Domino, id est propter Dominum , quia fidem Chri- SLi predicans, a uully persecutore obsisLli poluit vel elevari, et oh hanc causany jn carcere trusus ſuil, et boc est quod ait ; Ego vinctus In Dumino. Aliter 8iis; de quo-in alio loco dicit : Super omnia antem hee charitatem habentes, que est vinculum perſections. Sic Sancti postquaiu iu charilate agglutinantur, Separa- ri 101 4ueunt. Sic de David et Jonathan legimus: Con- glutinata ext anima Jonathe cum anima David, Et ideo LUCULENTIHI 832 prz tanta dilectione cum Ephesiis junctus erat Paulus, A nimitatem ostendit, quam omnes (ideles habere de- ita ut non 8olum teinpore pacis, verum etiam nec in persecutione ab eis non recedat ; licet corpore ab- sens ſuissel, Spiritu cum illis erat. Exorabat etiam ut ſidem quam acceperant jinconcussam Servarent UT DiGXE -AMBULETIS VOCATIONE QUA VOCATI ESTIS. Quasi diceret, eum qui de tenebris vos vocavit in ad- mirabile lumen suum, digne sequimini vestigia ejus, humilitate, patientia, obedientia, ceterisque virtuti- bus. Quod iter quomodo ambulandum est ? videlicet non gressu pedum, $ed affectu mentis. He etenim digne ambulai vocatione qua vocalus est, qui nec in prosperis erigitur, nec in adversis dejicitur, nec de- clinat ad dextram 8ive ad sinistiram, audiens pro- phetam dicentem : Haec via, ambulate in ea, neque ad dextiram neque ad sinis{ram. Nam qualiter ambulare debet unusquisque fidelis, quasi exponens Apostclus Slalim $subjecit cum ail : CUM OMNI HUMILITATE , ET MANSUETUDINE , CUM PATIENTIa. Recle primo dixit, cum omni humilitate, quia qui sine humilitate viriutes congregal, quasi qui in ventum pulverem portat. De hu- militate Dominus dicit : Super quem requiescam, nisi 8u- per humilem, el quietum, et trementem sermones meos ? Hinc est enim quod Petrus ait : Humiliamini 8ub potenti manu Dei, ut vos exaite; in tempore visila'ionis. Hinc iterum ipse Dominus dicit : Omnis qui 5e ex- altat humiliabitur. Et mansuetudine ; quam qui habet non solum domesticis, verum etiam agrestibus, $e- mitam prebebit, imitans Deum qui ait : Discite a me quia mitis snum et humilis corde. El iterum : Beati miles, quoniam ipsi Deum ridebunt. Cum patientia ; quidquid fidelibus evenerit adversitatis, omnia pa- tienter tolerant; sicut idem apostolus alio loco dicit : In multa patientia. El propter illud : Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Alibi quoque dicitur : In patientia vestra possidebitis animas ves(ras, Hanc viriuitem Dominus ad passionem pergens commenda- vit discipulis svis dicens : Pacem relinquo vobis, pa- cem meam do vobis. SUPPORTANTES INVICEM 1N CHARITATE. Hance $enten- tiam in Epistola ad Galatas edisseruimus * in loco quo dicitur, Alter alterius onera portate, et 8ic ad- impleoitis legem Christi. Lex Christi est dilectio, sicut ipse dicit : In hoc cognoscent omnes quia mei es- tis discipuli, 8i dilectionem habueritis in invicem. El ideo cum patientia nos Supportlare debemas in invicem, $ic ut qui viderit errantem, 2d viam veritatis revo- cet, irascentem 3d concordiam, lapsum erigere, d0- lentem consolare, esurienti cibum, $itienti potum, algenti veslimentum tribuere. Sicque fit ut omn; necessilate fraterna consolando cum patientia snpportemus. Unux corevs. Unum corpus dicit san- cle Ecclesiz, sicut in alio loco dicit, quia unum corpus , et unus panis Sumnus in Chris!o. Nain quan- quem in membris divisa sit sancta Ecclesia, tatzen in vnitatle fidei consistens, unum est corpus, sicut idem apostolus dicit alibi : Vos cstis corpus Christi, et membra de membris ; addidit : Unus srinITLs, Una- bent, juxta quod scriplum est : Qui habilare ſacit una- nimes in domo. Petrus quoque admonet dicens: Omnes unanimes in oratione estole compatientes. Ali- ler, unum $piritum dicit, id est Spiritum $anctum, qui dividitur in $eptiformes gratias, quo omnes fi- deles innuuntur. Ideo unus $piritus Trinitatem tenet. SICUT VOCATI ESTIS IN UNA SPE VOCATIONIS VESTRE. Unam $pem vocationis vestrz dicit celestem beati- ludinem, ad quam teudent omnes electi. Sed valde contrar:a videlur esse Sententia apostoli Pauli verbo Domini ubi ait : In domo Patris mei mansiones mul- {@ sunt. Et Apostolus ait: In una spe vocationis ve ire : allamen $i recte consideres, et Dominus verum dicit, et apostolus Paulus verus. In domo , inquit B Dominus, Patris mei mansiones mult sunt; gicut idem $ubjecit, alius aulem 8ic, alius vero 8ic. Et hoc propler diversorum merita, quia unusquisque $an- clorun prout meretur, ita et accipit premium. Dicit enim ips2 Dominus dese : Fulgebunt jusli sicut s0lin re- gno Patris eorum ; allamen non omnes 2qualiter; ed, Sicul ait Scriptura, stella difſert in claritate, sic erit in resurreclione multorum |[mortuorum|. Alia est enim clas ritas 80lis, alia claritas lune, alia claritas stellarum, 8ic erit el im _resurrectionem mortuorum, juxla preſatam rationem. Hinc angelus ad prophetam Danielem ait : Docti ſulgebunt u! splendor firma;nenti ; et qui ad Jjuslitiam erudiunt plurimos , quasi slelle in perpetuas wernitales. Allamen una $pes omnium electo- rum, cceleste scilicet regnum , ubi semet jungentes EC nequeunt Separari. Uxus Dominus, UNA FIbES, UNUM BAPTISMA, UnUs Do- MINUS ET PATER OMNIUM, QUI EST SUPER OMNES, ET IN Own. Unus cst Dominus, id est Dominus Jesus Chri- Sus, qui non partilur, sed in unitate semper congi- Slit. Et wna fides credentium, pariter et unum ba- plisma, sicut ipse Dominusdicit : te, docete omnes gen- tes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spi- ritus sancti. Valde pensandum est quare dicat Aposto- lus unum baptisma. Sic et Lucas in Actibus aposto- lorum testatur cum dicit: Baptismum quod predicavit Joannes, Jesum a Nazareth quomodo unzit eum Do- minus Spiritu sanclo et virtute. Unum est enim ba- p'ismum, quod in Trinitate dari testelur; sicut ipse Dominus in alio loco dicit : Joannes quidem baptizavit D aqua, vos aulem baptizabimini Spiritx sancto. Et ide0 uwnus Dominus est, una fides , unum baptisma , unus Deus et Pater omnium, qui est super omnex, el per om- nia, ETIN OMNIBUS NoOBIS. Dens paler dicitur unus esse: et bene dicit Pater omnium, quia Pater omnium crea- turarum, juxta quod scriptum est : Qui manet in &(er- num cuncla creavil simul. Quia hic de Trinitate mentio ſacta est, res ut inde restrictius aliquid loquamur. Dixit enim prime, unus Spiritus; deinde unus Dominus; tertio unus Deus et Pater omnium. Primum posvit Spiritum $at- ctum, deir.de Filium, tertio Patrem. Utitur hoc te- Stimonio contra Arium, $105que Similes , qui dixO- * Ergo noster in Epistolam quoque ad Galalas commentarios scripserat. 857 IN CAP. IV AD EPHESIOS. rant : P.'or major, Filins minor, Spiritus 8anctus A ti, Patrem utique insinuat. Et nota quod dicit Pay- perminor Patre et Filio. Quem enim ille perminorem dicebat, Apostolus primum posuit cum dicit, unus Spiritus. Rursumque quem ille minorem dicebat Pa- tri, in secundo loco posuit cum dixit, unus Deus et P ater omnium, qui est super omnes et per omnia. Non $:/[ 111 autem Paulus, verum etiam et sanctus David, el Spiritum sanctum pr:emuniens [Cod., previdens] fi- demque $Sancte Trinitatis et honorem ab hwretica pravitate, ita dislinguit : Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innora in visceribus meis. Di- cens 8piritum rectum, 0Stendit Spiritum $sanctum. Et cum $subjungit : Ne projicias me a facie tua, Je Filio dicit. Cum vero inſert : Kedde mihi [e@titiam 8alutaris M— lus : Qui est 8uper omnia Deus benedictus in a0cula; non qui 8unt dii, $ed qui est Deus. Prudenter namque Trinitatem distinxit, sed fideliter univit cum dixit : qui zuper omnes, id est, Deus Pater; et super omnia, Deus Filius. In ipso enim, ait Apostolus, rivineus, mo- vemur, el gumus. Et in omnibus, Spiritus sanctus, qui vadens circuiensque replet corda fidelium, juxta quod scriptum est : Scitis quia templum Dei cxtis vos, et Spiritus sanclus habitat in vobis, qui est benedictus in 8rcula ; in omni creatura, in quibus laudatur et be- nedicitur Deus, sicut scrihitur in bymno trium pue- rorum : Benedicite, omnia opera Domini, Dominum ; laudale ef supererallate exm in arcula. X. Lectio Epistole beati Pauli apostoli ad Ephesios (1v, 23) : Fralres, renovamini spiritu men(tis veslre, elc. EXPOSITIO LUCULENTIL. | Renovari przcepit Apostolus spiritu mentis vestre, B Quasi creatus dicitur, quomodo mundus. Qui enim de 4uo alibi : Si exterior homo nosler corrumpitur, is qui inlus est renovatur. Et recle dicit : Rexnovanini SPIRITU MENTIS VESTRE ; quia nec in Sensu Sine $Pi- rilu, nec in $piritu Sine Sengu renovamur. Sicut enim psallimus $piritu, psallamus et mente ; vrawnus. $pi- ritu, et mente orewus; ila renovyari debeinus censu, vt cutu ipse mundus fyerit alque purgatus, adjunga- lur ei et renovalus Spiritus. Quod qui fecerit, jam non Simplex ejus spiritus dicitur, sed $piritus $ensus dicitur esse. ET 1NDUITE NOVUM HOMINEM QUI SECUNDUM Dev CREATLS EST. Id ipsum mihi videtur esse quod dicit et alibi: Induimini ros Christum Jesum, quoniam omnes fideles Christum induunt, et dicitur eis ab Apostolo : Quotquot credidistis, Chrigztum induislis, Nam el 8ancti indumentum Domini interduin dicuntur, 8icut alibi dicit : Viro ego, dicit Dominus, quia omni- bus his velut ornamentum vesliris. Sancli autem in- duunt Dominum, dum renovant $piritum mentis SUP. Et recte novum hominem dicit Dominum Jesum, quia novus homo venit in inundum, nova precepta de:lit mundo. Nova etenim ſuit conceptio, partus, na- livitas, baptismum, doctrina, pas8io, mors, reSurre- ctio, et in cclis ascensio. Quidquid in illo consideres, In assumpto homine tantum novitas ſuit. Qui enim in $a Deus ante sxcula exstitit, in fine sculi in nora novus homo apparuit. Quem novum hominem novi homines indui debent, eum imitando, ut sifit mansueti, mites, humile:, mi-ericordes, non redden- tes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto, ethissimiliayuz ipse jubet implendo. Quod qui ſecre- rint, induuntur novum hominem Christum, et valent dicere : Viro aulem jam non ego, virit vero in me Chri- $\us, QUI SECUNDUM DECM CRFATUS EST. Nola quia in Scripturis Sacris non de winimis, Sed de Sunnis et precipuis creationibus invenitur nv- men. Verbi gratia : creatus es umundus, edificata est domus, cundita est urbs. Considera ordinem , et vide magnitudinem asswnptum howinem Deum. anle secula Deus una cum Patre exsliti!, sicut habes in Sapientia : Dominus pos8edit me in initio viarum 8narum; in line s#culorum novrus, novus homo secundum Deum crealus es. Sed contrarium videlur fidei nosir:r, quam confitemur dicentes : Fi- kus a Patresolo esl, ron ſactus, non creatus sed genitus. Sed semper, ut sepe dictum est, duas naturas in Dei Filio intelligere debemus, divinam scilicet atque hu- manam ; divinam, in qua zqualis est Patri, in qua nec ſactus nec creatus esl ; humanam, in qua de mas fre natus est homo. Ordinem exponit quomodo In 3U« STITIA ET SANCTITATE ET VERITATE. Jesus ergo Filius Dei in justitia et sanclitale creatus est , quia Deus veri Dei Filius est. Et nota : religio atque juslitia in C illo cum veritate completa est; et ideo bene in ju- Slitia, quia macu/am peccati non habuit; justus, quia justita'n diligit ; $anctus ,, $icut ipse dicit : Sancti eslole, quia et ego sanctus sum Dominus Deus veuler. Et verilas, cum dicit : Ego gum via, veritas et vita. PrRoPTER QUOD DEPONENTES MENDACIUNM, LOQUIMINI VERITATEM UNUSQUISQUE CUM PROXINO SCo. Proplerea quia novum hominem indui debetis, primo menda- cium deponere debelis, et veritatem loqui. Simile est quod percato: i dicit sanctus David : Declina a malo, et fac honum. Et idem apostolus ad Titum : Ut abne- gantes impielatem et s@cularia desideria. Petrus ad $pars0+ (Epist. I, 11, 10) : Qui vult vitam diligere et ridere dies bonos, coerceat linquam suam a malo. SiC et hic deponentes mendacium. Mendacium est omne D yterbun dulosum. Augustinus dicit omne mendacium peccatum esse. Audi et aliud: Odisti omnes qui 0pe= rantur iniquitatem. Proximum hoc in loco consangui- . neu, vel propinquum, aut vicinum tlantum intell;- gere non debemus ; $ed omnem hominem ; alioquin qui proxizuus non est debet mendacium audire ? yon ulique. Si evim proximum consanguinenm ut pro- pinquui iutelligere lantum dehemus, quid faciemus de quo alibi dictum est, Non adulterabis uxorem 8-35 LUCULENTTII 836 proximi tui ? Si proximmum consanguineum intelligis A quem Aquila apostatam transtulit : cui locum dare s0lummo 10, videtur dare ili licentiam cum extraneis mulierilas concumbendi. Et vere omnes adulteri ad penam vadunt : et ſornicatores ef adulteros judicabit Deus. Ergo proximum omnem hominem inlelligi de- bet, cum quo, relicio mendacio, verilatem loqui ne- ces+e est, Quoxtay SOMUS INVICEM MEMBRA, Hicdist:ntia ſfacla est, ut proximum intellizas omnem hominew. Membrum autem non polest esse, nisi fidelis (ideli. Que enim 80cietas luci ad tenebras? aut qui pars fideli cum infideli ? subauditur Nulla. Ha nec paganus Clri- Sliano membrum ecsse potest, nisi illi quibus apousto- lus dicit : Vos eslis corpus Chrisli, et membra de mem- bris. InaSC1MINt, ET NOLITE PECCARE., Duplex non $olum apud nos, verum etiam apud philosophos et ira. B Est evim ira, que naturaſiter acc-lit homini, conci- tato ſurore weulis, de qua propheta : Turbatus est a ſuror? oculus meus. Quam funditus velare non po- twit, et ideo ait : Jrascimini, et nolite peccare, Ext evim et alia ira quz ex livore invidie deceit, de qua nascitur rixa, et odium, quam in catalogo vi- tiovrum enumerans dicit : Ire, rize, dissensiones, recle, invidie, homucidia, ebrietaltes, comessationes. SOL NON OCCIDAT SUPER IRACUNDIAM VESTRAM. Si Sim- pliciter hunc $0i2m intelligimus, quem oculis corpo- reis cerniwus, videlur nobis liceutia data per diem irascendi. Et quid faciemus? quia potest homo una die peccare quantum non polest annorum curriculis penitere. Ergo non de isto sole, sed de sole Chrisio, qui occidit malis, juxla quod de pseudoprophetis d1- C citur : Occidit eis 50l in meridie; ornur vero $auctis, juxla quot dicitur : Vobis tmeniibus nomen Domini orielur 801 juslitir, Et hoc est quod dicitur : Sol non occidat super iracundiam vesirum. AC $ dicat, $i con- Cilata menie ira subrep>2rit, cito ad p@uilentiam convertimini, ne $ubito rapta anima oblenebretur, vel $0l juslitiz, vel principale cordis lenebris obvolvyatur. Potest adhuec et simpliciter de hoc vole intelligi di- etum, juxla quod in quario psalmo dicit David, unde Sumptum videtur : Que dicitis in cordibus re- sris, ct in cubilibus ves(ris compungimini; id est qu#e- cunque in die cogitatione, ira, vel opera, delinquitis, in cubilibus vestris compungimini. Ante $olis occa- SUM in pace revertimini, vel in crastinum non dille- ralis. NoLITE LOCUM DARE DIaBOLO, Diabolus ergo, eum nomen es, Latine criminator dicitur ; lingua Hebrajca Satan, adversarius appellatur, 8ive contra- rius : ab Aposlulo Belial nominatur, id est ab$que jugo, eo quod de collo $uo abjecerit $ervitutew, A—— non debemus peccando, irascendo ; loens enim dia- boli peccatum e>t. Locum quotidie quzrit cir- cumiendo, dicenie Petro apostolo ; Adversa' ius vesler diabolus tanquam lev rugiens circuit quarens quem devoret, Et hoc ideo, quia invidet omni bono. Invidia enim diaboli mors introivit in orbem ter- rarum Qu! FURABATUR,-JaM NON FURETUR. Furtum nominat apostolus Paulus omne nocumentum proximi; aitia- tores enim $2rcali hyjus ſacullates priesentis leimpo- ris amplectendo, proximis invident, vi rapiunt, vel in negotiis circumveniunt, et auſerunt; ideo adino- net Ephesios ne in occasione lucri incurrant criumen ſurti. Hinc aliis discipulis dicit : Neque circumvenial avarus in negotio ſratrem suum. Pulest et allius intel- ligi quod dicit, qui ſurabatur jam non ſuretur; $cilicet 8icut de pserdoprophetis dictum et, quia Sermones ſurabatur unusquisque a proximo £u0 : et quotqnot penerunt, ſures ſuerunt et letrones, Hi tales omnes ſurantur verbum Dei, loquuntur mendacium cm proximo $u0. Et hos tales proehibet furtum facere, juxta quod et 8vuperius dixit : Deponentes mendacium, loquimini veritalem un"squizque cum proximo $u0. MAacis AUTEM LABORET OPERANDO MAN!BUS $SUL5 QUOD BIN\UM EST. Simile est quod jam dictum est : Decling a malo, et ſac bonum. Et recte dic't operando ma- :wibus, juod bonum est, ut qui antea res alterius farto rap1ebat, incipiat propria largiri. Similiter et de cx- teris rebus intelligendum est. Et nota non dixit, qui: laboret operando m inibus $1is quod bonum est, ut habeat victum, et non indigeat, vel nulli mole- $1112 faciat; $ed laboret, inquit, UT HABEAT ODE TR\BUAT NECESSITATEM PATIENTI. Qui enim $ibi labo- rat, ut non indigeat ipse, necdum Apostoli prazer- ptum implet. Ergo laboret operando manibus 8uis ; quia $icut $rpe dictum es, quilibet homo quam promptus esset ad bonum faciendum. Si promptior 101 potest, Saltim quasi mensura [ta 8e habet locns in Cod. |, sicut alibi idem apostolus dicit : Sicut enim exhibuistis membra vestra servire 'immunditiae et ini- quitati ad iniquitatem , ita nunc exhibete membra vestra in sanclificatione. Ex proprio labore cibare egurien- les, vel potare- Silientes, et in c#leris quz indigere prospexerit subvenire. Vel $specialiter operare in a8rv animZ Sur, vt $piritalibus pantibus impleatur, et dare possit cibaria in tempure $u0 ConServis Syis propter illud ; Quis putas es! fidelis dispensator, et prudens, quem consliluit dominus guper ſamiliam s$uam , ul del illis cibum in lempore? XI. Lectio Epistole beati [Pauli aposloli ad Ephesios (v, 15) : Fratres, videte itaque quomo«do caute ambuletts, non quasi insipientes, sed ul sapientes, cl. COMMENTUM LUCULENTII. evpe dictum est, quia sicut sunt exteriores oculi cvi puris, Cul guibus hauc lucem videmus, sic sunt et inlerivores cordis, c:m quibus Deus videtur, de quibus ipse Jicit: Beati mundo corde, quoniam ipsd 837 iN CAP. V AD EPHESIOS, $38 Deum videbunt, Et sicut sunt exteriores gressus cor- A C51 qui non intelligit QUE $17 VOLUNTAS bet bona, et poris, sie sunt et interiores mentis, de quibus seri- ptum est : A Domino greazus hominis diriguntur. Quod vero hie dicit : VivETE iTaQUE QUOMODO CAUTE AMBULETIS; lale est quod ait Salvator : Ambulate dum lucem habetis. Sicut enim, verbi gratia dicam, ali- quis homo itey ſaciens prospicit ubi gressus ſigat pedis, 8ic qui 8piritaliter ambulare desiderat, pro- $picere debet ubi gressum mentis figat, ne corruat. Ergo unusquisque caute ambulare debet, ne cedat, nec declinet ad dexieram, sive ad $inisiram; sed per arma jusliti;e tutus incedat, audiens propietz mo- nita : Hoc via, a:1bulate in ea, Quod qui ſeccrit, va- lebit dircere : Lucerna pedibus meis verbum tuum, Do- mine, et lumen 8emilts meis., REDIMENTES TEMPUS, QUIA JAM DIES MALI SUNT. Illvd dicit tempus quod in Adam omnes perdidimus, $cilicet immortalitatem, et paradisiacam beatiludinems, Sciendum enim est quia a Deo immvurlans conditus ſuerat, $1 non pec- casset. Non ſuisset necess2 redimere tempus, quia cli cives effecti, Deum facie ad ſaciem conspice- remus, Sicut ipse. faciebat, antequam peccasset. Quod $i tempus quis vull redimere, consilium Domini audiat dicentis : Si quis te percusseri! in dexteram maziliam, prebe ei et alteram. Et-iterum : Orate pro persequentibus et calumniantibus vobis. Et hoe est quod ait : Redimertes tempus, quoniam dies mali zunt, Tempus quippe redimimus quando anteactam vitam ad memoriam reducimus, et ea quz negligen- ler commisimus, flendo punimus, quod iniqui ne- qu1quam faciunt, dicente propheta : Virt sanguinum el dolosi non dimidiabunt dies 8108s, Quoniam dies mati Sunt, Quantum ad rationem, et spiritalem intelli- gentiam pertinelt, dies boui a Deo facti $unt, dicente Scriptura : V idit Deus cuncla que? fecit, et erant valde bona. Habes in libro Genesi scriptum, quia per in- tervalla dierum Deus cuncta creavit. Et dicitur ibi : Vidit Deus cuncia que ſecit, et erant valde bona. Si ergo cuncta quz fecit Deus valde bona ſuerunt, ergo el dies boni. Seiji vitio hominum depravatli $unt, et facti sunt dies mali. Et quid dicam? ex quo Adam in paradiso peccavit, nunquam fuerunt dies nisi wali, Nascuntur pueri, a ploratu incipiunt et a mi- Seria, ſlunt hi dies mali calamitatis $uz. llzc luge- bat prophela cum diceret : Heu me! quia incolatus meus prolongatus ext. Qu:s dies redimere debenus abstinendo, jejunando, orando, vigilando, et cztera quze Dominus Jussit implendo, Quoa qui facit , redi- mit Jies malos, et ſacit non presentis lemporis, Sed futuri, dies bonos. In tantum ut jam non plurali 1uu- mero dies dicatur. De qua propheta : Melior et dies una in atriis (uis 8uper millia. PrOPTEREA, NOLITE FIERL IMPRUDENTES. [mprudens est i}le homo qui non progpicit $8ibi viaw qua gradere debeat, ne offendat, sed caute ambulet. Non quasi insipientes, sed ut sapientes. Imprudens est qui non redimit tempus et dies malos ad penitentiam $ibi concess0s, de quibus Apostolus : Ignoras quia pa- lientia Dei ad penitentiam te exspectet? Iwprudens bene placens, et perſecta, Et ideo dicit : Proplerea nolite fieri imprudentes, Voluntas Dei est ut declinet a malo, et faciat bonum. Dicit enim propheta : ;Volo mortem peccatoris, sed ut conrertutur et vival. Et ite- rum : Declina a malo et fac bonum. Voluntas Dei est ut diligamus invicem. In hoc coqnoscent omnes, quia met estis discipult , 84 dilecuonem habueritis in invi- cem. Volunlas Dei es!, ut omnes $ancii Simus, sicut ipse dicit : Sancli etote, quia ego sancius 8um. ET NOLITE 1NEBRIARI ViNO, IN QUO 1ST LUXURIA., Sicut enim homo non pole>sl duvbus dominis $ervire, Deo SCilicet el mammony., ita nullus pote-t incbriari vino pariter et SPIRITU SANCTO Trepleri. Qui Spiritu sancto repletus ſuerit habebit prudentiam, castilatem, mun- B ditiam, pud'citiam, mansuetudinem, verecundiam. E regioae qui vino incbriatir, habebi: procacitatem , insipientiam, audaciam, ſurorem, libidinem. Et ideo pracipit Aposlvlus, non debere inebria't vino, in quo est luxuria. Unde dicit et Salomon : Ne aspicias vi- num cum ſlavescit in vitro; color enim blande | Cod., blundis| ingreditur, sed mordet u! coluber. Potest et aliter inteliigi quod dicit : Nolue inebriuri vino, id est vino malitize, de quo Moyses in cantico Deuterono- mio : De vinea Sodomorum, vinea ecorum. Hoc vino inchriantur omnes amatores mundi. De quibus dicit Apostolus : Quorum finis interitus, quorum Deus ven- ler est, et gloria in conſusione ipzorum qui lerrena sapinnl. LogQuenNTES YOBISMETIPSIS PSALMIS, ET HYMNIS, ET CANTICIS SPIRITALIBUS. Qui abs:inuerit a vino, et Spi- rity Sanclo repletus ſuerit, omnia isla reple!a [Ia Cod.] impleri poterit. Psalmi , et hymni, et canlica in psalterio reperiuntur; sed inter psalmum et bym- num hoc interest, quod psalmus pertinet ad corpus, quia per organum corporis digcitur qualiter perve- niatur ad organum mentis ; hymnus vero periinet ad orationem ; canticum ad laudem Dei. Si vero allius intelligere volueris, psalmus pertinet ad corpus, hymnus aq laudem Dei, canticum ad fortitudinem et virtutem Dei. Et nota quia cum dicit psalmis, hym- nis, ef canticis, addidit spiritalibus, quod utique non ſ-cisse!, nisi £58ent canlica que non Sunt Spiritalia, Sicut $unt carmina poelarum, dicta philosophorum, eantica luxuriosa, et verba risum moventia, que ad rem non pertinent, et scurrilitas. IN GRATIA CaNTAN= TES 15 CORDIBUS VESTRIS. Audiant boc pueri, audiant advlescentes, et omnis ordo ecclesiasticus, quibus officiurn ps:Illendi commissum es1 in Ecclesia, vt $i- cut psallunt ore, p8all-re discant et corde, ne dica- tur de illis : Populus hic /abiis me honoral, cor aulem eorum longe et a me. E contra multi psal.unt corde, et non psallunt ore. Claman! corde, 8ilenlt ore. Sieut ile fociebat cui dicitur : Quid clamas ad me? tt certe ibi non est scriptum, quid clamasset Moyses ; $4 elamabat, et corde clamabat, et ideo dicit ei Dens : Quid clams ad me? ldeo melius esl psallers corde, silere ore, quam lacere corde, psallere vre. E a9 - LUCULENTII! $40 ideo qui psalli ore, psallat et corde; psallamus spi- A licet subjecti invicem. Audiant hoc episcopi, pres- ritu, ps»llamus et mente. Dowino GRATHAS aGenTrs. Hee sententia dupliciter intelligi potest, hoc est in rebus acceptis, et perditis, sicut Job ait : Dominus dedit, Dominus abslulit, 8icut Domino p'acuit ita factum es!, 8it nomen Domini be- nediclum, Vel in prosperis et adversis. Hine in psalmo canitur : Benedicam Dominum in omni tem- pore, semper laus ejus in ore meo. Aliter : si habes oflicium psallendi in ecclesia, non propterea le ex- lollere debes super c#teros, sed magis Deo gratias agere, dicens cum Psalmista : Non nobis, Domine, non nobis, sed nomin: (uo da gloriam. Deo ET rPaTRI SUBJECTI INVICEM IN TIMORE CnrisT1 : Deo scilicet Dei Filio, qui cum esset Deus, homo fieri dignatus est, byter1, et omnes qui presunt in Ecclesia, ut sicut e#teri subjecti gunt eis, et ipsi ita per charitatem £uis $nbjecti 8int, horlante [Cod., orante] Saloinv-. ne: Principem te constituere, noli te extollere, sed eto inter ips0s 8icut unus ex ipsis. Et Paulus apostolus dicit : Cum essem liber ab omnibus, omnium me 8ervum ſeci, et hoc 1y Tiwore CunisT1. Timentes ne praeer voluntatem ejus aliquid ſaciamus, ne propter ſavores hominum vel . laudes ; ne dicatur de nobis : Recepe- runt mercedem 8uam ; $8ed totum pro amore Christi ſaciamus, monente Apostolo : Sive manducatis, 8ire bibitis, sive aliud aliquid ſaci/is, omnia in nomine Do- mini facie. Et jterum : Omne quodcunque ſacitis in verbo, aut in opere omnia in nomine Domini ſacile. as8umens nostram humanitatem, et ideo Patri vide- B Et hoc est quod ait, in timore Christi. XII. Lectio Epistole beati Pauli apostoli ad Ephesios (v1, 10) : Fratres, de cetero conſortamini, el in potentta virtulis ejus, etc. COMMENTUM LUCULENTII. Admonuerat enim superius apostolus Paulus seor- gum vires, seorsum ſeminas, dominos et servos, filios el patres, dicens : Viri, diligite uxores veslras, 8icut et Chrigtus Ecclesiam. Mulieres viris suis aubdite sint ; filii, obedite parentibus per omnia. Hoc enim placiturfi est in Domino. Patres, nolite ad iracundiam provo- care filios ves!ros, ut non pusillo animo fiant. Serr!, obedite dominis carnalibus, non ad oculum gservienles quasi hominibus placentes, sed magis Deo, et his $i- ſratrum noslrorum, qui accusabat illos ante conspectum Dei nos!ri. Juxla llebraicam veritatem deorsum fluens interpretatur, qui nos invisibiliter telis suis percutere yult, contra quem invisibilia sunt arma 8umenda ad resistcndum ei. UCONIAM NOBIS NON EST COLLUCTATIO ADVERSUS CAR- NEM ET SANGUINEw. Caro et Sanguis aliquoties viva, aliquoties peccala Signilicat, aliquoties parentelam, aliquoiies propagationem humani generis, aliquoties milia. Deinde vero omnes in unum comprehendens C persecutores homines, de quibus hoc in lo@o dicit dicit : DE C&TERO CONFORTANINI IN Domino. De colero, id est de reliquo. Noverat enim scriplum : Maledictus homo qui confidit in homine. Et rursum : Benedictus vir qui confidit in Domino. Et ideo dicit : Conſorta- mini in Domino, id est nihil de vestris meritis prae- gumatis, et semper in Domino gloriamini, juxta quod idem apostolus dicit : Qui gloriatur, in Domino glorietur. Et Psalmisla : Non nobis, Domine, non nobis, zed nomini tuo da gloriam. Et ne aliquis puta- ret in nomine tantum $pem ponere dehbere, ideo ad- junxit : ET 1x PoTENTIA VIRTUTIS E1ts. Ac $1 diceret: In Christo Domino ponite spem vestram , £ine quo nullum bonum esse potest, et per quem omnia bona largiuntur, dicente Jacobo apostvlo : Omne datum optimum de sursum es. INDUITE YOS ARMAaTURAN Det, UT POSSITIS STARE ADVERSUS INSIDIAS DIAROLL. Ex his enim quz infra leguntur, et iis quz hic dicit aposto- lus Paulus, totum de Christo intelligere possumus. \ Sicut enim cingulum verilas, et lorica juslitia est, quin dnbium Christus et veritas, ct juslitia est; ergo qui_ veritalem et justitiam indutus ſuerit, Christum induius erit; quem neeesse est indui, qui contra di»bolum vult dimicare. Diabolus enim nomen Gre- cum est, Latine criminator dicitur : iste est crimi- nator, de quo in Apocalypsi legimus dixisse Sauclus Deo : Gratias tibi agimus, quia projectus est accusator . Paulus : Nobis non est colluctatio adrersus carnem et $angquinem , SED ADVERSUS PRINCIPES ET POTESTATES. Sed magis yult oslendere quod ipsi persecutores dia- bolum babeant auctorem, contra quem arma invisi- bilia 8umenda $unt, ut ips0 exstincto humines nou li- meamus. Est enim colluctatio adversus carnen et $anguinem, quando concupiscit caro adversus $piri- tum. Scilicet ex hoc exemplo colligere possuimnus quando jpsa caro concupiscit adversus $piritum, non nisi inStinctum diaboli, quoniam non est nobis col- luclalio, etc. Peragralis enim legendo seriebus Ve- teris ac Novi Testamenti, nusquam reperire poleris principes et poteslates dzxmones esse dictos, nisi primum hoc in loco. Quo nomine Apostolus ideo ad D Ephesios scripsit de invisibilibus creaturis, multa illis oslendere volens. Et quia exercitatos habebant Sensus ad intelligenda etiam occulta, ideo de invi- Sibilibus creaturis diversa nomina eis pradixit. D:xit enim : Non est nobis colluctatio adversus carnem 01 sanquinem, zed adversus principes et poleslates, AD* VERSUS MUNDI RECTORES TENEBRARUM HARUN, Ajpellal enim principes et potestales mundi rectores, «3:m0- nes qui sunt majores. Sed minoris ordinis dzmones Sunt. Sicut dicimus de angelicis digniiatibus angelos, archangelos, propter diminutionem 1ninorum; SiC dicimus dzmones principatus et potestates, propter | | | $41 Suadendam malitiam, tanto majores esse videntur. Ut verbi gratia dicam, mali sunt dzmones qui per- petrantur homicidia, pejores qui fratricidia et parri- cidia. Sic de adulteris, de incestis, de quibus pro- pheta dicit : Spirits ſornicationis 8educti sunt. Hos enim appellat principes et poltestates, hos mundi re- ctores tenebrarum harum, hos nominal $PIRITALIA NE= quiTlE& [In Cod., conslanter, nequitia] 1 CELESTIBUS. Mundi rectores demones appellat, unde et Dominus : Nunc princeps mundi ejicietur ſoras. Ipse ſuit ange- lus primus, qui propler superbiam cecidit de clo. Ipsum improperat dicens : Quomodo cecidisti de celo, luciſer, qui oriebaris mane? corruisti, qui vulnerabas gentes ? Ipse est angelus tenebrarum , de quo dicit Paulus : Qui cum sit angelus tenebrarum, figurabat ze in angelum lucis. Es1 mundi rector, omnium scilicet amalorum mundi, qui mundum diligunt. tlorum enim rector, et sess0r pariter, et diabolus est, et omnes peccatores levebrz aliquoties mutantur, et fiunt lux, sicut dicitur de illis : Fuistis aliquando tenebre, nunc autem lux Domino : quorum rector eflicitur Christus, et dicitur de illis : Quicunque 8piritu Dei aguntur, ii fil 8unt Dei. Contra gpiritalia nequiti® in celestibus. Spiritalia enim nequilizz ſuit, qui babitat in caelesti- bus. Quanquam amisissent beatitudinew, et perdi- dissent claritatem, non amiserunt Sublilitatem, ef ideo dicit in celestibus, quia in cxlestibus sunt, de quibus in Evangelio Dominus dicit : Volucres c@li comederunt illud. Non dico celum zthereum, vel si- IN CAP. V AD EPHESIOS. | scelerum malitiam. Quanto enim callidiores sunt ad A circa lumbos suos, ne fluxu 8eminis pollueretur. Hinc 843 Salomon dixit : Tria sunt quo? bene gradiuntur, et quartum incedit ſeliciter ; leo ſortissimus besliarum a nullius pavebit occursu ; gallus guccinclus lumbis; &61 aries , nec el rex qui resistat ei. Gallus gsuccinctus lumbos, Sanctos significat praedicatores, qui in mem- bris luxum luxuriz restringunt. Extote ergo 8nccincti lumbos vestros in verilate, id est caslilate muniti ne ab hostibus corruatis. ET CALCIATI PEDES IN PREPARATIONE- EVANGELUM PA- cis. Sicut enim sunt exteriora membra, manus $cili- cet, oculi, auditus, olfactus, et lactus, sic sunt et in- teriora. Et nota quia quidem virtutem anime dixit, pedes esse, quia exteriores pedes nisi calciati ſue- rint, offendunt in lapidem seu sentem , et expediti B iter carpere non possunt. Sic pedes anime nosire nisi ſuerint calciati ex coriis mortuorum animalium, anliquorum s$cilicet exemplo patrum muniti, recte absque offendiculo in via mandatorum Dei currere non valent. Recte dicit Evangelii pacis, de quo alibi Scriptura : Quam speciosi pedes evangelizantium bona ! Induti loricam juatitic. Lorica enim ex multis virgu- lis texitur, sic homo multis virtutibus ſultus, interius loricam justitiz indutus, ab omni zelo inimici erit illesus. IN OMNIBUS SUMENTES SCUTUM FIDEL. Sicut $U-. perius lexere copimus de armis, sic nunc de sculo aliquid dicendum est. Si quis enim homo cinctus, in- dutus lorica fuerit, et calciatos habuerit pedes, per- gens in inimicum 8uum, non habens scutum, vulne- ratus a lanceis $eu $agiltis, in similitudine cervi cor-- dereum, sed aereum, quidquid aves cli volitant. Cae- C ruit; 8i autem scutum babuerit, jacula inimici huc et lum hoc, quod inter celum et terram est medium, Spirilali nequitia plenum esse dicitur. Et ideo spiri- lalia nequitie superare pro calestibus, scilicet di- micare debemus, quia regnum celorum vim patitur, PROPTEREA ACCIPITE ARMATCRAM DEI, UT POSSITIS RESISTERE IN DIE MALO, ET IN OMNIBUS PERFECTI STARE. Proplterea quia non vobis colluctatio adversus car- nem et sanguinem , accipile armaturam Dei, que in subsequentibus apostolus Paulus enumeratus est. Ut pozsilis reistere in die malo, Diem malum dicit przesens lempus, de quo supra dictum est : Redimen- tes lempus, quoniam dies mali gunt. Aut diem judicii, de quo propheta ait : Dies illa dies ire. Ut in die malo resislere possitis, accipite armaturam Dei, id est accingimini vos Dominum Jesum Christum. Et in omnibus perſecti stare. Scilicet per arma jus/itie a dexiris et a ginisris. ESTOTE ERGO SUCCINCTI LUMBOS VESTROS IN VERITATE, ET INDUTI LORICAM JUSTITIE. Jam enim incipit exponere quz Sit armatura Dei, quam $uperius indui jusserat. Et quem alium debuit primum ponere in armatura Dei, quam cingulum ? Verbi gratiam dicam, si quis belligerator contra ho- sem pergens, necesse habet cingulum, ne fluxa ve- slimenta impedimento fiant, et corruat in conspectu inimici $i ; sic nimirum necesse es, ut lumbi vestri precineti sint in caslilale, de quo in Evangelio Do- ninum dixisse puto : Sint [umbi vestri precincli. Hinc ts! cnim quod Joannes zonam pelliciam cingeb-t PatroOL. LX XII. illue projicere valebit. Spiritaliter autem per scutum tidem intelligere possumus, quam miles Christi ple- nam habere debet : quam qui habuerit, hostem guum, id est diabolum, interimere poterit, in tanium vt in mare mergalur; sicut Dominus dicit : Si habueritis fidem ut granum sinapis, diceretis huic monti transire in mare, obediret vobis. IN QUO POSSITIS OMNIA TELA NEQUISSIMA IGNEA EXSTINGUERE. Tela diaboli ipsius ja- cula intelligenda sunt, sicut est gastrimargia, ebrie- tis, comessationes, adulteria, et his similia. Et bene dixit ignea, quoniam ignez sunt Sagiltz diaboli. Hee enim omnia per charitatem , quz est pacis ſcedera pos$umus exstinguere, et GALEAM SALUTIS AaSSUMErC. Sicut enim per scutum lidem intelleximus, quid per D galeam nisi spem intelligere possumus? Galea enim in capite ponitur, ne ab inimico feriatur. Sic spiri- taliter galea nostra, id est 8pe firma, caput nostrum, quod est principale mentis, munire debemus, ne ab inimico, id est diabolo, feriamur. Er GLADIUM SPIRITUS , QUOD EST VERBUM DEL. Jam enim dederat cingulum, dederat loricam , dederat calciamentum, dederat scutum, $ed necdum dederat gladium. Et quid prodesl homini , si totum mundum lucretur ? $i omni armatura, que Superins enumera- tur, indutus Sit, et gladium in manu non leneat? Cerie quanquam £ejus tela possit vitare, ipSum inimi- cum non poterit iuterſicere. Et si babuerit gladium, ab ejus jacwis non ſerietur, et ipsum interficiet. S.c 27 843 LUCULENTII 844 omniz 8piritaliter intelligenda $unt; castitas seflicet, A Hoc Paulus apertt cum diet t Ev gladium opiritus justitia , charitas, evangelica doctrina , fides, atque spes. Hec omnia qui habuerit, a exde inimid{ tutus manebit; et si gladium habuerit, ipsum prostrare po- werit ; iNlum Gimirom gladium, quem Dominus ve- nit mitiere ſn mundum, de quo ipse dicit : Non vent pacem m*!lere, ed gladium ; quem $emper $ancti in manu tenent, qui plurali numero apud Psalmistam scriptus est : Et gladii ancipites in manibus eorum. quod es! verbum Dei, S+rmo enim Dei acutns ext; ip$e enim est gladivs, de quo idem Paulus alibj scri- bit : Vieus (Cod., unus) ext enim sermo Dei et effican ct penetrabitior omni gladio ancipiti, ot pertinge\s us- que ad divisionem anime ac vpiritus, compagwm quo- que et medullarum, et discrelor cogitationum et in- tentionum cordis. XIII. Lectio Epistole beati Pauli apostfoli ad Philippenses (1, 6) : Fraires, confidimus in Domino Jeu , quia quod cepit in vobis opus bonum , per ficiel usque in diem oli Jerw, elc. COMMENTUM LUCULENTIL. Philippenses zunt Macedones ; bos predicavit apo- B $10NE £T CONFIRMATIONE EVANGELI : quia Sieut ills Stolus Panles, qui accepiam fidein firmiter tenuerunt, nec falsos receperunt apestelos , ficut quidam, nec persecutiones malorum bominum tlimuerunt. Scribit enim epistolam apostolus Paulus, nil eausa repreben- $jonis ostendit, sed exhbortationem lautng, ut fiderm, quam acceperant, et cceptum opus bonuw, usque ad conSumnmationerm perducerent, et ut semper profi- cerent boriatur. In lanatum enim perſecti erant, ut 8u0s ©£0s oraret fieri imitatores, et ut semper ad me- liers proficerent, dicens : Conyipinus 1x Dowino Jesv, QUIA QUI CORPIT IN YOBLS OPUS BONUN , PERFICIET USQUE I pixs CunrsTi Jnsu, Omnis enim mea Specs et con - fideatia de vobis in Domino talis est, ut hoc bonum guod ccapistis, usque ad consummationem perduca- defendebat Evangelium Chris(i, id est doctrinam ve- rifatis, ita et i!li firmiter tenendo, et alios admonendo. Socio0s GaUDn WEI OWNES YOs E888. Societas hoc in loco non presentis temporis intelligenda est, $ed ſuturi, id est vita #terna. De quo gaudio Salvmor discipulis ait : Iterum videbo vos, ef gaudebit cor ve- s[rum ; aut certe $i de present! tempore malum in- teſligi vult, pos8umus eo aptari, juxta quod aposfolus Jacobns ait, videlicet : Omne gaudium existimate , ſraires mel, cum in variis tentationibus inciderilis. Cort svetndo est 8anctorum, ut inter persecutionem plus gaudeant, quam tristentur, scientes scripium : Non coronabitur, nisi qui legitime certaverit. TesTiIS £8T win DEVUS QUONODO COPTA ONES YoS I tis, et docitrinam quam a me accepistis firmam te- C yiscenpus Jv Camsr!. Ext efiam consvetauds gan- neatis. (uia qui cepit in vobis opus bonum, perficiel : id est aliquis ex vobis bonum opus vovit, scilicet gervire se Deo, et hoc usque ad diem mortis perdu- cat. Seu qui cepit in vobis, id est ipse Dominus qui fidei fundamentum posuit in vobis, ipse dabit peree- verantiam boni operis. Diem Christi dupliciter in- telligere debemus; specialiter diem mortis, quando aliquis vir perſectus de bac vita migrat a4 Christum. Generaliter diem judicii quando omnes astabim!s ante tribunal Christi. SicUT EST Miu! JUSTUM HOC SEN- TIRE PRO OMNIBUS YOBIS. Ac $i dicat : Charitas me compellit ut ipsum de vobis sentiam , ipsum intelli- gam ; quia charitas omnia credit. Justum est mibi ut laliter de omnibus vobis sentiam, ut qui cepit opus ctorum , ot quando aliquid affirmare volunt, Devin qui est inspector cordis testem $sibi adhibeant; sicut Moyses coram filiis Israet : Tees, inquit, hodie in- voco celum & lerram, Et quia Pavius apostiotus mul tun diligebat Philippemses, Devm $idi adbibuit is testimonium dicens : Textis enim mihi est Deus quo« modo cupiam ut Dominas Jesas Christus in vestris habitet visceribus. Ipse, qui per prophetam loquiturs dicens de 8anctis : kt inhabitabo in illis 46 inambw- labo. Et iders apostolus alibi : Habilare Chriztum pet fidem in cordibus vesiris. Vel cerle omnes vos in ejus evpio inesse visceribus, ut Sic gum omnes vos dili- gatis, ut nee inter pergeeutiones ab ejus visceribus $eparemini. Kr noc Ono UT CHARITAS VESTRA MAGIS bonum, perseveret usque in diem mortis. Consuetudo» D arvvrert. Oro ut Deum toto eorde, tots ore, loia est enim sanciorum, ut de bonorum actione gau- deant, de malorum doleant, sicut ipse Pat! us facie- bat qui dicebat : Quis infirmatur, et ego non infirmor ? Et alibi : Lygeam plkres ex his, qui non egernnt pa- nilenfiem. E0 QU0D HABEAM VOS IN CORVE, Ef 1N VI*- CULIS M18. (Juos enim Caro semel coputzverit, quan- quam $imul non $unt corpore, tamen mente semper june] gunt. Et quia Philippenses perfecti erant in opere bono, apostolus absens corpore, in arcano pe- ctor's Semper eorun! memor erat. Et hoe e#t quod dicit : Fo quod habeam vos in corde et in vinculis meis. Reddit causam quare, cum dicit : ET win 1nyeN- mente, totis visceribes diligatis mv $CIEATIA, ET Ou SERSU. In Scientia, dicit Seriem Veteris Tesiamenti; $enmu autem, 8cripturas Novi Testamenti. Aliter : scientia omnes $eries tam Veteris, quam Novi T& $lamenti. Et gemu, ut quid spiritaliter intelligere v# teas, quia scientia Sine $6ngUu Nihil evt; cientia Enif inflai, charitas autem edificat. UT PROBETIS POTIORA EY QITIS SINCERI, ET SAYE OFFENSIONE IN DIEM CHAISTE Potiora dicit, id est majora. Scientes $itis ut de vi- Sibilihus invisibilia comprehendere valeatis. Sicut enim cum eibo palati crescit aotas eorporis, Sic CUIL cibo $pirilali debet crescere et gensus Mmenlis. —— ———o— IN CAP. 1 AD COLOSSENSES, Ut nts 8inceri, &4 gine offensa in diem Chrizli; caslo A et iruciu Dom! Operis; de quo fruetu ideth apootolus videlicet corpore, et mundo corde; sicut de univer- S$ali Ecclesia Apostolus dicit : Apiavi vos wi viro vir- ginem cas!am exhibere Christo, Sinceritas est enim ubi duo simul concordant, spiritus yidelicet, et caro, de quibus Dominus ait : Si duo ex vobis consenserint 8u- per terram, de omni re quodcunque petierint, fiet illis a Patre meo, dicit Dominus. Et sine offensa. Sing offensa dicit $in& Griminali faetione. Aut certe sic Sitis 8inceri, ut in diem Christi nulls rubigo pececa- torum in vobis appareat ne cum fatuis virginibus a thalamo regis excludamini. Diem vero Christi, sicut jam diximus, diem mortis, vel. diem judicii debe- mus intelligere, in quo die, qui sine*' offenss ſue- rit, a Domino remunerabitcr, jurta quod ait Sa- dicit : Fruetus spiritus ext geudinmy, charitas; paz, patientia, et his similia. Quod qui ſecerit, ſruebil [/ts Cod.| illam in vitam eternam ; ſrucius enim a ſruen- do dicitur. Quod ſruciificare nemo poterit, nisi per Jesum Christum qui dicit : Sine me nikil poleslis ſatere. In gloriam et laudem Dei, ut semper gloriſfi- Eetur Deus in nobis; juxta quod alio loco dicit : Qu gloriatur, in Domino glerietur, Et lautiem Dei ; stiliect ut Semper Deus laudelur, sicut p3zalmista dicit : Be- nedicam Dominum in omni tempore, semper laus cjus in ore meo. Aliter : in gloria, id est in opere bono ſructificantes. Et landent Dei, in prodientione. Sit gloria in opere, laus in verbisj at implentur it go- bis illud quod nit Salvator : Sic (ncent ſar vebira re< lomon : Date ei ſructum manuum 8uarum, et laudent B ram homittibus; ut videant opera vestrd bond; &t qlori- cam in portis opera cjue; REPLETI FRUCTU JUSTITIA PER JeESUM CURISTUM IN GLORIAN ET Liuben D+1; id —— _ ficent Patrem res:rum qui in eatis 661. nc " methane XIV. Lectio kpistole beati Pauli apostoli ac Colossenses (1, 9) : Fratros, non ecet#ainiis fo vobis oranles et postulantes, etc COMMENTUM LUCULENTII Audierat enim beatns Paulus apostolus Colossen- sinm fidem ex dilectione quam habebant in Denm, et ut in virtnatibus 8equentibus 8 crescerent, orabat dicens : Nox CESSAMUS PRO VOBIS ORANTES ET POSTU- Larres. Hanc consuetudinem habebant apostoli, et hos tenere debetnus, ut invicem oremus, et magl- #*1ri pro disciputis, et discipuli pro magistris, sleut in viamus Devo, quod facefe fon pos8timus, nisi 6jus voluntatem faciamus. Iv on! 84PrexTii, &r INTEi.- LEcTO $PIRITALI. Omnis 8apientia, et jntellettus, et operatio, ionis, $imul et resurrectionis erimus. Et alibi : Non coronaditur, nisi qui legitime cerlarerit. Kt Paulus apostolus : Foris pugne, intus limores. Allamen non 8unt condign® pas8iones hujus temporis ad ſuluram gloriam, que re velabitur in nobis. DEUS AUTEN OMNIS GRATIE, QUI VO- CAVIT NOS IN ETERNAM SUAM GRATIAM IN CHRISTO JESU MODICUM PA$S08, Vocavit enim nos Deus in #ternam Suam gloriam primo de {enebris in admirabile lumen $uum, quia quos praescirit et predestinavit conſormes fieri imaginis filti sui, ut zit ipse primogenitus in mul- tis ſratribus. Tamen przsentis teinporis gloria non e>t #lerna, quia nonnunquam deficit, de qua dicit Joannes : Filioli, nunc filii Dei sumus, et nondum apparel uid erimus: Ha est 2lerna, quz perinanel 859 JOANNES , BICLARENSIS ABBAS, 860 cum Deo, in qua ibunt sancti de virtule in rirtutem, 4 Sul ad comparationem ſuturz bealitudinis. Sic enim Et hoc in Chris(o Jen, quia per Filium sumus redgyn» pti, et per ipsum reniunerati. Veus Pater per Filium puum nos redemit, per quem et vocavit, quem pro redempltione generis hymani inearnart [Cod., inco- ronar| consli:uit. Modicum pass0s, Beue dicit, mo- dicum pass0s, quia passiones hujus temporis modic.c pit Dominus : Nolite timere eos qui occidunt corpus, anlmam autem non possunt occidere. IPSE PERFICIET, scilicet Deus, qui vocavit nos in eternam Guam glo- riam, perficiet corpere, CONPIRMABIT animo, SOLIDA- vir Spirilu ; perliciet in perseverantia boni ope - ris, conflirmabit premio, solidabitbravio vitz zternz. — EODEM TEMPORE., JOANNES, TTRT”TRYWOWmOOYT FITS ARELATENSIS EPISCOPUS. JOANNIS , ARELATENSIS EPISCOPI , __ OO I nn — _———_ —— —— — —{ FEPISTOLA AD VIRGINES MONASTERII SANCTX MARIE. Sanclis ac yenerandis in Christq sororibus, ipsis B jtaque, postulanies sanciam Ccharitatem vesiram, ut guibus $ancie memorie pradecessor noster Aure- liauys episcopus monasterium gancte Marie intra muros Arelalensis urbis consliluit, precepta vivendi $ancivit, Joannes, gratia Dominj ac Dei nostri Jesu Chrigti, episcopus, Cum plenissime $eries regulz yobis constitula vi- elus et vestitys qualitatem et quantilatem vyesire 8anctitatis contineat, nihilque indigaum in ea, quod ad emendationem ſormulez ejus pertineal, jinvenia- tur ; tamen pro charilale et cura ejusdem, quam Do- wings Ecclesie guz commendavit, admonemus, ut cum quanta possumus industrig vigilemus, ne ali- quary pecagionem antiquo hosti subripiendi sancium gregem relinquamys ; nobisque ſuturo judicio censura in jpsis lemporibus, quibus jejunandi et reliciendi yobis slalula precepta 8unt, nulla sit vobis cum vi- ris aut mulieribus religiosls aut laicis, quamvis qui- buslibet propinquis aut exirancis, potandi licentia, Sed el tantum ipsis, quibus preſatj sumus, pro cha» rilalis officio, sjcut concedat vesiram ganclitalem, pociolos offerre precipimus. Yos tamen jn eorum preentia in omnibus abstinele ; ne $i licentius cum eis indulla occasione polatz fueritis, in resolutiongs polandi aut cor yestrum contraria cogitatio subripiat, aut jocus indecens per oculos et aures, el yerba aut cachinnos prorumpat. Sed sicut dixzimus, ab hujus- modi licenaua in omnibus abstinentes, et per gradus singulos regule conslitule ainbulantes, vite pre- pro torporis negligentia juslissime joferatur ; aliqua C sentis eursuim feliciter gradiamini; et yile eternz yeslrz g$anclitat addicimus, per quz, ut nobis videtur, liberis gressibus, nullisque prepedientibus accasio- njbus inter | ſorle iter] celestis Jerusalem, Chrislo Domino previante, incedere valeatis. Precipimus mansiones permissioue Domini nostri Jesu Christi ingredi ſeslinetis. Quod ipse pre-tare dignetur, qui cum Palre et Spiritu sancio unus Deus per nanet a $Pculis, per $cula, in sxcula sxculurum. EODEM TEMPORE, JOANNES, BICLARENSIS ABBAS. (Galland. Biblioth. t. X11.) NOTITIA- I. Joannes, Gothis oriundus, Scalabi in Lusitaniz provincia ortuin duxit. De eo hc Isidorus Hispa- lonsis («) : « Hic cum es8et adolescens, Constanti- («3 Isid. Hisp., lib de Vir. illustr., cap. 51. nopolim perrexit, ibique Grzca et Latina eruditione nutritus, post decem et septem annos in Hispania reversus est eodem tempore quo, incitante rege Leu- 861 NOTITIA. 802 vigildo, Ariana fervebat insamia. flune supra dictus A nici editiones : altera Francisei Schotti (j), altera rex cum ad neſande herevis credulitatem compel- leret, et hic omnino resisteret, exsilio trusus et Bar- cinonem relegatus, per decem annos multas jugidjas et persecutiones ab Arianis perpgssys est. Qui pogst+ ea condidit monasterium, quod nune Biclaro dici- tur. » Hzec ille. Hinc noster auctor Joannes abbag Biclarensis vocari consuevit, De hoc autem caenobia Biclaro (Vallis clarz) appellato, plerique post Ma- riana (a), constructum ad Pyreuzi monlis radices perhibent, Qua de re consulendus omnino Mabillo- nius (b). Deinceps vero a Recaredo rege chrislianis- 8iM0 ab. exsilio revocalus, ad ecclesiam Gerunden- 86m regendam ſuit evectus anno 592, ut arguit Nico- -laus Antonius (c)., Porro concilio Barcinonensi Sub- scripsisse anno 5')9) caniperitur (d) ac demum Svin- thile regis #tatg, id es!, post annum G21, quo ille reguare cmpit, Sigebuto et Recaredu jus liljo marte Sublatis, ipsum ad ccelos migrasse, ecclesizeque Ge- rundensis regimen Nonilq reliquisse, litteris com- mendayit laudatuy Mariana (e). Paulq aliter Nicolaus Antonius, ex quo eum vilam produxisse usque ad annum 630 edocemur (f). ll, Soripsit Chronjicon ab anno 566 quo Victor Tu- nunensig desiit, usque ad annum $90, id ext, ab anno 1 Justivi junioris ad annum 8 Maurilij imperatoris ol Recaredi regis 4. Adisis Pagium (g). Unde Vossius corrigendus, qui Mauritii annum 8 et Recaredi 4 latuit Christi amum 594. Porro ex purpuralo patre de Aguirre intelligimus (#), exstare apud $e additio- nem incerti auctoris ad istud Chronicon, complecien- lem gesla ab anno Christi 601 usque ad annum 742 quam 8e in lucem editurum pollicetur, Hec Pa- gius (i). Ejusmodi vero nosIri presulis Gerundensis Chronicon, descripium ab Andrea Scholto ex Codice bibliothece Toletanz, primus publici juris ſecit In- golstadii anno 1600, cum Victore Tununensi, lega- tione Luitprandi ad Nieephorum Phocam et synodo Bavariea Henricus Caniszius; quod postea Sealiger emendatius exeudendum curavit Amgltel, anno 1606 in Thesauro Temporum cum Eugebio aliisque Chro- nographis. Alize duz preterea exxtank hujusce Chro- (a) Marian., de Reb. ay., lib. y, cap. 43, tom. I, p. 188, edit. Hag, Cowit. 1755. (b) Mabill., Annal. Bened., lib. 1, {$ 35, tom. I, D 33 Þ. 66. (c) Nic. Ant., Bibl, yet. Hisp., lib, 1v, cap. 5, lom. |, pagg. 227 $ea. | (4) Concil. NY , Þ; 1340, c, edit. 4 Ven.- .»bb. g | (e) Mabill., loo. cit. 1 Nic. Ant., loc. cit, ay Pagi., ad aan. 589, F7; et 591, F 5; el 393, " (k) De Aguirr., Notit. eoncilior. Hispan,, pag. 95. i) Pagi,, ad aun, 589, $ 7: docijasimi cardinalis de Aguirre (k). Ad nostram vero quod altinet, Scaligerianam potissimum secuti $1- wus; quam enim Basnagius ex Canisio evulgavit (1), haug paycis menls obsitam quin et alicubi hiulcam animadvertimus : quod el contigit jn Victore Tunu- nensi, ut pluribus svperius docuimus. Jl. Operz porro pretium nos ſacturos ducimus, $i nolis quas Chronica aucloris nostri »yubjecimus, unam et alteram hic adjiciamus, pas Operis impres- $i0nem nobis obiter observatas, Et primum quidem ad annum 7 Justinj junjoris, hc abbas (m) ; Leopje gildus Sabariam ingreszus, Sabos vastut, et provin- ciam ipeam in zuam redigit ditionem. Ad quem locum dubital Weelingius (n), $ilne abbatis Sebgrig at- B que in |sidori Chron, Goth,, ara 608, Sibaria, ea- dem a4que Sibarig in liinerarig Anianini Augueth « Videntur enim, jaquit, proviaciam ſyigze indicars, guanquam et ea ab urbe cogaomen ducere potyerit. Ut ut es, nihil opus erit ad episcopi Sibariensis Ja« nuarii qui Illiberilaue 8ynodo interſuit, sedem con- sllyemdam nugis Higuerra ex Luilprandi Adversa- riis, num, 226, a quibus, quod vbiler monen, nou bene s8ibi cavit ampl. Cuperus ad Laciantium de Morlib. persecut. caput 16, » lHize ille, Alter praver- ea locus exslat ad annum 9 Justini, qui Sic 8 has bel (0) : Aramundarus Saracenorum rex Conslanitinor polim venit el cum glemale 8ua, ele, Ubj Cotele- rius (p) * « Reponi polest, inquit, schemate, seu potius slemmale; oyfiua enim, schema , habitus, passim hoc-$ens4 occurrunt : » or:uux vero, Slemma, id est, corona, sertum. Teriius denique locus habetur ad annum 3 Mauritii, ubi ic (q) : Castrum vero quod Hodierno vocatuy. Hic autem pro Hodierno legendum Ugernum, ex Gregorio Turonensi liquet, qui memo- rat Ugernum Arelatense castirum (r). Ad que verba videas adnotata Ruinartio. De celebris hujus castri nomine plura item observat Pagins (s) , post Adria- num Valesium (1), et post Pagium Wesselingius modo laudatus («). (j) Fr. Schoui., Hispan. illustr. tom. IV, p. 153. (k) De Aguirr., Coneil. Hispan. tom. IH, p. 44. (1) Bagnag., Thes. Monym. eccl. tom, I, pag. 1 m) Biclar., Chron. infra. (Col. 864.) jo Wessel., Vei. Roman. ltiner., pag. 435. 0) Biclar., Chron., infra. (Cal. 865.) p) Coteler., Eccl. Gr. Monum. tom, 1, p, $06, e q) Biclar., Chron., inſra, (Col. 867.) Y Greg. Turon., Hist. Franc. lib. vin, cap. 30. (s) Pogi., ad ann. 581, $4. (t) Adr, Vales., Notit. Galliar,, verbo (/eqrnumte (u) Wessel., loc. cit., pag. 9-9, JOANNIS, ABBATIS BICLARENSIS, CHRONICON), CONTINUANS UBI VICTOR DESINIT, Post Eusebium, Czsariensis Ecclesiz episcopum, A Anno iv Justini imperatoris qui est Leovigildi Hieronymum tolo orbe notum presbyterum, nec non et Prosperum, virum religiosum, atque Victorem Tununensis Ecclesiz Africane episcopum, qui hi- storiam omnium pene gentium summa brevitate et diligentia contexere visi sunt, et usque ad nostram #tatem congeriem perduxerunt annorum, et quz acla sunt in mundo ad agnitionem nostram transmi- gerunt : nos ergo in adjutorio Domini nostri Jesu Christi, quz temporibus nos1ris acla sunt, ex parte quod oculata fide pervidimus, et ex parle quz ex relatu fidelium didicimus, studuimus ad posteros notescenda brevi stylo Lransmiltere. - "2 Quinta decima ergo indictione, ut dictum est, Ju- stiniano mortuo, Justinus junior nepos ejus Roma- norum eflicitur imperator. Romanorum LI, regnat 4usTINUs junior annis x1. Qui Justlinus anno primo regni sui, ea que contra synodum Chalcedonensem ſuerant commentata, de- $truxit sxymbolumque sanctorum cL Patrum Constan- tinopok congregatorum, et in synodo Chalcedonensi laudabiliter receplum, in omni catholica Ecclesia a populo concinendum intromisit, prius quam Dominica dicatur oratio. Armenorum gens et [berorum, qui a przdicatione aposlolorum Christi susceperunt lidem, dum a Cosdra Persarum imperatore ad culturam idolorum compel- lerentur, reauentes tam impiam jus8ionem, Romanis Se eum provinciis Suis tradiderunt; que res inter Romanos et Persas pacis ſedera rupit. regis Secundus annus, Theoctistus magister militum provincie Africanz a Mauris bello $superatus in- teriit. Leovigildus rex loca Bastaniz et Malacitanz urbis, repulsis mititibus, vastat, et victor solio redit. Justi- nus imperator per Tiberium excubitorum comitem in Thracia bellum genti Barbarorum ingerit, et victor Tiberius Constantinopolim redit. In provincia Gal- lzciz, Miro post Theodomirum Suevorum rex efli- citur. Anno v Justini imperatoris qui est 11 Leovigildi regis annus, Justinus imperator Armeniam et Ibe- riam, repulsis Persis, Romanas provincias ſacit : et bellum Persarum imperator per duces parcit [per- B agit]. Amabilis magister militiz Africane a Mauris occiditur. Leovigildus rex Asinodam fortissimam civitatem, proditione cujusdam Frainidanei nocte occupat : el militibus interfectis, memoratam urbem ad Gothorum revocat jura. Donatus abbas monasterii Pernitani mirabilium operator clarus habetur. Anno vi Justini imperatoris qui est Leovigildi regis IV annus, Gepidarum regnum finem accepit, qui a Langobardis prelio $uperati, Cunicmundus rex campo occubuit ; et thesauri ejus per Trasaricum Arrianz $ecle episcopum , et Reptilanem Cuni- cmundi nepotem Justino imperatore Constantinopoe- lim ad integruim perducti $unt. Leovigiidus rex Cor- dubam civitatem diu Gothis rebellem nocte occupat, et c#sis hostibus propriam facit; multasque urbes et Anno 1 memorali principis, in regia urbe Zthe- C castella, interfecta rusticoramn mullitudine, in G0- nus et Additus palricii, dum Juslino mortem vellent veneno potius quam ferro per medicos inſerre, dete- cli, capilali senlentia puniri jussi, prior a feris devo- ratus, Secundus incendiis concrematus interiit. Juslinus filius Germani patricii, consobrinus Justini imperatoris, factione Sophie Augustz in Alexandria occiditur. His temporibus Athanaildus rex Gothorum in Hispania vitz finem suscepit, et Luiba pro eo in regnum provehitur. Anno m Justini imperatoris Garamantes per lega- tos, paci R. P. et fidei Christianz $ociari desideran- tes poscunt : qui slatim utrumque impetrant. Theo- dorus preſectus Africe a Mauris interſectus est. Mauritarum gens his temporibus fidem recipit. Hujus thorum dominium revocat. Miro Suevorum rex bellum contra Aragones movet. Domnus Helenensis Ecclesiz episcopus clarus habetur Anno vu Justini imperaloris qui est Leovigildi v annus, Alboinus Langobardorum rex factione conju- gis SuZ a Suis nocte interficitur. Thesauri vero ejus cum ipsa regina in reipublice Romane ditionem obveniunt, et Langobardi $ine rege et thesauro re- mansere. His diebus Luiba rex vile finem accepit, et Hispania omnis in regno et poteslate Leovigildi regis Galliaque Narbonensis concurrit. Justinus im- peralor gravi infirmicate concutitur : quz infirmitas ab aliis quidem cerebri motio, ab aliis demonum vexatio putabatur. In regia urbe mortalitas inguina- imperii auno 1 Leovigildus germanus Luibani regis, xy lis plagze exardescit, in qua multa millia hominum Supersiite fratre, in regnum citerioris Hispanize conslituitur; Gosuintham relictam Athanaildi in conjugium accipit; et provinciam Gothorum quz jam pro rebellione diversorum ſuerat diminuta, mi- rabiliier ad pristinos revocat Lerminos. vidimus deſecisse. Leovigildus rex Sabariam ingres Sus Sabos vaslal, et provinciam ipsam in 8uam redi- git ditionem : duosque filios $u0s ex amissa conjuge, Ermenegildum et Recaredum, consortes regni facit. Legati gentis Macuritarum Constlantinopolim v6 mc o = pay on TY —_ CEI 865 JOANNIS, ABBATIS BICLARENSIS, CHRONICON. niunt : dentes elephantinos et camelopardalim Ju- A Romanze Ecclesiz Pelagius junior ordinatur epigco- ©. stino principi munera aſſerentes $8ibi cum Romanis amicitias conciliant.. Post Joannem Romanz Eccle- sie Benedictus ordinatur episcopus. Przfuit an- nis iv. Mausona Emeritensis Ecclesiz episcopus in nostro dozmata clarus habetur. Anno vin Juslini, qui et Leovigildi vi annus, Perse cum Romanis pacis ſcedera rumpunt ; et congres- zione facta Daras civitatem ſortissimam bello su- perant, et cxsa multitudine Romanorum memora- tam urbem ingressi depopulati sunt. His diebus Leovigildus rex Cantabriam ingressus provinciz pervasores interſicit; Amaya occupat ; opes eorum pervadit, et provinciam in suam revocal ditionem. pus. Preest annis x1. Anno x1 regni 8ui Justinus diem clausit exire= mum, et Tiberius $ingulare oblinuit imperivm. Romanorum LIY, Tiserus regnat aunis v1. Anno ergo primo imperii Tiberii, qui cst Leovi- gildi annus 1x, Abares Thracias vastant, et regiam urbem a muro longe obsident. Leovigildus rex Orospedam ingreditur, et civitates atque caslella . ejusdem provinciz occupat, et suam provinciam facit; et non multo post inibi Rustici rebellanies a Gothis opprimuntur; et post hc integra a Gothis possidetur Orospeda. Anno n Tiberii imperatoris qui est Leovigildi an- nus x, Gennadius magister militum in Aſrica Mauros Jusiinus imperator Tiberium quem superius excu- B Yaslat; G:smulem ſortissimum regem qui jam tres bilorum comitem diximus, Caxsarem ſacit, et non mul'o post imperiali ſastigio provebit et reipublice principem designat. Hujus Tiberii Czsaris die prima in regia urbe inguinalis plaga Sedala est. Anno 1x Justini imperatoris, qui est Leovigildi regis vii annus, Cosdroes Persarum imperator cum nimia multiludine exercitus ad vastandos Rumano- rum terminos promovet : cui Justinianus dux Ro- wanZ militiz et magisler militum orientis a Tiberio destinalus bellum parat; et in campis qui inter Daras et Nezinios [Nezivios| ponuntur, forti pugna congressus, habens secum genles ſortissimas quz barbaro sermone Hermam nuncupantur, memoratum imperatorem bello superat. Quo cum $uo exercitu in ſugam verso0, castra ejus pervadit ; et provinci:c Perside fines victor Justinianus vaslat, exuviasque eorum pro Llriumpho Constantiuopolim dirigit, xx1v elephantos inter c#lera, quj magnum spectaculum Romanis in urbe regia exhibuerunt. Predam vero de manubiis Romanorum..... Persarum muititudo ob nimiam vilitatem nummo publico venundala Sunt. Leovigildus rex Aregenses montibus [Araxgonenses montes] ingreditur. Aspidium loci Senjiorem cum uxore et filiis captivos ducit, opesque ejus ac loca in Suam redigit potestalem. Aramundarus Saraceno- rum rex Constanlinopolim venit, et cum stemate $u0 et donis Barbarie Tiberio principi occurrit. Qui a Tiberio benigne exceptus et donis opimis exornatus ad patriam abire permissus est. Anno x Juslini imperatoris qui est Leovigildi regis vil annus, Bandarius gener Juslini principis a Lan- gobardis prelio vincitur, et non multo post vite inem accipit. Romanus filius Anagasti palricii ma- gister militize, gentis. Suevorum regem vivuim cepit : » quem cum $U0 thesauro, uxore el filiis Constantino- * polim adducit, et provinciam eorum in Romanorum dominium redigit. Leovigildus rex in Gallzcia Sue- vorum fines coaturhat, et a rege Mirone per Jegatos rogalus pacem eis pro parvo tempore tribuit. Scla- \ini-in Thracia mullas urbes Roinanorum pervadunt, quas depopulatas vacuas reliquere. Abares liitora maris captiose obsident, et navibus littora Thraciz uavigantibus 8atis infesti sunt. Post Benedicium duces Superius nomiuatos Romani exercitus inlerſe- ceratl, bello superat, et ipsum regen gladio interſi- cit. Tiberius Mauricium excubitorum comitem magi- s{rum militiz orientis instituit, et ad repugnandum Persis direxit. Romani contra Langobardos in lialia lacrymabile bellum gerunt. Leovigildus rex, extinclis undique lyrannis et pervasoribus Hispaniz superalis, $ortitus requiew propria cum plebe resedit, et civitatem in Celtiberia ex nomine filii condidit, quz Recopolis nuncupatur, quam miro opere et menibus et suburbanis ador- nans privilegia populo nove urhbis instituit. Joannes presbyter Ecclesiz Emeritensis clarus babetur. Anno 11 Tiberii imperatoris qui es Leovigildi x1 C annus, Abares a finibus Thraciz pelluntur, et partes Grecie aique Pannoniz occupant. Leovigildus rex Hermenegildo filio suo filiam Sisberti regis Franco- rum in malrimonium tradit, et provincie partem ad regnandum tribuit. Leovigildo ergo quieta pace regnante adversariorum domeslica riza conturbat. Nam eodem anno filius ejus Hermenegildus factione Gosvinthz regin® tyrannidem asSumens, in Hispali Civitate rebellione facta recluditur, et alias Civitales alque castella secum contra patrem rebellare facit. Que causa in provincia Hispaniz tam Gothis, quam Romanis majoris exilii, quam adversariorum inſe- Statio ſuit. Novellus Cowplulensis ;episcopus clarus habeltur. Anno iv Tiberii, qui est Leovigildi x1 annus, D Mauricius magister militum orientis contra Persas bellum movet, et repulsa Persarum multitudine in oriente hiemavit. Leovigildus rex in urbem Toleta- nam synodum Cepiscoporum $sectZ Ariane Ccongre- gat, et anliquam beresim novello errore emenda!, dicens de Romana religione ad nostram catholicam fidem venientes non debere baplizari, sed tantum- modo per manus impositionem et communionis preceptionem pollui [perceptionem ablui], et glo- riam Patri per Filium in Spicitu sancto dare [Dari]. Per hanc ergo seductionem plurimi nostrorum cupi- ditate polius impulsi in Arianum dogma decliuant, Anno y Tiberii, qui est Leovigildi xi anuus, Langobardi in Italia regem $ibi ex $uo genere eli- $67 * JOANNTS, ABBATIS BICLARIENSIS, CHRONICON 868 gunt vocabuls Antarich, cujus tempore et milites A trem pztriainque fedit. Andeca vero regno privatus Romani omnino sunt ca'si, et terminos Italiz Lati- gobardi sibi occupant. Selavinorum gens Iffyricum et Thracias vastant. Leovigildus rex partem Vasconie occupat, et ci- vitatem que Victoriacum nuncupatur, condidit. Tiberius Impefator magistfo militum oriehtis filiant $uam in conjugium tradit. Anno v1 Tiberil qui est Leovigildi xry andus, Ti- berius vite terminum dedit, et Mabricins pro &« Romanorum imperator efficituy. ; Rominorum XV ['Leg. LV ]. Mirnicits Fegnat annos xx. Leovigildus rex exertitum ad efpugnah- dum tyraniivum fifium colligit. Arino ergo primo Maurlcit imperatoris, qui c8t tondetur, & hofiors presbyterii post regnum hono- _ ratur, Non dubium quod in Eiborico regis ſilio 1ege $u0 ſeceral pdtititr, et exsilio Pacensi urbe relega- (ur. Malaricus in Gallecia tyrannidem as8umens, quasi regnare vult : qui 8tatim 4 ducibus Leovigildi oppressus comprehenditur, et Leovigildo vincius presentator. Leandet Hispalehsis Ecelesiz episcopus clarus habetur. Anno iv Mauricit imperatoris, qui est Leovigildi regis xvii annus, Anthane Langobatdorum rex cud Romanis congressione ſacta 8uperat, et ca multi- tudine militum Romanorum lialie fines oecupat. floe anho Leovigildus rex diem clausit extremum, et filix.s ejus Recaredus cum tranquillitale regni ejus Leovigildi regis xv annus, Leovigildus rex Civitatem D $vmit scepira Hispalensem congregato exercitu obsidet, et rebeflem fiſium gray! obsidione eoheludit : in cujus solatio Miro Suevorum rex ad expugnandarth Hispallm deve- hit, ibique diem clausit extremutm; Eui Eburicius filius itt provineia Callecie in regnum $uccedit. Interea Leovigildus rex $upra dictam civitatem , hone fame, nune ferro, naric Betis conclusione oemnino conturbat. Anno n Manticii imperatoris, qui est Leovigildi xvi annus, Leovigildits muros liallee antiquz civi- latis restaurat, quz res matimum impedimentum Hisp#lenst populo exhibuit. His diebvs Andeca in Gallazcia Suevorum regnum cam tyrannide as81mit, et Siſegemtian telijetam Mironis regis in conjuginm decepit : Eboricum regho privat, et monasferii mo- nachitm ſacit. Leovigildus rex filio Hermenegildo ad retmpublicam commigrante, Mispatim pugnando in- grediter : Civitates et casteſfa quas fins occapaye- rat, cepit, et non multo post memoratum filfaum in Cordubersi urbe comprehendit, et regno privatum in exsitium Valtertiam mittit. Mavricius impernior contra Langobardos Francos per conductelam movet, quz res atrique genti non parvs contelit damna. Eutropius a\'bas monasterii Servitani discipulus Sancti Donati clarus habetur. Anno 1 Mauricii, qui est Leovigildi xvi annvs, Mauricius per duces bellum inſert. Leovigitdus rex Gallecias vaslat. Andecanim regem comprebensum reguo privat. Suevorun geniem, thesaurum et pa- D liam Suam in poleslatem redigit, ct Gothorum pro- vinciam facit. Hermenegildus ie urbe Tarraconensi a Sisberto inter ficiaur. Fronci Galliem Narbonensem occupare cupientes cum exercim ingres$i : in quorum congressionem Leovigildus Recaredum filiom obviam mittens, et Francerum est #b es exerciius repulſus, et provin- cia Galleeiz [Callie] ab eorum inſec{atione est libe- rala. Casira vero duo cut nimia hominum meliitu- dine, unum pace, alterum bello occupat. Castirumw vero quod Hodieruo vocatur, tutissimum valde in ripa Rbodani Numinis ponitur; quod Recaderus rex lorlissima pugua aggressus oblinuit, et victor ad pa- Anno v Mavuricii imperatoris Romanorum, qui est Recaredi regis primus feliciter anhbus , Mavuricius Theodosium filium suum ex filia Fiberii imperatoris natum Czsarem facit. Pelagio juniore mortuo, Ro- mane Ecelesiz Gregorius in epigcopatum snccedit. Preest annis xv. Romani per Francorum adjutoriunt Langobardos vastant, et provinciz ltalize partem jt 8uam redigunt potesfatem. Sisbertus interfector Her- menegilJi morte tufpissina perimitor. Recaredus primo rezni $u0 anno, mense x, catholicus, Deo ju- vante, eſficitur, 6 sacerdotes sextz Arianz sapietiti eolloquio aggressus ratione potius quam imperio con- verli 3d catholicam fidem ſaeit, gentemque omninm Gothorumn et Snevorum 2d un itatem et pacerm revo- cat Christians Ecclesize. Sectx Arianz, gtatia di- vina, in dogime veninnt Chrisiiano. Desiderius Francorum rex dux Gothis satis infe« Stus a ducibas Recaredi regis gvwperatar ; et, casd Francorum multitudine, in campo moritur. Recaredus rex aliena a predeces-oribus drepla ef lisxco 8ociala placabiliter restituit. Ecelrsiafrumn et monasteriorum eonditor et ditator eſficitur. Anue v1 Manrieii, qui est Recared!{ 1 atmns, qui- dam ex Arianis Sunna episcopns, et Seggo com quibusdam tyrannidem a8$0mere copientes, dete- guntvy. Convicti, Sunna exsilio truditur, et Seggo ſManibus amputatis Galleciam exsulans mittitur, Manricivs Theodosiam filium quem $upra Cz$arew diximus, Romanorum imperatorem ſacit. Anno vii Manrieii, qui est Recaredi regis 11 an- nus, Uidila episcopus cum Gosuintha regina insidian- tes Recaredo maniſestantur ; et fidei catholiczx com- municnem quam 8b specie Christiana quasi suffien- tes projiciunt, publicantur. Quod malom in cognifio- nem hominum dedectam, Utdila exsilio condetmna- tar ; Gosnintha yero catholicis semper infesta vile ine lerminam dedit. Francorum exercitus a Gonte- rano rege transmissus, Boone duce, in Gallian Narbonensem obveninnt, et jaxta Careass0nensem urbem casira metati gant. Cui Clandius Lusitanin dux a Recaredo reye direcias obviant inibi occurrit : cum quo congressione ſacta, Franci in ſugain ver- luntur, et Jirepta castra Francorum, et exercilus 4 — ——————_— rn — —_————— —_ — — —_—_ $ "I — —_— -- —— —_ — nn at $69 SANCTUS LEANDER HISPAL. EPISCOPUS. — NOTITIA. $70 Gmlis exeditur. In hoc ergo certamine gratia diviua, A ges ita radicitus ampulata esl, insistente princips 6 ſides catholics quam Recaredus rex in Gothis fi- deliter adeptus ost, ea8e nogcilur operata : quoniam non e#t difficile Deo novtre, 5 In paucis [Si paucis] vna in mullis [Una mullis] detur victoria. Nam Claudius dux eum CCC viris Liz millia ſerme Franco- run nogcituf infugs2ss, ol Matimam ecorum pariem gladio trucidaese, Non immerito Deus laudatur lem- poribus noetris in hoo pralio ee Gperatlus, qui Si- miller anle multa lemperum spatia per manum du- cis Codeonis wcce®* viris mulia millia Madianitarum Dei popnle infeslantium nogcitur exslintisse. Anno 112 Maurieii imperatoris, qui est Recaredi ' I annus, Sancla Synodus episeoperum tolius Hispa- nie, Gallie et Gallecie ia urbe Toletana, preceplo wemorato Recaredo rege, ut ulterius noo pullulet, catholica ubique pace data Ecclesiis. fizc ergo ne- ſfanda heresis, secundum quod scriptum est, De domo Domint exiet tentatio ab Alexandria, etc., dete- gente sancto Alexandro ejusdem urbis episcopo, per Arium presbyterum inolevit : qui in Niczna synodo Ccccxiix epigcoporum judicio, vigesimo imperii Con- s$lantini genioris anno synodaliter damnationent cum proprio errore suscepit. Quz post hac non $0- lum Orientis et Occidentis partem maculavit, sed et Meridianam et Septemirionis plagam, et ipsas in- Sulas 8ua perſidia irretivit. A vigesimo ergo Con- - S$tanlini principis anno, quo lempore heresis Ariana initiam $umpsit, usque in octayum annum Mauricii principis Recaredi congregatur episcoporum nu- B principis Romanorum, qui est. Recaredi quartus Mmero L1H, in qua $ynodo intererat memoratus Chri- oliahiseimus Recaredus, ordinem conversionis $u2B et omnium $Sacerdotum, vel gentis Gothicz conſles- vionem tome Scripiam manu 8ua episcopis porri- gens, et omnig que ad professionem lidei orthodoxze pertinent, innolescens ; cujus tomi ordinem decrevit gancla episcoporum $ynodus canonicis applicare mo- numentis. Summa tamen synodalis negotii penes sanctam Leandrum Hispalensis Ecclesiz episcopum, et beatissimum Eutropium monaslerii Servitani ab- batem ſuit. Memoratus vero Recaredus rex, ut dixi- mus, $anc1lo intererat concilio renovans femporibis nostris antiquum principem Constantinum magnum 8anclam 8ynodum Niceham $04 iffastrasse provgen- tia : nec non eb Marcieunm Christianissimum im pe- ratorem, cujus instantia Chateedonenvis synod? de- creta ſormata $unt. Siquidem et in Nicena urbe hx- resis Ariana et initium sumpsit et damnatiovem me- ruit, radicibus non amputatis. Chalcedone vero Nestorius et Eutychius una cum Dioscoro ipsorum patrono, et barresibus propriis condemnati sunt. In hac vero sancta Toletana synodo Arii perfidia post longas Catholicorum neces alque innoceniumt $1ra- « Rescribe ccc. Vid. Jud. vn, 7. Locuty innn pravieriere Scaliger et Canisius. _— OC —_——— — - - —— regni annus, anni Sunt CCLIXVI, quibus Ecclesia ca- tholica hujus heresis infestatione laboravit. Sed fa- vente Deo vicit, quoniam ſundata est super petram.- In his ergo temporibus quibus omnipotens Deus, prostirato veternose heresis veneho, pacem $uB reslituit Ecclesiz, imperator Persarum Christi 8u- Scepit fidem, et pacem cum Mauricio imperators firmavit. Recaredo ergo orthodoxo quieta pace re- gnanle, domeslicz insidie pretenduntur. Nam qui- dam ex eubiculo ejus etiam provincie dux, nomiae Argimundus, adversus Recaredum regem tyranni- dem x8unmere cuplens, ita tt, 8 poxget, Gam et regno privaret et vita. Sed neſandi ejus consilii de- recrs machinations, comprehensus, et in vinculis. C ſerreis redactus, habita discussione, SOCi1 ejus im- ' piam mechinationent conſes6i condigns 5unt ultione interſecti. Ipse autem Argimundus qui regnum assu- mee cupiebat , primum verberibus interrogatus, deinde turpiter decalvatus, post hzc dextra ampu- tata, exemplum omnibus in Toletana urbe, Agino sedens pompizando dedit, et docuit ſamulos do- minii Þ non esse 8uperbos. > ta Sealiger. At Canisius in edit. Basnag., Do- mini. Quz quidem haud paucis et lacunis laborat. EODEM TEMPORE. SANCTUS LEANDER, HSPALENSIS EPISCOPUS. NOTITIA. (Ex Cave.) Leander, gente Hispanus , domo Carthaginensis, Severiani (cnjus $urvren Sanctiam it uxorem duxit Tlicvdoricus Ostrogothorum rex) ac Turturs filius, Isidori Hispalens1s frater natu major, post diuturnam vitz monastice professionem Higspaſensis Eclesize archiepiscopus factns est. Claruit anno 585, quo ab 871 DE SANCTO LEANDRO EPISCOPO HISPAL. TESTIMONIS. 872 Hermenigildo principe, quem ob lidei catholicz stu- A Toleti post finitam synodum liabita, Concil. tom. Y, dium armata manu persecutus est Leuvigildus pater Gothorum in Hispania rex, ad Tiberium imperatorem Conslantinopolim legatus et, ut suppetias obtineret; quod quidem feliciter effecit, magnamque ibi cum Gregorio diacono Pelagii papz apocrisiario amici- tiam injit. In Hispaniam reversus, anno 584, a_ Leu- vigildo rege exsilio multatus est: qui tamen anno $e- quenti jam morti vicinus ſacti penitentia ductns est et Reccaredum filium Leandri curz commendavit. Leander tantum discipulum nactus sedulo excoluit, et ab Ariana bezresi primo eum, deinde illius ope Go- thorum magnates, ac tandem totam fere Gothorum geniem ad catholicam fidem converlit; adeo ut Go- thorum apostolus dici mervuerit; babilaque, anno pag. 1018. Scripsit preterea, ab Isidoro memorata, sed jam deperdita, Adversus hzreticorum dogmata libros 1; Adversus institula Arianorum opusculum ; Epistolas multas ad Gregorium papam, de baptizmo unam, alteram ad fratrem de morte non timenda, ad ceteros quoque coepiscopos plurimas ſamiliares Epistolas. « In Eeclesiasticis denique officiis, inquit Isidorus, non parvo elaboravit studio. » In toto enim Psalterio duplici editione orationes conscripsit. In 8acrificii quoque laudibus atque Psalmis wulta dul- - cis0ne com posuit. Ex hoe loco nounulli non male concludunt Leandrum nostrum Miszz Mozarabice auctorem fuisse. In Gothorum enim usum Liturgiam compovuisse Leandrum credi par est, quz in Ecclesia 589, synodo Toletana 11, cujus magna pars fuit, con- g deinceps Hispanica per plura szcula usurpata, Missa vers0s a se Gothos in Ecclesiz sinum admisit, ortho- doxamque fidem omnium subscriptione confirmari ſecit. Obiit avno 595. Vir erat, teste Isidoro ſratre (Cap. 28), svavis eloquio, ingenio prestantissimus, vita non minus quam doctrina clarissimus. Scripsit ad'Florentiam sororem Regulam de institutione vir- ginum et contemptu mundi; quam primus edidit Lucas Holstenius in Collectione Regularum, Paris. 1665, part. mm, p. $9, exinde translatam in Biblio- thec. Patr. tom. XII, pag. 999. Exslat ejusdem ho- milia in laudem Ecclesiz ob conversionem Gotborum Mozarabum seu potius Mixtarabum appellari demum cepit ; postquam Christiani Arabibus Hispaniam ab initio szxculi vi incolentibus immixti Mozarabum nomen accepissent. Missam ista, a Leandro primum concinnatam, Isidorus frater auxit. Procedente tem- pore variorum episcoporum additionibus mutata in Ecclesiis quibusdam civitatis Toletanz bodienum usurpatur *. Eam e Gothorum ruderibus suscitatam, novisque characteribus vestitam edidit Fr. Ximenes cardinalis Toleti 4504. Habetur etiam, sed non in- tegra, in Bibliotheca Patr., tom. XXVII. * Hanc dabimus inter monumenta liturgis Mozarabice quz operibus Isidori Hispaleusis subjicere inamus. Epit. Pe CEE SANCTI LEANDRI, HISPALENSIS EPISCOPI, REGULA, SIVE LIBER DE INSTITUTIONE VIRGINUM ET CONTEMPTU MUNDI , AD FLORENTINAM SOROREM. nn (Codex regularum Luce Holstenii.) DE SANCTO LEANDRO EJUSQUE REGULA VETERUM TESTIMONIA. Martyrologium Rom. die 27 Febr. , ilem Beda, * C monacho Hispalensis Ecclesiz provincie Bzticz con- Uzuardus, Ado et ahii. Hispali in Hispania natalis sancti Leandri ejusdemn civitatis episcopi, cujus praedicatione et industria Wisigothornm gens , adjuvante Reccaredo evrum rege, ab Ar.ana impielate ad catholicam fidem con- versa et. Idem Martyrolog. Rom. die 20 Junii. Hispali in Hispania depositio sanctz Florentine virginis, $0roris sanctorum Leandri et Isidori episco- porum. Isidorus Hispal. de Script. Eccles. cap. 28. Leander genitus palre Severiavo Carthaginensis provincix Hispaniz, vroſessione monachvs,- et ex Stitutus episcopus : vir suavis eloquio, ingeniv pre- Stantissimus; vita quoque lantum atyue doctrina clarissimus, ut etiam fide ejus atque industria populi gentis Gothorum ab Ariana insania ad fidem catho- licam reverteren!ur. Hic namque in exsilii $ui pere- grinatione composuit duos adversus hreticorun dogmata libros, eruditione sanctarum Scripturarum ditissimos, etc. Preterea edidit unwmn ad Florenti- nam $ororem de Institutione virginum, et Con- temptu mundi libellum , titulorum distinctionibus prenotatum. Floruit sub Reccaredo, viro religios0 ac principe glorioso, cujus etiam temporibus mirabili vbitu actualis vite terminum clausit, = re yy ————__ _ 873 SANCTI LEANÞRI REGULA. 874 S$, Gregorius M. PP. Dial. lib. 1, cap. 31. Sicut multorum, qui ab Hispaniarum parentibus veninut, relatione copnovimus, nuper Ermigildus rex, Livigildi regis Wisigothorum fflius, ab Ariana hwxresi ad fidem catholicam viro reverendissimo Leandro Hispalitano episcopo, dudum mibi in ami- citiis ſamiliariter juncto, pri dicante conversus est. Idem, Praſatione in librum Job. Reverendissimo et sanclissimo ſratri suo Leandro coepiscopo Gregorius S. S. D. Dudum te, frater bea- tissime, in Constantinopolitana urbe cognoscens , cum me illic sedis apostoliex responsa constringe- rent, et te illuc injuneta pro causis fidei Wisigotho- rum legatio perduxisset, omne in tuis auribus, quod mihi de me displicebat, exposui, etc. Tunc eisdem ſrairibus, etiam cogente te, placuit, sicut ipse memi- nisti, ut librum beati Job exponere importuna me pelitione compellerent. Idem, lib. 1, epist. 41, ad Leandrum episcopum. Ea quz in beati Job expositione dicta ſuerant, et vobis dirigenda 8cribitis, nis: portitoris presentium we ſeslinatio_coangustasset,. cuncta yobis transmit=- lere 8ine aliqua imminutione voluissem; maxime quia et hoc ipsum opus ad vestram reverentiam $cripsi; ut ei quem prz czteris diligo, in meo judi- cer labore desudasse. Przterea si vobis indulgeri lempora ab ecclesiastica oceupatione cognoscelis, quid $it jam ſaciendum scitis ; quamvis etiam absen- A tem corpore, przxsentem mibi te semper intueor, quia vultus tvi imaginem intra cordis viscera impregam porto, Idem, lib. 1v, epist. 46, ad eumdem. Quanto ardore videre le sitiam, quia valde me di- ligis, in tui tabulis cordis leges. Sed quia longo ter- rarum $patio disjunctum te videre nequeo, unum, quod mihi de te dictavit charitas ſeci, ut librum Re- gulz pastoralis, quem in epscopatus mei exordio scripsi, et libros quos in expositionem beati Job jam- dudum me ſecisse coguovisti, Sanctilati vesirz trans- miltere curavi. Idem, lib. vn, epist. 126, ad eumdem, Sanctilatis tuz $uscepi epistolam, solius charitatis calamo scriplam. Ex corde enim lingua tinxerat, quod in chartz pagina reſundebat. Boni autem sa- pientesque viri cum legeretur adſuerunt, quorum sta- lia viscera in compunctione commola $unt. Copis quisque amoris manu in $u0 corde te rapere, quia in illa epistola luz mentis dulcedinem non erat au- dire, sed cernere. Accendebantur et mirabantur gin- guli, atque ipse ignis audientium demonstrabat, qui ſuerat ardor dicentis. Nisi enim prius in se ſaces ar- deant, alium non- Succendunt. Ibi ergo vidimus quanta charitate tua mens arserit, que sic et alios accendit. Vitam vero vestram, cujus ego semper cum magna veneralione reminiscor, minime nove- rant, sed eis allitudo vestri cordis patuit ex humili- tate Sermonis, rr - OBSERVATIO CRITICA IN REGULAM SEQUENTEM. Sanctum Leandrum Hispalensem episcopun, et sancti Isidori ſrairem seniorem, ab adolescentia mona - Slice vitze cultorem, ac Benedictine disciplinz apud Hispanos insignem propagatorem exslili>se, consentiunt omnes ; quamvis in hac presenti Regula pro virginibus scripta nullam sancti Benedicti mentionem faciat. Nec sane ex lali silentio aliquid contra Sancti episcopi monachatum Benedictinum inſerri debet, cum ganctus Benedictus Regulam suam non pro sanctimonialibus feminis, »ed pro monachis scripserit, et prirsens hc Regula xx1 capitulis contenta potius dicenda Sit exhortatio et a:monitio, omnibus sacris virginibus data ; quatenus ille mundanam pompam contemnant, et s0!i Deo »pirituali $uo sponso inservire studeant. Nabuit enim $sanctus Leander sororem Florentinam, quz simul cum matre ingressa ſuit monasterium extra pairiam vitum. Eamdem ad perseverantiam exhortatur, piaque et salutaria monita dedit, quz quidem vitz monaslice . normam rite conficiunt. Hanc igitur Regulam Florentinz, pergratz $ibi in Christo filiz et sorori inscripsit, el imprimis omnium 1errenorum contemptum inculcat, nih:l in terris esse amore et afſectu 8acre virginis signum asserens, $ed ad cceleslia aspirandum ait, ubi verum virginitatis premium inveniet. Monet vitandas esse laicas mulieres uti organum Satanz ; quippe quod amant, hoc suzgerunt, et eas res losinuant aliorum auribus, quz in suis desideriis versantur. Vitandos quoque viros quantumvis Sanclos, ne videndi Jugitato aut inſametur utriusque Sanctitas, aut pereat, Lectionem aSsiduam et meditationem rerum spiritualium incul- cal, ezum carnis prohibet sicuti et balneorum, nisi infirmis, atque silentium mandat vicuti in monasierio perseverantiam ; quatenus et mullarum $ocielale proficiat, ac earum asS$equi valeat merita, quarum Imitetur exempla. Sanctus autem Leander banc Regulam parznelicam piis$imZ $0rori Florenlinz Inscripsis8e videtur post adeptum episcopatum Hispalensem, quem ab anno v7 ad annum 603 sanctissime rexit. eee INCIPIT IN CHRISTI NOMINE SANCTI LEANDRI REGULA. Leander Dei misericordia pergralz in Christo Perquirenti mihi, $oror charissima Florentina, qui- mihi filiz et sorori Florentine. bus te divitiarum cumulis beredem ſacerem, qua lg 28 PaTtrot. L.XNXNII. eurrebant imagines; quas cum ego ut importunas muscas manu mentis abigerem, tacitus ajcham : Aus» rum et argenium de terra ext, et in terram revertitur; ſundus et patrimonium reditus vilia et transitoria gunt, preterit enim figura hujus mundi (I Cor. vn). Quid- quid enim $ub sole conspexi, nihil te dignum, soror, arbitratus 8um ; nihil muneri tuo credidi esse gratis- Simum : omnit mulabunda , cadnca, et vana fore conspexi. Unde veram exse attendi Salomonis sen- tentiam, dicentis (Eccle. n) : Magnificavi opera mea, edificavi mihi domos, plantavi vineas, ſeci hortos et pomaria, et consevi cunctis generibus arborum, ins!ruxi mihi piscinas aquarum, ut irrigarem 8ilvam germina1- tium lignorum. Pozzedi servos et ancillas, mullamque ſamiliam habui ; armenta quoque el agnoz ovium, greges quoque caprarum, ultra omnes qui ſuerunt ante me in Jerustlem. Coacervarn mihi arqentum et aurum , et 8ubs'antias requm nc provinciarum ; ſeci mihi cantores et cantatrices, et delicias filiorum hominum ; scyphos et urceos in ministerio ad vina ſundenda. Et supergressus um opibus omnes qui ſuernnt ante me in Jeruzalem. Quam igitur omnem mortaltium pompam 1tali termino conclusit, ut diceret: Cumqne me convertiszem ad om- nia que ſecerant manns mer, et labores in quibus fruztra sudaveram, vidi in omnibus vanitatem et aſſlic- tionem animi, et nihil permanere sub 8ole. Et iterum ipse dicit : Detestatus $xm omnem adusiriam meam, quam 8ub z0le studiosis8ime laborari, habiturus hare» dem post me, quem iqnoro, utrum sayiens aut slultus it, dominabitur in laboribus meis quibus desudavi et sollicitus ſui, et es! quidquam tam vanum? Unde ces- gavi, renuntiavitque cor meum ultra [aborare sub sole. Tali quoque informatus oraculo, non es*e me paren- tem verum existimares, $oror, $i te iis ditarem rebus, que Slabilitate nulla consisterent, que mundanis subjectzx casibus te destituerent, nudamque relinque- rent. Xrumnis quoque te cumularem, et timori meini- quesubjicerem,si eaquz fur avuſerre poterat, sulcare ti- nea, £rugo vorare, ignis absumere, !-rraobruere, aqua delere, s0l torrere, imber ſcedare, glacies stringere, tux germanitati conſerenda esse putarem. His certe rebus humanis implicatus animus a Deo avertitur, et ab illa immobili ac permanentis verilatis forma re- cedit. Nec potest ad $e admittere divini verbi dulce- tot mundanis agitatur molesliis, Lot curarum tempo=- ralium $slimulis verberatur. Si ergo te his nexibus alligarem, talibusque onerarem ponderibus, et mole terrenz cogitationis opprimerem, iuimicum me, non parentem deberes z#siimare; interemptorem , non ſr.trem es8e sentires. Era | 8oror charissima, quoniam quidquid axe celi concluditur, terrena $uslinent ſundamenta, et telluris super faciem volvitur, nibil dignum quo ditari posves invenimus , supra calos querendum est, uhde mans yirginitalis auxisfi, ut ibi premium et patrimoviam virginitalis invenias. Ex compensatione enim integritatis meritum apnoscitur et de sua retributione pensatur. Quanto enim vilis g&5 | SANCTI LEANDRI, HISPALENSIS EPISCOPI, 876 pzirimonii 8orte ditarem, multze rerum fallacium oc- A putaretur, si transitoriis terrenisque ditaretur mune- | ribus ; tanto preclara est virginitas et excellens, quz calcatis abdicatisque mundanis voluptatibus, dum in terris angelorum $ervat integritatem, Dominum auge- lorum $0rtita est portionem. Que ergo est virginitatis hereditas ? nonne ea quam dicit Psalmista : Dominus pars heaereditatis mee (Palm. xv)? Et iterum: Portto mea Dominus (Pgalm.cxvm)? Vide, soror, quantum pro- ſeceris, vide quam summum teneas apicem, ut multo- rum gratiam beneficiorum in unum eumdemque inve- neris Christum. Spongns est, frater est , amſcus est, pars hzreditalis est, amicus est, Dens et Dominas est. Mabes in eo sponsum , quem dili- gas : Speciosus es! enim forma pre filiis hominum (Pzalm. xiv). Est verns frater quem teneas ; ado- B plione enim et tu Sil ergo libi conscienltia innocua, Sermo liber a culpa. Respuenda nec audire te, nec cogilare deleciet; multo minus loqui, vel agere. CAeUT XXl. Ne velit virgo reverti ad s&culum. A tare voluisset , non inde ejiceret. Sed quia utile proposito tuo ſore prospexit, bene sicut Abraham a Chxideis, et tanquam 'Loth te abswraxit a Sodowis. Denique errorem meum ipse ſateor, ne communem matrem $Zpe allocutum, nos8e eupiens $i vellet re- verti ad pairiam; jilla autem, quz $6 noverat Dei voluntate causa inde $alutis exiisse, 8ub divina ob- leslatione dicebat, nec velle $e videre, nee unquam visuram illam patriam ess2, et cum magnis dicebat fletibus : Peregrinatio me Deum ſecit agnoscere, peregrina moriar ; et ibi sepulcrum babeam, ubi bei cognitionem accepi. Teste Jesu hoc in ejus experiisse desideriis memor 8um, ut eliamsi diu viveret, pa- lriam illam non reviseret. Tu, quzs0, cave, Soror Florentina, quod mater limuit, et matum quod illa B experta ſuit, w prudemter evila. Miscrum me doleo, qui ibidem communem fratrem transmisi Fulgey- tium, cujus pericula jugi ſormidine pertimesco. Ty- tior tamen erit, $i tu Securior et absens pro ill oraveris. Ea inde #late abstracta es, ut vel si ibidem ala ſueris, non memineris. Nulla est recordatio que moveat desideriis animam ; et beata es, qui? ignoras quod doleas. Ego tamen expertus loquor, ic perdi- disse $taium et speciem illam patriam, ut nec liber quisquam in ea 5upersit, nec terra ips4 Solita sit uber- tate ſecunda, et non 8ine Dei judicio. Terra enim cui cives erepli sunt, et concessi extraneo, mor ut digni- lalem perdidit, carvuit et fecunditate. Vide, goror Florentina, quod te pavens merensque conveniam, ne te serpens przripiat a paradiso, et in eam ponat C terram que $pinas et tribuios germinat, de qua rur- $tm $i velis manum extendere, et lignum viz eden- dum assumere, non permitlatis attingere. Teator enim te cum Propheta, et conscio Jesu Christo admo- neo, dicens : Audi, filia, et vide : et inclina aurem tuam, et obliviscere populum !uum, et domum patris tui, quia concupivit Rex speciem tuam, et ipse est Dominus Deus turs (Palm. xLIv). Nemo mitllens manum 81am in ara- trum, et respiciens retro, aptus es! regno Dei (Luc. 11). Noli ah eo avolare nido, quod invenit turtur, ubi reponat pullos $uos ( Paalm. Lxxxm). Simplicitatis filia es, quz turture matre nala es. In eadem una pers0na complurium necessitudinum uteris officio. Turturem pro matre respice. Turturem pro magistra attende, et quz te Christo quotidie affectibus generat, chario- Jam ad portum navem orationis dirigimus , et D rem qua nata es repnta matrem : ab omni procella, emenso dictorum pelago in li:tore quiescendi ancho- rain ponimus, flatu tamen charitatis tux iterum in fluctibus verborum revehor. Te quzeso, soror Flo- rentina, per beatam quoque Trinitatem unicz divi- nilalis obtestor, ut quz de terra tna et de cognatione tua cum Abraham egressa es, cum uxore Loth non respicias retro (Gen, x1x); ne efficiaris exemplo malo documentum aliarum ad bonum, et nc in te alie videant quod in 8e caveant. [lla vero aliis facta est condimentum sapientiz, $ibi vero simulacrum $tul- titiz, $ibi enim nocuit maleſactum , aliis proſuit exemplum contrarium. Ne te unqnam reverti ad ge- 'pitale 8vlum $ollieitet cogitatio ; ubi si te Deus habi- ab omni mundano turbine-in ejus te $inibus coade. Sit tihi suave ejns lateri adhzrere. Sit tibi dulce ejus gremium jam provecte, quod erat infanti gratissi- mum. Postremo charissimam te germanam qu:eso, ut mei orando memineris, nec junioris ſratris Isidori obliviscaris : quem quia 8ub Dei tuitione, et tribus germanis $uperstitibus parentes reliquerunt commy- nes, Ilzti, et de ejus nihil formidantes - infantia, ad Dominum commearunt. Quem cum ego ut vere filium habeam, nec temporale aliquid ejus charitati prepo- nam, atque in ejus pronus dilectione recumbam, tanto eum charius dilige, tantoque Jesum exora pro illo, quanto nosti eum a parentibus terrenis ſuisse dile- 893 RHOMILIA IN LAUDEM ECCLESLE. u94 clum. Certus sum quod flectai pro nobis aures divi- A corona, et exhortanti Leandro prest2bitur venia; et pas tua virgigalis vratio, Et si pactum quod cum 5i perseveraveris usque iu tinem, salva eris. Amen. Chris(o pepigiSti servaveris, bene agenti tibi debetur C—_—_—_—II—IT__—_— —— — __—C—A— __——_—___ BEATORUM LEANDRI, ISIDORI ET FLORENTINE. Crux he alma gerit sanctorum corpora ſratrum, Leandri Isidorique piorum ex ordine vatum. Tertia Florentina soror devota perennis Et posita amborum consors sic Jigna quiescit. Isidorus medio disjungit membra duorum. Hi quales ſuerint libris inquirito, lector, Et cognosce illos bene cuneta ſuisse locutos, Dogmate sanctorum cernens erevisse fideles Xterno Domino, quos impia jura teneban!. Utque viros credas sublimes vivere 8emper Aspiciens 8ursum pictos contende videre. Obiu ſelicis memorie Leander episcopus die II Ka- fend. Martias, ara DCXLI. SANCTI LEANDRI, HISPALENSIS EPISCOPI , HOMILIA IN LAUDEM ECCLESTLEA, Ob conversionem gentis , pos! concilium et confirmationem canonum edila (Mansi Concil. Collect.) Festivitatem hanc omnjum esse 8olemniorem fe- B Dei paradiso, hoc est, extra catholicam Ecclesiam szlivilatem, novitas ipsa significat. Quoniam sicot nova est conversio tanlarum plebium eausa, et no- biliora $unt solito Ecclesiz gaudia : nam multas solemnitates per anni discursum celebrat Ecclesia, in quibus tametsi habet gaudia consueta, nova vero vzicut in hac non habet. Aliter enim gaudet de rebus semper possessis, al'ter de Jucris magnis his nuper inventis. Pro qua re et nos majoribus gandiis eleva- wur, quia repente novos Ecelesiam parturisse popu- los intuemur ; et quorum asperitatem quondam ge- mebamus, de eorum nunce gaudemus credulitate. Ergo maleria gaudii nostri tribulationis praterite oeca>io ſuit. Gemebamus dum gravaremur , dum exprobaremur; $sed gemitus illi id egerunt, ut hi, nutriuntur; et Hoc non leetura [conjectura] sensns nos1ri, sed Scripture divine auctoritate probatur, dicente Salomone : Sicut lilium inter spinas, 5ic amica mea inter filias (Cant. x1). Ergo ne magnum vobis videretur quod h:ereses direx't filias, continne eas numeral [nominat] esse spinas ; hzxreses, inquam, aut jv aliquem angulum mundi, aut in unam gentem inveniantur versari. Ecclesia vero catholica, gicut per tolum mnndum tenditur ito, et omnium gentium $0cielale constlituitur. Recte ergo hereses in caver- nis, quibus latent, congregant ex parte divitias : Ecclesia autem catholica in speculo [specula] totius mundi Jocupleta supergreditur universi. Exsulta ergo, et Iztare, Ecclesia Dei, gaude, et consurge qui per infidelitatem nobis erant sarcina, Gerent C wnum corpus Christi, induere fortitudine, et jubila nostra per Suam conversionem corona. Hoc enim gra- tulative proſert in Psalmis Ecclesia dicens : In tri- bulatione dilatasti me (Pzal. iv); et Sara dum s#pe a regibus concupiscitur, nec maculam pudicitiz sealit, et Abraham causa pulchritudinis suz divitem facit (Genes, xx); ab ipsis enim regibus Abraham ditatur, a quibus Sara concopiscitur. Condigne ergo Ecclesia eatholica gentes, quas $imul senserit fidei $uz de- core, ad sui eas $ponsi, hoc est, Christi lucra trans- dueit, et per ea regna Suu virum divitem reddit, per que $2 inquielari persenseril ; $ic enim dum ex initio lacessitur, vel invideatium dentibus mordetur, dum premitur, eruditur ; et dum insectatur, dilala- lur, Quoniam patientia sva zmulatores $Suos aut ex8ultatione; quoniam tui merores in gaudium $unt muta1i, tristitizx habitum in amictum I:etitiz versum ext. Ecce repente o0blita sterilitatis et paupertatis Luz, nno partu populos innumeros genuisti Christo tno. Nam dispendiis tnis profieis, tnoque danino subere- $cis : lantus denique est 8ponsus tuus, eujus imperio regeris, ut dum le patiatur deprzdari ad modicum, rursum predam tuam ad te redueat, et hostes tuos tibi conquirat. Sic autem agricola, sic piscator, dum Juera altendit futura, quz seminat, et quz amodo incesserit, non impulat damna. Tu proinde jam ne fleas, ne ligeas, temporaliter quosdam recesSisse a te, quos cernis cum magnis lucris rediisse ad te. Exsulta ergo fidei confidentia, et tui capitis merito, Superat aut lucratur. Dicit enim ad eam divinus ser- xy fide esto robusia; dum quz recolis olim repromissa, mo : Multe filie congregaverunt divitias, tu autem super- greasa es universas (Prov. xxx1). Si non mirun quod hereses filiz dicuntur, $ed attendendum quod loco Spinarum ponuntur : filiz $unt, eo quod ex semine Ubristiano generantur; spinz Sunt, eo quod foris a nunc cernis fuisse completa. Ait enim in Evangelio ipsa Veritas : Oportebat Christum mori pro gente, et non tanium pro gente, sed ut filios Dei, qui erant di- spersi, congregaret in unum (Joan, x1). Tu profecto in Psalmis proclamas, odientibus pacem dicens : May- S, LEANDRI, HISPAL. EPISCOPI, HOVILIA IN (LAUDEM ECCLESLE.: 896 ni ficate Dominum mecum, el exaltemus nomen ejus in A novissimis diebus preparaius mons domus Dommi in unum (Pgal. xxx111) ; et rursum: In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino (Palm. c1). Quam dulcis sit charitas, quam delectabilis unitas non nesciens per prophetica vaticiuia, per evangelica oracula, per apostolica documenta, non nisi conne- xionem gentium przdicas, non nisi unitatem popu- lorum $uspiras, non nisi pacis, et charitatis bona dis- seminas. Letare ergo in Domino, eo quod non sis ſraudata desiderio tuo ; nam quos tanto tempore, gemitu teste, et oratione continua concepisti, nunc post glaciem, post hiemem, post duritiam ſrigoris, post austerilatem nivis, velul jucunditatem agrorum, ſrugem, et |:zetos verni flores | Forte, veris, aut tempo- ris verni], vel arridentes vinearum stipitibus palmi- verlice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent : Ve- nite ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob (1bid.). Mons enim Christus est, et domus Dei Jacob, una Ecclesia est ejus, ad quam, et gen- tium concursum, et populorum pronuntiat confluere conventum; de qua rursum in alio loco dicit pro- pheta ; Surge, illuminare Jerusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini 8uper te oria es; et ambula- bunt (ait) gentes in lumine tuo, el reyes in splendore ortus (ui. Leva in circuitum oculos twos, et vide: om- nes i8li congregati sunl, et venerunt tibi ; et edificabunt (inquit) filii peregrinorum muros tuos, el reqes eorum mints!rabunt tibi (18ai. Lx). Qui, ut notesceret que tes, repente in gaudio peperisti. Ergo, fratres, tota B ventura essent genti, vel populo, que ab unius Eec- charitale animi exsultemus in Domino, ct jubilemus Deo $alutari nosiro. Hoc de cxlero per ea que jam sublata 8unt, ea que adhuc exspectantur implenda vera es8e credamus. Quz enim preſala sunt, Domino dicente : Alias oves habeo, que non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me [ad me] adducere, vt sil unus grez, & unus pastor (Joan. x), ecce contuemur ſuisse comple- ta, Pro qua re non dubitemus totum mundum pos8e ju Christo credere, atque ad unam ecclesiam conve- nire. Quoniam rursus ips0 lestificante didicimus in Evangelio : Et predicabitur (inquit) hoc Evangelium reqni in unirerso orbe, in lestimonium omnibus gen- tibus ; et tunc (inquit) veniet consummatio (Matth, Xx1v). Si ergo remansit pars aliqua mundi, vel gens barbara, quam ſides non iradiaverit Christi, profecto credituram, atque in unam Ecclesiam essc venturam nullo modo dubiltemus, si ea que Dominus dixit vera esse putamus. Ergo, fratres, reposita est loco mali- guitatis bonitas, et errori occurrit verilas : ut quia Superbia linguarum diversilate ab unione genles $e- paraverat, eas rursus gremio germinatis colligeret charitas ; et quemadmodum unus possess0r est totius mundi Dominus, ita ut [ita, et] possessionis ejus esset unum cor, el animus unus : Pete a me (ail) et dabo tibi genles haereditatem tuam, et posses8i0nem tuam lerminos lerre (Pzalm. 11); proplerea et ex uno homine propagatum est omne hominum genus, ut qui ex uno illo procederent unum $aperent, unilatem quzrerent et diligerent. Ordo ergo naturalis expo- $Cit ut qui ex uno bomine trahunt originem, mutuam tenant charitatem; nec -dissentiant a fidei veritale, qui non disjunguntur naturali propagine. Hareses vero, et divisiones e ſonle manant vitiorum ; unde quisquis ad lenitatem venit, ex vitio ad naturam re- dit : quia 8icut nature est fieri ex pluribus unitatem [ Forte, ad unitatem!, vic es vilii, fralernitatis de- clinare dulcedinem. Erigamur ergo tota mente, in gaudio ; ut quia gentes sludio decertandi perierant, Sibimet in awicitiam Christus unam Ecclesiam pro- curaret, in qua eas rursus reduceret concordia cha- ritalis. De hac profecto Ecclesia valicinatur propheta, dicens : Domus mea domus orationis vocabitur om- nibus gentibus (154. n); et iterum ; Erit (inquit) in C clesiz communione recidissent (sic), secutus est : gens enim, el regnum, quod non 8ervierit tibi, peribit (1 ai. LV). Alio denique loco similiter ait : Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis ; et gentes, que non coqnove- runt te, ad te current, Unus enim est Christus Domi- nus, Cujus est una per totum mundum Ecclesia, Sancla posscssio ; ille igitur caput, et ista corpus, de quibus in principio Genesis dicitur ; Erunt duo in carne una (Genes. 11); quod apostolus in Christo intelligit et in Ecclesia. Dum ergo ex omnibus gentibus unam vult Christus habere Ecclesiam, quicunque extraueus est ab ea, licet Christi nomine nuncupetur, Christi ta- men corporis compage non continetur (Ephes. v). Heresis enim, que respuit catholice Ecclesiz unita- lem, eo quod adulterino amore diligat Christum, non uxoris, sed concubine oblinet locum. Quoniam revera duos dicit Scriptura esse in carne una; vide- licet Christum et ecclesiam, quo locum imereltrix nullum inveuit tertium. Una ext enim (ait Christus) amica mea, una es! sponsa« mea, una es genitricis *ue filia (Canl. v1). De quo item eadem Ecclesia pro- nuntiat dicens? Ego dilecto meo; et dilectus meus miki (Cant. vn). Quzrant nunc hereses, a quo constupren- tur vel cujus int prostibulum factz : quoniam ab imme culato toro reces8eruut Christi; a quo quanto pretiosam es5e novimus copulain charitatis, tanto Veum hac cele- britate laudemus : quod gentes, pro quibus $anguis ſusus Unigenili sui, non pas$us esl exira unum ovile D diaboli dentibus devorari. Lugeat igilur veternosus predo suam predam amisisse, quia impletum vide- mus quod prophela valicinante audivimus ( 154i. xXL1x) : Equidem (inquit) hec captivitas a ſorti tol- litur |[tolletur], et quod ablatum ſuerat a robuslo, 8al- vatur [81lvabitur] ; parietem enim discordize, quem ſabricaverat diabolus, pax Christi destruxit ; et do- mus, quz divisione in mutuam certabat cxdem, uno Jam Christo lapide angulari conjuugitur. Dieamus ergo omnes : Gloria in excelsis Deo, et in terra pas hominibus bone roluntatis (Luc. 1). Nullum enim premium cbaritati compensatur. Inde omni gaudio preponitur, quia el charitas ſacta esl, quz ompium 87 ANTONINI PLACENTINI ITINERARIUM. 898 rirtutura obtinet principatum. Superest antem ut A stis, Deum precibus adeamus; ut regnum, et gens, unanimiter unum omnes regaum effecti, tam pro quz Christum gloriſicavit in terris, glorificetur ab Slabilitate regni terreni, quam ſelicitate regni eale- illo non 80lum in (erris, sed etiam in celis. Amen. LYTONINUS PLACENTINES, ANTONINI PLACENTINI ITINERARIUM. (Bolland., Maii tom. 11.) PROLOGUS, Tornacense ms. titulum hune przſert : De locis sanctis que perambulavit beatus Antoninus martyr. Bibho« theeze autem Vatican Codex 8ub numero 636, cui titulus Bedz et aliorum, opusculum idem $ic inscribit : Relatio Beati Antonini martyris. De hoc, inquit Pater Daniel a Virgine Maria in Vinea Carmeli num. 1331 - Molanus in Martyrologio ad diem 13 Novembris, Placentie Revelatio sancti Antonini martyris. Sed addiderst notulam, ut signiſicaret ſestum hoc esse minus principale istius sancti, nec in Usuardo repertum, ed ali- unde acceptum. Principale autem festum tam apud antiquos, quam in Romano hodierno nolatur die 30 Septembris; ubi Baronius lectorem remittit ad Petrum de Natalibus lib. vin, cap. 133. Car huc non re- tnisit nos Pater Daniel? Legissemus ibi quod « Sanctus Antoninus martyr... de Placentinis finibus egressus, per orientales provincias pertransivit, et multa miracula ſecit, demum ab infidelibus tentus, et capite cz- $1$ glorios0 martyrio coronatus est? » Sd ista legentes, etiam legissemus, quod iste « sanctus Antoninus ſuit ex 8acra legione Theb:eorum, et socins beati Mauritii martyris. » Hoc autem indicare Jectori, erat evertere totam auctoritalem ejus Scripti, cui s1umma ſides postulabatur. Fieri enim non polerat; ut idem $ub Diocletiano ac Maximiano imperatoribus militasset, duce Sancto Manritio, cujus martyrium anno 297 a$Cribit Baronius; et ea ominia reperisset in Terra Sancta, que hic narrantur, quzque non .nii Sonitus reddi, quia $olida est, lam est incongruum, quam 5si dica- tour facile gestari, quia gravis : nam ut sonum reddat peira, cavam ee convenit , non Solidam. f Neocasarea Galilee nnlla est, sC! in ex'rema Syriz parle ad radices Tauri mout's una, a linibus Galilee plus quam c millaribus distans, sed nec Czsaream Philippi , ad Jordanem Sitam in Galilza, cogitare hic congrue possumus ; distat enim a Piy- lemaide triplo longins quam Caua, ad quam amen ducere hic supponmilur. s Critur Sanctus Leontius celeberrimus martyr, Trip+!i in Syria passus 18 Junii, Hine facile est n0- wen urbis, quod exciderat, supplere ; non Kew fa- Tripolim], ubi requiescit sanctus Leontius 5 : quiz quidem civitas tempore Jusliviani imperatoris $8ub- versa es a lerremotu Þ cum aliis civitatibus., \ eni- mus inde Vibilum i, qua et ipsa civitas cum homi- nibus subversa est; post in civitatem Tani, qu et ipsa subversa es. Deinde venimus in Civitaten $pſen- didissimam Berythv, in qua nuper fuit $tudium litterarum 1, que Civitas 8ubvers4 ſuit, dicente nobis episcopo Civilatis, quia cognitie ſucrunt personz, exceptis peregrivis, que ibi perierant. Ipsa civilas Posila cst $ub monlana Libani. 4. A Berytho venimus Sidonem, quz ex parte ruit; et ipsa adh.rret Libano. Homines in ea pessimi. lllic currit fluvius Asclepius * : et ſous, unde $urgit, $lat. De Sidone renimus Sareptam : que civitas mouica et val.le Christiana es : in qua est canaculum illud quod ſactum ſuerat Elie, et lectus ubi recubuit, et alreus marmoreus ubi vidua illa ſermentarit ; in quo loco multa offeruntur et mult@ rirtutes fiunt. Exeuntes de Sarepla venimus in Civitatem Tyrum. A Tyro usque ad Sareplam continue millia vt |, Tyrus civitas ho- mines habet potentes, vita pessima, tanta luxuria, quod dici non potest; gynacea publica, holoseri- cum , et diversa genera telarum. 5. At vero de Tyro venimus in Civitatem Naza- reth, in qua gun{ multze virtutes. Ibi et pendet tomn$ in quo Dominus A B C * habuit impositum ® : in qua est synagoga posita, et trabs ubi cum aliis $e+ C cile divinare quid scriptorem moverit, ut a Cans Galilee, unde porrc versus mare Galilee et loca Chris predicatione ac miraculis ilJustria ascendere mos ſerebat peregrinorum, vel ad Nazareth ac mon- tem Thabor deflectere; non, inquam, apparet quid eum moverit ut a Cana flectat narrationem in Bo- ream milliaribus plus quam xxx, ad perlustrandam Phenicie maritimam, a Tripoli usque Tyrum, quo primum appulerat. b Terr:emotus horrendi anno Juztiniani 27, Christi 553 meminit Baronius, additque ex Agathia, non Solam Couslantinopolim fade concussam, sed et regione+ Orientis et civitates >0lo 2quatas, ut inter alias Berythum in Pheenicia. | Biblum intelligo, media inter Tripolim et Bery- thum via; sed Tavim nullam novi extra AEgypium, nec reperio quidquam quod huc flectam in toia ve- teri geographia. i Cum $tudium litterarum legis pro academia, agno $Ci$ phrasim, credo, vix antiquiorew x1 S2culo, « Nec Ascl-pium fluvium ag'iquitas novit : inter Sid0vem auiem et Tyrum Eleutberus decurrit, ex Libano defluens. | Licet Placentiaus sit scriptor, qui proinde pos- Sel williaria numerare #>lmatione lialica, ut tia #quivaleant ani leur horarizx, apparet 1amen Cx toto conrextu eum mumerare milliaria horaria, Sicut etiain faciunt alii rerum in Terra Sancta gestarum $cripltores. = Quid ergo de Chriszo Nazarethani quirrebant (Joan. vi) : Quomodo hic litters 8cit, cam non didi- ceril / 901 ANTONINI PLACENTINI [TINERARIONM. 982 dehat inſantibus : quz trabs * a Christianis agitatur A vespertina mundanlur therme. Ante ipsnim vet# Uliba- et sublevatur; Judzi vero eam nullo modo agitare possuut : $ed nec permiltit se foras tolli. Domus 8an- cla, basilica ext; et multa sunt ibi beneſicia de ve- $limentis ejus. 1u civitale vero lanla est gratia mu- lierum fAlzbrearum, ut intra illam inter Hebreas pulchriores non inveniantur : et boc * a saucta Ma- ria Sibi concessum d.cunt (nam et parentem $Suam Jicunt eam), et dum nulla sit charitas Hebrzis er- g1 Christianos, illz suat omni charitale plenz., Pro- vincia paradiso Siwilis in Lritico, in ſrugibus similis Agypio; sed pracellit in vine et oleo et pomis ac melle. Sd et milium extra naturam altum nimis, $1pra naturam hominis lalea grossa *. 6. De Nazareth venimus in montem Thabor : qui mons exit in medio campestri, terra viva, lenens - cirevitum millia vi, ascensum mMillia wm, Sursum ad 1 milliarium planum, in quo sunt tres ecclesie, ubi dictum est a disCipulis : Faciamus hic tria taberna- cula, In circuitu diverse Ccivitates gue in libro Regum leguntur. De Thabor venimus ad mare Tiberiadis, in civitater quz alio lempore est appel- lata Samaria, nunc vero dicitur Neapolis Þ, in qua pu- lens est ex quo Dominus aquam a muliere Samari- lana petiit ; et ibi basilica est 8ancti Joannis Bapti- le; et ipse pmtcus esl ante cancellos altaris; et si- tula de qua dicitor Dominus bibisse, et multi zgri 11 yeniunt et sanantur. 7. Veinde venimns in Civitatem Tiberiadem, in qua Sunt thermz $als:e. fic aqua maris illius dulcis est, quod mare circuit millia vim. Deinde venimus in Capharuanm in domum beati Petri, que est in ba- Silica. Inde venientes per castra, vel vicos, vel civi- tates, ad duos fontes venimus, scilicet Jor © et Dan, qii-in unym effluunt, et vocitatur Jordanis. Parvut ingreditur mare, et pertransit totum maris pelagus usque ad liitus maris. Revertentes post nos venimus ad locum ubi Jordanis egreditur mare, Et in ips0 loce transivimus Jordanem, et venimus in cividatem que vo- eatur Gaddera 4 qua et Gabaon dicitur. In is/a parte - Civitatis , milliario m1 ab urbe, swnt aque calide , qua appelluntur therme Elie, ubi leprosi mundantur. Ibi est xenodochium, delicias de publico habens, et hora «ont hoatnls proces: OT IE by unvs quidem Judeg locus allingendus est; ad hane dine, vox est __ ex vernacula Halorum lingua taglia , Francis taille. bl d Samaria urbs mediterranea , disiat a mari Tibe- riadis duplo longius quam ip$e mons Thabor : neque hec, sed vicina civitas Sichar postea dici: est Nea- polis. Com ergo Joannis 1v dicitur : Venit Jesus ad civitatem Samarie que dicitur Sichay, accipitur Sa- maria, non pro ipsa civitate, $ed pro toto eo lerrito- rio, cujus caput erat Samaria. ; © 1't ad hos fontes veniretur, remetienda erat tola ſere Galilea $vperior, per Spatium horarum CirCt- ler 20, 4 Ganaram prope lacyum Genezareth novi : Ga- baon unicum $acre L.iterz nominant in tribu Ben» jamin prope Jerns+lem, longe a dict» laou. © Quinque nt #1mmum horarum iter est Gadara . Serthopolim, proinde 16 tain brevi spatio nou potuit yuis mullas urbes Ur aiusisse. num grande est solium, quod dum impletum feerit, omnia ostia clauduntur; et per ostium mittuntor In- lus luminaria et incensum ; et $edent in isto $olis lola nocle : et dum $oporati fuerint, videt il'e qui mundatus et aliquam * visionem : et dum ipsam re- citaverit, mundantur therme per geptem dies. {bi vero defuncius est collega noster Joannes de Placen- tia. Ipse Nuvins ealidus, qui Gaddera dicitur, descen- dit torrens et intrat Jordanem, & ex ips0 ampliatur Jordanis est major fit. 8. Et tunc descendimus per Galilzam juxta Jor- danem, transeuntes multas civitates quz leguntur ; et venimus in civitatem metropolim Galilez quz , vocatur Scythopolis *, in monte posila, ubi san- ctus..... multas operatus est virtates. Deinde desce::- dimus per alia loca Samarie et Judire in civitatem Sebasteam f, in qua requiescit Elizcens propheta. De- scendenles per campestria, [per| civitates vel vieos Samaritanorum et plateas unde transivimus | vidimus] venientes Judzos post nos cum paleis, vestigis no- $tra * incendentes, tanta est jllorum exsecratio 8. UViique Christianis quidem responsum faciuht : at cavent, quod ab illis emere vis, non langas priasquaiti pretium des : quod si tetigeris, et non comparave- ris > mox scandalizabunuir. Nam Toris in vico hx- bent cum domo una posita | quod ipsam faciun re» Spousum. Nummos de manu tua non accipient, * zed tu in aquam projicies eos ; et denuntiant tibi quod [nou] ingrediaris. Tu vero noli exspuere; $i avtem exspueris, scandalizabuntur. Sero autetn purificant $8 in aqua : et 8ic ingrediuntur in yieun got in civi- lalew. 9. Deinde venimus iu locuw ubi Dominus de quin- que panibus et duobus piscibus quinque hominum willia 82tiavit, extra mulieres et parvulos : exienta campania, olivela et palmela. Inde venimus ad locumn whi baptizatus est Dominus. In illo loco filii Israel transiverunt Jordanem, el filii prophelarum perdiderunt 8ecurim; et ex ipso loco Elias aszumptus est in celum, Ibique mons Hermon i modicus, qui legitur in Pal- mo. Ad pedes montis ipsius ascendit Je fluyio nubes, et hora prima oriente sole Hierosolymain venit * 8u- | f Ut Sebastzam; id est Samariam veviatur, nec autem primum venitur, post emensam tolam regio- nem Samarilanorunm. s Videtur 8upponere auctor quod totam region-m jam dictum Jud:ei tenerent, et quidem 1am Scrupu- losi contra Christianos, ut Sequitur, b Comparare, lialis proprio idiotismo, emere, vulgo comprare, unde compre, emplio. = — i Adipo eget hic locus. Suspicor indicari forum rerum venaliun , extra vic's positum pro Chrivtianis emere volentibus, ubi illis responsum ſaciaul Jadei, ne eorum ingressu immunde fiant habitationes $Uz, Sed quis lalia uaqgumm Juilzis aſfiaxit? j Non ad Jordavem ext mons Hermon; $ed alins major iv C@.e>yria, continuatus cum Libano; olins minor in Galil}a, ad torrentem Cis80n , haud a Thaboreo monie traus wrrentem poslio. 903 ANTONINI PLACENTINI per basilicam sancte Marize 2d sanctam Sophiam *, A perſicitur ; inferior vero fugit in mare, dieente Psal- gue ſuit prztorium ubi auditus est Dominus. Super his locis descendit * ros sicut pluvia, et colligunt eum medici; et in ips0 coquuntur omnes confectiones per xenodochia : nam multi languores $anantur ibi, ubi cadit ipse ros. Ipse est ros de quo canilur :« 8icat ros Hermon qui descendit in Sion. » In ipsa ripa est ſons ubi baptizavit eanctus Joannes. Inde usque ad Jorda- nem millia duo. In ipsa ralle inventus es! Elias , quando corvus Þ ei deſerebat panem et carnes. In circuit au- lem rallis ipsius mullitudo eremilarum. 10. Et jbi prope est civiias que vocatur Salamia- da ©, ubi remanserunt due et semis tribus Israel, priusquai transirent Jordanem : in quo loco $unt therme ex $e lavantes, * que vocantur Therme Moysis : ubi etjam leprosi mundantur, et ibi est dul- B cissimus aqua ſons , cui bibitur pro catarrho, el multos sanat languores. Non longe a mari.Salinarum, ad quod Jordanis ingreditur. Subtus est Gomorrha et Sodoma, ad cujus liltus bitumen et sulphur colligitur : in quo mari, meuse Julio et Augusto et usque ad medium Septembris, tola die jacent leprosi * et ad vesperum lavantur in ipsis thermis : et aliquoties. Dominus, quem vult, mundat : nam in generalitale est aliqua primitia. In quo mari nibil viviſicatur, uec ligna ibi natant, nec palez, neque homo ; sed quid- quid jbi projectum fuerit, in profundum demergitur. De Jordane usque ad locum in quo Moyses de corpore exivit , Sunt millia viii. Exinde a Segor, in quibus (0- cis sunt multi eremite. Vidimus ibi et monumentum Absalon 4 ſilii David. 41. Venimus (stc) Theophania juxia Jordanem : et jbi fiunt mirabilia , vbi baptizatus est DBominus, in jpsa nocte:; et ibi tumulus cancellis circumdatur : et in loco ubi redundat aqua in alveum $suum, posita esl c1ux lignea. Itur in aquam ex utraque parie mar- moris. In vigilia Theophaniz grandes fiunt vigiliz : populus infinitus ; et quarta aut quinta vice gallo can- tante fiunt vigilie. Completis matulinis primo dilu- eulo surgentes, procedunt minisri $8ub divo et dia- coni, tenentes sacerdolem. Ter descendit sacerdos ju fluvium ; et hora qua ccoeperit benedicere aquam, mox Jordanis * cum magno rugitu' revertitur post se, et $lat aqua Superior in $e uSque dum baptismus . * De 8ancta Sophia Constantinopolitana forte in- audiveral aliquid scriptor, quod inde Hierosolymain translulit. b Jategri diei itinere locus baptismi distat a tor- rente Carith. Est tamen verisimile $atis, ad locum memoria abscondili quondam ibi Elie celebrem ali- quando habitasse eremitas. An etiam quod Elias, u$que adeo tunc abducius a nolitia hominum, ut ne- cesse habuerit a corvis pasci, eos ibi collegerit, vo- lens post $e relinquere monaslice vike $uccessores, ut dicitur in libro de Instit. monachorum? Credat hoc qui potest credere Grecum esse auctorenm , qui in voce Carith mysticam hanc Significationem repe- rit, quod Elias sedit in (orrente Carith, qui est contra Jordanem : quia in Carith, id et, in Dei charitate, eum dividenle a Joridane, id est a peccatorum descen- sione. ex lunc 8emper exslitil. © Totam regivnuem $secundum Jordanem, quam longe fluit a >vis ſontibus usque ad ware Mortuum, mista : Mare vidit et ſugit, Jordanis conversus es re- trorsum. Tunc omnes Alexandrini babent ibi * naves * Suas cum hominibus, habentes calathos plenos arom-?libus et halsamo : et hora qua benedixerunt ſontem, antequam jincipiant baptizare, ſundunt illos calathos in fluvium et tollunt aquam benedictam, et exinde faciunt aquam aspersionis in $uis navibus, antequam exeant ad navigandum. Baptismo completo, omnes in fluvium pro benedictione descendunt, induti 8indones ; et alias mullas sindones |intingunt aquz], quas $ibi ad sepulturas servant. Post hc omnia per- ſecta, statim aqua in proprio revertitur alveo : nam unde surgit Jordanis a mare Tiberiadis usque ad mare Sabinarum $unt millia cxxx f. 12. tn ipsa vero ripa Jordanis est spelunca, in qua sunt Septem cellulz cum septem puellis, * quz ibi inſantule miltuntur : et cum aliqua ex eis mortua ſuerit, in ipsa cellula sepelitur ; et alia cellula inci- ditur, et alia ibi miititur puella ut numerus stet; et habent foris qui eis cibaria preparet. In quo loco cum imagno timvore ingressi Sumus ad © orationem : nullius ibi faciem vidimus. In ipso loco dicitur esse Sudarium quod fuit super caput Jesu. Non multum longe u Jordane, ubi baptizalus ext Dominus, est mo- naslerium 8ancti Joannis valde magnum, in quo uni xzenodochia duo. In isla vero.... illa ripa Jordanis in- venimus Serpentes de quibus theriaca conſicitur. Inde venimus ad Jordanem. 43. De Jordane usque ad Jericho millia vi. Jeri- C cho autem in oculis hominum ita videtur esse ut pa+ radisus, a terrxmotu muri diruti ; domus Raab re- Kat, et est xenodochium, sed et cubiculum, de quo exploratores deposuit, oratorium est sanctz Marix. Lapides vero illi quos levaverunt filii Israel de Jor- dane, non longe a civitale Jericho positi 8unt jn ba- Silica post altare; et ante basilicam est campus qui dicitur Ager Domini : * in quo Dominus manu pro- pria seminavit, ſerens satum tritici tria modia qui et colligitur, et nunquam serilur, sed ex $e proſert se- men. Colligitur a mense Februario, et inde commu- nicatur in Pascha. Cum collectum fuerit, aratur, el ilerum cum reliquis messibus colligitur, 14. At vero ſons aque quem indulcavit Eliseus D occupaverunt tribus Ruben et Gad cum dimidia tribu M:inasse, sed nusquam leguntur invenisse Civitatem Salamiada : verum Antonini {mperatoris Ntinerarium Salaminiadam habet procul inde, inter Ocoram et Ewissam Ccelesyrie urbes. 4 Econtra ex lib, 1 Regum, cap, 18, scimus p4- gnam inter exercitus David et Absalon commissamn esse in $altu Ephraim in Galaaditide, haud longe a mari Tiberiadis, ibique occisum, et sub acervo la- pidum $epultum Absalonein esse. * Diceres mare Mediterraneum, per quod Alexan- drini vavigantes slationem capiunt in aliquo Palestine port, puta Joppe, confſundi a $criplore cum mari Mortuo, nullam cum altero communicationei ha- bente; adeo ut impossibile sit Alexandrinorum naves asSceudere ad locum baptismi duminici. f Abundat hic numerus ceutenarius, nam XX suſficere reipsa palet. _ _ = Lay c& © — gm ah. = Vw b 905 ITINERARIUM. 906 prophela, irrigat oninem Jericho, ubi nascitur vinum A tum. Color vero petrz, quz excisa est de Golgotha polens quod febricitantibus dutur, Ibi nascitur dacty- lum * de libra : ex quibus mecum adduxi in pro- vinciam, et dedi unum domino Paterio Tributio pa- tricio. Ibi nascitur cedrus de cubitis quadraginla, et virga ſasioli duos pedes longa. Ibi est vitis unde in Ascensione Domini plenz cistz racemis in monte Oliveti venales, et in die Penlecosle mixtim exinde plena calatha proponuntur. 15. Exeuntes de Jericho venimus contra Hieroso- lymam. Non longe a Jericho est illa arbor ubi Zac- chzeus ascendit ut videret Dominum : quz arbor in- ſra oratorium inclusa est, el per tectum desuper Sicca videlur. lIgitur exeuntes de Jericho, venimus contra occidentalem Þ ji $inistra manu : et julra- vimus villas Sodomez et Gomerrhe : $uper quam provinciam $semper ascendit nubes cum otore sul- phureo. Quod dicunt humines de uxore Loth, et quod lingendo ab animalibus minuatur, mendacium est : 8ed $tat in statu $uo in quo fuil. +16. Ascendentes de montanis Hierosolymorum Barrideum *©, indeque revertentes ad sinisiram ad oppida montis Uliveti, venimus in Bethaniam ad mo- numentum Lazari, respicieutes valles illas et per- ambulantes monasteria multa et mirabiliorum loca, vidimus clausam multitudinem in monte virorum et mulierum. Et rursum in monte unde Dominus ascen- dit al Patrem, ubi et judicare vemet, vidimus mona- sleria copiosa et cellulam ubi inclusa ſuit vel jacet in corpore sancla Pelagia, et in ips0 monte jacet Jaco- bus Zebedzi, et Cleophas et multa ganclorum Ccor- pora. 17. Descendentes de monte Oliveti venimus in villam Gethzemani, in loco ubi traditus est Domi- nus : in quo sunt tria accubita, in quibus ille accu- buit, et nos pro benedictione accubuimus : et in ipsa ext domus sanctz Marie, de qua eam dicunt ad ca@- los ſuisse $ublatam. Et in ipsa valle Gethzemani ibidem vocalur vallis Josaphat. In dexlera poriz est olivetum et liculuea in qua $e Judas laqueo suspen- dit, boc est ad portam Jerusalem, cujus talea Stat . munita perticis. Portam civitatis (que cohzret porlz Specios#, quzx ſuit templj, cujus liminare el tabula- lio Stat) inclinanter proni in terram ingressi sumus in $anctam Civitatem, in qua adoravimus Domini Mmonumentum. 18. Ipsum monumentum, in quo corpus Domini positum ſuit, in naturalem excisum est petram. Lu- cernz hydria quz illo tempore ad caput ejus posila ſuerat, ibidem ardet diu noctuque : ex qua benedi- ctionem tulimus, et recomposuimus eam. In quo monumento de foris-mittitur terra, et ingredienltes benedictionem tollunat. I.apis vero unde clausum fuil monumentum ipsum, est ante illud monumen- * Sj sensus e«t dactylos qui ibi nascuntur unius libre vingulos esse, C#leris ſabellis evs annuineres licet. d Imo ad meridionalem plagam respectu Jericho Slze ſrerunt Sodoma et Gomorrha. | © Barrideum, nomen hactenus ignotum Terrz PaTRoOL. LXXAII. non dignoscitur : nam petra ipsa ornata est auro et gemmis ; et postmodum de ipsa petra ſactum est al- lare, in loco ubi crucilixus est Dominus. Petra vero monumenti velut molaris est, et infinite ornata : virgis ſerreis pendent brachialia, dextrocheria , myu- renz, monilia, annuli capitulares, cingella, baltei, corone, imperium ex auro vel gemmis, et ornamenta plurima. Et ipsum monumentum in modum ecclesiz coopertum ex argento : et anle monumentum altare positum. 19. A monumento usque Golgotha gunt gressus octoginta. Ab una parte ascenditur per gradus, unde Dominus ascendit ad cruciligendum. Nam in loco ubi ſuit crucilixus, apparet cruor $anguinis. Et in 1ps0 latere petrz est allare patriarche Abraham, in quo ibat offerre Isaac, quando tentavit eum Domi- nus. Ihi et Melchisedech obtulit sacrificium Abrabe; quando revertebatur cum victoria a cxde 4 Ame- lech. Tunc ibidera dedit ei Abraham omnem deci- mationem in hostias. Juxta ipsum altare est crypla, ubi ponis aurem, et audis flumina aquarum ; et ja- cis * pomum aut aliud quod natare potest, et vadis ad Silva fontem, ubi illud recipies. Intra Siloa el Golgotha credo est milliarium : nam {lierosolyms aquam vivam non habet, preter in Siloa ſonte. 2(), De Gulgotha usque ubi inventa est crux $unt gresSus L. In basilica Constantini coherente circa monumentum vel Golgotha, in atrio ipsius basilice, est cybiculum ubi ligaum crucis reconditum es ; C quam adoravimus et osculavimus. Nam et titulum, qui super caput ejus posilus ſuerat, in quo scriptum est Jesus Nazarenus Rex Judeorum, tenui in manu & osculatus sum, Lignum crucis de nuce est : proce dente vero $ancla cruce de cubiculo suo apparet * Stella in clo, et venit super locum ubi crux residet, et dum adoratur crux, Stat super eam 58tella. Et aſſer- tur oleum ad benedicendum ampullis onychinis. Hors vero qua letigerit lignum crucis ampullas *, mox ebullit ſoras. Revertente cruce in locum suum, ef Stella pariter reverlitur, et post reclusam crucew non apparet s(ella. Etiam ibi est canna et spongia de quibus legitur in Evangelio, cum qua Spongia aquam bibimus : et calix onychinus quem benedixit Domi- nus in cena , et aliz mullz virtutes. Species beatz D Marie in superiori loco, et zona ipsius, et ligamen- tum quo in Capile utebatur : et ibi sunt seplem ca- thedre marmorez $eniorum. 21. lude ascendimus in turrim David, ubi decan- lavit Psallerium. Magna est valle : in singulis c@- naculis, que quadrangula, turris est; et opus scul- plum, non habens tectum, in qua Christiani pro de- votione ascendunt ad mansionem; et circa medium noctis spatium surgentes, audiunt voces * murmu- Sanctz $criptoribus. ; 9d Abraham non percussit Amalec, $ed Saul : vi- ctoria autem a qua reveriebatur Abraham relala ſuit de quinque regibus qui victo rege Sodomorum et SOCiis ejus nepotein Loli captivum ducebaat. 29 97 respiciunt contra Sodomam et Gumorrham. 23. Þeinde venimus in basilicam Sion, ubi sunt miradilia multa : inter que est quod legitur de 1a- pide angulari, qui reprobatus est ab m-dificantibus. Domino enim ingrediente in ipsam ecrclesiam, que ſuit domus $ancti Jacobi, invenit lapidem * defor- mem, in medio jacentem ; tenuitque eum, et posuit in angulo. Quem tenens levas et ponis aurem in 1pS0 angulo *, et sonat in anribus tais quasi murmuratio multorum hominum. In ipsa Eeclesia est columna, in qua tale est signum, ut dum eam quidam amplexus ſuisset, in ipsa ei pectus adhzsit et apparent in ca palme et digiti; ita nt inde per singulos languores tollatur, et qui circa collum habent, sanantur. In ANTONINI PLACENTINI rantium deorsum in valle Josaphat, ad loca quz A ext ibi basilica yolubilis, de svb qua surgit Siloa, clansura cancellorum; in quibns pro benedictione in uno lavantur viri, in altero vero mulieres : iti qribus aquis multa ostenduntur, imo et leprosi mungantnr. Et ante »trinm est piscina grandis, manu hominum munita, in qua lavatur popnlus as8idue $olis certis horis : nam ille fons irrigat aquas multas, quz de- scendnnt per vallem Josaphat, que e« Gethzemani, et ingredinntur in Jordane fluvio, ohi Jorfanis defi- cit in mare S-linarum, subins Sodomam et Gomor- rham. 25. Ipse fons Siloa infra civitatem inclusns est, quia Eudoxia Þ nuxor Justiniani imp-ratoris addidit muros in civitate Jerusalem, et ipsa munivit sepnl- crum et basilſicam beati Stephani, et ipsa «mim ha- ipsa columna est cornn fllnd de quo reges ungeban- B bet sepulcrum juxta $sepulcrum beati Stephani ; et tur, unde et David in regno unctus est. Ibi est co- rona $pinea de qua Dominns coronatus est, et lancea de qua in latere percussus esl, et lapides mnlti, cum quibas fuit lapivatus Stephanns. Ihi colamna in qua posita ſuit crux beati Petri , ubi crncifixus est Ro- m2 ; ihi et calix in qno post resurrectionem Domini mis8a$ celebrarunt apostvli ; et multa alia mirabilia que non recoto. [bi ext monasterium puellarum : et ibi vidi testam hominis inclusam in loculo aureo or- nato gemmis : quam dicunt esse caput martyris Theodotz * in qua multi aquam pro benedictione bibauat, et ego bibi. 23. De Sion nzque basiticam sancte Marie , ibi ext congregatio magna monachoram ar maulierum mens@e infra sepulcrum $unt gressus xxv1, et beatus Ste- phanus requiescit foris portam $agiliz jactn, nnaque modo porta ex nomine ipsius martyris yvcatur, ct est ad viam quz respicit ad Uccidentem , quz des- cendit ad Joppem et Cxsaream Palzstinz vel Dios- polis civitatem, que antiquitus dicebatur Azotus *, in qua requiescit sanctus Georgius martyr. In ipsa via, non longe astat columna marmorea, in qua Dominos prius ducebatur a4 flagellandum : quz * ſugiens levata est ad nubes, et deposita est in ips0 loco; et in tantum verum cognoscitur esse, quiz non habet basim ubi debet esse fondata, ed sic slat snper terram et agitator. In eojus $nammitate Crux ferrea posita est. Et rorsnms per scalam ascen- , innumerabiles, lecta languentium plus quinque millia *, C ditur, et finnt ibi luminaria et incensum , et damo- ad minus mia. Et oravimns in pretorio nbi anditns est Domimns; et in eo basilica sanetze Sophie. Ante rainss templi Salomonis $0Þ platea aqua decvrrit a ſonte Siloe. Secns porticum Salomonis in ipsa basi- lica est 8edes in qua $edit Pitatus, quando audivit Dominum. Petra est quadrangula in qua reus levaba- tur, tt ab omnibas audiretur et viderermmt. In ea le- vatus et Dominus, quando anditus est a Pilato, ibi- que illius remansit imago, pedem babens modicum, pulchrom, subtilem. Natura communis, pnlchra fa- cies, capillo snbannulato, manus formosa, digiti longi, quantam imago designat, quz il!o vivente et pedibus ambulante * picta est, et posita in ips0 pre- torio. Etiam de ipsa petra multz fiont virtues : tol- niaci mundantur : nam et in ipsa provincia est bea- tus martyr Georgius. 26. Itaque ha ex Siloa fonte, venimus in agrum qui comparatus est pretio sangtinis Domini, qui vocatur Hacefdama, id est Ayer 8o11yuinis, in quo $epeliuntur omnes peregrini. Et intra ipsa $e- pulcra $unt cellulz servorum Dei, ubi flunt multz virtules : et per loca infra ipsa sepulcra sunt vinez el poma, 27. Reverlentes in civitatem, venimus ad piscF nam natatoriam, que quinque porticus habet, et in una earum est basilica sancte Narie, ubi mvltz * ſiunt virtutes, Ipsa vero piscina modo jactala est in Stercore, el ibi lavantur omnia quz neces8aria $uni, lentes mensuram de ipso vestigio, ligant per singa- D Vidimus et in uno angulo catenam ferream *, cunt los languores et $anantor. Et ipsa porta ornata est ex auro et argento, 24. Inde venimus ad aram ubi fuit antiquitns porta civitatis : in ipso loco sunt aque putride, in quas misgus est Jeremias propheta. Ab arcn illo des- cendentibas nobis ad fontem Siloa per gradus multos, « Variz variis diebus Theodote martyres colm- tur a Grecis, nec facile est divivare uirum barum aliquam vel aliam diversam intelligat auctor. d Nulfam hoc nomine uxorem habuit Justinianus, nec Theodora, quam babuit, Hierosolymas unquam venit ; sed intelligenda esset Eudocia, uxor Theo- dosii junioris, de cujus in Terra Sancta rebus gesiis et xdiliciis sacris licebit multa legere apud antiquos ; qua 5e illaqueavit inſelix Judas. Nterum exeuntes ad portam majorem , venimus ad locum in quo re- quiescit beatus Ysitius 4 ; ihique erogantur panes pauperibus, quos deputavit beata Alelena. 28. Via que ducit ad Bethleem millfarlo tertio 31 Jerusalem, jacet Rachel, uxor Jacob, hater selſic-t uti et hoc, quod montno eonjuge eodem reversa, $e- pulia sit in ecclesia $ancti St-phani. «» * Ast divers -$$1m: Civitates Sunt Diospolis (alias Lidda ac Ramula) et Azotus; htc enim ad mare Sa esl in buibus Dan ad meridiemn, illa vero in ejusdem tribus finibus Borealibus mediterranea. «4 Neque Ysitium, neque Hesychbium $anctum ali- | quem novi de quo hic locus possil ialelligi. %8 | 309 ITINERARIUM. | 940 Joseph et Benjamin, quz requiescit in linibus Rama. A pluvia descendit, posiquam David eos maletiixit ; of ln medio loco in media via aqua 8urgit, habens quasi sextarios seplem, unde omnes complent £a- tietalem bibendi, et nec augetur nec minuitur, et est Suavis ad bibendum ; et dicunt quod ſugieus beata Maria in Zgyptum , sederi! ibi cum puero, et sitiens oravit, et continuo aqua emanavit ; el ips0 loco modo ecc'esia.construcla est. 29. Inde usque Betbleem williaria 11. Et Bethleem est locus splendidissimus, servi Dei multi. Ibi est spelunca ubi natus est Dominus, el prasepium ex auro et argenlo ornatum, et jugiter ibi fiunt lu- minaria , 0s vero $8pelunce augustum, Hieronymus presbyter, in loquendo peritus, in interpretalione clarus, inter cunctos relator conspicuus, in ipsius ore nocturnis horis secrelo videntur ibi -volvi immungi Spiritus, lauquam veliera lanz vel unde maris. 32. Deinde viantes ad latus, venimus in civiirtem quz dicitur Heliv»polis 4, in loco ubi Sampeon l(our- LisSImMus Cum Maxilla asini mille occidi viros, ex qua maxilla ipso orante aqua profluxit, qui ſons us- que in hodiernum diem loca illa irrigat: nam in locs ubi surgit, ſuimus. Deinde venimus inter tcemplum et altare ubi occisus est Zacharias, et ubi requies- cit, Inde venimus ad focum nbi fsaias propheta de lignea 8erra Secatus est. Et ipse jacet ibi sub queren Rog*-l juxta aquarum decursum ; et ipsa 8erra pro leslimonio posta et ad sanctum Zachar iam. EL inde venimus ad locum ubi Abacuc propheta prandium speluncz petram $sculpsit, et ob devotionem Salvato- B ſerebat messoribus , quaudo eum angelus per verti- ris ibidem 8ibj monumentum ſecit. Milliario semis de Rethleem in suburbe David, jacet David: $ed et in- ſantes quos occidit Herodes, ips0 in loco habent $8e- pulera, et videntur eorum $ancla 05a. Ante Bethleem es! monaslerium muro cinclum, in quo mu'titudo et monachorum. 30. De Bethleem us8que ad ilicem Mambre suat millia xxin *; in quo loco requiescunt Abraham, Isaac, et Jacob , et Sara, et simul os8a Joseph ; et basilica zdificala est. In quadriporticu atr:um in me- dio discoopertum ; et per medium cancellorum ex uno latere intrant Christiani, ex alio Judzi, ſacien- tes incensa multa j; nam depositio David et Jacob Þ in terra illa , die primo post Natale Domini devotis- 8ime ab omnibus celebratur, ita ut ex omni terra, Judzorum conveniat innumerabilis muititudo, in- censa ſerenlies vel luminaria, et danles munera ac Servientes ibidem. lte: um reverientes in Jerusolem , descendimus per viam que vadit ad Gazam et As- calon millia xx. 31. De Jerugalem venimus in montem Gelhboe, ubi occidit David gigantem Goliat ©, et ubi mortuus est Saul et filius ejus Jonathas. Jacet ibi Golial in media via, ligneum habens ad caput acervum, et Super eum Ccongeries magna pelrarum, ita bt a xx millibus non possis invenire lapidem quem movere pos$is , quia usus est talis. Quoties quis jbi transit , ternos lapides secum deſert, et eos ibi projicit ; sed et nos Similiter ſecimus. In ips0s monles nec ros nec « Expunctis xx, $nſliciet reliquisse m. b De David ex Menzis conslal. Jacob una cum exteris progenitoribus Christi ſestunm habet Vomi- nica ante Natalem Domini, sicat ad Ephemerides Grecomoscas docui. © Lib. I Regum, cap. xvu, Goliathi cedem descri- bit, factam in valle Terebinthi, ubi ca$trametatus eral Saul contra Philistzos, habentes cagtra $u4 inter Sucho! Jude et Azeca in Finibus Dommim, que vinnia loca sunt media via inter Jerusalem et Joppe, a montibus Gelboe, procul inde ad Euroboream sitis, plus quam xx leucis. 4 A valle Terebinthi usque ad civitatem $olis, cul propinquus est ſons Sainpsonis, x circiter leuce ellenduntur versus meridiem, et hinc c#tera satis commode $equuntur, nsi quo! ilerum auctor recur- rat Hieros0lywam, propter Lachariam et |saiain. cem tenens, duxit in locum ubi Daniel inter leones orabat. Et ibi surgit ſons ubi Philippus baptizavit Eunuchum, In ipsis sunt putei quos foderunt Abra- ham et lIsaac, et appellarunt Calumniam. 33, Inde ingressi sumus Ascalon. Ibidem est pu- leus Pacis, in modum theatri factus, in quo u$sque ad aquam descenditur per gradus ; ubi requiescant tres fratres martyres *. Propria quilem habent no- mina, sed vulgariter Xgyplii vocantur. Milliario a Civitate, Herapia est, civitas Maxoni Asealonitz. Inde venimus in civitatem Axomntes, in qua requies- cit sanctus Victor martyr f. De Mazona venimus usque Gazam milliarium : Gaza autem civitas splen- dida , deliciosa , homines honestissimi, omni libe- C ralitate decori , amatores peregrinorum. Inde millia- rio $ecundo requiescit sanctus MWilarion 8, 34, Inde venimns in civitztem Dunas! ®, in caput eremi quz vadit »d Sina moniem : in qua ex rel tione episcopi ipsins civitais. unnum andivimus mi- raculum , quod silere non oportet. Puella quzdam nobilissima nomine Maria , cum napta ſuisset , ipsa nocte nuptus 8ni mortnus es! sponsns ejns ; ipsaqne hanc rem patienter portavit, et infra seplimanam omnia $ua distribuit pauperibus. Cclebrato die sep- timo , nocte ipsa vesle sponsi sublata, inventa non evt : de qua dictum est nobis quia esset in eremo trans Jordanem, inter calameta vel palmeta ante nos in finjibus Segor, in mari Salinarum : in quibus locis invenimus monasteria xy vel xvill puellarum, e Menza ad 6 Aprilis meminerant duorum mar- tyrum Ascalone passorum, post ſactam memoriam $ancle Platonidis, quam Baronius in hodierno Ko- mano pro viro accipiens, duobus Ascalonitis marty- ribus junxit. f Neque Vietorem martyrem, qui huc spectire s$$it, ullum novi; neque Herapiam , Azomatem, Nen-nnm civitates; nisi forte ultima est Majuma, qu# Gazz emporium nominatur a sancto Hieronyme in Vita Hilarionis. | s Sancti Hilarionis monasterium geptimo a Ma- iuma milliario, id est duabus ac $Semvleucis, idem ficronymnd cons$tituit, cui certior fides adhibeada. b Dunaal urbs, et quidein episcopalis, in tota Sacra ac profana geographia nulla est; ati nec Eu- latia aliqua, ad introitum eremi, capile $eq. LOmi- Data. 041 | ANTONINI PLACENTINI 919 que Christiani populabant ; que habebant asellum A fecimus, et lacrymavimus. Tunc introduxerunt nos in qui eis cibaria deſerebat, et nutriebant leonem ter- ribilem ad videndum. Cumque appropinquassemus cellulz, omnia animalia quz erant nobiscum * a ru- gitu i\lius minxerunt, et in terram copruerunt ; et dicebatur nobis quod ipsum asellum leo ipse guber- narel in pascuis : quem offerebant nobis pro centum S0iidis. Sed Pater Antoninus suscipere noluit, sed misit in Jerusalem cito, et adduxit eis ternas tu- Nnicas et oleum ad luminaria, et legumina multa. Et ipse nobis dixerunt de virtutibus Marize , cujus $u- perius mentionem ſecimus, que ambulaverat in Hie- roso0lyma, sola portans legumina , sportellas plenas et tunicas ; quas ei cupiebant auſferre; sed nullus eam invenire potuit * atlamen de jis que $secum vallem inter Horeb et Sina, ad cujus montis pedes est ſons ubi Moyses adaquabat oves, quando vidit rubum ardentem. Qui ſons es{ inclusus infra monaslerium, in quo sunt tres abbates zscientes linguas, id est Grecam, Latinam, Syram, Mgyptiacam © et Bezzam. Inde venimus ad speluncam ubi absconditus ſuit Elias pro- pheta, quando ſugit Jezabel mulierem per fidam. Anle 1psam 8peluncam 8urgit fons qui irrigat ipsum monlem, Inde ascendimus $uramum cacumen montis, in quo est oratorium modicum, habens longitudinem $ex pe- dum, similiter et lalitudinem, in quo manere nullus przesumit; sed orto jam die ascendunt monachi de Supradicto monaslerio, et celebrant ibi officium : in quo loco pro de votione multi tondent capillos $uos duxit de eremo nibil reportavit revertens. Cujus af- B et barbam ; vam et ego totondi ibi barbam meam. flictionem vel ploratum nulla ratione consolari po- tuimus ; sed lantum $sZ#pius dicebat fNlens : Ve mihi miser# ! cujus causa me dico Christianam ? 35. Proficjscentes de Eulatia introivimus eremum milliario xx, in quo est castrum ubi est xenodochium Sancti Gregorii, in quo habent transeuntes vel ere- mitz reſugium vel siipendia. Inde intrantes interio- rem eremum, venimus ad locum de quo dicitur in psalmo, Terra ſructiſerain 8alsugine (id est, in amari- tudine), animalia habitantium in ea. Et ibi vidimus homines ras0s, ſugientes cum camelis. Nam et in Hierosolyma vidimus homines ex Xthiopia habentes lissas nares * et aures, caligulas calceati, et per digi- tos in pedes annulos miss0s. Inlerrogavimus quare 8ic, et dixerunt : gnum hoe nobis reliquit. 36. Ambulantes per eremum dies v1, camelis no- bis aquam portantibus, sextarium mane et Sextariam vespere dabatur per hominem quolidie : amare- SCente aqua in utribus per modum fellis, miltebatur in eam *arenam, etdulcorabatur. Familiz autem Sa- racenorum et uxores eorum venientes de eremo.... in via 8edentes deposita sarcina, petebant panes a transeuntibus ; et veniebant viri earum de interiori parte eremi, adducebantque utres cum aqua ſrigida, et accipiebant sibi panes, et adducebant resles cum radicibus, quarum odor $navissimus Super aromala, et dies ſestos $u0s celebrabant. Populus autem qui per majorem eremum ingrediebatur ad explorandum numero x1 * millia pc. 37. Perambuluntes eremum oclaro die venimus ad montem Domini Horeb ; et inde moven!es ut ascendere- mus monlem Sina, ecce mullitudo monachorum. ere- milarum cum crucibus paallenies obvigverunt nobis, et prostrati in terram adoraverunt : simili modo et nos « Nullum commodum sensum ex ultima hujus capitis parte hactenus elicere potui conjectando; nec magni relert, quia talis Maria nusquam inter $an- clas nola est. b Nihil juris Trajano in ZAthiopes ſuit, neque bellum cum jis : sciss2 igitur ejus jus$u aures et nares Xtbiopum pro ſabula haberi debent. © Quid si pro Bessa lingua, legas Persam $eu Persicam ? Nam Bessi, exiguus olim in Thracia po- 38, Mons vero Sina petrosus est, raro habet ter- ram, et in circuitu ejus cellule multz servorum De Similiter et in Horeb, et in parte illius montis habent Saraceni idolum * $Suum marmoreum posilum, can- didum tlanquam nivera. Ibi et permanet sacerdos eo- rum ipsorum indutus dalmatica et pallio lineo. Quando venit tempus festivitatis eoram, percurrente luna antequam egrediatur a festo ipsorum, incipit marmor illud mutare colorem ; et quando caeperunt adorare idolum, fit marmor illud nigrum tanquam pix ; completo tempore festivitatis eorum, revertitur iterum in pristinum colorem, unde valde miratus Sum. 39. Inter Sina et Horeb est vallis in qua cerlis quia Trajanus Þ imperator s8i- C lemporibus ros de celo [cadit], quem manna appel- lant. Et coagulatur, et fit tanquam granum maslicis; et habent inde plena dolia, et dant aliis pro benedi- ctione, et nobis dederunt sextarios quinque : ex quo et perdite bibunt, et nobis dederunt bibere. Naim et in ipsis montibus leo et pardus *, caprez ct burdo- nes Simul pascunt : et ex eis nullus leditur a leone, propter eremi vaslitatem. Et quia jam $se complebant dies ſesli 1smaelitarum, preco exiit ut nullus subsi- $Steret per eremum, per quam ingressi $1mus ; [sed] alii per Agyptum, alii per Arabiam reverterentuf in civitatem sanctam. | 40. De monte Sina usque in Arabiz civitatem que vocatur Abela 4, sunt mansiones vi; in Abela au- tem descendentes naves de India cum diversis aro- D matibus, visum est nobis. per Agyptum reverti. Et venimus in civitalem in qua pugnavit Moyses cum Amalech, ubi est oratorium, cujus altare positum esl Super lapides illos quos posuerunt Moyse oranle. In loco ips0 est Civitas minila de lateribus, locus $t-ri- lis valde propter aquas. Ibi occurrerunt nob's mulie- pulus, et eo quo hxc composila sunt vo Sub tali nomine non amplius notus, non. videntur huc po- Luisze irrepere per aliquem ipsius auctoris errorem. 4 Deheret hec civilas Abela concipi ad mare Rubrum, haud longe a Meca; sed nec ibi nec alibi in tola Arabia numen istud apud geographos veteres novosque reperilur : bene autem in Madianitide et ad lacum Genezareth, vel Abila in Ccelesyria, unde Abilina Tetrarchia nomen $umpsit. —_— ou £ ov w- nn £©nr a mm nw Lo & © =. 915 ITINERARIUM. 914 res cum infantibus, palmas in manibus portantes, et A per Clysma antequam commisceatur cum oleo : nam ampullas cum raſano oleo, [que] prostratz pedibus nostris ungebant plantas nostras et capila nostra, lingua Azyptiaca psallentes antiphonam : « Benedi- eti vos a Domino, et benedictus adventus vester, Hosanna in excelsis. » Ipsa est terra Madian, et ipsi habitanies in ea civitate. Dicitur autem quia ex ſamilia Jethro, soceri Moysis, descendunt Lyn * condome, militantes in publico cum_ uxoribus $uis, annonam et vestes accipientes ex AEgypto. 41. be quibus locis venimus Magdalo Þ ei So- chot et ad 1.xx palmas ct ad x41 ſonltes; et applicui- mus. ibi per duos dies, ſatigati per tantum laborem et eremi vastitatem. In quo loco es castellum modi- eum quod vocatur *© Surandela, et est infra ipsum castellum ecclesia cum xenodochio propter transeun- les. Inde venimus ad locum ubi filii Israel transeuntes mare Iiubrum castrametati, «t ibi similiter caslellum cum xenodochio, et in loco quo exierunt de mari esl oratorium Elie. Et transenntes venimus in locum ubi intraverunt in mare, ubi et oratorium Moysis. Ibi est civitas parva quiz appellatur Clysma'*, ubi de India naves veniunl. In loco ubi transierunt * ſulgur exit de pelago majori et extenditur in mullis millibus, quia accessus et recessus aquiz habetur. Recedente mari apparet omnis snbmersio Pharaonis, et omnia arma in marmora mutata videntur. Ibi ac- cipimus nuces virides, que de India venerunt, quas de paradiso credunt homines es8e; et qui ex his gu- Slaverit * sanalur. 42. Intus autem in ips0 pelago modica est insul, in qua es petra viva, ubi pendent * molles, ut car- nei, in modum dactylorum, qui fundunt unguentum quod oleum petrinum vocant, quod pro maxima be- nedictione tollitur. Vas in quo portatur, $i impletum ſuerit, et volueris rediterare ad lollendum, jam non euni capit. In quo loco quanticumque groti periin- g*re possunt, * sananlur. Quem [liquorem| tollenles pro benedictione, n0n eum permittunt iterum introire a Condoma videtur hic scribi pro Familia. b Hic iterum loca disparatissima conjungere Vi- detur auctor : necdum evim pervenerat ad Elim, Sextam $tationem Israelitarum , ubi erant Lix palme et xn ſontes, ut dicitur Exodi xv, cum loquitur de Magdalo et Socoth, urbibus Egypti, ad quas iidem Is aelitz consliterunt antequam transirent mare Ru- brum. © Novimus ibi desertum Sur, 8ed castellum Su- randela nescio unde hic scriptor acceperit. 4 Clysma prasidiumn Agypti ad mare Rubrum Ptolom:xo est hoc circiter loco : quare correxi no- men in ms. Tornac. expressum hic et infra Disma, quod nusquam est. © Speli:ncam sancti Pauli ad 28 gradum. altitu- dinis collocat Rosweidns e regioae Antinoi : ab hac usque ad Nili cataractas, in Ethiopia Sub gradu 22 Silas, opus est itinere leucarum ut minimum CXxx; hic vero scriptor ad Babylonem eas collocat, longe infra Anminoum Jeucis circiler xL; deinde cxtera omnia loca Ayypti que nominat Sic permiscet, nullo Servalo Silus eorum ordine, ut palam faciat Agyptum 1Nquam aA Se COnSPpectam, Sed civitaium nomina n chartam conjecta, prout alibi lecta s& memories ol- $i non adulteraretur, credo quia ipsam virtutem 8em- per ſaceret : nam liquor ipsius tenet [odorem| cou- tinuo per duo millia. Inſra civitatem ipsam quz dici- tur Clysma, intus in basilica vidimus loculos ligneos Sanctorum eremitarum Patrum xv. 45, Et inde venimus per eremum ad $speluncam beati Pauli cremite *, quz vocatur Siracumba , quia fons ipsum locum irrigat. Exinde pergevtes venimus ad cataractas Nili, ubi ascendit aqua ad Signum manus hominis facta, et habet gradus x1. Ex uiraque parte cataractarum $unt duz civilales, quas #dilicasse dicunt filias * Loth, et una earum di- citur Babylonia. Inde venimus per campos Taneos et in Memphis civitatem, et Antinoum, in qua residebat B Pharao ex qu# f Glij Israel exierunt. In ipsis locis Sunt horrea Joseph x1 * plena. 44. |n Memphis ſuit templum quod est modo ec- clesia, cujus una porta $e Clausit * ante Dominum nosirum, quando beata Maria cum ips0 ſugit in Agy- ptum; et adhuc non polest aperiri. Ibi vidimus pal- lium lineum in quo dicunt illum tempore * illo trans- isse, et idcirco ihi jus remansisse vesligia que imago ibi sivgulis temporibus adoratur, et nos ado- rarimus *, 'et propter $plendorem non potuimus in eam intendere, quia quantum in ipsam intendis, im- mutatur in oculis tuis. 45, Descendentes per Xgyptum, venimus in civi- tatem Alepi.*, ad $anctlum Mennatum-b qui multas virtutes ibi operatur. Inde per staguum navigan- C tes, Alexandriam venimus. In ipso 8tagn» vidi multi- tudinem crocodilorum. Alexandria civitas est pul- chra, populus levis, sed amatores peregrinorum , hzereses multze. Ibi et requiescit Athanasius, ipsius civitatis episcopus, qui contra Arium ipsius civitatis presby!erum hereticum pro fide Christi certando, multa pericula mottis >uslinuit, temporibus Con- Slantii [(i0ii] imperatoris Constantini, Helen filij. Ibidem requiescit sanctus Faustus et Sanctus Epima- ferehant, Mox enim per eampos Taneos venisse $6 dicit Memphim et Antinoum ; atqui jam in Athiopia aut sallem $uperiori Agypto eramss, unde descen- denti occurrisset Antinous, tunc Memphis, ac denji- que in infima Agypto Tanis. f Pharaones Axypti reges Memphi aut Babylone habitabant, longe infra Antinoum, quam Hadrianus imperator #dificavit. Filii autem Israel egressi 8unt de ea quz $ibj concessa ſuerat terra Gessen, inter Agyptum et Syriam. s Quo iterum rapimur? Alepiim, antiquis dicta Hierapolis, urb+ Syria et quidem regia es!; hine vero \lexandriam, Syria ejusde:n urbem maritimanm, iter, sed terrestre est, leucarum cCirciier xVIn. Hanc vero noster homo conſundit cum Alexandria Zgypti, tantum dissita quanta es Jatitudo tolius Syriz atque Apgypli. b Sanctus Menas martyr, qui colitur 141 Novem- bris, Agyptins quidem patria fuit, sed Cothyzi in Phrygia passus. Alius vero hujus nominis martyr, Alexandrie in A:ypto decollatus, cum $sociis Her- mogene et Eugrapho, corporibus mari mersis, alla- tus est Byzantium, ibique celeberrimum cultum ha- bet 10 Decembris. 913 alia mnlta sanctorum corpora. 46. lterum venimus Hierosolymam, nbi ego egro- tus per multum tempus jacui, usque dum vidi per vigionem sanctum An'oninm et beatam Euphemiam, qui me pariter sanaverunt. Egressi de Hierosolyma veninns Joppen, ubi jacet -ancta Thabita, que dici- tur Dorcas. Deinde Czsaream Philippi », que Tur- xis Stratonis, que et Czesarca Palestine vyocatur, in qua requiescit sanctns* Pamphilus, et sanctus Proco- pius, et sanctns Cornelius, ex cnjus leeto benedietio- nem tulimus. Inde per Galileam ascendimus, et venimus Damascum, ubi est monasterium ubj san- etus Paulus conversns esl, in vico qui vocatur Re- etus, ubi multz virtutes fiunt. Deinde Heliopolim ; et inde venimus Emissarn, ubi est capnt sancti Joan- nis Bapiistz in dolio vitreo : et nos ibidem ipsum vie dinius et adoravimus. Et inde transeuntes per civi- « Quomodo snupra per loca, ita nune per corpora SAnCLOrum evagatur auctor, Sanctus Faustus, diaco- nus sancti Dionysii episcopi Alexandrini, vere huc Spectat et colitur 19 Noreinbris, passns $ub Diocle- tiano. Sanctns Eyimrchus passns quidem Alexan- driz eliam est,, 8ed corpus Romam translatum, uti 40 Majii diximus, in medio relinquentes veteremne - an novam Romam, id est Congs!antivopol:im, opor- teat intelligere. Sancti Antonii corpus 8ub Justiniano repertun translatumque Alexandriam, $ub Heraclio a!latum est Constantinopelim, alque inde in Vien- nensem Galliz diecesim s2-ulo x 8ub Lothario li. Pro 8ancio Manro, Agyptiis ignoto, legendus forsi- tan £anctus Macarins Alexandrinus sancto Antonio &ub disjunctione junclus ut pote ejusdem professio- Nis cum eo. d Medio vo, cum jam Czsarea Philippi dice- retur Paneas, et extra PalzeStinam non alia quam C:rsarea Cajpadorie noceretur, confusam fuisse nomeuclaturam hujus urbis, patet evam ex Joanne Phoca, qui hanc ips.m Palzestinc Cxsaream cogno- minavit Philippi. e Videntur hec nomina Sic reslitui posse, ut pro Arissa, Larissa; pro Aristola, Arethusa; pro Pi- phania, Epiphania, legantur, civitates Syriz, $:cut et Emesa inter Heliopolim et Apameam. Ita tamen hac loca vicina inter $e $vUnt, ut recto Hinere non occurrant, sed grandi ulrinque excursu opus Sil. 4 Bacchus et Sergius, fide non Sangume fratires, Sub Maximiano in Armenia passi, coluntur 7 Ucto- bris. Ex his Bacchus secundum Laiina acta apud Mombritium , Barbarysi” capite plexus dicitur : hc autcm videiur es8e Arabissus, Sub metropoli Meli- lena, haud longe a Comana Cappaiocia; nec ita longe, interjecto Tauro monte, in proviucia Euphra- te$ia $14 Sergiopolis, a Sancli Sergii cullu et curpore nNomen adepta. Hic vero adductus quidem est in castellum Suro- rum, quo nomine Sura ail Euphratem miell:igitur, imer Chalcidem et Carram, $ed denique martyrium conSummavit in Castello Chuzapiala, quod ab eo deinde creditur nomen Sergiopolis recepis-e. Haque hac quidem omnia male consvila Sunt, ex male in- tell-cits Sanctorum iStorum Actis : indicant antem magnaum ignor.ntiam auctoris, qui ex Carra Meso- poLainie tn Aral »>xum Armentie descen.lens, $pal 0 leucaram ciicier Cc, rursum ab Arabisso revola: Su- ram, part omminu intervallo ; nam Carra et Sura Satts, V cia# urbes Sunt. Deinde nescio quid infert de Tyrv | hweanicie vrbe, lautumirm di>tante ab urbe Sur oordenterm Verde, quantum ab eadein Sura divial Ar oaons od >eptentrionem. Ms. Tornacense, cujus >ulics talegrum ecgraphum labeov, Sanctum ANTONINT PLACENTINI ITINERARIUM. ehns, et sanetus Antonius vel sanetus Mavurus * et A lates, hoe es, Arissam, Aristolam, Piphaniam 9, ve- nimus in civitatem splendidissimam Apamiam, in qua est omnis nobilitas Syrorum. 47. Inde exeuntes venimus Antiochiam majorem, in qua requiescit sanctus Babylas episcopus et tres parvulji, et sancta Justina, et Julianus, et fratres Machabzi, hoc est septem $epulcra; et super unius- enujusque $epnlcrum scriptz 8unt pas8iones eornm. Exinde descendimus Mesopotamiam, in civitatem Chalcidam. Inde venimus Carram, ubi natus fuit Ab- raham. Et inde venimus in civitatem Barbarissum, ubi requiescit 8anctus Kacchus 4 frater gancti Sergii. Inde venimns in civitatem Suram per quam mediam descendit Euphrates, qui ibidem per pontem transitur. In ipsa civitale passi sunt Sanctus Bacchus et sanctus Sergius, qui requiesCcit in civitate Tyro. 48. Inde tanta alia vidimus loca, in miraculis po- 8ita, reversi post nos per mulla castella, per plateas, Georginm perpe tuo appellat pro Sergio. Sed hunc errorem libenter excusavero, propter utriusque no- minis inter +e facillime commutabilis aſffinitatem. Ignosce, lector, quod post auctorem adeo gravem, pium, elegantem, qualis est Joannes Phocas, volue- rim te faiigare inconcinua hac Placentini scriptoris balbntie, nullo stylo, nullo ordine; nulla verisimilitu- dinis cura conjungentis vera falsis, ailinia disparatis. Oportuit utrumque integre legendum exhibere, ut $I cui ſuerit hactenus $uspecius Phocas, quia a me laudatus; non 8»spectus Antoninus, quia sibi ſavens; is nunc collato in'er £e utroque, non mihi sed oculis Suis alque judicio credati. Credet certe, cui lam va- cuus a prixjudiciis erit animus, ut de Antonino dubi- tare possit. Potuit R. P. Fr. Joseph Ignatius a sancto Antonio, Carmelita discalceatus Gallobelga, ex illu- $Iriss1ma familia Toparcharum de Rebec orinndns, laudatusque in prefat. ad tom. XII Spicilegii Acc riani, velut longe eruditissimus et antiquarum rerum peritissimns : qui ante hos novem annos istud qua- lecunque Ninerarium $va manu transcriptum Tor- naco mi-it, querens quid tandem de auctore $enti- rem, qui ipsius judicio nequ-: po-set ſujsse tam anti- quas, quam przſert sancti Antonini martyris Pla- centini titulus; neque videretur esse tam novus, qua'n Suggerebatl tertia quariave a principio linea, ubi legebatur : Antoninus in quibus locis per reguum Cc0- natus es! ire, intell:gendo regnum Neapolitanum, per quod ab urbe Pliceniima usque ad extremam Llialiam iter alioqui erat jturo in Orientem. Kegnum enim, aiebat, hoc sensu Sumitur pro magna Grecia, seu reliqua post Romam Italia ; et sic primum appellari cEepit s2culo x11; necesse est antem vuno ut minimum $Eculo citius scriptum Iinerarium ſuisse, cum nulla mentio uspiam fiat Latinorum qui in Syria eo tem- pore essent, vel antea aliquando fuissent, nulla eliam alicujus in Carmelo monasterii. Re-pondi ego, idemque nunc censeo, decimi vel undecimi s2culi scripwum islud videri, tum ex ${yli barbarie, tum ex aliis adjunclis; sed pseudepigra- phum : idque 100 lankum quia 8e Antonini marlyris SOcinm facit, et iHlum qui miles ſuit transſormatl in presbyterum yel monachum Paltrem Antoniyum aP- pellandv cap. 54; sed maxime quia $e dicit SOcium iline- is, quod non poluit nisi $0.ynians ſecisse : quo lit ut Laceat de celebrioribus que in Terra Sancta antiquitus fucrunt, et tac adhuc erant, monasle- riis, puta Sabe, Charitonis, Euthywii, Gerasiwi, Theodo>ii, Calamonis, Chozebes; de aliis vero non nisi inceria quedam et s2pe ſabulosa percurrens, nhil nos docere possit circa slalum mona>ticumn in Urieute, pro ills quo vixit et scripsit s&culo , quatt- lumcunque dilato. 917 FLORIANI EPISTOLA AD SANCTUM NICETIUM. "8 vices, villas, vel civitates. Faligati ex tam longo iti- A fecit, vel quiz ante tempus incarnationis $uz2 olim nere c@pimus iter carpere transeuntes mare, et ve- nimus in Italiam, adjuvante Domino Jesu Christg, pro cujus amore ab hoc loco egressi pervidere ivimus tanla ejus mirabilia que ipse inter homines habitans per patriarchas et prophetas suos ſecerat; viventes, ovantes, yenimus Placentiam civitatem nostram, po- sitam 8uper fluvium qui dicitur [Padus] infra jam di- clam Italiam. FLORITANUS , ABBAS ROMANI MONASTERII. FLORIANIi{, ROMANI MONASTERII ABBATISs» EPISTOLA AD SANCTUM NICETIDN, | Domino $no Nicetio pape, Florianus ex monaste- B pro filio. Sed et coronz vestrz $0cium beatz memo- rio Romano [Al., Remanoj. Benedicitur una Trinitas, Deus noster, qui vos pontilicalibus meritis ponlilicali locavit ia vertice, ut non beatitatem dignitas, sed beatitudo przecederet dignitatem. Nec immerito : cum ab ineunle pueritia dominicis militaveris in castris, ut illuc tutius et validius diseretis , gubus jaculis juleliigibilis ille prosternitur Amaleeb, scilicet quando et ipse victor es nomine. Sic enim estis Deo pragule in $slatutis cenobialibuz eruditi, ut per mare $Zculi 8ine $2cu- laribus fluctihbus inoffenso vestigio transirelis, et triumphalem hymnum cum Moyse merito concinen- tes : Cantemus Domino, qgloriose enim honoriſicalus est; equim et ascensorem proj'cit in mare, SiC indi- viduus cones Elie, ut nequaquam deserens altiora, C quo humilitate conscenderas, unde cum aposlolis in montem glorificatum aspiceres Dowinum Salyatv- rem. Quia igitur lantz $anclimonie vestre praro- gative Suſſullat, quzs0 ut pro- me, qui jmpetrastis, oretis. Quoniam Deus prescius ſulurorum, qui fecit quz veqlura Sunt, Sciens Me Sanctorum S80lalio indigere yivorum, ut bonus Dominus preparavit auxilia. Vide ergo quantis adjutoribug uteris, cum pro me ceperis obsecrare Sanctze memorize dominum Enno- dium ponlificem Ticinensis Ecclesie, qui generosi Sanguinis nobilitatem bumilitate prevexit ad glo- riam, ut in ce&leslis palrizz senatu fieret et ibi sena- tor, cujus jncomparabilem doctrine ſacundiam non rie dominum Czsarium Arelaten-em episcopum, qui vixit inter barbaros pius, inter bella pacatus, paler orphagorum, pastor egentium, qui tanti cen- sus effu-ione nil perdidit, catholice regulam ' disci- plinze dictis factisque demonstrans. Ipse igitur mihi Latinis elementis imposuit alphabetum, $sed et hunc pro ſamulo discipuloque $u9- impetrare conlido. Addo tertium, imparem quidera dignitate, ed meritis coe- qualem sanciz memorize Theodatum abbatem meum, et archimandritam, s2culi bujus inimicum, cui cru- cilixus es mundus, templum vere dignissi mum Tri- nitatis, plenum reverentie Christianitatis, ex placida bonitate mitissimum, jejuniis caSligatum, orationi- bus refectum, puritate mundissimum, qui mibi 8a- cras exposuit Scripturas, et flores tener:t lanuginis ipse Suscepit ; qui pro filio et discipulo, Successore- que $uo, licet indigno, non ambigo quod laus | Forte, Ietus] exoret. Vincunt ergo, Domine mi, tanti justi orationem peccatorum. Igitur quia conversatio ve«tra in celis est, sicut dicit Apostolus : Vesira autem convergatio in celis es , orate cum his, et rogate il- lum meum $acratissimu:n confessorem Ambrogsium, quatenus me ut peculiarem famulum tueatur, ut proprium civem foveat, ut familiarem alumnum eruat : qui apud Dominum Jesum quod oraverit exo- rabit. Quocirca $alutationis obsequium famulinter inSinuans , precor ut pro beatissimo viro, domino meo Datio episcopo fratre vestro, semper oretis. Aquum est enim ut pro eo, quem monasterti septa Solum 1es1tatur Occidens, ed et Oriens instructa mi- J) sacrarunt Successorem, eliam confes80rum SUCCES- ratur. Nestorii ſulmen, Eutychis exslinctor, gloriv- $am dominam meam inviolabilemque Mariam Chri- ${0locon et Theotocon, apostolica auctorilate perdo- cuit. Ipse ergo mcus est pater ex lavacro, quem credo apud zternum Patrem per Filium intervenire Sor egregius beatorum, exorare non desinas. Et hoc $i diguum ducitis, supplicamus ut Beatitudinis ve- slrz $0spilali parvitalem nostram faciatis, sieut pe- timus, Successorem | Forte, certiorem]. $— — —— — — — I II=o— _— — OOO IR—_— > _—_ — R__——_—_— ANONYMLUS. ANONYMI | AD EUSEBLANUM CHRONICON APPENDIN. (Hec appendiz inter opera Eusebii Pamphili opportuniorem locum obtinebit.) SYNTAGMA Decretorum , preceptlionum ac editorum precipuo= rum qutibus sive mperatores, $wve reges $ese rebus ecclesiasticts imgesserunt. JUSTINIANDS INPERATOR, nizz filins, Tauresii, hodie Achriduntis in Dardania natus est anno 483. Avunculum habuit Justinum Augustum, a quo in Castello Bederiano summa cura educatus est, et in filium adoplatus. Nondum impe- rator Theodoram ortu Cypriam uxorem duxit, femi- nam insolentem et Eutychiane heresi perdite addi- ctam. Anno 519, a Justino imperatore magister mi- litum factus est, et in Urientem cum exercitu missus, rem contra Persas bene gessit. Anno 524, consula- tum obiit; mox patricius, deinde nobilissimus ; ac tandem anno 527, Kalendis Aprilibus, Augustus re- nuntiatus, cum avunculo regnare Cc@pit ; quo deſun- cto Kalendis Augusti ejusdem anni, imperium dein- ceps 80lus tenvit. Anno 528, edictum promulgavit, penis civilibus multandos decrevit, eodem post quin- quennium renovatoy. Anno 541, Origenem ipse edicto damnavit, et habita mox sub Menna synodo Con- Stantinopoli, illur cum us reverendissimorum clericorum ma- Joris numerus in CCCCXXY personis, et centum prele- rea osliariis (ut vocant) consistat. In Sanctissima igitur majore alme hujus urbis nos(lrz ecclesia, et iribus i/!is sacris #dibus ei coadynalis, lanta clerico- rum multitudo esto, nemi ne eorum, qui nunc $ual, ejiciendo, tamelsi multo major numerus exislal,quam a nobis deſfinitus est; nemine item de cxtero per. ul- lum ordinem, qui hoc tempore es, adjiciends, donec intra hunc numerum mensura consislat, [lo etiam ad. jiciendo, ne quod hactenus indecore fieri con$Suevil, deinceps in us1 habeatur ut reverendissimorum cleri- corum nonnulli in sanctissimis ecel-siis, in quas vel hic, vel per provincias ordinati $unt , manere drdi- gnenlur, ac per palrocinia in 8acrgsanclam majorem ecclesiain ejusque clerum svubeaut, quod omnibus madis in posterum fieri probibemus. Nam $i in $acris monasleris prohibemus, ne quis de uno ad aliud trans eat, multo minus id reverendissimis clericis permit- temus, rati hyju«modi cupilitalem Speciem pre $e ſerre quzstus et nundinationis. C:eterum $i quando et hoc transitionis genus vel beatitudini tuz, vel pro D tempore majestali imperatorix probabitur : ne aliter id fiat, nisi prius res ipsa ad numerum , quem pre- diximus, redigatur, ut ea transitio in deficientis l0- cum liat, neque supernumerarius omnino al:quis it- repat; nulla enjm id machinatione neque ullo modo fieri permitlimus. Alque hc quidem de sacrosan- cla majore ecclesia. In omnibus autem aliis ecclesiis, quibus expensas sacrosancla major ecclesia $uppedi- al, Sancimus, ut qui hoc lempore $unt, consimiliter et ipsi sub e:dem ſorma maneant ; in pasterum vero nemo ordinetur, priusquam ad $statutum cujusque ec- clesix (ut yocant) quod per #dificatores harum 2b initio delerminatum est, presbyterorum simul el dis- conorum, tam marium, quam ſeminarum, et suÞdia- 925 JUSTINIANE NOVELL SELECTA. NOVELLA V. | 926 conorum, neque non lectorum, cantorum, et ostia- A rici circumspiciant, ne reliqui sumptus, qui ex ece- riorom numerus redigatur,neque quisquam interea lemporis adjiciatur. Nam et jpsi nos precavebimus, ne quid ejusmodi ſaciamus. ordinatumve aliquos mit- lamus, neque magistratuum nostrorum aliquis tale quid (aciet, reveritus legem nostram, et beatissimus archiepiscopus et patriarcha hujus regiz urbis pote- Slalem habebit ordinationi contradicere, licet de pa- latio jus$io procedat. Nam et qui precipit, et eui precipitur, uterque sub censura erit ecclesiastica, si quid tale peregerit. Sed neque in aliis ecclesiis, quz alimenta et Sumptus ex sacrosanela majore ecclesia non habent, eonveniens est ut ordinandorum ip ipsis multitudo intromittatur, aut mensura initio in lis Slaluta de c#tero lranscendalur, ne quando qui 8acra jo illis obeunt, ad immensam multitudinem delapsi, interque $e redilus ex piorum hominum collatione quzsitos palientes, nec illos exinde $uz mensurz# $uf- licere videntes, in magnam animi augustiam incidant. Si vero ultra mensuram in Sacrosancila majore ecclesia aul a)iis ecclesiis s{atulam sanctissimus archiepiscopus, qui t possibile, complebit hee que his eon- tinentur, tune monere eum, et dicere quia ni-i h#c observaverit, et a Deo alienus erit, et cadet jam dato honore, et neque civiles leges dolictum inuliom re- liaquent, eo quod a precedentibus nos imperatoribus, et a nob:s ipsis recte dictum est oportere $3Ccras re- gulas pro legibus valere. Elsi etiam $ic permanserit causam amplectens, tune snper his proſessionibus unumqnemque Sacram 8uscipere episcopatas ordina- tionem. Et hane non pecuniis redimere, neque per re rum aliarum dationem $uscipere, 8ed puram percipere, et sine mercede lanquam a Deo datam. Tametsi enim alia omnia babeat ntilia, que prins a nobis dicta snnt, pecuniis aute'n vel rebvs etiam videatur episcopatnm eurize. Neque etiam ex idiota et his qui vocantur B emigse, sciat 8e et ab ipso episcopatu cagurum, et Jaici existens, et ita mox ad episcopatum ascendens, quasi imaginariam $uscipiat «vrdinationem, vt qui modo quidem idiota sit, mox autem clericus, drinde parvo admodum tempore preterito epigcopus appa- reat. Et neque uxori alteri copulatus, 8e4 aut in virginitate degens a principio, aut uxorem habens ex virginitale ad eum venientem, el non viduam, neque $ejunctam a viro, neque concubinam , neque filios aut nepotes habens , neque cognitos legi , neque illi odibiles. Alioquin qui przter hoc aliquid agit, et ipse cadet $acerdotio, et qui eum ordinal, exira episcopatum deget, hanc legem offendens. Sed neque pecuniis ullis emere sacrdotium ei permiitimus. Solum vero eum respicere Domini Dei culturam volumns, et hoc munus retributuram ordinanti, ut et ills epi- scopatum amiltat, et a clero cadat, et utrique causa talem prxstet retributionem, ut et hic quidem non adipiscatur que $perabat, ille autem etiam que ha- bebat amiltat. Nibilominus etiam pecuniis ac rebus datis occasione ordinationis sanctissime as8ignandis ecclesi®, $ive episcopus it accipiens, et propterea a sacerdotio cadat, sive etiam quilibet alius in clero constitutoram : nam e! illi equalem imponimnas pe - nam, ut ordine quem inter sacerdotes habnerit ca- dat, et reddat aurum, ant res que ordinstionis oe- casione datz 8unt, injuriam passe (quantum ad Tp- sum} ecclesiz. Si quis autem extraneorom it, et non in clero con$tituius, qui anrum aut rem aliquam pro- non plurimis humanis cogitationibus distrahi. Sed ne- C pter patrocinium ordinationis accepit, et maxime sl que incruditus exislens sacrorumdoginatum ad episco- patum accedatl, nisi prius aut monaslicam vitam proles- Sus, aut in clero constitulus non minus mensibus sex, uxori lamen non coherens, aut filios , aut nepoles habens. floc enim omnimodo in Deo amabilibus epi- $Copis requirimus, Sicut etiam prius $acris duabus nostris constitutionibus boc sancitum est, per quas dudum coberentes uxoribus non perscrutamur, om- ne preteritum relinquentes, de extero autem nulli permiltentes a positione legis uxorem habenti talem imponi ordinaltionem. Quam legem etiam nunc reno- vamus, ne forte si preter hoc aliquid fial et ipse cadat 8acerdotio, et ordinantem similiter excludi procuret. Igitur ordinandus episcopus, aut ex monachis, aut ex clericis sit. Etiam in hujusmodi vita testimonii boni, vita bonus, et honeslus, et gloria ſruens bona, et hoc ſundamentum pontiſicatus deponens animz# snz. Sed etiam sic eum constitutum et ad episcopatum pree- paratum compelens est venerabiles et undique pro- batas legere regulas ante ordinationem, quas recta et inviolata nosira SUuscCepit fides, et catholica Dei apostolicaque disposuit et tradidit ecclesia. Et eum ſrequenti eas lectione perevrrerit, qui ad ordinatio- nem deducitur, tunc is qui ordinationem impositurus es! inlerroget eum, $i suſliciens sit custodire et agere quz >acr# regule $ancierunt, et siquidem ille de- Claraverit et dixerit precepta sacrarum regularum Don 5$e valere $ervare, nulle modo ei ordinationem administrationem aliquam gerat, hahebit ip-e non tantum a Deo peenam, et succedent ei de cmelo s1up- plicia, verum etiam illud quod datnm est, ablatum ab eo, sanctissimz ecclesiz omnibus reddatur modis in duplum. Insuper etiam, si quam administratisnem ha bet, ca cadat, et perpetuo exsilio condemnetur. Illud quoque $eiat aperte qui pecuniis aut rebus aliis er.erit presulatum, quia $i prius diaconus ant presbyter sit, deinde per suffragium ad sacerdotium veniat, non 80l\um cadet episcopatu, sed nec prior ei relinquetur ordo presbyterii ſorsitan , ant diaconatus. Amittet etenim etiam illud, et omni sacerdotali excludetur ordine, utpote decentia indigne concupiscens. Opor- tet autem in ipso0 ordinationis tempore eym qui hane imponit, illie coram omni fideli populo sanctissime ecclesix hc omnia predicere, ut agno-cens eum omnia que prius 2nobis dicta snnt hahere, ad sacram eum deducat ordinationem, ut etiam ille coram omni- bus her audiens, non golnm habeat Dei timorem. zed etiam cvram omnibus denuntiationem et pro- fessionem erubescat. $i quis antem talis quitdem ess2 putetur, et 2d episropatns ordinationem transe-t, eontradicat autem aliquis, atque dicat conscium $e esse alicujns quod illicite admigerit, non prins me- realur episcopatus ordinationem , quam examinatio querimoniarum fiat, et appareat nndique innoxins. Quod si etiam post hujusmodi controdretionem non passus is qui ordinationem facit legitimam examnina- 933 JUSTINIANI NOVELLE SELECTA. NOVELLA Vi. 934 tionem imponi catsz, currat ad ordinationem ; $ciat A Fios, aut economos movere liced\, of pRitioaibus ad quod ab eo fit pronihilo exse. Sed el is qui contra le- gem ſacit, cadet sacerdotio, et qui sine probatione im- ponit ordinationen, et ipse quidem similiter cadet sede sacerdotali, reus autem erit Deo qui omujum pre- cipue que@rit Suorum 8acerdotum puritalem, Silamen is qui ordy4nationi contradicit, aut examinatione ſacta probetur calumniator, aut in ips0 principio, neque in examina:ione persislere conlidat, segreget islum in perpeluum a Sacra communione is qui ordinatio- nem ſacere vull, ut non ipsa ſalsitas impuuila sit. Sicul enim bonam gloriam in eo, qui ordinandus esl quze- rimus, ita etiam calumniam in eo qui frusta accusa- vit, punimus. Si vero nemo accusaverit omnine, aut in Lolo denuntians examinationem non faciat, aut imperium directis impetrare desiderata. Ptopterea Sancimus, $i quando propler ecclesiasticam OCCa- $10nem inciderit necessitas, hanc aul per eos qui res agunt $acrarum ecclesiarum, quos aporrisiarios vocant, aut per aliquos clericos buc destinatos, aut economos £uos notam imperio ſacere, aut nostris administratoribus, ut impetrent quod compelens est, neque hoc Deo amabilibus episcopls erroris et absen- liz, et sanclissimis ecclesiis |l$io0nis occagionem fieri, tam in proviucia ecclesiasticis rebus per absen- liam eorum neglectis, quam etiam hic expensis mul- lis ab ipsis ſactis, praeierea perrgre habitatione non babili cons1ituta, et undique causa nullum juva- men, magis autem lz$ionem $anclissimis ceclesiis ſacia examinatione demongtrare (sicut prediximus) B inſerente. Nou autem aliter aliqueia Deo amabilium non Valuerit accu>alionem veram, tanc oportet evi qui per tot vias inculpabilis apparuerit, accedere ad ſuturam ordivationem. Qui enim ita ordinatur, ex hoc mulla et meliora cognoscit precepta, neque qui laliter animo, verbo, corporis exercitatione et Sapien- tia eruditus est, incurret in viltam animadversione dignam. Et illud etiam definimus, ut nemo Deo ama- bilium episcoporum ſoris a 8ua ecclesia, plusquam per tolum annum, abesse audeal, nisi hoc per impe- rialem fiat jussionem ; tunc enim solum erit inculpa- bile. EL ut sacratissimi patriarche uniuscujusque diceceseos compellant Deo amabiles episcopos Suis inhzrere sanclissimis ecclesiis, et non longo itinere Separari, neque in peregrinis demorari velle, neque Sanclissimas eeclesias negligere, neque annum ex- ceilere, quem et ipsum propter misericerdiam con- Stituimns. Si vero ullra annum erraveril, et dere- liquerit, neque ad proprium episcopalum remeave- rit, neque imperialis aliqua eum (sicut prediximus) detineat jus>iv, tunc siquidem sit metropolitanus, contra ecclesiasticam dispositionem absentem re- gionis illius patriarcha revocet quidem eum legilimis proclamationibus, servans ubique Sacrarum regula- rum observationem. Si vero maneat per omnia in- obediens, expellatur a 82cro episcoporum choro, et alium introducal hujusmodi et reverentia, etl ve- recundia, et honeslale dignum. Si vero non metro- politanus, sed aliorum episcoporum aliquis Sit, qui erraverit, hac omnia a melropolitano fiant. Nemo episcoporum pra'sumere, dirigere $e ad hanc felicis- siman civitatem, priusquam $iquidem episcopus $it, litteras acceperit proprii metropolitani ad imperium, quz 8ecundum divinas regulas commendatlicie v0 cantur, lestimonium perhibentes necessilatis ejus pre- sentize. Si vero metropolitanus $it , qui proficisci yult, litteras $umat ejusdem diceceseos patriarch ejus presentiam necessariam es8e dicentes, et 8ic opor- tere imperatorem jubere hune przsentarl, et non te- mere ac $ine conscientia metfopolitinorum aut patriar- charum proſiciseantur, propterea quod hve divinis interdictum est regulis. Unde hue advenientes not) presumant per $emetipsos $6 prius pronuntiare ad imperium, sed primitus aut ad Deo amabilem patriar- C cham proficiscantur, aut ad univscujusque dicece- $eos, 6x qua $unt, apocrisiarios, &t cum ipsis con- ſerant causas, propter quas venerunt, et cum eis in- grediantur ad imperium, et deinceps imperiali per- fruantur aspectu. Mox quam Imperanti astiterint, liceat quidem petentibus episcopi* aut per evs yl vocantur referendaril sanctissime majoris ecrlitsi®, aut per religiosvs apocrisiarios cujusque dicceseos sanctissimorum patriarcharum 8uggerere se imperio, et promereri responsum celeriter, ita ut si aut justa ab imperio petierint, bac accipiant, aut si non Jasta quzrunt , velociter reverlantur unde profecti sunt. Hec autem de Deo amabilibus episcopis secundurti divinas conslituentes regulas, et religiosos cleriros cum multa fieri inquisitione secundum divinas regu- enim eorum talem $uscipiat pretexium, i dixeriat D las, et boni testimonii viros ordinari sancimus, INtg- propierea Se proprias dereliaquere ecclesias, quod litium causas, aut aliarum rerum propriarum, aut ad 8$acras ecclesias re$picientium circumtustrant, et hic conslituti herent, aut in aliis oberrant locis. Hoc enim n0n habet decentem rationem, ut cum multitudine ſamulicii quod necesse est episcopum habere profi- ciscantur, et peregre sumptus faciant, cum neque ul- lum $anclissimis ecclesiis lucrum inde et juvamen acceda!, neque (secundum quod decet sacerdotem) proprium babere possint habitum, et ut maximz quze- dam <&int lites ſorte $anctissimis ecelesiis, propter quas tales pretextus afferunt, rectius eas per illos qui Sub ips0 sunt religiosos clericos, aut aporrisia- ras omnino Scientes, et erudilos conslitutos Mtteras enim igorantes omuino nolumus, neque uhum ordi- nem $uscipere clericorum, videlicet presbyterorunm et diaconorum, tam sacras orationes dicentium quam ecelesiarum et canonum legentium libros), et ordina- tionem s$ine quere's , et inculpabilem, et sine aliqud contradictione, et sine datione pecuniarum aut re- rum suscipientes. Neque autem eos volumus omnind, qui officiales aut curiales constituti $unt, $u$cipers ordinationem, nisi secundum leges, quas guper his Superius posuimus pridem , quas et hic nune conſir- mamus. Et episcopi auctoritate ordinatos 8acra prt- cepla in conspectu tolius populi suscipere propiet 935 easdem causas, propter quas hoc ipsum agi etiam A supra in Deo amabilibus episcopis sancivimus. Sed neque eum qui secundas habet aut hahuit nuptias ordinari in diaconum aut presbyterum, neque $i mulieri conjungatlur sejunctz et proprium virum de- relinquenti, neque $i concubinam habeat, sed saltem ejusmodi uxorem que cum castitale et ex virginitate Sit. Nihil enim sic in sacris ordinationibus diligimus, quam cum caslitale viventes, aut cum uxoribus non cohabitontes, aut unius uxoris virum, qui sive ſuerit, 8ive adhuc sit, et ipse castitatem eligat, secundum divinas regulas primum principium et maniſestum ſundamentum residuz virtutis constitutam. Si antem et aliquis presbyler, aut diaconus, ant snbdiaconus postea ducat nxorem aut concubinam, aut palam, aut occulte, sacro statim cadat ordine, et deinceps idiola sit. Quod si et lector secundam ducat uxorem cerlis de causis et ex irrecusabili quadam necessitate, ne- que omnino ad altiorem accedat gradum, neque per- ſruainr gradu majore in sacerdotio, $8ed maneat in eodem gradu perpetuo. Sed non et ad tertias veniat nuplias, Satis est enim $i ad nuptias veniat. Si vero al:quid tale egerit, et ad secundas veniens nuptias, ad majorem gradum venire ſestinaverit, exinde idio- ta crit, et laicus, omnino sacro ministerio cadens. Pudice enim nos per omnia decet vivere. Si enim tales constitati hi qui in clero adducuntur ordinentur, ſacilis eis ad episcopatum a$Scensus Crit, et ex multis bonis viris facilius invenientur qui digm adducantur ad primum gradum 'sacerdotii, Quanta igitur super venerabiles clericos a nobis dicia sunt, hc etiam Super Deo amabilibus diaconissis inlelligi yolumns, ut neque ips# citra observationem flant. Sed primum quidem eis zetatem, neque novellam esse, neque cre- scentem, ne hac occa-ione delinquendum prosiliant, sed 8uper mediam constitutas xtatem, et circa quin- quaginta annos Secundum divinas regulas agentes. Sicque sacram promereri ordinationem aut virgines conslilutas, aut quz unius viri ſuerant uxores. Non enim permittimus neque sccundas contrakentibus nvptias, neque vitam non habentibus (ut diximus) irreprehensibilem, omnique suspicione liberam ad $acrum venire mysleriun, et adorandis ministrare baptismatibus, et aliis adesse 8e-retis que in vyene- rabilibus ministeriis per eas rite aguntur. Si vero quedam necessilas fiat, et minorem ab hac tate quam diximus ordinari diaconissam contigerit, liceat eam in aliquo venerabilinm ascelerioram destinari, in quo hahitare possit nequaquam admista viris, ne- que 8v0 habitans arbitrio, sed viiz separalze et mo- desti:ze a convenienti multitudine bonum testimonium habens. Volumus autem et ipsas quz ad ordinatio- nem perducuntur diaconissas, sive ex viduitate, SiVe ex virginitate, non cum aliquo cohzrere, aut cogna- torum , aut eorum quos appellant dilectos (talibus enim nominibus utentes, maligna Suspicione Suam replent vitam), sed aut s0lz habitent, aut cum parenu- libus solis, et filiis, aut vere ſratribus, aut cum his de quibus $i quis $uspicari aliquid preSumpserit ma- liguum, ipse insipiens simul el impius ſorsan pulabitur. SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. Et si dieatur tale aliquid de aliqua earum quz in diaconissarum ordinationem ingredi vult, quod ali- cur adbzserit sub imagine quidem bonz appellatio- nis, cum maligna vero snspicione, non oportet hu- jusmodi mulierem perduci omnino ad ordinationem diaconie. Nam et $i ordinetur, et tale aliquid ezerit, el coh#serit alicui cum prxdicto nomine, autschematle, calat quidem ipsa a diaconia , et tam jipsa quam ille $ubjecti erunt huic legi, et reliquis quz corruptores puniunt, Oporict enim omnes que ordinantur vene- rabiles diaconissas tempore ordinationis etiam mo- neri, et coram reliquis quz dudum $unt venerabiles diaconissz Sacrorum audire mandatorum przcepta, ut et ipsx Dei timorem habeant et adhzrentem $a- cris mandatis (iduciam, timeant autem et confundi, et sacro cadere ordine : Scituris quod $i praesum- pserint, aut erubescentes ordinationem, aunt derelin- quentes $acrum ministerium, ad nuptias venire, aut aliam omnino vitam elegerinl, ipsx quidem obliga= [2 efficiuntur morti, et Subslantia earum applicabj- ur sanclissimis ecelesiis, aut monasteriis in qui- bus sunt. Qui vero eas aut in uxores accipere, aut corrumpere presumpserint, vbuoxii quidem et ipsi gladio erunt, $ubstantia autem eorum applicabitur lisco. Si enim in antiquis legibus virginibus illis que in corum errorem Yocabantur mortis incumbebat periculum , corruplis quomodo non magis n0s in his quz a Deo glorilicantur idem definimus, pudicitiam, qua: quam maxime mulieres exornat, conServari vo- lentes, cum conveniat venerabilibus diaconissis, ut et quod naturam decet custodiant, et quod debetur Sacerdotiv conservent. Secundum hoc autem et semel ſactos diaconos aut presbyteros nullo modo derelin- quere sacerdotium. Quod non solum in presbytero et diacono sancimus, sed etiam $i subdiaconus, aut forte lector fiat aliquis, neque hunec relinquere pristi- num schema, et ad alteram migrare vitam : quia $i lale aliquid egerit, secundum quod a nobis jam $an- citum est, aut in curiam cum $ubslantia, aut sub in- opia degens ad officialem deponetur ſortunam. Sed neque eſfusas competit fieri de c:zlero reverendissi- morum clericorum ordinationes. Quod enim hactenus gestum est, licet corrigi oporteret, attamen propter tempus Sinimus. De c#lero autem non propter hoc fieri, nequc ad damnum sanctissimarum ecclesjiarum vnire sancimus. Quzecunqne igitur oportebat de tali modo in $anclissima majore ecclesia- hujus nosire regie Civitalis, et $ub ea constitutis Sanclissimis ec- clesiis, et aliis, quz hic sunt, fieri, hac speciali lege complexi $umus.: In omnibus autem quz foris sunt locis- S$ancimus, $i quis cum constituit ab initio 2di- ſicare ecclesiam, definivit ordinandorum mensuram, tanquam Secundum eam expensas conslituens, non prius ordinari quemquam in eadem ecclesia, nisi ad numerum a Principio definitum ejus mensura re- digatur, Si vero hoc non ſecerit, ipsa vero civitalis ecclesia minislrat emolumenta , et $ibi et aliis ecc'e- Siis, LUnC non promplum Sit augere illi clericos, ne- que propler aliquas forte compassiones aut beneft- cia ex hoc eam $sumplibus pixgravare. Non suinl 37 JUSTINIANI NOVELLE SELECTE. NOVELLA VII. enim hec pia, neque sacerdotibus digna, sed ex his A hoc adjectum est. Et tua quoque celsitudo hee que Dominus Deus dederit, quiz possibilia sunt, ad- ministrare, aut antiquam conservare consueludiuem nihil penitus innovantem. Unde competit Deo ama- biles patriarchas et metropolitanos hujus babere pro- videntiam, et eos quidem qui hactenus Sunt sinere in schemate in quo sunt clericos. Metiri vero unjus- cujusque ecclesiz facultales, et ita ips08 quoque $an- clissimos palriarchas $ub se constitutas ecclesias or- dinare, et metropolitanos hoc ipsum a sanctissimis patriarchis commonitos ſacere, illos autem alios om- nes $ub se posilos episcopos ad mensuram hanc dedu- cere, et sludere non ultra expensas facere clericorum ordinationes. Scimus enim quot sanctissime eccle $i: propter hanc ordinationem et alias expensarum eſſusiones inopes ſactz 8unt. Et quia aliquas earum vix quidem, tamen liberavi- mus, quzedam vero adhuc oneratz jacent er. tali ele- vari angustia non valentes, ideoque hoc provideant Sanctis$imi palriarche, et metropolitani, et reliqui Deo amabiles episcopi, ut et nos quz ab eis aguntur discentes, approbemus eos qui nostram legem in literis posilam apud semelips0s ostenderunt operibus adimpleri. Quz igitur a nobis sancita sunt, et sacrum or(dinem slatumque cusLtodiunt secundum sacrarum re- gularum observalionem et tenorem, de cetero conser - YEnt perpetlue integra et sanctis$imi patriarche unius- cvjusque diceceseos, el Deo amabiles metropolitani, et reliqui reverendissimi episcopi, atque clerici, ubique Dei culturam et 8acram disCiplinam custodientes in- SCiens una cum $semper $uscepturis sedem tuam hee servare ſestinet. Et si denuntiatun aliquid ſuerit, tale delictum prohibeat, et maxime quzcunque inordina- tionibus curialium vel officialium interdicta $unt. Nuntiet autem etiam nobis, ut decens $uper eis imponatur correctio, utatur quoque praceptis ad clarissimos provinciarum judices, ut et ipsi, que fiunt inspicienles non permiltant aliquid extra hoc, quod a nobis conslitutum est, fieri : imminebit enim eis et pena quinque librarum auri, siquidem et ipsi prevaricari videntes non denunliaverint, aut $edi tuz, aut imperio, ut undique decens ornatus ordinationis gradui conservelur. Scripta cum adje- clione dominica. % NOVELLA VII. . De non alienandis aut permutandis rebus ecclesiasticis immobilibus, aut in 8pecialem hypothecam dandis crediloribus, sed ut suſficiant generales hypothece. Imperaior Justinianus Augustus Epiphanio archi- episcopo, et patriarcha Consiantinopolitano. Unain intentionem hanc semper proponimus, 0mne quidquid prius imperſectum aut conſusum videbatur, hoe et expurgare, et perſectum ex imperſecto decla- rare, quod etiam in omni legislatione ſacientes, cre- dimus oportere et in alienationibus, que ſfiunt super Sacris rebus una complecti lege, quiz priores omnes el renovel, et emendet, et quod deest adjiciat, et quod superfluum est, abscindat. A Leone gsiquidem violatam, pena; imminente i>ta prevaricanti, quo C bone memoriz, qui post GConstantinum piz memo- penitus alieuus $it a Deo, et imposito sibi sacerdotii ordine. Nam velut indignus hoc excluditur. Licentiam vero universis damus, cujuscunque $unt officii, vel con- versationis, respicientibus aliquid horuim praevaricari, nuntiare nobis et ad imperium, quod semper est, ut nos, qui hoc secundum $2crarum regularum expla- nationem apostolicanque traditionem conslituimus, decentem etiam indignationem prevaricatoribus in- ſeramus, videlicet his etiam quz $sancila Snnt a n6- bis de hereditatibus Deo amabilium episcoporum cus(odiendis. Sanclissimi sane patriarche uniuscu- jusque dio:ceseos hc proponant in ecclesiis sub $e constilutis, et maniſesla ſaciant Deo amabilibus me- tropolitanis, quz a nobis constitula sunt. Hi quoque riz Christiana lide inter cxteros imperatores princi- patum auxit, et conslituit sacrarum ecclesiarum honorem et disciplinam scripta, lex est de alienatio- nibus ecclesiaslicis conclusa in sola hujus ſelicigsime civitatis Sanclissim2 majore ecclesia. Et laudamus plurima hujus |-gis cum omni vehementia et Dei cul tura posita. Sed eo quod non generaliter posita sit, in omvibus, indigere etiam eam quadam correctione credimus. Ab Anastasio quoque piz memorize scripla quzedam de talibus lex est, neque similis priori, et omnino minus habens, effusa namque et per loca | foris posita, nihilominus mansit imperſecta, eo quod ad solum $sacerdotium et dicecesin respiciat, consti- tutam Sub beatissimo palriarcha hujus regiz et ſeli- rursus etiam ipsi proponant in metropolitana san- D cissim# Civilalis, alias autem oinnes non perscrutatla clissima ecclesia, et constitulis Sub se episcopis h:cvc maniſesta ſaciant. Hlorum vero singuli in propria ecclesia hzc proponant, ut nullus in nostra republi- ca ignoret, quz a nobis ad honorem et magnificen- liam magni Dei et Sal vatoris nostriJesu Christi dispo- Sila Sunt, Insuper Sequens h#c tua Sanelitas omnibus, qui $ub ea sunt, sanclissimis metropolitanis hc ſaciat maniſesla universo lempore Lenenda. Scriptum exemplar Epiphanio sanclissimo archiepiscopo ma- gnz hujus et alia urbis. Scripium exemplar sanclis- simo archiepiscopo Hierosolymorum. Scriptum ex- emplar Joanni viro gloriosis>imo preſecto sacrorum pretorivrum scecundo exconsule et patritio, Cui eliam PaTrRoOL. LXXII. sedes, cum ulique dignam correctione es$e Cam ar- bitratur, propler quam oceasionem- alia quidem cor- rigebat, alia vero incomposita relinquebat. Quam- obrem eam quoque vacare de ezxtero sancimus, utpote imperſectam, et loco circumclusam, et non genera- lem inter leges exislentem, neque aliquid studiosum inirodueentem. Hzxc ergo nos omnia emendantes, unam existima- mus legislationem omnibus sanclissimarum ecclesia- rum, xenodochiorum, nos0comiorum , monasterio- rum, hrephotrophiorum, gerontocomiorum, et lotius Sacrali coilegii rebus imponendain, et banc legem Leonis piz Memorie ccnsitutioni adjiciendam 980 ; 30 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. my prius quidem breviter legis|ationem exponentes, sic- A nit, et multam imponit, et usque ad res gancticsime que omne quod reliquum est intexentes. Volt autem illa neque Deo amabilem archiepisco- pum *t patriarcham hujus ſelicisgsime civitatis, Seu Sancti-sime majoris. ecclesiz , neque economum vendere, aut donare, aut aliter alienare rem immo- bilem, domam ſorsan, aut agrum, aut cvlonum, aut mancipia rustica, aut civiles annonas (nam et hae inter immobilia numeranda sunt que competnnt Constantinopolitane 8anctissime majori ecelesiz), sed neque pro vila compensatione, aut qualibet alia circumventione tale aliquid agi. Et interminatur emptori quidem rei restilutionem, ut reddat pro tempore economo rerum sanctissime ecclesiz rem, quam ipse perceperit, cum omni medii temporis majoris ecclesie stat solJummodo , et quanquam omnem perimit cireumventionem, quam prediximus, non tamen retinere calliditatem postea insurgentium valuit. Quidam enim dudum hoe quod vocatur colo- narium jus (est autem- colonarium jus veluti s do- mum valentem cenium s80lidos, et preslantem pen- sionem 80lidos decem accipiat quis ab ecclesia, et det pro ex $0lidos centum, 8en amplius, aut etiam mi- nus, et quasi jam de proprio aggravet se dare $in- gulis annis quasi pensionis nomine 80lidos tres; istle autem appellatur parcecus. Sed ipsam domum $ub tam parya pensione in perpetuum et ipse et heredes ejus possidebant) adinvenientes neque nostris legibus, neque cenjusquam omninm notum, ejrenmventionem fructy, et aliis lucris, casu imminente pretiorum ei B non parvam meditali sunt contra legem, perpetuas qui tale aliquid accipere aut comparare presumpserit, cum etiam hoc quidem, quod contra leges actum est, ita ponat, ac $i neque a prineipio geslum sit. CEconomum vero hec prevaricantem dare quidem de 8v0 sanctissime ecclesiz jubet omne, quidquid ex Ea causa lucratus est, aut sanctissime ecclesize damni intulit. Super hoc autem etiam excludit ofticio economum, el dat actionem $anctissimz ecclesix, non solum contfa Deo amabiles cconomos, sed etiam contra guccessores eorum, sive ipsi hec alienaverint, sive pro lempore Deo amabilem episco- pum, aut alium quempiam clericorum videntes alie- nantem degeneri et illiberali taciturnitate passi sun!, e multo poljus, si cum viderent, consentientes tale pen excogitantes alienationes. Quod nos de cxiero agi prohibemus, et pro eo ipso conseripsimus legem, Dudum autem et ad emphyteusin respexerunt, et imminuerunt plurimam quantiitatem veri reditus i{- lis qui emphyteusin accipiunt, prestantes hi qui rebus quidem $anctissime majoris ecclesie® pres: debant. ldeoque nos in quadam constitutionum nostrarum definimus quidem usque ad personas tres emphyteu- sin fieri, accipientis, et daorum aliorum $ucceg$0- rum : hoc etiam super rebus sanctissime majoris ec- clesiz fjeri permilientes, non avtem vulira gextam pariem propter fortuitos casus emphyteusin acci- pientes relevari sancientes. Quia vero didicimus sic efſuse et impie ab aliquibus fieri documenta, ut ne- zliquid permiserunt, et non prohibuerunt. Ad hzcau- C que sexta relinquatur sanctissime ecclesiz pars, re- tert) etiam tabellionem, qui talia conſecit instrumenta, perpetuo tradit exsilio, nullam ei clementiam neque per reversionem pariicipans. Ips0s quoque maximnmos judices, qui ad hc accedunt, et talibus ministrant causis, aut confici apud semetips0s monuments pro confirmatione talium dunationum aut aliorum actuum patiuntur, cingulo, et dignitate, et substantia jnler- minatur excludere. Hrc igitur increpans vehementer, permittit rei ecclesiasticz usum, aut qui vocatur usus- fructus, $ub certo quodam tempore, aut etiam usque 3d vitam percipientis dare sanctissimam majo- rem ecelesiam, sub hac tamen deſinitione, ut is qui hane accepit munificentiam, ejusdem quantitatis rem recompenset sanctissime majori ecclesiz jure liquis omnibus emphyteusin accipientibus donatis ! porre aulem Anastasius pie memorie gesta monu- meniorum constituens fieri super alienationibus, sic ut etiam hujus rei tempus adjiceretur, et emphyteu- sin Statuens, Sine geslis quidem usque ad solam vi- lam accipientis emphyteusin, com geslis autem in perpeluum eam exitendens, neque perſectam ſecit, neque viilem legem, et undique jmperſectam, usque ad s0lam diecevin patriarchice sedis hujus felicissi- me eivitaltis (sievt prediximus) legislationem s1la- tuens. Nos igitur (jam enim ad legem veniendum est) $2ncimus, neque Sanclissimam hujus ſelicissime ci- vitatis majorem ecclesiam, neque $ub ea constitutas proprietatis, ex qua possit eumdem reditum sanciis- D ecclesias, quarum ipsa erogationem suscepit (sieut 8ima ecclesia habere, quantum jlle ex usu accepit, post percipientis utique mortem, aut definitum tem- pus, usu videlicet et usufructu datz ecclesiasticz rei ad 8anctissimam majorem ecclesiam redeunte, et item uu donatz rel cum proprietate sanctissime ec- clesiz vindicando ; talem namque contractum sine periculo esse ponit lex. Si vero minoris ſuerit quam quod datur a sanclissima ecclesia itlud quod compen- satur ei cujus mox quidem percipiet proprietatem, sperat autem el usum accipere, infirmum contractum et pro non facto ponit, daique licentiam vindicatio- nis, utpole circumventione contra jus Sanctissime ecclevie facts. Lex ilaque talia s8ub brevitate decer- eam Anastasius piz memorize interpretatus est), ne- que alias omnes eccl-sias in hae ſelicissima exislentes civitate, aut circa ejus confinia, neque $ub palriar- chica sSede hujus ſelicissime Ccivitatis constitulas , quarum metropolitanos ipse ordina!, neque- alien ullum ubicunque, $Sive patriarcham, $ive episcopt 'it (dicimus antern et eos qui in Orjente, et qui in My ri- co, insuper et in Mgypto, et Lycaonia, atque in Lycia, et eos qui in Alricana provincia, alque, ut strictim dicamus, per omnes nostre ditionis terras, neenon, qui in Occidente sunt, Deo amabiles episco- pos ab ipsa seniore Roma usque ad Oceanum consi- Steutiumn sanctissimarum orthbodoxarum ecclesiarum) 941 JUSTINIANI NOVELLE SELECTE. NOYELLA VII. 942 neque aliquem xenodochum, aut plochotrophum, aut A res a communibus ae publicis, qnandoquidem emnium noS0comum, aut orphanotrophum, aut brephoiro- phum, aut gerontocomum, aut monasleriorum (viro- rum vel mulierum) abbatem seu abbatiszxam, aut quemlibet omnino priesidentem venerabilibus colle- giis, liceatiaia babere alienare rem immobilem, aut in domibus, aut in agris, aut in hortis, aut omnino in bujusmodi consistentem, neque rusticum manci- pium, neque Civilem annonam, nec per 8pecialis pig- noris Occasionem tradere crediloribus. Alienationis aulem nomen generalius jdeo pogui- mus, ut prohibeamus et yenditionem et donationem of compulationem, et in perpetuum extensam em- phyleusin, que non procul ab alienatione consistit, ed omnes ubique sacerdotes ab hujusmedi aliens- rerum $anctissimis ecclesiis abundantia et stalns ex imperialibus muvificentiis perpetuo prebeatur. Altern- tris itaque compensantes, qnz decent, non ab ali- quibus jure culpabuntar. Aliam vero omnem, 8ive ad ipsum imperium, sive ad aliam quamcunque pers0- nam faciam, ive venditionem sive emphyteusin per- petuam omnino perimimus. Sed neque donationem, 8ive permutationem, 8ive dationem cujnsdam pigno- ris in re immobili ſactam oceagione mutuoram fieri Sinimus. Et hc valere volumus in omni ecclesia, omnique monas(erio, et negocomio, et xenodochio, el brephotrophio ct asceterio, et gerontocomio, et omni absolute collegio, quod actio pia conniitoit, nullo penitus horum aceipere aliquid ab eis valente. tivne probibemus, subden1os penis, quibus Leonis B Unde neque constitutione Anastasii dive memorie piz2 memorize usa es! constitutio : illam namque per orania valere et ratam esse sancimus. Preterea an- lem proposuimus et protvilimus, et conseripsimus hanc legem non paterna voce, 8ed bac communi et Greca, ui omnibus sit nola propter ſacilem interpre- lalionem, Quod itaque jam preleriit, relinquimus. Nam do- cumenta tam longo ab hine tempore ſacta denuo conmovere, mullz erit lergiversationis. Quapropter, quz usque huc hactenus exslant, proprium babeant vigorem, de cz#tero aulem omnem alienationem in- lerdicimus, prediclas eis penas imponenies. Ut autem lex ad humanz naturz varielalem per- maneat, el ad id quod semper venit accommodata, ulierius opus erit, neque $ecundum illam facienda decreta memoratz observationis. Ipsa enim rei prin- cipia perimenies, et prohibentes quod fit, nequaquam perscrutatione deinceps indigebimus. Emplyteusin autem, give in 8anctissima majore ecclesia, sive in omnibus reliquis adorandis domibus, fieri sinimus, et in persona accipientis, et in duobus ejusdem persone heredibus deinceps, filiis duniaxat s0lis masculis aut ſeminis, aut nepotibus utriusque 8exUus, aut uxore, aut viro, si hoc videlicet de uxore aut viro, expressim nominetur ; alioquin non trans- ire ad aliquem alterum heredem, sed usque ad $0- lam vitam percipientium slandum, nisi filios aut ne- poles habuerint. Aliter autem penitus emphyteusin per omnia immota permaneat (quid enim esse po- C agi ecclesiastice cujusdam, aut ptochice rei immo- les slabile inter bhomines et immobile, ut aullam paliatur mulationem, cum omni» noster slatus sub perpeluo molu consistat ? ) neces8arium existimavi- mus, quasdam excepliones dare legi, cum mullis vi- giliis et sublilitale adiuventas, ut eas habens in auxi- lio lex, nequaquals movealur. Sinimus ergo imperio, $i qua communis commodi- las esl, el causa ad utilitatem reipublicz respiciens, el lalem exigens possesSionem alicujus immobilis rei, qualew proposuimus, hanc ei a $anclissimis, ec- clesiis, el reliquis venerabilibus domibus et collegiis, percipere licere, undique $sacris domibus indemnitate Servala, recompensanda re eis ab eo qui percepit, =qua aut etiam majore, quam data est. Quid enim causetur imperator, ne meliora det, cui plurima de- D dit habere Deus, et multorum dominum esse, et ut lacile dare potesl, et maxime in sanctissimis ecclesiis, in quibus ownis donatarum eis rerum immensilas oplima mensura est ? Uude si quid tale fiat, et prag- Walica processerit forma, praecipiens imperio dare aliquid talium rerum, et recompensaverit mox rem welivrem, el uberiorem, et uliliorem, sit ea permu- latio firma, et hi qui president domibus, quarum est quod alienatur, et qui talibus administrant litteris, vine querela undique $int, nullam metuentes pena- rum, quz a Leone pix memorize interminantur, et a nobis firmatze $unt. Uiique cum nec multum diffe- rant ab alterutro sacerdotivm et imperium, et Sacre bilis, aut mancipii rustici, aut civilis annone, nullo modo permittimus, neque quod fit, sliquod penitus robur habere sinimus. Quia vero Leonis quidem pizz memorize, consti- tutio $ub nulla penitus deminutione dari rem eccle- Sias!icam SAncivit, nos autem in alia constitutione a nobis scripta, sextam solum excipi saper emphyteus| sancivimus, hujusmodi quemdam deminutionis rei ordinem damus, ut quzeralur cum omni veritate et sublilitate pensio eorum que dantur, an tanla sit quanta ab initio ſuerit, quando ad sanctissimam venit ecclesiam, 2t detur emphyteusis lalibus personis, qua- les dudum diximus. Tunc enim sextam partem cum $crupulo>itate imputandam concedimus. Si vero minui contigerit per quamdam calamitalem pensionem, aut in totum tune constanlem pensionem accipiat, qui emphyteusin $ubire vult, aut penitus abstineat, cum liceat elocare potius quam tales deminutiones in em- phyteusi celebrare. Si vero alicujus ecclesiastici $ub- urbani przedii emphyteusis detur , qualia plurima , maxime in hae novimus felicissima consistere civi- tate, mullo quidem digna pretio, parvas vero red- dentia pensiones, aut nihil pensionum omnino non ex reditibus metiri emphyteusin, sed 2$timare $ub- urbanum subliliter, et reputari ex pretio redacto reditus pos8ibiles in viginti annis computari, et in reditibus secundum hoc compntatis agi emphyteusin, nou perpetuo, ed in eum qui percipit, et duas ex eo 943 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 914 successiones, et viro et uxori (scut prediximus) fa- A ſactum est tale, nullam necessitatem esse reveren- ciendam. Scire autem emphyteutas convenit, quia $i in bien- nio continuo non exs0lverint emphyteuticum cano- nem (hoc enim tempus pro triennio aliorum homi- num suſficere ad casum ecclesiasticarum aut ptochi- carum emphyteuseon pro non soluto canone poni- mus), ſient omnino extranei emphyteumatos , et vo- lemibus prepositis sanctarum domuum licebit predia aut domus vindicare, nullam metuentibus melioratio- num repetitionem. Sed siquidem deterius fecerit predium, aut suburbanum, aut domum, qui emphy- leusin percepit, cogi eum de $v0 diligentiam ac re- $tilutionem prisci status facere, obligatumque ad hoc esse el ipsum, et hzredes ejus, et Successores, dissimis ceconomis, duobus heredibus cessantibus, cxteris tradere. Si quis autem voluerit accipere Secundum ratio- nem usus, aut'qui vocatur ususfructus, rem eccle- Siaslicam aut Sanctissime majoris ecclesi#, aut al- lerius cujuslibet, quz in omni nostra ditione sunt posil:e, aut ptochiorum, omnino percipiat hoc, et secundum praedictam obscrvyationem, et secundum ſormam conslitutionis Leonis piz memoriz, ut isle locuples exislens, et subsiantiex immobilis dominus aliam mox rem $ecundum proprietatis jus compen- sel Sanclissime ecclesix, aut venerabili domui, ex qua hoc percepit, lantos et tales inſerentes reditus, quantos aut quales habet id, quod datur, ut ita post ejusque res, insuper et debitos omnes reditus sine B ejus obitum ecclesiastica aut ptochica res reverlatur dilatione exigi. Quod autem dictum est a nobis, ut nullius immo- bilis rei ecclesiasticz aut plochicz alienatio sit per- missa, ad nullam nostre reipublice personam $san- cimus valere, non solum $uper conslantibus domibus, et suburbanis, et hortis, et agris, $ed etiam Super ruinis (sive ex igne, sive ex terrxmolu , Sive ex qua- libet causa ruina sit) et in his que omnino destructa Sunt, ct in pavimento jacent, sive etiam in puris rumis nullum edificium habentibus, neque malcriam jaceniem. Non enim in illis alienationem lieri per- miltimus, nisi in sola emphyteusi Lemporali, Secun- dum quod dudum a nobis dictum est, et in tribus personis talibus, quales prediximus. Et ut neque vulla circumscriptio in rem ecclesiasti- cam in talibus fiat, duobus per tempora primatibus mechanicis, aut architectis, sive in hac regia el maxima Civitate una cum Deo amabilibus ceconomis, et quinque reverendissimis presbyleris, et duobus diaconis, prasente quoque Deo amabili episcopo, Sive etiam in provincia duobus insiguibus mecha- nicis aut architectis, aut etiam uno ($i unam solum civilas habeat) inlervenientibus in illis locis, $acro- Sanclis Evangeliis propositis, deſiniatur ab architectis, quantum competat pro hoc $0!vi sanclissime eccle- Size $ecundum modum emphyleuseos, et sub his em- phyteutica conscriptio in eo celebretur secundum {li - guram prius dictam : ille vero et zdificet, et ulatur materiebus (si malerias habeal) et transmillat em- phyteusin usque ad duas SuCcessiones (Sicut dictum es) et Sic reverlatur post trium personarum mortem ad $anctissimam aut venerabilem do- mum, ex qua facla est emphyteusis, et valeat etiam talis contractus, ulpolte praesenti non repugnans legi. Neque illud quod hactenvs contra tales contractus agebatur, valere permittendum est de adjectione, ul si duorum heredum compleatur lempus, |.centia Sit eis, qui post illum sunt, in empliyteusin dare id, de quo agilur, et semper eos przepont aliis. Hoc enim nihil aliud est quam per revolutionem et machina- tiones perpeluas eis empuyleuses,, magis autem pri- yaliones ecclesiaslicarum agi rerum. Sed et $i quid ecclesiam C D ad venerabilem domum cum usu, qui datus es, non transcendente tempus vitz percipientis, accipiat au- tem $imiliter et rei in compensationem date usum, quatenus post percipientis obitum aut tempus, in quo donatio usus convenit, non transcendens vide- licet percipientis vitam, utrumque ex toto et secun- dum proprietatem et secundum usum apud sanclis- Simam ecclesiam remansurum Sit. Quia vero Leonis piz memorize. constitutio penas pene solummodo in venditiones decrevit, nos autem interdiximus non venditiones solum, $ed eltjam dona- tiones, et permulationes, et perpetuas emphyteuses, et pignorum dationes in rebus immobilibus, vide- mus autem quosdam sic amatores periculi constitulos, ut presumant ad ea quz interdicla $unt accedere, el circumventionem ſacere legibus ex voluntate et przsumptione quam habent, et que omnibus modis interdicta sunt, et que ſorsitan deducunt homines ad mortem, qui id agunt,. propterea necessarium existmavyimus in un0quoque contractu etiam certam Slaluere penam. His scilicet penis, que positzz sunl adversus aconomos ex Cconslitutione predicta piz memoriz Leonis, similiter et nunc imminentibus @conomo, aut xenodocho, aut noso0como, aut bre- photropho, aut abbati, aut abbatissx monasterii, aut asceterii secundum quod prius dispositum esl. Si quis igitur emere prxsumpserit rem ecclesiasli- cam, aut piochicam, cadat quidem mox pretio, exi- galur autem res quam accepit, cum omni medii tem- poris incremento, el contra Sanctissimam ecclesiam quidem, aut venerabilem domum nullam omnino ha- b-at actionem, contra venerabiles vero Qeconomos, aut qui omnino vendiderunt, in propriis eorum sub- slantiis ex contractu habeant actionem, ut etsi non propter Dei timorem, tamen metu $uz2 $Substanliz $eguiores circa venditionem fiant. Si quis autem per donalionem accipere pra$umpserit rem ecclesiasli- cam , aut plochicam, et ipsv, quod datum est, 0m- nino cadat, et aliud tantumdem ex $ua $s2bstanva repenset Sanctissime eccle>iz, aut venerabili dow! ex qua hoc Suscepit, ut quam nizus est ingerere contra cam novitatem , Suam exercens malignitaten, eam ipsemet in propriis bonis umpse- runt impie agere, nisi tamen aliqyod tale liat, quod diximus, circa redemptionem captivorum, ubi anime bominum liberantur a mortibus et vinculis inanima- tione et Super alienatione civilium panum custo- dienda, $icut sxpe diximus, eo quod tales esse panes non $Solum in hac ſelicissima civitate, s8ed etiam in magna Alexandria, et in Theopoli esse didicimus, forsitan autem tale aliquid etiam in aliis provinciis quibusdara.est, Unde tametsi alibi quoque hujusmodi _ quzdam est possessio0, et in illa lex servetur, et-8uam observationem extendat. Quia vero verisimile est quempiam etiam in cir=- cumventionem hujus legis tentare pragmalicas $a- cras ſormas accipere, tale aliquid eis agere permit- tentes, et hoc prohibemus in omni persona majore, vel minore, 8ive in cingulo constituta, sive horum qui circa nos 8unt, $ive aliorum quispiam inter po- B pulos habitantium. Et sancimus, nulli penitus licen- tiam esse lalem quempiam pragmaticum proſerre lypum, neque ex hoc accipere aliquod de $anctissi- mis ecclcsiis compendium, aut de monasteriis aut ptochiis, aut aliis venerabilibus collegiis immobilium rerum, Sed et gloriosissimo quzestori penam immi- nere centum librarum auri, si quid tale dictaverit, $imui et snscipientibus insinuationem talis cujus- piam $acre ſormz gloriosissimis judicibus, aut aliis quibusdam eamdem imminere penam, et tabelliones Succumbere Leonis piz memorize constitutioni, si confecerint tale aliquod instrumentum, et Deo ama- biles episcop9s, aut venerabiles economos Sine pe- riculo reſutare hujusmodi sacras pragmaticas ſormas, magis autem cum periculo suscipere et agnoscere, C quia circa ipsum $acerdotium periculum $ustinebunt, si negligentes has leges, quz ita fiunt, pragmancas Sequantur ſormas. Uportet enim ea que communiter et generaliter ad omnium utililatem sanciuntur, po- tius valere, quam ea quz circa aliquos studentur agi ad corruptionem communiaum legum. His $olis vide licet conducendis et in empbyteusin dandis rebus, quascunque pulant tali aliquo egere. Si tamen vo- luerint quedam $ub propria gubernatione habere Deo amabiles economi, aut aliorum presules colle giorum , nulli horum, qui in potentatu sunt, neque sSecundum $acram praginaticam formam, licentiam esse cogere eos, aut per conductionem, aut per em- pbyteusin he tradere ei, qui hoc agit, et 8acrilegii Subjacere penz et omnibus muletis, que hac noslra lege sacra continentur et suppliciis. Quia vero co- gnovimus aliquod pessimum delictum ſactum et apud Alexandrinos et Zgyptios, jam autem et in alijs qui- busdam imperii Jocis quosdam presumere vel ipsa venerabilia monasteria vendere, aut permutare, aut donare, in quibus et altare collocatum est, et $a- crum exhibitum ministerium, quale moris est in Sanctissimis ecclesiis celebrari, quippe $acris lectis Scripturis, et sacrosancta et ineffabili communione tradita, et monachica illic facta habitatione, ita ut hzc mutarentur ex Sacra et Deo amabili figura ad privatam mansionem et Statum, hxc onnino de c#tero fieri prohibemus, nulli hominum permiltentes h:ec delinquere, $ed etiam ſactum infirmum omnibus 947 SA&CULL SEXTE SUPPLEMENTUM. 948 declaramus modis, et pretiorum casum imponimus A simpliciter omne civile, militars, et publicum auzi- accipientibus, et venditorem quoque damnilicamus, £& rei casu et pretii amissjone, sanctissim# ecclesiz ejus loci et venerabilibus monasteriis hoc tribuentes, quatenus ipsi provideant ut quod male alienatum est rursus ad monachicam revocent figuram, neque hy- potheca super his valente, $ed etiam ipsa infirmanda, el rursus 8acro monaslerio assignanda. Sicut autem damnosas alienationes prohibemus, 8ic et damnosas possessiones interdicimus. Multz enim apud nos molz $unt quzstiones, ubi quidam Minus idonea predia donaverunt sanctissimis eccle- Siis, aut venerabilibus domibus, aut etjam vendide- run! tanquam idonea, cum utique sterilia a principio essent, ct ex hoc venerabilibus domibus nocuerunt. lium hane nosiram legem tanquam ad communem utilitatem et pro totius terre pielale povilam ger» yet, et prevariecatores subdat penis quas primilug diximns. $i quid autem de conductionibus eccle- Siasticarnum rerum , aut in aliis capitulis sancivi- mus, ant a prioribus nostris saneitum est, mancat hoc in propria firmitate, neque ex presenti gacre nostra conslitutione novandum ; alia enim omnia manere in propriis terminis sinimus, nisi tamen alk quid de his habeat, que hic constituimus, eum suf- ficiat pro omnibus hee lex super id quod a Leone piz memorize ſactum est, omnem adversus ptoehicas res auſerre alienationis occasionem. Tua igitur bea- titudo, et qui post illam in pontificalibus sedibus Interdicimus igitur rectoribus venerabilium domorum B ſuerint, quz a nobis disposita 8unt, operi effectui- tale aliquid agere, aut cer!e cognoscere, quia $i non cum omni subtilitate fecermt contractus, sed ſenea quzedam possessio aut damnosa detur ecclesiis, aut monasteriis aut xenodochiis, aut nosocomiis, aut aliis venerabilibus collegiis, contractus quidem pro non ſacto erit, et recipiet omnino, qui dat, quod per circumventionem et fallaciam datum est. CEco- Domus autem qui tile aliquid egerit, aut abbas, aut xenodochus, aut nosocomus, aut ptochotrophus, aut orphanotrophus, aut gerontocomus, de $uo ei qui dedit salvabit ex hoc damnum. Si vero sic causa fingeretur, ut ctiam aliquod aurum pro hoe detur, et hee lucrabitur quidem venerabilis domus, quz fe- neum aliquod acceperit. Qi vero aurum dedit, ha- bebit contra eum qui contractum celebravit ex hoc C actionem, Sicut predivimus. Hae omnino a nobis Super ecclesiasticarum aut ptochicarum rerum alie- natione posila Sit lex, L"onis quidem pie memorize $equens constitutionem, et non aliud quidem curans, aliud autem incuratum relinquens, Sed in omni terra quam Romanorum continct lex, et catholice eccle- $i2 Sanctio, hxc extendatur, et determinet quz $ua Sunt, et valeat perpetuo, custodita a Sanctissimis pa- lriarchis unjuscujusque diceceseos, et a Deo amabi- libus metropolitanis, et ab aliis episcopis, et cleri- cis, et @economis, et abbatibus et xenodochis, et nos0comis, et brephotrophis, et gerontocomis, et orphanotrophis, et omnibus similiter rectoribus ali- quorum $anctorum collegiorum, omnibus imponens que tradere festinet. Dat. xvin Kal. Maii, Beligario V. C. £08. . NOVELLA VIN. Ut prasides absque ulla datione pecunie ad officia millaniur. Imperator Justinianus Augustus Joanni prefecto pretorii iterum exconsule et patricio. Nobis equidem, dum $edulo consultamus; quibus modis boni aliquid, et quod Deo placeat, $subditis per nos inſeratur, usu venit planissime, ut diu simul noctuque in curjs et vigiliis versemar. Neque eam animi vigilantiam supervacue aut przler rem $usci- pimus, sed $sive interdiu quid geramus, 8ive nochi- bus ex 2quo utamur cum die in tam numerosa eam consilia impendimus, ut nobis pro omnibus curam gerentibus, sSubditi nostri omni $ollicitudine vacui in luto et summa tranquillitate collocentur. Omni enim cum pervesligatione et accurala inquisitione progre- dimur, ea eſficere cupientes, quz utilitatem $subditis nos1ris adferant, simulque omni eos onere ac damno, quod preler descriptionem publicam et justam ac S0litam collationem alicunde inductum est, exsol- vant. Invenimus namque plurimum in rempublicam iniquitatis irrepsisse, quz non initio 8ed paucis ab- hinc anois intrusa, Subditos nostros ad paupertalem adigat, ut periculum sit, ne ad summam omnium rerum inopiam delabantur, et secundum degcriptio- nem publicam, ne consueta quidem et $olita, vere- que pia tributa publica sine gravi dispendio et ne- proprium rob.r et licentiam pra:bens volenti denin- D cessitate queant persolvere. Ac cum et quj imperium tiare quze delinquuntur. Laudabilis enim hujusmodi est, et calumniatoris effugiet nomen, qui causam contra leges factam redarguit, auctor pietatis et utilitatis sacris domibus factus. Servabunt autem eam nihilominus et nostre reipublice judices ma- jores el minores, civiies et militares, et przcipue per omnes diceceses constituti gloriosissimi preefecti 8$acrorum pretoriorum, et medias habentes admi- nisirat.ones, quas Spectlabiles vocant (dicimus au- tem Auguslalem et proconsulares, et spectabilem comitem Orientis) et alios, et qui post illos $unt magistratus, hoc est provinciarum consulares sive presides conslituti, atque deſensores civitatum, et aliquod retro annis parum probe gesserunt semper aliquid cuperent rebus $uis lucri per officiorum de- lationem accedere, meritoque illos sequerentur etiam gloriosissimi pretoriorum prefecti, qui unquam fieri potuit ut collatores extraordinariis dispendiis simul et s0litis ac pientissimis publicis prestationibus per id genus iniquitatis suſfficerent? Subjit igitur ani- mum cogitatio, quo tandem facto, quidquid uspiam in provinciis nostris noxium existit, pos8emus no general! actu ad meliora traducere. Et reipsa hoc eventurum deprehendimus, si demus operam ut gentium prxsides, qui civilia in provinciis officia administrant, puris utantur manibus, et omni preda I rn In” owes — ——— , -— = 1 ® © £: TT & = ——— — —— 949 JUSTINIANI NOVELLE SELECTE. NOVELLA VII. abstineant, bis 80lis conlenti, que prebentur ex pu- A es, nempe avaritiamn omnium malorum mairem blico. Quod quidem aliter non fiet, nisi quoque ipsi olficia gratuita susceperint, neque pretextu (ut yo- cant) suffragiorum, neque iis, qui magistratus ge- runt, neque cuiquam alii quidquam dantes. Tametsi enim non exiguus imperio reditus ea re decedit, animadvertimus tamen eollatoribus nostris, i indem- nes alque illzesi a judicibus congerventur, ingens incrementum accipientibus, tam imperium quam publicum #rarium recte $e habiturum, semper usi- bus suvis paratos habens subditos locupletes, et unico hoe ordine introducto, amplam et ineffabilem om- nium rerum copiam exslituram. An vero omnibus maniſestum non est, quod qui aurum dat, quique eo pacto oſficium redimit, non hoe tantum dat, exislere, et maxime, cum in animis Bon prigMorum, 5ed magisiratuum jnnacatur. Quis enim abeque meu periculi non ſuretur, quis nog secure latroei- netur, conversis ad magiziratum oculis vidensque illum omnia auro babere venalia, confidens fore, ut nibil tac turpe admittat, quod non data peeunia possit redimere? Inde homicidia, adulteria, latro- num aggreaurz, vulnera, raptus virginum, nunding- rum et publicorum conventuum confusis, contemptus legum el magisiratuum, omnibus tanquam vile ali- quod maneipium venum eas proponi existimantibus. Adeoque non 8ulficimus, ut vel cogitatione comple- etamur, vel progequamur dicendo, quam mulita ex provincialium magistratuum ſuriis atrocia eveniant, quod prztextu (ut appellant) suffragiorum excogita- B nemine audente eos libere increpare, continuo illis tum est, sed etiam alind extrinsecus multo amplius accumulat, ut prius ab iis gratiam ineat, qui vel conſerre officium, vel ambire solent? Et sic uno absurdo principio admiss0, multas deinde manus obeat necesse est, qui semel largiri coepit, et quid- quid id auri est, non de $uo forte prebeat, sed mu- two sumptum, et ut mutuum aecipere possit, damno obnoxius secumque ratiocinetur, quod conveniens Sit, tantum ex provincia recipere, quantum vel ad dissolvendum #s alienum s8wum tam in 8orte quam usuris, quam etiam damno, quod ut matuum acci- peret, sus(inuit, satis sit, vel administrationis tem- pore tam judici, quam circa ipsnm versantibus, lar- giores 8umptus atque ante ſecerunt, suppeditet, vel post officium depositum, quo forte Lempore cum po- testate non erit, in longiores $ibi usus yeluti reditumn reponat, ut quod a collatoribus nostris exigitur, in triplo aut potius (sst vera decet proloqui) in deeuplo 8uperet id, quod ab ipsis dabatur, qua re et fiscus detrimentum sentiet. Nam que in fiscum inſerri de- bebant, si puris manibus uteretur ile qui officium obtinet, ea pos!quam qui ofticium gerit in usus $u0s convertit, penitus ad jinopiam redaecto ecollatore, hu- jus deinde inopiam ab ipso inductam nobis reputat. Ad hec quecnnque impie geruntur, ea merito in hujusmodi futurorum occasionem reſeruntur. Siqui- dem provinciarum moderatores si luero et prede intenti sint, multos reos sontes accepta pro delicto pecunia absolvunt, multos rursus insontes, ut $0n- tibus gratiam faciant, condemnant. Neque in pecu- D niariis tantum hoc causis agunt, $ed etiam in cri- minibus publicis , ubi de vita periculum versatur. Hine ex provinciis ſugz- existnnt, hinc ex omnibus pas8im locis gementes huc confluunt sacerdotes, de- curiones, cobortales, paires familiarum plebeii , ru- stici, optimo jure judicum nostrorum rapinis et in- juriis $succensentes. Neque ea sane $8ola fiunt, 8ed etiam in civitatibus seditiones et populares motus pecuniz (ut plurimum) causa et excitantur e, repri- muntur. In $#mma h#c est omnium malorum 'egusa et pecunias ex officiis conquirere omnium flagitiorum principium et finis. Et profecto, quod sacra docent 8l0quia, admiratione dignum gimul et verissimum administrationis emptionem pretendentibus. His om- nibus apud nos ipsos in consullationem propositis, assumptaque postmodum in consullationis g0cieta- tem pientissima a Deo nobis data conjuge, commu- nicate preterea cum excellentia tua negotio, quan- quam ex 8Suggeslione eonsilii luj susceplo, ad divi nam hane legem pervenimus, per quam sancimus, ut neque ulla proconsularis, neque (ut hactenus appel- : layunt) vicaria, neque comes Orientis, neque que- eunque alia adminisiratio, 8ive congularis, $ive cor- rectoria (quarum expresse mentionem divine huic nostre legi Subjecia labula facit, quas eliam $olas $ub hanc legem deducimus) suffragium, aut pro of- ſicio aliquid ulli magistraivui, vel iis qui circa magi- 8tratus sunt, alijive personz patrocinii nomine pre- slent, sed cum gratis oflicia adipiscantur, modica lantum quzdam nomine codicillorum et chartarum , que Super vnoquoque dari golent , prebeam. Siqui- dem tabulam hvie divine legi nostire $subjecimus, quz declaret quid unumgquodque officium vel in $a- cro nostro laterculo, vel in judicio excelleatie tus codicillorum, sive instrumentorum, vel jussionum nomine przbere conveniat, ut id tamen ad modera- tionem redactum , Non magnum ji11i sensum et detri- mealum adſerat. lilud 8ane decernimus, ne Asianz provincie vica- rius, qui et Phrygiz Pacatiane preses et, amplius eo appelietur nowine, sed de c2ilero nomen habeat Com:lis Pacatians Phrygiz, eademque ex fisco an- nonarum et capitum titulo ferat, quz pro utroque officio usque adhue percepil, nullo ex hoc deminuto. Neque duabus cohoriibus ulatur, sed ex utlraque tam presidis, quam vicarii simul permista, una Comitiana re et nomine constiluatur publicorum tributorum periculo ipsi simul et omnibus imminente, nimirum una cohorte conslitula, et ia nullo penitus divisa, ged universis in uno veluti colegio conjunclim militanti- bus : ſerens item ex publico annonas et capita pro- pter congeminatum periculum, quz ulraque anlea cohors ſerebat. Nog tamen ut ante quidem vicarius , nune vero spectabilis Pacatiane Phrygie comes , ullam omnino in celeras Asiani tractus provincias potestalem $ibi ot imperium usurpet, ved quamad- 931 SACULI SEXTI SUPPLEMENTLUM. 2752 modum $pectabilis Pacatianz Phrygize comitis appel- A ita sancimus ut qui integre 8 in officiis gerunt, omni lationem obtinet, ita eliam sola (ut prediximns) Pacatiana Phrygia contentus sit. Hoc ipsum vero el in altero vicariorum, qui ante per Ponticum tractum erant conslituti, definimus, ut non duo in posterum existant, 86d nnus tantum qui quidem comes appel- letur Galatiz primz, habeat aulem (ut hodie quoque s0let) etiam in milites poteslatem, et viriusque offi- ii annonas ſerat. Ut tamen exira Galatiam primam (nullam enim omnino aliam ei permittimus) nihil obti- neat imperii in ullam Ponticam provinciam, $ed per solam Galatiam primam consimiliter et cohorte per- mis1la, et pro uno (ut diximus) Comitiano collegio re el nomine intellecta et numerata, nemine ex ipsis ul- lam erga alios omnino differentiam obtinente, sed una cohors sit iis qui uni presidi unius provinciz rectori $ubjecti $uni, tola Sinul cohorte una cum $u0 preside circa tributa periclitante. Nulli quoque judici penitus concedimus, neque Ci- vili, neque militari, mittere per civitates provincize, quibus presidet, eos qui vocantur loci servatores : scientibus, quod si quid tale fecerint, ipsi cadent ad- ministratione, presumentes alios in suum officium elevare. Idem hoc dicimus et in clarissimo comite Orientis et clarissimo preside (nam et illic ex utraque unam administrationem ſacimus) ut nomen quidem specta- hilis comitis Orientis habeat, uni vero lantum re et nomine Comitiane cohorti imperet, et primam $0- lummodo Syriam et Cyrrhesticos regat, et utriusque pariter officii annonis perſruatur. Aqualem enim vi- cariis ipsum quoque ponimus, ut et ipse una cum cohorte illi obsecundante pro tributorum exactione et civilis ac publice discipline conservatione peri- clitetur. Porro volumus ut omnes omnino provinciarum nostrarum presidibus subjiciantur. Plebeii quidem (prout jurisdictionis proprium es!) in omnibus causis, et quacunque occasione, tam pecuniaria quam crimi- nali. Qui vero militia decorati, et propriis judicibus deputati sunt, nihilominus etiam isti per omnia illis tributorum et criminum occasione $Subjiciantur. Sed neque eos qui ex quocunque hinc judicio quascunque sententias executuri commeant, patiantur provincia- rum presides conSueludinum seu Sportularum nomi- ne amplius aliquid, quam Sacra nostra conslitutione promulgatum est, accipere scientes quod $i hoc ne- glexerint, omne damnum, quod exinde $subditis no- - $tris irrogatur, ipsi dependent. Damus antem eis li- centiam, non tantum ut ad eos ista judices referanl, a quibdus destinati sunt, sed etiam ad nos, ut et nos jis cognitis ſactum ipsum competenti animadversione persequamur. Przterea si quos dignitatis seu cinguli fastu tumidos compererint collatoribus nostris inju- rios esse, daimus illis licentiam ut et de malelicio co- gnoscant, et iis qui sontes deprebenduntur cingulum adimant, nostrasque vices in provinciis obeant, id quod antiquis etiam legibns promulgatum fuit. Quem- admodum enim omni eos injusto arcemus lucro, honore, reverentia, auctoritate potiantur. Ad eum itaque modum discretis a nobis magistra- tibus, convenit ut hic ſacta de Deo mentione coram nobis, aut (st tantum nobis otii non 8uppelat) coram celsitudine tua et iis qui unquam $Sedem tuam conde- coraverint, coramque eo qui unquam SACrarum no- srarum Jargilionum gloriosissimus comes ſuturus ext, et gloriosissimo quzstore $acri nostri palatii, et gio- riosissimo comile ubicunque constitutarum sacrarum nostrarum rerum privalarim , presente ilem pro tempore magnifhcentissimo chartulario sacri nostri cubiculi, qui nobis a codicillis est; is qui magisira- tum suscepit, jusjurandum przslet, nemini se quid- quam omnyino vel muneris vel patrocinii loco dedisse, promisisseve, aut ex provincia mitltere pactuimn esse, $1ve gloriosissimi praſecti sint, sive alii cum potestate existentes, sive circa illos versari 80liti, sive quicun- que, titulo inquam patrocinii, 8ed quemadmodum gratuiium magistratum capit, percipit, prelerea ex publico annonas (quas quidem et $80las ipsum perci- pere $inimus), ita et puris ipsum manibus conserva- bit, Deo simul et nobis eo nomine rationem redditu- rus. Sciat enim celsitudo tua, et qui eumdem thro- num post te conscendent, quod sive ipsi, sive hi quo- rum opera in commissa $ibi parte reipublice utuntur, sive cohors tua, aut ab iis qui ad predicta officia proſiciscuntur, aut quovis alio, quidquam przter consuetudines ipsis a nobis definitas (quas eliam $0- las arbitrantes sufficere, dari decrevimus) accipere C presumpserint : pena haudquaquam Jevis inſligetur, sed summi quidem magistratus, qui aliquid ab iis qui ad przedicta officia proficiscuntur, vel ipsi accipere ausi ſuerint, vel cohortem $suam consimile aliquid facere permiserint, vel ad se delatum non emenda- verint, non s8olum quod acceperunt, ejus quadruplum restituent, verum etiam gravem indignationem $us- tinebunt, et ne de potentalu periclitentur, solliciti erunt. 5i vero qui circa ips0s sunt, cohorsque ipsis obtemperans ulira ea quz a nobis concessa sunt ac- cipere aliquid pertentaverint, tenebuntur, et ipsi qua- drupli reslitutione iis qui damno affecti sunt, et ulira hoe quod penis subjicientur, que ipsorum delicla promeruerint, spoliabuntur etiam bonis et cingulo. Proinde cum ita gratis officia susCipiant, ante 01n- D nia studio eos habere oportet, ut diligenter ad 1ribu- ta advigilent, et indevotos quidem ac intractabiles, et qui compulsione indigent, cum Summa vehementia exigant, in.nullo cedentes. Neque eo nomine lucri aliquid caplantes, erga devotos vero. palerno $e ge- rant afſectu, Deinde ut subditos nostros ex omni parte ill:$0s conservent, nihil quidquam ab ullo eorum accipien- tes, sed #quos $e in disceptandis controversils , 2qu0s in conservanda disciplina publica prebeant, in persequendis quidem criminibus insontes,A calumniis reddentes liberos, reis vero sonlibus penas legitimas imponen1es, neque aliter inter $ubditos imperium exer- centes, quam palresSolent inter filios, ut diligant qut- DC ——— — — — — _ 953 JUSTINIANI NOVELLA SELECT A. NOVELLA VHI. 954 dem eos, $i crimine vacui sint, coerceant vero ac A videlicet Dei amantissimo episcopo, et caugam 8ine puniant, si criminibus videantur esse obnoxii, jusLi- tiam denique illis exhibentes tam in causis publicis, quam privatis contractibus. Neque ut ipsi tantum hoc agant, s8ed etiam ut assessorem et omnes Circa ips0s versari s0litos $ibi similes as$umant, ne quando cum ipsi culpa careant, per alios delinquere, et ſu- rari, et (quod multo ſcedius est) walzſiciorum $ibi $9cios a$ciscere videantur. Quapropter celsitudinis tu#,intererit, ut eos ad officia miltat, qui et gravilate morum ex#leros przecellant, et peritiam habeant ra- tionum publicarum, quales esse solent decuriones, et alii, qui bonitatis de se experimentum dederunt, et gerendis magistratibus sunt idonei. Et quis enum non diligat , atque omnibus honestis artibus abundare non existimet, qui ad officium proficiscatuy non $0- B lum nostro deereto ct judicio lui cutminis comproba- tus, quia ſrugi et bonus vr sit, verum etiam gratis jipsa administratione suscepta, neque ulli omnino per provinciam vitiose rei deditus, vel quomodo pro 0l- ficio numeralam pecuniam corrodat, vel unde aurum in usus $40s colligat, 8ed in hoc tantum S$tudia- sua conſerat, ut Deo se et nobis commeniatum reddat, bonumque et memorabile nomen con>equatur, ac ſu- _ turz a nobis ample remunerationis spem $ibi com- paret ? Cxterum- si quis haxc contra quid ſfecerit, sciat quod etiam administrationis tempore, quo judex es, ſurti reus-postalabitur. Et quidem $1 ut vel- magislra- tum perciperet, vel ex magis{ratu reciperet (utrum- que enim #que hzret in crimine) aurum dedisse vi- debitur, non solum bonorum publicationem, et exsi- liam, et corpori adhibita tormenta ac Supplicia suSli- - nebit, $ed etiam eum qui ab ipso (ut prediximus) SuSceperit, ingentibus malis involvet. Puras enim a provinciarum moderatoribus manus requirimus, ut undique $ubditos illz80s et omnium rerum copia af- fluentes conservemus. Atque he quidem porno tam ex legibus quam a magistratibus inferentur illis qui tale aliquid perpetraverint, etiam dum in predictis $unt officiis. Damus autem et inter provinciales licen- liam, $i quid per provinciam przses contra fas ege- rit, aut etiam collatores ips0s damnis forte aut dis- pendiis objecerit, ut Dei amantissimus episcopus et primores ejus loci, presidis delicta enumerantes, preces ad nos dirigant. Nos enim re comperla desli- nabimus in provinciam aliquem, qui ista examinet, ut ibi delictorum pcenas suſfferat, ubi et deliquit, et ut alius ad hoc exemplum respiciens, consimilia fa- cere non prexsumat. Secundum veteres constitutiones necessilalem ha- benie eo qui magistratu deſungitur, ut cingulo depo- 8ito, per quinquagiala dies in provincia sub publico a$pectu commoretur, et omnium adversus $e inten- latas actiones excipiar. Quod $i prius quam quinqua- ginta dies compleat, difſugiens lanquam vile aliquod mancipium comprebendatur, tribuimus collatoribus licentiam ut et ibi eum locorum delineant, et quid- quid illi dederint, tvtum furti titulo exigant, presente $criptis cognoscente, donec universum, quod rapuisse videbilur, restituat. Adeoque ipsis etiam provinciali- bus, si prasidum rapinam $entiant, reſerendi ea ad nos licentiam , aut potius necessitatem permittimus ; ut nos edocti quod omnino jus auro venale habeat, ulira celestia supplicia, quibus ut jurisjurandi, 8ub quo magistratum suscepit, violator est obnoxiug, eliam predictis illum penis subjiciamus, Si aulem voluerit ex quacunque causa, non com- pletis quinquaginta diebus, ex provincia ſugere, tunc comprehensus, ubicunque degere videtur, revocabi- tur quidem in provinciam, in qua administrabat ; oinne vero quod inventus ſuerit accepisse, restituat in quadruplum, lilo scilicet observando, in nullo alio subditis no- $tris contra presides isla facere permissum esse quain ob rapinas. Non enim sl in exigendis tribntis contra indevotos, aut in persecutione criminum paulo vehe- mentior visus est, aliquid adversus ipsum conari $ubditos permillemus. Quin contra potius onnium evs acerbissimis penis subdemus , si illos qui puris usi $Unt manibus, et in exactionem tributorum omni cura ac diligentia incubuerunt, deposito postmodum magisiralu injuriis aſlicere presumpserint, ac non lae- lis acclamationibus post deputalum tempus. provin- cias excedentes proseculi ſuerint. Oportet enim cla- ris$imos provinciarum nostre ditionis presides, qui post hanc legem futuri $unt, non $olum animo re- volvere, quanla illos maneat gloria, si lales $e pre- beant, sed etiam in quantas diſlicultates incident, $i (quantum in ipsis est) hanc legem dissolvere, et pro abrogala habere pre-umpserint. Absurdum namque ſuerit, si in levibus quidem ſurtis deprehensos ipsi coerceant, tormentisque $Subjiciant, nec prius veniam dent quam res ablatas reslituerint, ipsi vero iaxi- morum ſfurtorum rei absque cause dictione noxa _ $0lvantur, neque exempli eos pudeat, quod Subditis in hoc exhibent, cum interim $i islis abstineant, non lantum inter honesLos, ingenue viventes, et omni laude cumulatos censeri, sed etiam bonum a nobis teslimonium obtinere possinl. Enimvero ut et nos illis honorem ac reverentiam tueamur, et illi nobis vicissim integritatem reddant et benevolentiam, neque spectabilibus ducibus, neque cuiquam alii potestatem facimus, ullam sibi contra eos prerogalivam usurpare, aut inferre injuriam, aut ullo se pacto civilibus immiscere negotiis. Nove- rint enim universi $ubditi, quod propter ipsorum commoda, nempe ne quid damni ulla ex parie $en- tiant, ut $ub lranquillo et ſelici omnium rerum sLatu agant, neve sedes xuas relinquere, et in peregrino $010 miserias perpeli coganiur, propterea Prasen- lem legem conscripsimus, Deo simul ipsam et ins!lan- tibus venerandis magnis ejus et publici festi diebus dedicantes, ut omnes intelligant, magis se patres in pr:esides quam ſures et vilissimis mauncipiis similes habituros. Ex quo autem, © collatores nostri, scitis quantam pro Vvobis in animo curam repoguimys, 983 SACULI SEXT! SUPPLEMENTUM., equum est ut et vos cum summa animi alacritaie et A eripere, neque ob predictam causam ipso0s preides absque uſo detrimento publica tributa inferatis, non exspectata compulsione presidum, imo ita vos ala- eres, et devotos ultro prebeatis, ut nobis ex ipsis factis indicium fiat quod pro tam ampla erga genus humanum benignitate vestram nobis devotionem representelis, el merilo apud presides occasione de- volionis 8ummum favorem obtineatis et providentiam. Ac cum omnino przsidibus tributorum periculum immineat, et in conſesso est quod $no periculo ad* ollficia proficiscuntur, idque etiam vos cognoscitis, convenit ut et vos ista scientes, indevotionem omni- hus modis evitetis, neque ita rationes ac consilia ve- 8ira ad inobedientiam iraducatis, ut ipsorum vehe- mentia opus Sit, quam necesse eel eos asSumere pro- coercere potuerint. Nos autem gsatis ease redituum imperio arbitramur, si vel sola publica iributa colla- tores inſerant, neque opus es8e, ut extra ordinem in dies alia atque alia conquirantur, que universam vitz rationem $8ubditis concutiant. Quod rero a nobis paulo ante dictum est, id ma- Jjore etiam, et exquisitiore legislations municndum cenSuimus, ut animi nostri propositum omnibus elu- cescal. Sancimus enim ut clarissimi subjectarum no- bis provinciarum przsides, absque ulla pecuniarum datione creati,'et przstiti a se jurisjurandi memores, hoc etiam jus a nobis obtigeant, ne qua Sit omnino apud ips0s fori przscriptio, 8ive de vi aliquibus il- lata, sive de criminibus, et inde nalis injuriis, sive pter inevitabilem tributorum exactionem. Siquidem B de insianiiis ac judiciis publicis, sive de publicorum et vobis notum est, 0 subditi nostri, quod militares expense, et persecutiones hostium, tum magna indi- gent as$8iduilate, tum $sine pecuniis omnino confici nequeunt, cum neque ullam ea res dilationem reci- pial, neque nos #quis oculis Komanorum ditionem deminutam aspicere sustineamus, $ed potius universa jam Libya recuperata, et in servitutem redactis Van- dalis, multo quotidie his majora nos a Deo perceptu- ros et peracturos speremus, ad quz conveniens est tributa publica sine detrimento, et cum alacritate, et deputatis exigi temporibus. Inde adeo $i et vos prix - sidibus devote ad golutionem occurratis, et i1li liben- ler expedileque tributa ad nos perſerri curaverint, tam presides ob diligentiam laudabimas, quam etiam tribulorum exactionibus agitur, sed ex 2quo omnes horum jurisdictioni subjaceant, non exspectantibus ipsis donec a magistratibus, quibus sunt suppositi, jussa accipiant, aut donec ad illos referant, sed con- teuti sint hac nostra lege, per quam plenam eis pole- Slalem (radimus, nemine omnino licentiam kabente in predictis cavsis uti ullo privilegio, aut exinde sibi impune delinquendi auctorilatem sumere. Neque evim presides, 8i omni munere abstineant, quidquam ti- mori Dei, legis, et nostri preponent, sed ev respi- cientes, Subditis congervabunt justitiam, omnia $e- cundum leges nostras, et judicanies, et agentes. In talibus enim etiam milites qui in provinciis resident, ipsis 8ubmiltimus, non $ane indigentibus ad hoc spe- vos ob prompitam voluntatem amplexabimur, eritque C ciali jussu, vel nostro vel nostrorum procerum , $ed bella quedam, et undique consona inter evs qui pre- Sident, quibusque presidetur, harmonia. Magn» igi- tur Deo et Servatori nostro Jesu Christo laudes pro hac lege simul omnes offerant, que ipsis prastabit ut in $va quisque patria secure habitent, $ua quisque bona possideant , et ſructum preterea ex presidum ju>titia pereipiant. Et sane nos quoque hac de causa jpsam posuimus, ut per hane legis 2quitatem eo fa- cilius nos Deo conciliare, nostrumque iili jimperium commendatum reddere possemus, neve homines, quos Deus nobis in hoc tradidit, ut seculi illius bo- nitatem, per onnia rationem illorum clementer habe- remus, oppress0s injuria despicere videremur. Unde (quantum ad nos) consecrata Sit Deo propterea quod tantum presenti lege ulentibus, et militibus eam oslendentibus, ut poleslate officii ipsis utentibus auxilio Sint : scientes quod $i hoc non egerint, non solum aunonarum et militis amissionem $usline- bunt, sed etiam de corpore Yenient in periculum. Ut nullo preterea nobis aliv magistratu opus sil, aut etiam vel lairunculatores, vel quos vocant- violenliis cobibendis (imo grassationibus exercendis) preposi- los, vel exarmatores emillere, $atis quidem hone- $tos prz $e ferentes titulos, re autem ipsa perpe- lrantes omnium flagitiosissima. Nam $si provincia- rum presides uniuscujusque, vel maximorum magi- slratuum locum implent, wullorumque alioruim judi- cum instar $8unt proviuciis, et quantum in ipsis es, nibil eorum bonorom, quz pro tuitione subditorum D gecundum leges nostras Sententias prolerunt, quis nobis in mentem veniunt, omillimus. Volentes enim illiberalia illa, et servilia furta tollere, et coliatores nostros tueri, ne quid asperum a provinciarum mode- raloribus patliantur, propterea gratis illis oſlicia con- ſerre $tuduimus, ne quam ad delinquendum diripien- dumque $subditos, quorum gratia nihil non Jaboris s0s- tinemus, occasionem habeant, dedignanles imitari eos qui ante nos imperio prefuerunt, qui pro pecuniis conſerentes officia, sibi ipsis jusle increpandi eos qui injuste se in officiis gerebant copiam ademerunt, di- gni profecto quibus propler turpiler accepiam pro officiis pecuniam capita obvolverentur pallio, cum Reque $uos ea re collatores ab improbis presidibus aut prescriptione ſori, aut alio ejus generis uti apud ips0s audeat ? Interdicimus autem et gloriesissimo per Orienten magislro militum, et omnibus omnino magistratibus nostris , ne vel latrunculatores, vel violeutis cobi- bendis prepositos, vel exarmatores, vel ejusmodi alios in provincias emittant. Sceiant enim, qui ad huC inslituj post hanc nostram legem presumpserint , quoniam capti a nostris judicibus provinciarum, el 1! vincula redigentur, et causa ad nos nuntiata SUMMuln a nobis periculum $usinebunt; et qui hujusmod! eis precepta tradiderint, triginta librarum auri penam SuStinebunt, et majorem insuper, ac vehemenliorem - w 7 & @&@ U*© 967 JUSTINIANI EDICTUM AD UBIQUE CONSTITUTOS EPISCOPOS ET PATRIAROTAS. gag” nostram indignationem experientur. Oportet igitur A pensitationem , ingentibns preterea injuriis propter provinciarum przsides lanta a nobis potestate digna- tos, ita 8e in agendis rebus gerere, ut (quoad ta- men juslitia, et leges permitltunt) ab omnibus ſormi- dentur : scientes quod si male et preter dignitatem a nobis commiss# eis polteslatis tradita administra- tione ntantur, antedictis subjacebunt suppliciis : $us- tinentes scilicet ea dum adhuc in officio sunt, majo- ribus etiam tentandi periculis eo deposito. Denegamus enim illis quas rexerunt provincias, prius excedendi licentiam, quam legitimum quinquaginta dierum 8pa- tium compleatur, sive occasSione revocatorie, Sive obtentu fuge, give alia quacunque de cauga : scientibus, quod sive (ut ante diximus) in hac alma urhe, sive alibi locorum versentur, ad provinciam denuo reducti, quam rexerunt, penas excipient, quas przediximus. Jusjurandum vero dabunt, bie qui- dem secundum forma $uperius expressam. Si qui- bus vero, quod in provinciis existant, administratio- nis codicillos milti placuerit, jusjurandum coram Dei amantissimo episcopo metropolis ejusque Civi- latis primoribus 8ubibunt, et ita rerum administra- tionem suscipient, celsitudine videlicet tua provi- dente, ut sive in ampla hac urbe magistratum quis SuSCipiat, 8ive a celsitudine tua ejus codicilli :n pro- vinciam mitltantur : is, qui suscipit, cautionem fisco de tributis sine querela exigendis przslet, prout ipse prorsus slatueris. Feralur autem nubis hec lex de omnibus qui jam inde expresse a nobis nominanda oſficia gratuita percipient, Przeterita enim jam anle positis subjaceant legibus, nulla definitarum in hac nostra lege peenarum imminente iis qui usque adhuc oſficia administrant, nisi forte et ipsi post hujus legis insinuationem rapuisse aliquid deprehendantur. Hzc igitur omnia perdiscens celsitndo tua, ut apud omnes Sub 5e conslitutas gentes maniſesta fiant, procuret ex more destinatis ad omnes provinciarum rectores pre- ceptis, ut nostrum circa gubditos studium deque creandis presidibus sententiam agnoscentes, ipsi, Sciant quanla in illos beneficia contulerimus , qui ut meliore fortuna utantur, ne regio quidem famulicio pepercerimus. Dat, xv11 Kalend. April. Conslanlinop. Belisario v. C- C0s. EDICTUM Ubique locorum contitutis Dei amantizsimis archiepi- $copis, religiosiasimisque patriarchis conscriptum. Curam gerentes tradite nobis a Deo reipublicz , simulque ut sSubditi nostri ex omni parte cum justi- tia vita degant, studentes, subjectam legem descri- psimus. Quam quidem et sanctitati tuz, et per eam omnibus, qui in provincia tua Sunt, manifes!am facere pulchrum duximus. Tuz igitur religionis, et reliquy- rum episcoporum ſuerit ista observare, et si quid przsides transgrediantur, ad nos referre, ne quid eorum quz religiose >imul et juste a nobis sancita gunt, despiciatur. Nam si nos quidem Subditos n0- stros miserali, quod ultra publicorum (ributorum venditiones provinciarum ex -pr:esidum rapina sup- primebantur, eas per 8ubjectam legem tollere pro- peravimus, vos autem in utramque dormientes aurem , nihil nobis renuntietis. Sit quidem do- mino Deo consecrala, vos aulem rationem ei red- detis de injuria aliis illata, gi per hane oecasionem, quod de his non instruanur, nocument} aliquid ve- $[ris istis hominibus irrogetur. Imo vos, qui in loco presentes estis, et lam pro vobis quam pro czteris decertatis, oportet certiores nos reddere, et de iis qui recte 8e in administratione gerunt, et qui hanc no- 8iram legem transgrediuntur, ut utroque cognito, in hos quidem animadvertamus, illis vero aliquam re- ſeramus gratiam. Simul ac vero lex publice propo- ' B sita, et omnibus maniſesta ſacta est, tunc suscepta intra sacrosanctam recondatur ecclesiam una cum 8acris vasis, nimirum cum et jpsa Deo dedicala, et ad salutem $ub ipso conslitutorum hominum 8cripla Sit, Multo autem speciosius, et magis ex usu homi- num, qui per ea loca sunl, ſacietis, 8si eam tabulis, aut lapidibus insculptam, in porticibus sacrosancla ecclesie prescribatis, promptam omnibus legendi et parandi ea que sancita $unt, ſacultatem przebentes. Cum vero de przesidum sinceritale lantam in animo s0llicitudinem reposuimus, maniſestum est multo nos minus permissuros civitatum defcnsoribus, ut vel aliquid accipiant, vel dent. Dabunt enim pro prebi- lis $ibi in ſoro glorios!s8Imorum pr:eſectorum jussio- nibus siquidein majores sint Civitates, lantum $olidos quatuor; si minores, s0lidos tres, et preterea nilil. A nemine autem quidpiam, $i 'reditus illis ex publica constitutus erit, aut $i nibil ex publico percipiant, ultra ea que sacra nostra conslitutione ips0s ſerre debere expressum est accipient. Alioqui si quid vel ipsi, vel ipsorum (ut vocant) chartularii, vel quis- piam eorum qui circa ips0s Sunt accepisse deprehen- dentur in quadruplum ei quod acceperunt reslituent, neque non ea 8ollicitudine depeilentur ; et preterea perpetuo exsilio multati, et corpore castigati, locum dabunt melioribus viris, qui pro malis cam gollici- tudinem obeant. Eritis autem vos quoque hujus rei custodes, simul inhibeates ea que contra hec fiunt, Simul ad nos reſereutes, ut neque aliquid ejusmodi admissorum D lateat, neque latendo reliaquatur impunitum, $ed un- dique subditis nostris 2quitas, et justilia reflorescal. Sed et qui etiamaum in officiis suat, $i post hujus legis insinuationem non omni rapina abstinuerint, sciant etiam ipsi se conslitutis in hac lege penis 8ub- jiciendos. Scriptum est edicti exeinplum Constanti- nopolitanis in hac verba : Quantam in animo 8ollici- tudizem de universis sabditis reposuimus, $atis indi- cat lex nuper a nobis posila, quam ad gloriosissimos nostros przſectos conscripsimus. Sed conveniens est ut et vos providentiam nosiram, quam circa omnes bomines gerimus, cognitam et perspectam habeatis. Eaque de re legem ipsam in forma edictorum pro- posuimus, ut vos Domino Deo et Servatori nogtro Je- SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 960 $1 Chris justas laudes reſeratis, sed et nosiro im- A chartwlariis $acri cubiculi, solidos 1x ; primicerio p2rio, quod ob vestra commoda nibil non laboris $USLINCA MUS» Notitia, 8ive index ejus quantitatis, que pro singulis inſra designatis officiis consuetudinum nomine ab its qui ea administrant prexeri debel, nemine ultra prascripla audente quidquam amplius, vel dare , vel accivere. Aspectabili comite Orientis sic : in $acro nostro eubiculo, solidos Lxin, primicerio clarissimorum tri- bunorum notariorum cym quatuor $criniis sacri la- terculi, solidos L; ejus adjutori, solidos m1; cohorti gloriosissimorum preſectorum pro jussione, $0li- dos Lxxx. A proconsule Asiz sic : in sacro nostro cubiculo, s0lidos Lxi1; primicerio clarissimorum tribunorum notariorum cum quatuor $criniis $acri Jaterculi , 80- lidos L ; ejus adjutori, $solid. mn ; cohorti gloriosissi- morum przſectorum pro jussione, $0l. Lxxx. A $spe- elabili comite Phrygize Pacatianz sic : spectabilibus tribus chartulariis sacri nos!ri cubiculi, s0lid. 1x; primic-rio clarissjmorum tribunorum notariorum , 801. xx1v; ejus adjutori, $01. 11; cohorti gloriosissi- morum prxſectorum pro jussione Sol. L. A specta- bili comite Galatize prime sic : spectabilibus tribus chartulariis $sacri nostri cubiculi, sol 1x. Primicerio clarissimorum tribunorum notariorum, $ol. xx1v ; ejus adjutori sol. 11. Cohorti gloriosissimorum prae- ſectorum, pro jussione, $01. L. A vicario Longi murisie : Spectabilibus tribus chartulariis 8acri nostri cubiculi, $01. 1x ; primicerio clarissimorum tribunorum notario- rum, $01, xx1y ;ejus adjutori, Sol. 11; cohorti gloriosis- $imorum preſectorum pro jussione, $01. xL. Etquzecun- que consulares administrationes $unt. A praxside Palze- $linz prime sic : spectabilibus tribus chartulariis sacri cubiculi, solid. 1x ; primicerio clarissimorum tribuno- rum notariorum, $01. xx1v; ejus adjutori, s0l. in1; cohorti gloriosissimorum preſectorum pro jussione, $01. x1, A prxside Palzstinz secundz sic : spectabili- bus tribus chartulariis 8acri cubiculi, $0]. 1x ; primice- rio clarissimorum tribunorum notariorum, $01. xx1v; ejus adjutori, s0l. 1m; cohorti gloriosissimorum prae- ſectorum pro jussione, Solid. xt. A praside Phoe- nicie maritime sic : Spectabilibus tribus chartulariis Sacri cubiculi, $0l. 1x; primicerio clarissimorum tri- bunorum notariorum, $091. xx1v; ejus adjutori, s0l. 11; cohorti gloriosissimorum preſectorum pro jussione, 801. x1; A praside Syriz prime sic : spectabilibus tribus chartulariis sacri cubiculi, s0l. 1x; primicerio clarissimorum {ribunorum uotariorum, $ol. xx1v; ejus adjutori, $0l. 11; cohorti gloriosissimorum pre - ſectorum pro jussione, $0l. xL. A previde Syrie secundz Sic : spectabilibus tribus chartulariis $sacri cubiculi, sol. 1x ; primicerio clarissimorum tribuno- rum notariorum, $Solidos xxIv ; ejus adjutori, $9li- dos 1m; cohorli gloriosissimorum preſectorum pro jussione olid. xL. A przside Theodoriadis sic : spectabilibus tribus claris-imorum tribunorum notariorum, Solid. xx1v; ejus adjutori, solid. 111; cohborti gloriosissimorum preſectorum pro jussione, $0lid. xL. A preside Os- droenz sic : 8pectabilibus tribus chartulariis sacri cubiculi, $0l. 1x;; primicerio clarissimorum tribuno- rum notariorum, $01. xx1v; ejus adjulori, s0l. 111; c0- horii gloriosissimorum preſectorum pro jussione, S0l. xL. A przeside Cilicie prime sic : spectabilibus tribus chartulariis $acri cubiculi, solid. 1x ; primicerio cla- rissimorum tribunorum notariorum, $so0l. xx1v ; ejus adjutori, 80lid. 11; cohorti gloriosissimorum preſe- clorum pro jussione, $0lid. xL. B A pride Cypri sic : spectabilibus tribus chartu- C lariis $acri cubiculi, s0l. 1x ; primicerio clarissimo- rom tribunorum notariorum, $0l, xxIv: cjus adju- tori, $01. 111; cohorii gloriosissimorum preſfectorum pro jussione, $0l. xL. A preside Pamptyliz sic : Spectabilibus tribus chartulariis sacri cubiculi, $01. 1x; primicerio clarissimorum {ribunorum notariorum, Sol. xx1v; ejus adjutvri, sol. 11; cohorti gloriosissi- morum pr:eſectorum pro jussione, $0lid. xL. A pre- side Bithyniz sic : speclabilibus tribus chartulariis sa- cri cubiculi, solid. 1x; primicerio clarissimorum tri- bunorum notariorum, $01. xx1v ; ejus adjutori, sol. 11; cohorti gloriosissimorum prefectorum pro jussione , $0l. xL. A prxside Hellesponti sic : speclabilibus tri- bus chartulariis sacri cubiculi, $olid. 1x ; primicerio clarissimoram tribunorum notariorum, $0l. xx1v; ejus adjutori, $0l. 11; cohorti gloriosissimorum prae- ſectorum pr9 jussione, Solid. xL. A praside Lydize Sic : speclabilibus tribus chartulariis $acri cubiculi, s0l, 1x; primicerio clarissimorum tribunorum nota- riorum, $01. xx1v ; &jus adjutori,:s0l; 11; cohorti glo- riosissimorum preſectorum pro jussione, $0l. xL. A pre nobis codicillos Suscipiant, pre- gente Deo amabili civilalis in qua deguni episcopo, CE et aliis qui in civilale sunt in judicio we celsitudinis congregalis, el 0mai tuo officio, coram quibus etiam codicillos accipiant , et jurent predictum jusjuran- duw. Et maxime boe precipimus circa curiales agi, quos competens est magua ſrui, et a tua celsitudine : et gui eumdem cingulum, opiima erit providealia, et aWwudium, ut nibil ab eis lucreris omnino, neque per- millas eos ab ullo ledi. Eos enim qui bane nilualer iniquitalem , qualenus et ſelicissimo aoslro uianiur exercilu, et reliquas curiales adimpleant ſunctiones : quia o0n oportet talia ailentari solatis, ut posgit re- ſerri ad tantam tarditatem. Nibil enim nobis com- mendat tuam celsiludivem, quomodo circa curiales uniuscujusque Civilalis provincie, quam proaberi vo- finivit, ut a spontahbeis ipsis magis quam ab invitis accipiannit, et hoc parum, et quantum eis ad medio- crem 8uſficit vitz gubernationein. Sciant enim quia s| ciira hzc aliquid acceperint, non solum quadrupli zubjacebunt penz, sed etiam exsilium habitabunt continuum prius eis plagis corpotis infligendis *.] NOVELLA IX. Jusjurandum, quod presiari solet ab iis qui officia su3cipiunt. Tesior ego juraudo omaipeteniem Deum , et uni- - genitum Filium ejus Deum nostrum Jesum Christum, el Spiritum $anctum, necnon sanciam, ac gloriosam B Dei geviiricem, et perpetuo virginem Mariam, et c qualuor Evangelia, que hbisce manibus teneo, et san- cos archaogelos Michaelem et Gabrielem , quod 8a- cralissimis et pientissimis dominis nostris Jusliniano, et Theodore conjugi potentiz jllius existenti, 0Cca- sione concessi mibi ab illorum pietale oflicii, puram conscientiam et genuivum prestaturus um $ervitiuns Quodque pro ipsorum imperio et republica, in con- cess0 mihi ab ipsis officio, 8umma cum animi prom- plitudine, sine dolo et absque ſraude, omnem operam ac laborem subiturus sum. Et quod cum sanctissima Dei catholica, et apostolica Keclesia communionem habeo, neque ei vila unquam in re, aut modo adver- 8abor, neque (quantum in me erit) alicui alii per- miltam. Eodem jJuramento teslor , quod neque occa- Sione Ltraditi mihi officii, neque per causam patrocinii, aut presliti apud Domiuum sullragii, ulli omuino quidquam, vel dedi, vel dabo, vel promisi, vel pactus Sum ex provincia millere, vel mitlam, ive glorio- $isSimi preſecti sunt, sive alii celeberrimi viri cum poteslate exislentes, Sive Circa illos versari solili , Sive quisquam omnium : sed quemadmodum gralui- tum officium guscepi, ita et erga pientissiworum no- strorum Jdominorum collatores inlegrum me et 8in- cerum exhibebo, conslitulis mihi ex publico annonis contentus. Ac prez omnibus sane operam dabo ut tribulis diligenter incumbam, et indevolos quidem ac compulsione indigentes cum omni vehementia exigam, in nullo eis cedens, neque omnino lucri ca- plandi studio, vel per gratiam, vel odium, ultra quam Jumus islis, et a tua celsitudiae, ac cinguli 6emper Þ convenit, 8ive petam ab aliquo, ive alicui remiltam, SuccesSs0ribus. Quapropler dum codicillos dederis ad- ministraliones accipientibus a te, aut presentc, hoc eis wam denuntiare volumnus sedem, ut curialibus omnem fern ſayorem, nilil penitus ab eis accipiens. Prohibeantur autem et ab aliis eis afferri damna, et agnocam per ie quis si preter hoc aliquid egerint, penis subjacebunt gravissimis. Sicut enim curialibus parcere te rolumus, ita et deſensorum castigare , et relinere avaritiam Sancimus, et ab eis prevumere ac- eipere .a noviris subjectis, nisi gecundum quod eis edministrat respublica aut si non est aliquod eis pu- « Hoc non jnvenitur in Grecis exemplatibus. devotos vero paterno quodam affectu complectar. Et subditos pientissimorum nostrorum dominorum (quan- tum in me erit) undique noxa, et damno liberos con- $ervabo. Atque #quum me ulrique parti, 1am in dis- ceptandis Ccontroversils, quam tuenda discipl:na pablica przbens, neutri parti preter jus et ſas addi- etus ero, sed omnes delinquenies persequar, et #qui- talem omni ex parte conservabo, et prout mihi ju- 8m videbitur. Simul insontes, ve quid sentiaut di- spendii, twebor, simul reis sontibus secundum leges irrogabo supplicium. Et (ut dictum esl) tam in pu- blicis quam privalis contractibus : przetere.: et si fisco adſeratur injuria, justitiam observabo. Neque ego ow” —"————_———_—_— = at a JUSTINIANI NUVELLE SELECTE. NOVELLA XV. tantum ista perficiam, 8ed etiam qui nnquam mihi A nemerum intra mensuram cohibeanlur, gemperque assidemt, quique circa me gunt, tales siudebo aceu- mere, wt non so0lus ego innocenter vivers, qui vero circa me sunt, rapere, et delinquere videantur.; Si quis autem cirea me talis invenietur, prestabo, quod ipse admisit, enmque abigam. Quod si non omnia hee, ut dixi, observavero, omnibus incommodis ero expositus; tam hic, quam in ſuturo sxculo, in hor- rendo judicio magni Domini Dei, et servatoris novtri Jesu Christi, h#beboque partem cum Joda, et lepram Giezi, et tremorem Cain, ultra hoe, quod etiam pa nis lege eorum pietatis comprehbensis ero obnorxius. Scriptum exemplum hujus Dominico gloriociszims per Illyricum pretoriorum preſects. NOVELLA XI. De teſerendariis 8acri palatii *. Imperator Justinianus Augnstus Hermogeni glorio- 8issimorum sacrorum ofſficiorum magistro, exconsule et patricio. later cxlera que in decentem ordinem reduximus, neque ea quz Speetabiles nostros referendarios con- cernunt, extra providentie nostre terminos relin- quenda putavimus , idque eo magis quo plaribus in rebus magno nobis esse 8olent usuj. Nam eum initio non amplo admodum numero inclusi essent, nos, quo magis multos illorum interventu adjuyaremus, ſacilius singulorum desideria perdiscentes, ut plures essent quam dudum effecimus. Ceterum exvtiterunt quidam, qui liberalitatem nostram ad immensum provocantes, partim multos iniroducendo, qui nobis Supplicarent, partim multis utendo precibus, digni- latis plenissimam rem quolidianis additamentis pene ad infinitum deduxerunt. Neque enim ante petendi finem fecerunt, quam in quatuordenarium usque il- lorum numerus evaderet. Ne igitur quod jure a n»bis in pretio habitum et, si ad multitudinem effundatur, $vam amillat dignitatem, placuit nobis ad ceriam illorum numerum mensuram econirabere, non ut iis qui hoc tempore sunt, concessa derogemus ( neque enim regiz hoc magnificeniiz proprium est) preser- lim cum nemivem eorum qui nobis placeant, quique nobis honesle 8ubserviunt, nostro expellere minisie- rio ullo unquam modo soleamus. Sed manere illos $ub eadem qua modo sunt ſorma sancimus , neque omnino quisquam apponalur, donec intra octo vires illorum mensura consis/at, ut perpetuo octo existant, nullo quidem , neque modo, neque tempore eo nu- mero augendo, semper aviem contendentibus illis, ut circa nos obsequio, et erga imperatoriam majestaiem benevolentia aher altcrom vicissim superent. Ne- mine licentiam habente ut ejas generis aliquid de c#lero pelat, sciente quod neque ea que petit as8e- quetur, et quia petere ausus et, non solum decem librarum auri pene erit obnoxius, 8ed etiam propria excidet militia. Volumus enim ut ad predietunn usque * Hzc verba non habentur in Graco. justitia et aliis augeantur, magisque ac magis illu- slrentur virtutibus. Nullam enim dignitalem obtinet multitudo que $010 8peelatur numero, quandoquidem ex lam ' mullis vix paucos reperias, in quibus vita Secundum virtutem salva sit, Quapropler maneaut quidem (ut diximus) nuve 8ub hac forma. Cogno- $cens vero ea excellentia wa, ita eustodiat, ut nullo unquanm (empore transiliri eorum aliquid que a no- bis sancita sunl permilla!, quin potius ab iis qui bec contra quid ſaciunt pravietam pevam exigat, utpote qui ea expelant que neque petere licitum , neque dari possibile es. Atque ita prorsus nosira hac lex muliitudine depulsa virtulem inducat, que non ad- modum in multis elucescit, preertim in iis viris qui B tamelsi bovis proguati 8unt parentibus, ſorinnas la- men ac ſacullaies 8uas in exponendis supplicum pre- cibus, et impeirando illis a nobis aunxilio reposilas habent. Que igitur nobis placuerunt , et per hanc Sacram exprimuntur legem , ea studeat excellentia tua ad effectum deducere, cerloque ini tradere. Dai. Idib. Maii, Constantinop. Belisario v. C: cos. NOVELLA XV. De deſensoribus civitatum. Imperator Justinianus Augutius Joanni gloriogis- simo preſecto preioriorum , iterum exconsule et patricio. - Nisi primo quoque tempore deſensorum sollicitu- dinem in competeniem redueamus ordinem , neque ipsa antiquorum vocabulorum veritas denyo nobis guppedita bit. Nam cum a vetutale aliis alia int im- posita nomina , quz aperte earum rerum vim gigni- liearem, lum vero hoc ipeum deſengorum nomen elare ovtendit; vetus(mem quoodem rebus praſe- cisve, qui ab omni eas injuris l\beras werentur ; hacque adeo de caus2 patria etiamnum lingua de+ ſensores eos vocamus, quod injuria oppreggvs 4 malis eriperent. Nunc vero ea ipsa deſensorum 80l- lieitudo its in plerisque reipublice nostre pariibus proculeata est, et vehementer despicatui habita, ut contumaiz potios quam honori et dignitati alicui exposita ese yideatur. Inde obseuri ad hanc homi- nes as8umuniur, et deereſa Super ipsis ex commige- ratione magis quam vers electione flunt. Quibus enim alimonis et victus aliunde snſficiens non est, hi emendicatis deſensorum suffragiis, ad hane solli- citudinem acrcedant , et pro quodam veluti ludicro presidum animis sunt propositi , siquidem et remo- vent eos quandocunque volunt, minima queque yertlentes vitio, et alios in iNorum locum ingerunt, viearios quoque deſensoribus constitnentes , perque unum nonnunquar annum in plyribus id hominibus admittentes. Unde et cohortales, et civiiatum ma- gisiratus, et qui has incolmmt, omnes in summo contemptu deſensorem habent. Qnz vero apud ipsos gernntur, perinde ac si neque ges(s eagent, haberi solent. Nisi enim provinciarum prevides jubeant, ne prezumers quidem audent aliqua gestorum mo- 967 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. numenta conficere apud semetipsos per omnia eis A apud deſensores insinuentur testamenta, donationes, gervientes defensores , et illorum nutibus intenden- tes solis. Si vero quzdam conficiunt, primum quidem et illa vendunt. Deinde cum nullum ad hoc paratum archivum habeant, in quo reponant apud se gesta , deperit quod geslum est, neque apud ipsos ullum facile omnino longi temporis monumentum reperias, ed qui actis indigent, ipsa apud hezredes eorum et alias 8uccessiones quzrunt, ubi partim indigna inve- niuntur, quibus habeatur ſides, partim etiam depe- reunt el intercidunt, usque adeo, ut perinde puten- tar, ac $i ſacta non essent. Nos igitur quoniam pre- sidum partes bene disposuimus, majorque ut ipsis inter gentes esset potentia effecimus, et longius ab- Surit quam ut civitatum commoda semper in con- gpectu habere possint , proplerea existimavimus ipsam quoque deſensorum sollicitudinem ad pristi- num erigendam esse stalum. Existet enim bella guzedam hoe modo consonantia et harmonia, $i ci- vitatum deſensores judicum ordinem occupent, et provinciz moderator potius judicum judex, ct per hoc decessoribus $uis honoratior esse videalur. Quanto enim quisque preslantvribus imperat, tanto jpse et major et honoratior est. Inerea igitur illud primo sanciendum est, ut ne cuiquam omnium fa- cultas sit ad deſensoris ordinationem repudiandam , sed per vices quique honoralissimi incole suis hoc munus civitatibus impleant (hoc enim ct elapsis temporibus oblinuisse inque usu ſuisse didicimus ) nemini paleſacta copia hoc repudiandi, neque $i magniſicentiss\imorum illustrium dignilate decoratus C Sit, neque $i insignem aliquam militiam habeat , neque $i quod privilegium ex ipsis 8acris formis przetendat , et si concessx forme pragmalicz Sint , ed omnibus civitalis incolis, qui $cilicet in aliqua Sunt repulatione, hanc sollicitudinem in circulum implentibus, et cum circulus desinit, iterum ad eam reverlentibus, et praediclum munus obeunti- bus , ut deſensor judex polius, quam deſensor esse videatur. Decrelo utique cum omnium communiter jurejurando facto, qui illius civitatis incole sunt, non aulem corum qui ibi tantum commorantur. Jusjurandum vero prxstet, omnia $e s8ecundum leges et jus aclurum, et conlirmetur ( quemadmu- dum modo dicimus ) jussione gloriosissimorum no- sLlrorum preſectorum, et per biennium duntaxat ad- ministret, posleaque a Sollicitudine removealur, non habenle licentiam clarissimo pra'side provincie removendi eum, $sed tantum $i quid parum recte agere videalur, referendi ad gloriosissimos preſectos, ut ab eo contingat Sollicitudinis absolutio, a quo eliam datur. Nulla faculiate existeale vel modera- tionem provinciz habenti , vel.ipsis deſensuribus, ut deſensorum vicarios conslituant, sed hc illis om- nibus prohibemus modis. Quin potius neque claris- simos presides pro $e vicarios in Civitates dimiltent , exceplis ipsis deſensoribus, quos presidum Jlocum in civilatibus $upplere volumus, ips0$que In omni- bus civ.latiin in quikus sunt curam gerere. llem ut et omne denique quod proprie ad jus monumento- rum pertinet, nequeunte clarissimo prxside provin- cizz vel quod confici debet, impedire, vel prescri- bere, quomodo conlici velit, vel confectum non edere. Neque enim omnino ei licentiam ad ejusmodi przbemus, absSurdissimum putantes ut necessaria acla hominibus propter przxsidum forte aſffectiones prxceplionesque nulla ratione subnixas intercidant, Sed et in acta reſerant quzcunque quis voluerit, edantque, tametsi quod in acta reſertur, perstringat ipsum provincie presidem, vel aliquem potentio- rum , neque hoc quisquam prohibeat. Oporiet enim eos qui vel in officiis, vel cum poteslate aliqua sunt, ita se gerere, ut confici adversus $e acta non prohi- B beant, imo ita $e moribus inculpatos prebere, ut nemini detur opportunitas movendz alicujus contra ips0s querelz, Nemo inguper prohibeatur apud de- ſensores in acla referre, quibus de rebus vult, sSive przses in civitatibus prasto sit, sive non sit, his Solis exceptis que jurisdictionem requirunt, et ex ipsa prezsidum auctorilate pendent. Deinde ut civitatum defensores iis qui publicarum exactionum negotium habent modis omnibus auxilio Sint, et sive propter indevotorum collatorum contu- maciam monumeula conlicere, $ive interesse et fla- gilios0s presentibus oculis aspicere; sive publicum sedare lumultum opus sit, alacriler hoc ſaciant, uno denique verbo, per omnia przsidis locum obti neant, et maxime cum absunt. Et ut cohortales quo- que ei regionl addicti , qui per illam consistunt civi- latem, in qua deſensor est, illi obediant et opem ſerant, ut absentibus provinciarum moderatoribus nihil civilatibus deesse. per illorum presentiam vi- dealur. Habeant aulem et ex coborle illi provincize destinata exceptorem ſuturum illis in ministerio, et duos cohortales, qui ab ipsis judicata exsequantur, Dicantque jus in omnibus pecuniariis causis usque ad trecentos aureos, nequeuntibus collatoribus no* $tris e0s quos $ibi obligatos putant, protrahere ad clarissimos provinciarum presides, si intra dictam trecentorum $olidorum quantitatem causa consista!, Sed neque actores. ea ipsa de re litem pluris es(i- ment, ut reos conlerant, non ad defſensorem civita- tis, s$e( ad loci presidem deductos. Imo si quid tale ſecerint, et $sententia ostendat causam minorem esse lrecentis 's0lidis, deditaque opera #$timationem ampliatam , ut apud przxsidem provinciz, non apud civitatis deſensorem examinaretur, s0lus aclor 10- tius litis subjicialur dispendio, Enimvero appella- tiones a deſensoribus ad ipsos deſerantur pres; (es. Si quid vero cohortales contra defensores contume- liose adiniserint, tunc provinciarum rectores vindi- clam repelant, cohortalesque castigent. Dainus enim defensoribus lieentiam , si hoc geqtium presides ne- gligant, ea reſerre ad thronam excellentix tu#, ut illis jnde auxilium impertiatur et competens vindi- cla, et defensores revera habeant contra «elin- quenles quamdam judiciarie gravitatis Imitationem 968 — RS 969 JUSTINIANL NOVELLA SELECTE. NOVELLA XVI. 970 et liguram. AC si civitatis deſensorem contingat inter- A operam dent, quo magis hi deſensores nominentur cidere, protinus ad alium, qui ex ordine circuli yocalur, cum przediclo juramento decurrat calculus, protinusque is eam curam $ubeat. Decretum vero reſeratur et roboretur a celsitudine tua. Neque ullo unquam tempore conslituantur (uti diximus) deſen- Soribus vicarii, ne rursus absque ratione ansam priori perturbationi prezbeamus. Conficiat etiam jus- siones excellentia tua per unamquamque provinciam, ut in civitatibus domus aliqua publica secernalur, in quam deſensores deceat actorum $8uorum monumenta reponere, creato aliquo ibi locorum , penes quem hujus sit custodia, quo magis et incorrupta ea ma- neant, et celerius quzsita inveniantur. Silque apud ips0s aliquod archivum , et quod hactenus in civita- (in circulum scilicet, ut dictum est) de quibus bona est in quaque civitale opinio, et ut decreta in com- mune liant una cum jusjurando ab ipsis przstando, neque non dictus circulus describatur, et ita Singuli per biennium ordine eam sollicitudinem obeant. Ac $i quis ex islis inlercidat, in demortui locum alius Suſficiatur, semper quidem decreto cum jusjurando conliciendo. Ips0 quoque, cum sollicitudinem $usce- pturus esf, prefinitum jusjurandum subeunte, et crea- lione ejus a Dei amantissimo episcopo, et venerabili Ctero, atque aliis, qui bonam in civitate opinionem oblinent, perſicienda. Yuod quidem et nunc continuo lieri convenit, omnibus (ut dictum est) secundum * hanc nostram generalem legem procedentibus. Pre- libus peccatum est, modo ad pristinum statum re- B lerea ut ji quoque, qui hoc etiamnum tempore defen- ' ducatur. Fient autem et defensores omnino gratis. Et pro ipsis jus$ionibus, $i majores 8int civitates, quatuor-tantummodo aurei dabantur in judicio tux celsitudinis ; $i minores, tres, quemadmodum no- stris jam legibus conslitutum est. Si quas vero ex publico annonas hahent, percipient et ipsas more $0lito, Cognoscent utique et de levioribus criminibus, et compelentem casligationem adhibebunt. Sed eos, qui in majoribus delictis capiuntur conjicient in custo- diam, et ad provincie moderatorem transmittent. Ita enim quzque pro $e civitas judiciali cura ſruetur, et universa gens Sub majore constituta judice, majorem sentiet providentiam, et bona pars presidalium cu- rarum prescindetur, $i civitatum deſensores eas in $e lransponant, releventque curas presidibus, quas pro populis gerunt, ipsi per partes vel ea qua per injuriam admittuntur, componentes, vel disceptan- libus dirimentes controversias (et prout s2pe dictum est), per hoc eos qui officiis president honoratiores eſficientes. Si qui etiam per indevotionem circa. pu- blica tributa s0lvenda segniores existant, eorum exactiones qui ita se indevotos prebent, gentium presides demandent deſensoribus, ut et in hoc ipsis auxilio Sint. Ceterum si qua deſensoris ordinatio prx- ter hzc ſacta $it, aut is ad quem ex ordine defensoris creatio pervenil, pretextu dignitatis, vel militiz, vel privilegii, vel alterius rei, eam $0llicitudinem depre- cetur, sciat ille quinque $e librarum auri penam $u- biturum, et nihilominus post ejus pecuniz in civilatis opera cesSur:e exactionem, cogendum defensoris ex- pedire $0llicitudinem. Convenit enim, ut honestiores quique civitatibus, quas incolunt, operam et mini= Sierium Suum exhibeant, et hanc quodammodo ipsis pro incolatn gratiam rependant. Que igitur nobis placuerunt, et per banc sacram exprimuntur legem, ea Studeat excellentia tua per provincias quibus prxest, propriis destinalis jussionibus, manifesta ſa- cere, ut omnes cognoscant-quod et maxima, et me- diocria, et minima 2que nobis curz sint, nihilque ejus generis a $ollicitudine noslra removeamus, Assumet vero excellentia tua et hoc in partem tua- rum jussionum, ut jam inde scilicet gentium presides PaTROL. LXMXII. SOres $Sunl, in circulum describantur, si ejusmodi vi- deantur, qui placere possint, et sollicitudinem usque ad biennium cominuent. Quod si jam biennium in ea cura comsumpserint, a deſenso:'is sollicitudine di- moveantur, nisi communi ipsum decreto velint in allterum quoque biennium in eodem detinere officio. Si vero nondum biennium expleverunt, dignique vi- dentur, qui in societatem circuli recipiantur, reli- quum tempus compleant, ut tamen nemo ultra id civitatem defendat, 8ed ad hoc duntaxat tempus us- que $ubsislat, nisi communis eom Civitalis COnSenSus nullo reclamante comprobet. Quod si fit, altero quo- que biennio eam sollicitudinem recipiet, et post id finitum omnino ea desislat, tunc demum rursus de- C fensor ſulurus, cum ipse eum circulus in hunc re- duxerit ordinem, ne perpetua ejus sollicitudinis con- tinuatione, et ſraudulenta per singula biennia reno- vatione, aliquibus przdicla administratio usque in infinitum extendatur. His omnibus in omne 2vum obtinentibus quandoquidem swmmo cum $tudio ea, et vigilantia, et Domini Dei erga nos benevolentia adinvenimus , nostrisque subditis condonavimus. Dat. xvi Ka). Aug. Constant. Bilis. v. c. cons, NOVELLA XVI. Ut clerici ex una ecclesia in aliam transſeraniur ad supplendum deficientium 8stalulum numerum. Idem imperator Anthemio $acratissimo et beatis- Simo archiepiscopo Constantinopolitano et universi ejas tractus patriarch#. Legem nuper de meusura ordinationum conscripsi mus, quodque nec in sacrosancta majore- ecclesia, neque in aliis efſusas eas e>8e conveniat. Quam $ane ratam manere, Et pro univers0 $u0 lenore lirmitatem obtinere ctiamnum volumus. Quoniam vero intendi- mus ordinationes in arctum contrahere, indeque ex- pensarum exuperantiam ad mediocrem et tolerabi- lem quantilatem sacrosancle majori ecclesiz redu- cere, quo magis sumptuunm illi multitudo minuatur, propterea per omnes undique vias oberranltes, tan- dem ad hanc etiam presentem legem pervenimus, non quidem plane diversam a priore, sed quz ex eodem proſecta proposito, aliquando amplius gacro- Sancte majori prodesse possit ecclesiz. 31 971 SAZCULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 972 Sanctus enim, si in una aliqua Sacroganctarum A naturam, sexumque femineum contumelia aflicieni- ecclesiartit, quarum administrationem simul et ex- pensss eadern 8acrosancla major ecclesia guslinel, presbyterum, ant diaconum, ant Jectorem, aut can- lorem mori contigerit, ne statim alins extrinsecus in- wroducatur, Sed prius beatitudo tua despiciat, quam magous adhuc venerabilium elericorum $it namerus, qui illic ministrant. Ac $i nondum quidem clerico- rum numerous deminutus est, 86d quo ad numerum ab initio deſinitum et (ut vocant) Statutum, quidam etiamnum superfluunt, ne qua in ejus locum institur- we ofrdinatio, donec numervs $ibi ipsi restituatur, Si veto moltitudo ita deminuta et, ut in defancti locum alinm clericum introduci neeesse sit, ne quid statuts desit, beatitudo tna dispiciat, an citra Sacroganclam bus, quasi non et ipse a Deo creatus $it, ant genera- tioni aliquid conſerat, sed quasi abjectus et ignomi- niosus exira omnem dignationem ac honorem haberi debeat. Sancimus igitur per hane gacram legem, ut et apud Armenios oceasione $uccessionis ſeminarum eadem obtineant, que et apnd nos, neque ulla sit inter marem et feminam differentia, 8ed qua quidem forma inter nostros constitutum es1t; at parentibus, hoc ezt paltri; matri, avo, avie, remotioribusque; item po- steris, hoc est filio; (iliz 8yccedant, et vicissim ipsis quoque suyecedatur, ita et apud ipsos it, neque Ar- menicz# leges 4 Romanis differant. Nam si de nostra $unt republica, si gerviunt ex quo nobis cum cxteris gentibus, 8i omnibus nostris perfruantur, nunquid inajorem ecclesiam ejnsdem ordinis clericus in aliis B s8o1z apud ipsos ſeminz a nobis introducta expellen- ecclesiis inveniatur guperſiats, et exinde in demortui locum alium $ublegat, non antem novam ordinatio- nem celebret. Eo enim paets si id, coi deest, ex co suppleatur, cui >uperfluit, bella quzdam neque Deo ingraia commensuratio imponetur negolio, et Sacro- sancta major ecclesia paulatim ere alieno hiberabitur. Alioqui si jd, cui deest, forefttsibus superinductionibus suppleatnr, id vero evi superflait non minoatur, lon- gum et infinjitum temporis spatinm decurret, donee omne id, quod abundat, deminnatur. Toa igitur bea- titndo ea quz decenter nobis propter 8acrosanct rum ecclesiarum vtilitatem placuerunt, effectui et fini tra- dere studcat. Et $sj quid hc contra fiat, $cire ne- cesse est, eum qui contra hance nostram lezem ordi- tur x quabilitate? Sed in pari apud omne3 observalione int leges nostrz, Sive quas ex veterum libris colle« gimus, et in oostris Insticutionibus et Digestis ordi- navimus, Sive que ex imperatoria sanctione, tam priorum principum quam nostra, subseriptz $uul, Quapropter omnia hc, ex initiis presentis quar- txdecimz indictionis, et ipsius qua hanc conscribi- mus legem, $umplo principio, in omne zvum valere Sancimus. Velera enim curiosius perquirere, et ad pr#lerita jam lempora recurrere, conſusionis potius quam legislationis es. Sed (ut diximus) jam inde a temporibus presentis quarizdecime indictionis & ipsius, in omne reliquum tempus, ips£ quidem $uc- cessiones Similes Sunto iis que quacunque Cx CAausa nationem $uscipere ausus fuerit, quod nuttam exinde © ad guccessionem pertinent, 2qualiter tam inter. mu- utilitatem habebit, neque verſerabiles economi cam impensam, quz in hanc partem fit, in rativnes sacro- $ancte majoris ecclesiz referent, sed damnum inde emergens ipsi agnoscent, per semetipsvs hune Socor- diz 8uzr fructam recipientes. Dat. Idibas Augusti, Constantinop. post convriatum Belisarii v. c. Dat. xvit Kal. Aug. Constant. d. n. Bilis. v. ce. cons. NOVELLA XXI. De Armeniis, ul et ipsi per omnia Romanas sequan- tur leges. | Imperator Jusfinianus Augustus Acacio magnili- centissimo proconsu't Armeniz. Cupientes ut Armeniorum provincia perſecte bonis regatur legibus, neque in uJlo a refiqua differat repn- bliea, prioribus $ublatis nominibus, Romanis eam magistratibus adornavimus, ut Romano uterentur habitu as$vefecimus, ut denique aliz apud ipsos leges non essent quam quis Romanas nominant, conslitui- mos. Proinde scripts eliam lege illud quod perperam apnd eos delinquitor, corrigendum putavimus, ne sci- licet more barbarico parentum et fratrum, et reliqui genefris S$0cces+iones ad viros pertineant, ad mnlicres non item, neve trz absqve dote in domum mariti com- migrent, aut ab iis quibus cum consuetudinem hahi- lure $unt redimantur, id quod multo etiam magis barbarice in hune #sque diem morihus apud ipsos comprobatam est, non ipsis tantem ista ferino more opinaulibus, sed et atiis gentibus ita deboneslantibus lieres quam eliam viros de c#lero observandis. Quod vero jam ante exstitit, id universum in priore forma manere vinimus, ive jn iis factum est prediis que princeps olim generis ſamilie suz adscripsit, sive in altis nullam habentibus communionem femineis per- $0nis in his prediis quz insulse genearchica, hoe ext a principe olim generis ſamilie $u2 ascripla laudant, aut Successionibus que usque ad decimanitertiam in- dictionem et ipsam obvenerant. Sed a predicto tlem- pore, hoc est a decimaquarila indictione, valere ea quz a nobis consliluta sunt, 8ancimus, Quz igitur no- bis placuerunt, et per hanc exprimuntur legem, ea tam magnilicentia tua, quam qui post ipsam eumdem magistraium Suscepturi Sunt, in perpetuum observare D studento. Dat. xv Kal. April. Constantinop. post Bilis. V. C. cons. NOVELLA XXXVIL. De Ecclesiis conslitutis in Africa. Venerabitery ecclesiam, ele. Ab Arianfs ablata ©a- pinato, stbique habento Feetesiz Affrice, ut tamen pubficas pro Mis pensfones conferant, ab iigdem 5c- ceptis immobitibes a nemine Iedendis. Azretierrs baptizato, ad rempublticam nor accedito, catecht- menum non cireumendito. Natla omnino heresis do- mum ant locum orationis habeto. Carthaginiensis Ecclesf privifegia obtineto, que in universum de omnihns dieta samt ecetesits if} Codiese. (i ad Carihaginienzent ecclesiam confugerit, is —_— — —_— — — 975 JUSTINIANI NOVELLA SELECTA. NOVELLA XL1L 974 impunitatem habeto, nisi hbomicidium, aut raptum A inducat. Enimvero neque $ententiam juste contra virginis, aut vim in Christianum admiserit. Ecclesiis Aſricze ab aliquo pro sua ipsius salute oblata, a ne- mine prorsus auſeruntor. loc ipse generaliter de omnibas ecclesiis accipito. NOVELLA XLII. Ut Anthimus , Severus, Petrus, Zooras, et reliqui he- relici ecclesiastico gradu detrahantur. Idem Augustus Mennz sanctissimo et beatissimo archiepiscopo Constantinopolitano, universique ejus tractus patriarchze. Non in$olitam imperatori:e majestati rem agentes, ad priesentem legem pervenimus. Quotiescunque enim sacerdotum $enlentie aliquos qui $acerdotio indigni essent $8acerdotalibus deturbarunt $edibus (quale 8it, Nestorium, Eutychetem, .\rium, Macedo- ninom, Eunomium, et alios non inferiore quam illi malitia), toties etiam ad sacerdotum auctoritatem im- peratoris consensus accessit, ut divina cum humanis eveuntia, rectis sententiis symphoniam quamdam et unam consonantiam inducerent. Simile quiddam nu- per circa Anthimum evenisse scimus, 1am ab Aga- peto religiosz et celebrande memorie, prevule $a- crosanctz in vetere Roma ecclesiz conslituto, e sede hujus regiz urbis depulsum, ut qui in sedem neque ulla $ibi ratione competentem, et prieier vmnes Ca- nones inviljisset, quam communi sententia; ejusque yiri Sahct2z memoriz mullis nominibus exosculari videretur (id quod variis postmodum commentis re- ſogit), simulans quidew sancta $e quatuor concilia Severum promulgatam, et ex omnibus archiepisco- palibus et patriarchalibus se4ibus una cum prudentia monachali procedentem, exortem confirmationis re- giz eflicimus, qui prius $acrosancla: Theopolitano- rum Ecelesiz sede contra Sacros ritus occupata, ita omnia conturbavit, ita cynturbati traagmutavit, ut generale quoddam et absque fecialium interventu Suscepturn Sacr683tictis inter $e ecclesiis belium in- ſerre videatur. Atque hoe etiam al his qui ante nos sceptra imperii tenueruat, ad ipsum scriptum esse, tam variis atque recto alienis doginatum fraudibus ac blasphemiſs utentem, quam on\ni+ jam nunc pertur- bata reddentem, et de errore $olum utriu«que hiere- S$harchze (Nestorii scilicet &t Eulychelis) baustis abo- B minandis et cuin religione pughantibus dogmatibns innitentem, et utriusque horun perversissimorum ducum, qui tametsi nonnihil inter s Uissidere vi- deantur, ad unum tamen impietatis finew tenduat, notorias disputationes effingentem. Nam cum duo in- ter 5e contraria $int dogmata, tam Nestorii, quam Eutychetis (ut diximus) quorum vtrumque ex #quo moriem anim# importat, quz ex ipsis Arianorum et Apollinaris impiamentis constant, mirabiliter tamen et preeter opiniouem ipse affectus, similiter in utrum- que incidit, et nunc huic, nune ili primas partes deferens, commune $e s:0$que sermones tautorum piaculorum receptaculum constiiuisse videtur. Esto igitur et ipse predicto anathewati obnoxius, quod unſversus patriarchalis, scerdotalis et monachalis 5equi, nempe trecentorum decem et octo sanctorum C reipublice nostre (0 ita dicamus) ordo juste ej in- Patrum Nicez, centum et quinquaginta in bac alma urbe, ducentorum przelerea Ephesi primum cougre- gatorum , neque non Dei amantissimorum $excentu- rum et triginta Patrum Chalcedoni, non vero re ipsa illorum dogmata consequens, neque nostram benignitatem et submis>ionem, quam pro ejus salule zuscepimus, amplecti, neque renuntiare tam impio- rum dogmatum auctoribus a sanctis Patribus in £y- nodis rejectis volens, sed ratus in unum et eumdem auctoritatis gradum utro$que lam condemnatos quam qui condemnarint, collocandvs. Semel en:m peregri- Ris a Sacrosancta Ecelesia cogilationibus mancipatus, el a reclis dogmatibus alienus factus, merito ad eo- rum reciitudinem regredi non valuit, quanquam Aa nobis quoque diligenter et Summo $tudio ad eJus $a- lutem contendentibus, commonstrata via, admonitus. Propter omuia hc igitur, quz cum ips0 gesta Sunt, et depositionis a grailu ecclesiaslico Sentenliam A Sancta $ynodo tain per causam illicitt neque per $a- cros canones approbatz in $sacerdotales hujus regi® urbis $edes irreptionis, quam A Tectis el veris do- gmatibus diversionis prolatam, ratam nostra facit majeslas, deque iis presentem legem conscribit. Et Interdiciiaus ne in alma hac urbe ejusque confiniis moram trahat, neve in ulla insigniorum urbium quie- lem agat : sancientes ut cum his acquiescat quibus S$ dignum prebuit, neque cum ullis consuetudinem Ineat, aut eos in perniciem probibitorum dogmatum ©} D stitutionibus videantur duxit, ex Theopolitanorum Ecclesia ejectus, propler- ea quod et jllius urbis 8edes ewn repulerit, quasi qui ne initio quidem rite ipsam occuparit, vivente ni- wirum adhoe et in $acroganctis ecclesiis hinc inde $acras conciones habente eo qui ante ipsum $acerdo- tio ſunctus est; et nunc a Successore $U0 $aceriotio exclusus sit; neque intra hosce tantum terminos re- $titerit, sed jain etiam $ub generale anathema ortho- doxz et catholicz Ecclesiz rejectus $it, et multis maledicis et probibitis libris rempublicam nobis re- ſerserit. Unde in universum omnibus interdicimus ne quid librorum ejus com; arent, Et quemadmodum Nestori: libros describere aut comparare non licet, propterea quod ante nos imperatoribus in $uis con- Porplhyrii scriptis contra Christianos edilis Similes existere, ila neque Severi dicta $scriptave apud quemgquam Christianorum mas nento, sed proſana sunio, et a catholica Ecclesia aliena, ignique comburuntor a possess0ribus, nisi il - lis relinendis in periculum adduci velint. Preterea a nemine in poSterum conscribuntor, ive librarius ali- quis, sive noturius, sive quisquam alius Sit : sciens quod illius dicla conseribentibus abscissio manas in peuam irrogabitur. Nolumus etenim ut illorum blas- phemia ad alia prorepat scula. Congimiliter et illi hujus regiz urbis, ejusque conliniorum, et alicujus insiguioris civitalis ingressu interdicimus; sed ut in s0lo0 aliquo loco el Silentio deside.i, neque alios cur- $75 SACUM SEXTI SUPPLEMENTUM. 976 rumpat, neque ad proſerendas blasphemias eos indu- A et illud habemus, imperialibusque id legibus corro- cat, neque contra vera dogmala novi aliquid inveriat, per quod denuo nobis sacrosanctas perturbare stu- deat Ecclesias. Sed neque Petrum, qui Apamez episcopus fuit, yemotum a gradu ecclesiastico, et iisdem de causis, quamobrem Severus, anathemate (ut vocant) per- cussum, majestas imperatoria admittit. Sed rata 8unto etiam quz adversus. ipsum decreta $Sunt; et quemadmodum $ub generale anathema redactus est, ita et redactus esto, sententia quz de his ipsis a Sanctissimis $ummis pontiſicibus processit rata per- manente. Ac neque illi permiltimus ut hanc regiam urbem, ejusve confinia, aut preslantiorem aliquam Civitatem incolat, sed quorum secutus est errorem, Hhorum imitetur etiam in degenda vita rationem, quam Jongissime ab hominum consuetudine remolus, Seque jpsum latebris occultans. Siquidem multo przxstabi- lius est hoc genus bominum lalitare, quam in pu- Hlica Juce et ante omnium oculos versari. Nam si la- titent, $ibi ipsis tantummodo erunt incommodi; si vero dogmata sua publicent, et vuigo proſerant, mul- tis simplicioribus occasionem prxbent ad interitum. Quod quidem ut aliquo modo in Christiano Dei ovili et pio recteque sentiente populo evenial, neque ju- stum est, neque a majestate imperatoria conceden- dum. Quia vero et Zooram religiose simul et juste judicantes episcopi dignum putaverunt quem omnino zub anathema redigerent, ut qui veluti breve quod- dam additamentum esset ejusmodi malorum, ad que peragenda prompltissimus ſuit, et magnam faculiatem C habuit, ne omnino memoriam #lli adimamus, quod aliqua in re ſacultate przeditus fuerit : esto sane Zo0- ras etiam particule hujus (de Anthimo, Severo ct Petro loquimur) leve quoddam additamentum, et in- ter eos qui anathemate notati sunt, ex Sacerdolali contra ipsum prolala senlentia ipse quoque colloca- tor, quam tametsi per $e satis valentem, multo ta- men adhue valentiorem reddit majestas imperatoria, quz regia hac urbe ipsum expellit, ejusque conſi- niis et urbium incolatu omnifariam ei interdicit : ut cum Solis illis quos ante recensuimus, ad eumdem modum blasphemantibus, ad eumdem quoque mo- dum relegatis, habitet captetque consilia. Si quid prvterea aliud quoque $Sanclissimorum episcoporum sententia, quz predictos a gradu detrahit ecclesia- Slico, et anathemate percellit, continetur, pro rato CONSTITUTIO * SACRA JUSTINIANI IMPE- RATURIS. Contra Anthimum , Sererum, Petrum et Zoaram. In nomine Dumini Jesu Christi Dei nostri, impe- rator Cxrsar Flavius Justinianus, Alemanicns, Gothi- cus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus , Wandalicus , Aſricus , Pius, ſelix, glortosus, victor, triumphator, semper Avgustus, Mennz patriarchz. « Hic subjicere visum esl ejusdem novellze texlum Grecum cum velusissima interpretatione quam e boramus, perinde quasi ab ipsa majeslate imperatoria prodiisset. Quod $i quis eorum adyersus hc $latuta deprehendatur delinqueret, sciat quod in civiles leges incidet, quz in majorem indignationem et animad- versionem Cconjiciunt eos qui pcenas leviores decli- nant. Pokro omnibus qui vel secundum doctrinam dementis Nestorii, velsecundum $tolidam traditionen> Eutychetis, vel secundum Severi, qui idem cum illis Senlit, aut illos sequentium blasphemiam, catholicam Dei Ecclesiam conantur divellere, prohibemus ne tumulius Ecclesiis immiltant, aut de fide aliquid dis- Serant. Sed $Sancimus ut unusquisque eorum Silen- tium agat, et neque ullos in unum convocent, neque adeuntes recipiant, neque improbato more baplizare, B aut sacram communionem defcedare, et aliquibus eam distribuere, aut vetilas docirinas explanare audeang vel in regia hac nostra urbe, vel alia, sed nihil non periculi revereantur, si quid tale perpetraverint. Omnibus insuper prohibemus ne quis hunc recipiat. Quin potius saucimus ut ex urbibus etiam, que ab jpsis Seducuntur, ejiciant : SCientes paenas SAcris no- s$tris jam comprebensas conslitutionibus, quz ipsas etiam domus in quibus tale quid peragitur, et pre- dia ex quibus alimentla suppedilantur, Sacrosanchis. addicunt Ecclesiis, Suis adimenda possess0ribus, quia Simplicioribus causam mali praxbent; optimo vers jure Sub dominium $sacrosanclarum eas Eeclesiarum deducentes. Hac nos pro communi sacrosanctarum Ecelesiarum pace $ancimus, hac decernimus $ancto- rum Patrum decrela $ecuti, ut omnes de cxtero 8a- cerdoles sub tranquillitate et quiete permaneant : quibus ipsis in pace conservatis, reliqua etiam rei- publicx portio nobis pergliscet, pace desuper vige- Scente, quam omnibus magnus ille Deus et Servator noster Jesus Chrislus, unus de Trinitate, unigenitum Dei verbum, tam pradicat quam $uppedilat his qui vere et ex animo gloriſicare ipsum et adorare dignan- tur. Quz igitur recle nobis placuerunt, ea beatitudo tua conservalo, et ad effectum deducito, per Dei amanles $uas lilteras ea omnibus $ub se constilulis religiosiss}mis metropolitanis transmiltens. Quorum unicuique Curt Crit Sacrosanclis $ub sc conslilulis Ecclesiis hc maniſes1a facere, ut neminem omnium lateaut quze summum sacerdotium decreverit, quz D item majeslas imperatoria Corroboraverit. Dat, xvii Kal. Aug. Conslantinop. Bilis. v. c. cons. 'H AIATAEIE 1OYETINIANOY BASIAEQE Katz Avliuov, Zevipeu, Nirpov, rai Zwopa 'Ev vouare To9 Geonvrov 'Ino05, Xprrr2l 705 roy 14%, aNTcroatwp Kaicup, ®)ating Wwworruw;, Ala” pavres, Dorhines, Oparyyttos, Deounnttg, "AvrEX"Sy "Abauvizig, Ovavialmes, Aypitic, extfig, TVS) £00505, vIxNTHs, TLORAWYX 05, GetTECarT2; AV OuTTCSy Mnvve TATLWUpYN. regione descripsit Mansi Concil. tom. IX , ubi sin*2- rus prelig:tur titulus, alibi depravatus. Epir. CO nm—ennnnnen———— OO — 977 JUSTINIANE NOVELLA SELECT. NOVELLA XL. 978 Noayun on dnleg Bacicia rai nutts mpartOvTE;, fri A Capur PRIMUN. — Rem non insolitam imperio et IV Tmapovra Onkubauty vo um. Oar Y/&p 11 Tay (Epftav Vigo; Tron; Thy oun GEtmy Tis pwayvn; Tov LEpart- wlv rateticacs Opow, Grow On NeoTopeey Tf, xat EvtTvyhi, 'Apttov Te, xxt Muxedoviov, xai Evvouov, xa #))ovg On Twas els xaxiay 0, MeatTIVE ExELVWY, TOTAY- T@xis 1 Pacuia ovpyne; yerove TH THY lepimry a= bevric, wore T& Otorepa Te, nai avIprriva ovvica- povra pry Tvupwiiny THI; oplats mowoaglnt Wipers * Onoiov $6 Te nai Evoyy06 yevourvey Tepi "Avituoy in- qarv, arthabivra jptiv Tod ths Pugtitog Turns Tno)Ews Opry taps 'Ayarutol T9) Tis ooiag ual aordiuov ph- 145 Toto pou yigovores rhe tuTt Thy Tpioftutipay "Pwr 1anv aptwrirns Exxhnoias, oi T6 xats jandive tpenov GUT Tp0TzOvrE Nap favIRS THE EVA/EIS KAVOVES EneonndnTravra pony, xowh 3 Wigw TOY TE avrov Tis &y'as wvhung avipog nportpev, xai py nat Th; tv- TaV)a yrvouivng ta; 0ovvobou turabteo mad eivey Tt, xul xe) pnjutvovy, Gore Tov ophors untpoita Guy untwy, Tu; ois nporepov nohayihy tpuivire Gti wy, TRUTH Lats - pov Gexpopors aniptuye mepivolnts, NpITTIOVLEvOS Ev Tais TE Tapor wytats ovwWong wohouletv, Th TE THY Ten Iatipwy Tov tv Nexaiz, Th TE Toy þ x&i v Tov &v Tavtn Th EvIaiuov no), Th TE Twy by Egtcw T6 Mpatov ovwaxbivrwy T, Th 16 Thy Veopihov Natipwy Tov &v Xa)xiyJove 7) . Ov pr Tois TovTwy Goyunrt ta7- x9)9 9a, Te Thy vperipav pilavlpwniav, uai Thy ovyratutacy, nv 0s Th avroy Gwrnpiny Ey,0ufv, NpT- TeEaugbut Pouknbiis, 0:68 arornpsiat xat KvT(5 Tv TRv aria Soyuatwuy apynyovs T5 no TRY RpoTipmuy eirov ExE£ nuevws 01v00mwy* GYM otopurvog 7 piivar xi TOY XaATE TAITIY Kai &v (0% TOY KUTAGECIHKT MEvOUG, TOY; T6 NUTARKETUITUS Gfatve "Ara; up THIS GIG» Tpiats The Gyturarns txx)noing Evvoiats ratav3part- Teobei;, nxi Tov opyty 1utproutos Go untiy, Eirorws &is Tiv wry on ny vor inavtfis oplornta, vai Tavre Tap nuwy rai nporpuntis rai wOngritis, nant Lp upiviy Tov, Tprs THY CWTNCUAY THY WINDY. Aut THITR THVIV ARUVTC, THY YEvouivny tn ata The elwipertugs YWimgnv Taps The jigs 011000), Tpo- parte This TE oO Oeurtiig, 0994 1nd 7) /uny KXYWOY paprupouuivng Thy Tis Prothides Terwrns iepurininy Ooyumy aprayiic, rai The ano Tw Uplin TE rut nav Go otiry EXTLONNS, XYGiav 7 uertou TUETHL Punta, rat Emi TOYTMNG Thy TapGITE payer voumv. AT /0pr0* uy CE YT) Kat Thy YUTH. Thy EVOKE 100K THYTHY TU), wu The TE womidog avs Ctatpifilis, nat NuTnG C7505 Thy EmuThuuy T0), Veanitourres ty" 1ovging Eur, #&i TouTo0ts GTippity, Os Exutiy Eiimws vnthre, xat pits TU H Emo wrety, wits nfm ality aro); Thy Te GanNyOLEu ploy Of urs Af IEay. Os Wi 0195 Th Cruimng teveghrinav nath £19,009 Yinuh1, Thy it Tus TW, 95 ELTELV, TRY) GO EPATLIGNY TE, 7H TUTPULLY HV, METH Thi W102 / Ui, Gr1ariotns TELVMNG TIE Logun, Thv Tov GvaleuurTiauyy 7499104) WIT, Ganibinng 5m RATA UNavO UC ETIKILWTEMS, Os TEUTERIY TYPH 791; pos Venus matt) 16119 TH eur The Oivarbirinu Cn wTtrr; Exxbnaiag, 057% TVVETHAULEY ARUTTA, TW PETATETNOWRE THAUNTS, 5 HOUVTY TEYK #0k GAN PIRTOY C nos facientes, ad przxsentem venimus legem. Quoties enim sacerdolum $ententia quosdam indignos Sacer- dotiode $acris sedibus deposnit ( quemadmoduin Ne- Storium , Eulychem, Arium, Macedonium, et Euno- mium , ac quosdam alios ad iniquitatem non mino- res illis), toties imperium ejusdem 8ententie et or- dinationis cum sacerdotum auctoritate ſuit. Sicque divina et humana pariter concurrentia unam cons0- nantiam rectis sententiis ſecere : quemadmodum et nuper ſactum esse circa Anthimum scimus, qui qui- dem dejectns est de sede bujus regiz urbis sancte et gloriose memorize Agapito sancti>sime ecclesim antique Rome pontiſice; eo quod nullo modo sibi ipsi convenienti ( conira omnes Sacros canones) $6 intruserat sedi, $ed et communi sententia ipsius $ancl memorie viri primum, alque eliam 8acre synodi hic celebrate condemnatus et depositus ſuit, eo quod a reclis dogmatibus recessit ; et que prius wultoties diligere videbatur, haxc demum diversis lustrationibus | ſraudibus | ſagit ; simulans sequi Sancltas quatuor synodos (trecentorum videlicet de- cem et octo Patrum in Nicea, et centum quinqua- ginta in hac felici civitale; ct in Epheso primo con- gregatorum ducentorum, et 8excentorum {riginta ve- nerabilium Patrum in Chalcedone). At quidem nec istorum dogmala $equi, nec nostram clementiam et cond-scensum , que propter ipsius salutem habe- bamus, suscipere voluit; neque ipse abdicare aucto- res impiorum dogmatum, qui prius a sanctis synodis expulsi ſuerant ; sed putavit oportere secundum ipsum et in #quali ducere et condemnatos, et con- demnatores. Nam $emel alienis a sanclissima Eccle- sia intellectibus mancipatus , et a rectis dogmatibus alienatus, merito ad ipsorum rectitudinem reverti non valuit, etiam ad hxc invitatus a nobis et dire- ctus, qui omni $!ndio usi 8umus ad ipsius salutem, Propter hxc igitur omnia, sententiam depositionis in ipsum a Sancta $ynodo factam occasionem non liciti , neque a sanclis canonibus approbati raptus Sacrarum $Sedium hujus regi# urbis , et aversionis a rectis et veris dogmatibus, firmam nostrum reddit imperium, et contra istum presentem $cribit legem. Interdicimus autem et ei commorari in hac ſelici D civitate et a covuturbasse, et illum quemcungue errorem abominabilium bzresiarcharum et in.quo- rum dogmatum recipere, Nestorii dicimus, et Eu- tychis ; et cum uterque horum preceptorum contrarii quodammodo invicem esse videantur, ad unum vero impielatis finem tendant, etiam illorum divulgatos Sermones , eum in unum ſormavisse. Duobus enim exislentibus dogmatibus ad invicem repugnanlibus, quorum utrumque similiter ad anime perditionem adducit , Nestorii videlicet et Eutychis ( quemadmo- dum dicendo narravimus) qui ex Arianorum et Apol- Meu, voi TrvTo xx tois mp6 Vu oximTpey po; &T9' ey peaylut, TOxias wiv Grquatwy xo anyhlge Tp eva; Thy upletnros Teprooiagg Te, nai Phoogyuiats XL£17 4pm, Gnavru 0 ovrraphavia, ral uovov Ta Tis £zaripov Tov wpioiapyov nhavns Pothupoy Ti, ut &voTiwy Goyuarwy KvrE x ouevoy, NEGTOpiON tf, 241 Evrvyovg, xat Toy ExxTipou TwTwy xathoyeuoivmuy 55 tvavtias piv nw; Elva Coxvvruy Gino, mpeg i Ge Ti)oc Tis Gothtiang ner outyuv, vai Tos Exfivey 7 a- partnpeotinoug EvIVNWIRKEYY Nayovg. Avaly fp Gvroy EvayTioy gow Soyuarwy, wv Exgtep''y Guoimg Els wuXeriv anweuy Gyit, To) Neotopiou, Toy T6 Evty- Xs, nabdanto einyvres FyOnuev, Gnep tn hv Aptiuavin, #ut Tov Anevapiov TYVECTYN WATUGATOV, WITES TO Ra- linarii contagione consistunt ; ipse paradoxum quid RB f#9%ov rabwv, cucin; tis ixirepov furintwns. Kai mh perpessus in utrumque similiter incidit : et ibi qui- dem illud mittendo, seipsum et Sermones $u0s visus est | con«tituisse co:mmune receptaculum tantorum delictor.1m. Sit itaque et ipse sub pradicto anathe- maiismo, quem universus patriarchalis, pontificalis, ac monachicus nostre , ut ita dicamus, reipublice cetus juste in ipsum induxit : de Theopolitana qui- dem Ecclesia ejectus, idcirco quod thronus illius ip-um removit, eo quod ipsius principatum recte non acceperat, sed adbuc vivente eo, et in $anctis- simis Ecclesiis commemorato, qui ante ipsum $a- cerdotium habebat, et propter eum qui post ipsum ſuit , de sacerdotio exciderat. Nec vero progressus hue usque $substitit , sed et $ub communi orthodox:e ac catholicz Ecclesiz analtbematismo positus, multis C libris, blasp\:emiisque et abominationibus nobis rem- publicam implevit. Quare universis jnterdicimus aliquid de libris ipsins possidere. Et sicut non licet Nestori li'-ros scribere, vel possidere ( quia praede- ce>Sorilms nostris imperaltoribus in $u1s constitutio- nibus v;Sum cst statuere Similia his quz dicta et gcripta $unt a Porphyrio in Christianos), sic nec dicta et s:ripta Severi maneant penes aliquem Chri- S$tianum , sed sint profana et aliena ab Ecclesia ca- tholica , izneque comburantur a possidentibus , nisi qui ipsa habent, velint periculum pati. A nemine ergo $cribantur, neque ad pulchritudinem, neque ad velocitatem scribentium, sciendo quia amputatio manus. his qui scripta ejus scripserint, pena erit. Neque enim volumus in ſuturo tempore ex illis bla- spbemiam protrahi. Similiter autem et huic interdi- cimus omnino regiam civitatem ingredi, aut distri- ctum todiat, et his C qui $ub ea metropolitanas sedes habent faciat ma- niſesla, ut et ipsi quz nobis placuerunt cognoscentes, nihil horum prevaricari presumant. Erit enim uni- versis a Deo judicium, et exinde para, $i quid pre- ter hoc aut ipsi egerinl, aut agi permiserint. Dat. xv Kal. Nov. Constantinop., imp. d. n, Justin. PP. Aug. ann, 11 post Bilis. v.c. cons. NOYVELLA LYI. Ut ea, qua rocantur insinuativa 8uper clericis in ma- jore quidem ecclesia dentur, in altis autem ecclesiis penitus non dentur, Imperator Juslinianus Augusius Mennz archiepi- $C0P0 regiz civitatis Constantinopolitano. Plurimas additiones $us(pientes hanc legem diri- gere ad tuam beatiludinem justum existimavimus. Qui enim ordinantur a tua reverentia Cclerici in ganclis- simis ecclesiis (absque tamen ganctissima majori ec- clesia) omnium patiuntur crudelissima, non $1sCipien- tibus eos illic ecclesiis, antequam quantum voluerint, accipiant aurum. Et novimus hoc ex frequentibus ad-litionibus de hoc factis nobis. Sancimus igitur beatitudinem tuam hoe validissime custodire. Et si quidem consuetudo est dare eos qui ordinantur in Sancussima majore ecclesia, hoe eos prebere. Nibil enim de his que dantur in sanctissima majore eccle- Sia, novamus. Prz'ecea.vero in aliis omnibus, oullis in eis clericorum licentiam esse penitus pro bis quz vocantur insinuativa, aliquid ſerre. Sed et $i quis tale aliquid egerit, illum quidem privari sacerdotio, 991 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 992 in illins autem officium introire qui missus est, A menses, ex quo hzc lex insinuala ſuerit, hc corre- et hanc eum avaritie ferre mercedem. Custodire vero hc etiam Deo amantissimos deſensores $an- ctissime majoris ecclesiz, penam formidantes x librarum auri, si quid neglexerint. Sed gratis omnia procedere. Deinde etenim deſunciiones et minisleria, non per ' venditionem, nec per mercationem lieri aliquam volumus, $ed pure et citra redemptionem. Sic enim rei digni fient nulla venditione ac merca- tione ſacienda, Tua igitur heatitudo, et qui postea in pontiſicales accesserint sedes, quz a nobis ordina- la $unt, et per hanc declarata sunt legem, operi effe- elvique tradere ſeslinet. Dat. 11 Kal. Nov. Constant. imp. d. n. Justin. Aug. an. 11, post Bilis. v. c. cons. ann. 2. NOVELLA LVII. Ut in privatis domibus sacra mysleria non fiant. Imperator Justinianus Augustus Mennz archiepi- $cop0 regiz Civitatis Constantinopolitano. Et priscis sancitum est legibus nulli penitus esse li- centiam domi quz sacratissima sunt agere, sed publi- cesinere procedere incredulitatem et Deiculturam $e- cundum sanctionem de bis sacratis actibus traditam ; et nos etiam hanc in prxsenti ponimus legem, quam cum omni caulela tenere volumus. Omnibus enim interdicimus magne hujus civitatis habitatoribus, magis autem etiam totius nostre ditionis, in domi- bus svis habere quasdam quasi orationum domos, et in bis sacra celebrare mysteria, et hinc fleri quzdam catholice et apostolicz traditioni extranea. Sed si quidem domos ita 8irapliciter aliqui bahere putant oporlere in 8acris $uis, orationis videlicet solius gra- tia, et nullo celebrando penitus horum, quz $acri sSunt mysterii, hoc eis permittimus. Invidia enim nulla est, si volunt citra hc habere habitacula quze- dam, et in eis lanquam in $acris orare, aliis autem omnibus abstinere. Nisi tamen in eis voluerint ali- quos invitare clericos, hic quidem sanctissime ma- joris ecclesie et sub ea sanctissimarum domunm , volunlate ac probatione sanctissimi archiepiscopi ad hoc deputatos, in provincia vero Dev amabilium epi- scoporum. Nulla novitate $edi ejus beatitudinis ex prexsenti nostra lege fagienda, circa existentia ei quolibet modo in ordinationibus, aut gubernationibus hie, aut in provinciis jur, $ed omnibus etiam com- pelentibus ei quolibet modo et tlempore ralis nunc et in omne reliquum tempus servandis : sancimus tuam hxc conservare gloriam, et maniſesta omnibus per litteras proprias conslituere, qualtenus per omnia valeat lex. Hec enim et gloriosissimo prefecto feli- cis hujus. urbis, et sanclissimo archiepiscopo, et universali patriarche pracipimus, ut ex civili et sacer- dotali virtute hc perpetue custodiantur. Scian! enim et ipsi domuum domini, quia $i non hc cust0- dierint, ipsi quidem $ub imperiali fient motu , do- mus autem in quibus aliquid tale agitur, et publice fient, et sub sacratissimum nostrum :rariumn dedu- centur. Si autem et aliquos contingit tale aliquid in wuis habere domibus sciant quod nisi intra tres xerint, et ad figuram a nobis ordinatam deduxerint, Sub przedicla pena lient. Hee autem agi cum veri- late, non per aliquam calumniam volumus, veracium enim solummodo sumus amatores. Hec sancimus tuam custodire celsitudinem, et nibil tale fieri conce- dere. Scito enim quia $i didicerimus , tibi tale aliquid denuntiatum, deinde non prohibuisti, aut tw, aut SUCCeSSOTES lui quicunque futuri, ipse quidem quin- quaginta librarum auri expones penam, $ed et qui SUcess0res cinguli ſuerint. Parens autem libi officium Sustinebit idem damnum, si rem nobis studiosam et sanclissimx Ecclesiz custodientem unitatem, et prohibentem que a nobis aperte interdicla sunt, agi latenter passum est, et despicere commissum , R et circa ipsum cingulum periclitabitur, insuper et ipsam domum in qua liquid tale agitur, fieri pu- blicam, et sub sacratissimum venire z#rarium. Scri- ptum exemplar a nobis et sanctissimo patriarehze ſelicis hujus urhis, ut et ipse hujas ponat rei provi- dentiam. Volumus enim $acerdotaliter et judicialiter hc servala durare in reliquum tempus et immutila- ta. Dat. 11 x. Nov. Constant. imp. d. n. Jusin. PP. Aug., ann. {1 post Bilis. v. c. cons. NOVELLA LYIIL. De clericis, qui a 8uis destiterunt ecclesiis. Item de his qui oratoria @dificant. Imperator Justinianus Augustus Menne sanctis- Simo- hujus regize urbis archiepiscopo, et universi jus tractus patriarche. Multi sxpenumero clerici, certis vacantes oratoriis, aut etiam pro aliquibus forte subrogati, simul atque solemnem erogationem perceperunt, a $acris $e mySleriis in universum Segregant (quas ob causas, melius ipsi noverunt) aut quacumque occaSione A SAcrosancta omnino ecclesia in qua consisLlunt rece- dunt. Sancimus igitur ne sacro id impedimentum ministerio ingeratur, Sed a Dei amantissimis episco- pis, sub quorum tutela he ecclesiz conslitutz sunt, in illorum locum alii suſficiantur, qui ista percipiant. Neque enim ullis concedere volumus ut ea quz ab jpsis aut per ips0s +acrosanctis jam ecclesiis ero- gantur, in 8uum lucrum convertant. Siquidem nuilo prxtextu aut occasione yolumus ut ex aliorum de- fraudatione aliis lucrum accedat; sed ut quemadmo- dum quzque jam inde ab initio erogata $unt, ita et porro absque ulla temporis przſinitione prestentur, neque Sacrum ea re ministerium corrumpatur et in- tercidat, nullam licentiam habituris his qui ab eccle- Siis destiterunt, postquam vel a sanc!issimo patriar- cha, vel provincialibus episcopis in illorum lecum alii $ubrogali $unt, ut aut ipsis £abrogatos inde de- irudant, $1 regredi velint, aut cos qui id erogalionis genus Suslinent, conduplicatas impensas Suppeditare, et tam $ubrogatis, quam ipsis qui redire volunt, pre- bere compellant. Sed (ut simplicissime dicamns, illi quidem, $i redeant, non recipiantur; his vero qui pozt priorum discessum S$uffecti sunt, prebeantur provisiones annonarie, nullo lucro exinde his qui 923 JUSTINIANI NOVELLE SELECTE. NOVELLA LIX. 994 suppeditare $0lent accedente. Ut qui lalia lucrifacere A litate sua per duas pragmaticas ſormas certum redi- attenlaverint, omni modo subrozatis ab ipsis tam promissiones annonarias quam alias erogationes, tam ipsi quam heredes ac Successores eorum pre- beant : scienles quod si etiam postea deſraudaverint, cerla ex illorum patrimonio possessio $Sacris nos1ris rebus privatis segregabitur ut illis exinde fiat ero- gatio. lilud quoque ad honorem nostrum et cultum sedis tuze decernimus, ut $i quis zdilicans ecclesiam, aut etiam aliter expeudens in ea ministrantibus ali- menta voluerit aliquos clericos slatuere, non esse ei fiduciam ullam, quos vult per potestatem dedu- cere luz reverentie ad ordinandos eos; sed exami- nari a tua 8anclitale, sententiaque tua, et qui ponli- ficalem sedem rexerint, semper hos suscipere ordi- tum consUtuerit, ut aurum ex eo reditu redacwm in eam summam proſiciat, quz a Dei amanlissimis aeco- nomis datur his qui circa hoe laborant : multi undi- que nos adierunt, dicentes rem non procedere 2qua- biliter, neque deſunctorum ſunerationes absque pa- cla mercede celebrari, quin potius amarulente mer- cedes exigi, multa etiam extrinsecus inveniri nomina et collegia, quz vel in medio Juctu ab invitis exigant, et eos qui dare non possint, vt dent, vi compellant. lzc nos convenienti correctione dignari justum pu- tavimus. Inde adeo primum omnium $acroganciz majori ecclesiz officinas magnam jacturam et dimi- nutionem þerpessas ad integrum numerum repara- vimus, conscripta de hoc sacra forma ad preſectu- nationem, siquidem tuz beatitudini, et posteris g ram urbicariam , ut omnibus modis ea una cum opportuni videbuntur exislere, ct Dei Ministerio di- gni, ut non profanentur sancla Dei (hoc videlicet quod gacris $ancitur eloquiis), sed intacta et ineffa- bilia tremendaque constituta, sancte et Deo ama- biliter et venerande tractentur. Quz igitur nobis placuerunt, et per hanc sacram exprimuntur legein, ea ut in perpetuum beatitudo tua cuslodiat, $anci- mus : certo $cientes quod non minus nobis sacro- Sanclarum ecclesiarum commoda curZ# sint, quam ipsa vita. Dat. xy K. Novem. Conslant. imp. d 0. Juſtin. Aug., post Bilis. v. c. cons. ann. 3. NUVELLA LIX. De exsequiis, quas fieri oporteat in deſunctorum ſunerationibus. Imperator Justinianus Augustus Joanni ſactorum per Orientem prztoriorum preſecto iterum excon- ule et palricio. Si quidquid usquam est bonorum operum, id opor- tet (volente Deo) per nos iniltium capere : conveniet item ut ea bona quz per alios ceperunt, $i fiis in- mineat exilium, per nos denuo reslaurentur Et in ve- terem reducantur ordinem, ut semper nobis vel ipsa rei conſectione, vel reslauratione ad praclaras ac- tiones contendendi ſacultates adsint. Cujusmodi sane quiddam cum et in deſunctorum ſunerationibus per- peram administretur, corrigere id visum est, et ho- minibus exinde largiri, ne geminam incommodilalem SuStineant, lam $uo0s amillerites quam etiam illorum nomine subeuntes dispendia. Sed quod divus prin- ceps Constantinus recte excogilatum disposuit, et postmodum Anastasius pientissimus princeps conlir- mavit, adjecto insuper et reditu, id nos ruinam mi- nitans reslaurare Simul, et undique ad slabilita- tem redactum convenientibus astringere juramentis properamus , eflicientes ea re ut immorlale per- maneal. | Nam-cum pientiss8imus princeps Constantinus non- gentas quinquaginta oflicinas ex diversis collegiis hujus alm@ urbis Sacrosanctz majori ecclesie cum immunitate dederit, Anastasius quoque item pien- tissimus princeps non 'Solum officinis illis centum Quinquaginla alias apposvuerit, sed etiam pro libera- obsecundante illi cohorte mille et centum officinas Dei amantissimis defensoribus et economis predict sacrosancle ecclesie tradant : octingeutis quidem ollicinis cum corporibus prebendis Dei amantissimis deſensoribus, trecentis vero pientissimis erga Deum economis : ut Dei quidem amantissimi a@conomi lrecevilas illas officinas et redilum ab Anaslasio Sacratissimo principe donalum in ſructu babeant, nihil amplius ob diminutum conquerentes numerum, 8d in supplementum habentes quz prebent treceniz oſlicine, tam decanis quam reliquis cetibus men- Siruarum prestationum erogationem faciant : Dei vero amantissimi deſensores ad manum habentes octingentas officinas, tam lecticarios (ut vocant) exhbibeant, quam reliquum ministerium, quod de- ſunctorum exsequiz requirunt, suſficiant, quo magis ea re deſuncios a damno asseramus et injuria. Eas igitur predictas mille et centum oflicinas Dei aman- lissimis economis et deſensoribus absque ulla lem- poris preſinitione cum immunilale et citra diminu- tiouem custodiri, et si quocunque modo aliqua inter- cidat, lumenve mutet, aut commercium, a gloriosis- Simo hujus almez urbis praſecto suppleri recupera- rique eporiet, ut Dei quidem amantissimi @conomi ſundorum, qui $sepulturis attributi sunt, administra- ltionem habentes, habentes item et a vectigalium prxslatione immunes trecentas officinas, deſensores vero octingentlas alteras, utrique deſunctorum exse- quias rite gubernent. Omnimodo sane quod ex annuo ſundorum reditu provenit, a Dei amantlis$imis @Cc0- nomis in sepulturarum usum conſeratur, quemadmo- dum inſerius in progressu dicemus, apponentes non- nibil de trecentarum ofticinarum reditu, prout de ſacto hi a nobis capere petierunt. Ac quoniam de mille et centum officinis, que in alma hac urbe sunt, plerzque interciderunt, precipimus in pre- Sens, ut hz suppleantur, et Dei amantis8imis @co- nomis pientissimisque erga Deum deſensoribus (quo modo a nobis dictum est) mille et centum officina- rum numerus indiminutus et simplicissime divisus conservelur, ne quo pacto pauciores decani $ive copiasl#, quam octingenti, Dei amantissimis deſen- Soribus atiribuli sint. Pro trecenlis autlem jllis que 995 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 996 Dei amantissimis viris ceconomis assignantur, sive A his omnibus curam impertiente beatissimo pro tem- officinas in corporibus percipere velint, vel omnes rel quasdam ex his, sive ferre per causam (ut vyo- cant) excusatlarum officinarum vel omniam, vel qua- rumdam pecunias, insumantur et h circa deſuncto- rum exsequias, ut ex his pecuniis simul et ſundorum proventihus distributio fiat in decanos, ascetrias, canonicas , acoluthos, et alios, prout inferius in progressu conslituimus. Nam cum digestis in ordi- nem rationibus Dei amanlissimi ceconomi oslende- rint impossibile esse ut ex fundis de ctero idem reditus colligator, merito Lrecentarum nos officina- rum additamentum huic parti allribuimus, ut quod hactenus circa cadaverum elationem laborantibus dabatur, citra repreher:Sionem deinceps quoque przebeatur, per $ingulos scilicet menses, tam deca- nis et acoluthis quam canonicis et ascetriis, et aliis, pro consuetudine hactenus apud ip- os obtiaente. Hoc est decanis quidem per $ingulos menses 80lidos LLxN, ascetriis et acoluthis, solid. xct, et canonicis 8olid. xxxv1. Qui quidem ab ipsis Dei amantissimis colligantur economis, $s0lvaniur vero per Singulos gex Mmenses, quibus et antea percipi consueverunt. Oportet autem eam quidem auri partem, quz- aSCe- triis competit, a Dei amantissimis economis pre- dicto termino dari Eugenio Dei amantissimo diacono, et ipsius S>mpsorum religiosxs memorize xenonis, aliorumque a nobis ili commendatorum xenodocho, Et qui unquam ipsum Dei amantissimum horum xe- honom xenodochi $ecuturi sunt : propterea quod aScetrize que in hunc usvm adbibentur et ministe- rium prestaint, ub predict:rum venerabilium xe- nonum pro tempore xenodochis censeantur ; alle- ram vero illam quz lam acoluthis quam reveren- dissimis canonicis cympetit : consimiliter ab ipsis Dei anantissimis ceconomis dari bis qui et modo Mis prafecti sunt, et qui pro lempore unquam in iſlis prineipatum. obtinent, ut þer ipsos ante desi- gnatls et $uh ipsis censilis ascetriis, et canonicis, Et insvper etiam acoluthis distributio fiat. Si vero nioram circa ejusmodi $olutionem admittant Dei amaniissimi economi, idque clarum existat, forte Sex alteris jain mensibus post prius semestre decur- rentibous, cum nulla adhue solutio facta Sit, tunc quidquid post prius semesire debitum fuerit, hoc a Dei amantissimis a:conomis exigatur cum lrientibus usuris legitime centesirae, providentiam in hanc rem collocante religiosissimo pro tempore archiepi- gcopo et patriarch sacrosancts in hac alma urbe majoris ecelesiz. Si vero et alter annus pretereat, et ne tum quidem aliquid Nei amantissimi ceconomi solverint, 8anctissimo pro tempore patriarchz li- centia $it non solum quod reverendissimis mulieribus et predictis decanis dehetur, a Dei amantissimis @economis cum prſatis usuris exigere, Sed eliam ipsos cogere ut omnia quz deputata $unt prestent ; el $i $anctissimus palriarcha voluerit, ut etijam $Sol- licimdine ſundorum ips0s ejiciat, et repetat horuimn inspeclionem, quemadmodum modo apud ipsos est : pore archiepiscopo hujus almez urbis et universi ejus tractus palriarchx, sub cvjus tutela et ditione censentur et Dei amantissimi ceconomi et aniversus clerus, et lotus Sacrosanclz ecclesiz ordo. His ita evenientibus, nemo omnino ab invito pro curato de- moriui corpore quidquam auſerat. Sed ut totum «dis- cernamus, Sancimus ut unicuique feretro, qrod gra- lis conceditur, unam accedat aScetriarum aut cano- nicarum asceterium, non minus octo mulieribus fe. retum precedentibus, et p$allentibus, et tribus acoluthis, qui nc ipsi quidquam Accipient. S1 quis vero ex defancti cognatis et aſliuibus qui elati-nem procuravt velit sua sponte, nemine cogente, aliud lasuper asc#terium vel unwn, vel duo, vel plura as- B Sumere, estv illud quidem in ipsjus positam munifi- centia. Ceterum neque hoc - indeterminatium relin- quimus, eamdem hic quoque mensuram in ascelrils, canonicis et acoluthis qui per munificentiam ass1- muntur esse volentes quam $upra deſinivimus, ne Pauciores $cilicet quam oclo ascetriz ve! canonice ex uno quoque asceterio as$umantur, et tres ad unum- quodque asceterium acoluthi. Dentur autem asce- lriis sive canonicis que ulira id ipsum aScelerium, quod gratis ministeriam ſunerationi prebet , assu- muntur : Siquidem intra novos muros hujus alme urbis elatio peragatur, usque ad tres $0ljd0s, nibil ex hoc penitus auſerentibus acoluthis, neque par:ienti- bus istla cum reverendissimis asCelriis et canonicis. Sed acoluthis qui post tres illos gratis funerati-ni ministranies as8umuntur, Siquidem tres alii sint, tribus $iliquis contentis; $i Sex, $iliquis Sex; ut ad eum modum quzecunque hoc concernunt ita deinceps gerantur ordine. Ililud sane manifestum est, si majus iniervallum 8it, et qui feretro inserviunt decani plu- res Sint, et plura asceteria, quod propter hvjus pon- dus et ipsis paululum dabitur, ad similitudinem asce- triarvm que circa ſanerationem laborem sustinent. Ut propter distantiom et ipsi copiastz videantor exinde nonnibil habere solatii, videantur 2utem intra novos muros, et terminum Justinianeum et Ficus, quandoyuidem non longe distant, neque opus e$t lougiore tempore, m3ajoreve labore, ut illo pervenia- tur. Si vero extra novos muros hujus alme urbis, aut ad alios terminos quam dictum est, elatio fiat, þ func ascetriz quidem $ive canoniecz tres ct dimidium Solidum percipiant, neque hic quidquam omnino communionis habentibus acoluthis, Ipsis autem aco- luthis ad singula asceteria quaternas auferentibus si- liquas, et preterea nihil : secundtum praedictam divi- Sionem asceterio cum tribus acoluthis ſeretrum gratis pr:ebitum $equente, &t omnino il!ti accedente per Octo ascetrias $iVe Canonicas et tres (ut dictum est) aco:uthos, nihil prorsus avuferentes, ant per dationem cereorum exigentes, aut fub alio velamento quem- cunque exactiouis modum excogitantes. Hec autem omnia de his tantum definimus, qui non per ambilio- nem et muniſicentiam magna il'a duo feretra in pre- liosarum rerum thesauro recondita, nempec glorio3Z w—_ % $97 JUSTINIAN| NOVELLA SELECTA. NOVELLA LXY. 998 meinoriz Studii, et magnificx memoriz Stephani, A alicujus ſuneratione danda sit. Nulla inter deſuncio- requirnnt. $i quis enim illa habere cupiat, ut quz el multis hominibus indigean!, et majorem cu>todiam, atque in $umma plenam negotii as8ervationem desi- derant, hoe predictis non connectimus, Sed quasi qui ambitiosius mortuos $uos efferri gestiant, quid- quid pro labore $e decanis, aut reverendissimis a>cc- {r1is, aut (anonicis daturos compromiserint, tantumn el pra'stent, ut tamen ad ipsum in duobus feretris Studii et Stephan: duodecim $olidorum quantitalem excedere nequeat, Fro co vero quod auro inte; lextuls est, quod in sacrosancta majore ecclesia reponitur, si quidem uno $olo in ejus locum (ut probabile est) apparando, qualuor Solidis ; ascelriis autem , sive canonicis, Sive acoluthis, duplo majora quaim- ante de iis prefinivimus ſerentibus : ut videlicet ipsum quoque asScetriarum $seu Canonicarum ascelerium, quod gratis cxlera feretra pracedit, eamdem- quan- litalem percipiat quam et reliqua asceteria. Eodem hoc, quod pradiximus, et in acoluthis ob-ervands, ut et hj duplum eorun que jam - a nobis consilitule Sunt auferant : nimirum $i id in quo ſuneralio peragi- tur, unum de tribus illis ſeretris it, hoc $cCilicet vo- lente eo Cui ſuneralionis cura incumbit. Necessilatem Scilicet tantummodo habentibus Dei amantissimis deſensoribus, ut decanorum corpora ex octingentis illis officinis, quas ipsis assignavimus, et item ſeretra exhibeant, 101 aulem ut Sumptum aliquem impen- dant. Dei vero amanlissimis &conomis cogendis, uy lam ex reditu a sacratissimo principe Anastasio re- licto, quam ex trecentis officinis in pra dicias pers0- nas, Secundum a nobis in omnibus conslitulain distri- butionem, omnes preſatas impensas faciant. Ita nihil indeterminatum erit, sed et qui moderatiores sepul- Incas fieri volunt, ex hac dispositione ſructum ca- pient ; et qui ad ambitionem respiciunt, non per inde nagnis involventur dispendiis, sed intra certum mo- (11m munifici erunvt. Hzc nos igitur tam de officinis quam reditibus, et ſunerum clationibus, sive gratis, Sive cum quadam ambitione peragantur, deſinivimus. Ut autem officinarum numeti us nullo unquam tempo- re diwinutionem paliatur, cuslodes ejus rei Consli- luimus, non lantum gloriosiss imum hvujusalm# urbis przeſeclum, et oblemperant-m illi cohortem, $ed etiam multo magis excellentiam tuam, et qui unquam hoc dignitatis ſastigium, cui tu modo pres, lenue- D rint. Et insuper penam coborti luz quinquaginla pondo auri irrogamus, $i negligentius egerit : item duplicem coutra eos qui unquam thronum tun $U- ScCepluri Sunt, quo Minus commiltant ut secundum a nobis dictam divisionem mille et centun olflicinarum numerus deficiat. Sed si hoc doceatur, ut vel ip>C, vel $ucces$Ores tui, in hanc rem providentiam confe- ratis, procuretisque ul per 0mnia is Sine diminulione, Sine onere, Sine machinatione aliqua, lum per excel- lentiam tuam, tum per quamvis aliam pers0nam per- maneat : ne exinde nova oborialur occasi0, ut preter definitionem nostram denuo merces pro pers0nze rum personas distincltivne introducenda; 8ive divi- tiis aſſſuant, 8ive premantur invpia, wisi forte (ut lantia.. imp. do. Justin. PP. Aug. ann. 12, Joanre. v. c. cons. NOVELLA LXXYV. Heac conslitulio inlerpretatur priorem cons'u'icnem, que de his lata est, qui ingrediuntur monate*.o . e! subsluntias $uas CONSECTANI, Cf EX qQuE 1,28AM(enmore valere oporieat. Idem imperator Joanui gloriosissim9 Orieptalu' prztoriorum prefecto, Merum exconsule 21 patricio. vetustate concidant , aut etiam parve existant, aut oy Causa talis ad nos pervenit, quam exiS!uGavimus minore ornatu quam cupiant hi qui sacra in. iis tra- clant manibus, licebit sane ei unam ex hujusmodi ec- clesiis desumere, et hanc exzdilicare , hic quoque cum 8cientia et consensu Dei amantissimi orthodoxo- rum episcopi ea re conficienda. la enim futurum es ut &t sacrz £dis conditor appelletur, neque de $uo quid- quam przlerea sumptus addat, sumplibus pro morejam ad hoc depulatis suppeditandis ab bis qui prius quoque eas erogationes faciebant. llud quoque sancimus, quatenus Secundum jam a nobis prolatam legem, Deo amabiles episcopi in suis Ecclesiis maneant et non relinquant quidem eas, per tempus vero multum hic morentur, et cogaunt per oportere competenti uli a nobis intercrelatiune simul et adjutorio, Cognovimus elenin quia 1a. {4i9r quedam habens filium, $ibi ex nuptiis legitimis procrevtum, voluit quidem segregare $e a communi isla conver - Satione, et in quodam mulierum monasterio comma- nere , plurima bona faciens mulieribus reverendissi- mis ibidem congregalis. Et quoniam nostrz pietalis lex vult eos qui se monasteriis dedicarint, seu viros, 5eu mulieres , antequam ingrediantur monasterium , eo quo voluerint modo quz Sua Sunt disponere, nec posse, postquam ingrediuntur monas(erium, ulterius agere quidquam de propriis , ut pote domini rerum non ulterius existentes, evo quod sic SAnciverunus 4001 JUSTINIANI NOVELLA SELECTE. NOVELLA LXXIX. 1002 hujusmodi viros et mulieres cum corpore et anima A quam ut qui fidei nostrx a domino Deo Concrediti jips0 ingressu ad monasterium dedicare se $uasque $ubstantias, et 8iquidem discesserint, manere eliam SiC eorum $ubslantias in mouaslerium, co quod do- mini Larum ullerius non existunt : hinc autem me- luere, ne ſorte (quamvis noslra conslitutio multo poslerior $it quam cum in prxdictam venerabilem domum ingressa est) aliqui prohibeant eam prospi- cere $U0 filio, et oportere propter priedicium metum hee interpretari, et lege nostra fieri maniſesta, quia nihil lysa it, aut ipsa aut filius ejus circa ejus ex memorala -conslitutione $uccessionem. Propterea $ancimus, si quis monaslerium habitaverit vir aut mulier ante priedictam nostram conslilutionem, aut hactenus habitat, et maxime filiis existentibus, nul- lam habere necessitatem nunc eorum substantiam in monaslerium , $ed filio aut filiz transmiltere, aut lotam aut ctiam parlem $uz $ubstanlie, aut etiam quo voluerit modo res $uas disponere : ulpotc pri- mam illam legem alia nostra hac conslitutione inler- prelante (eos enim qui semel ante memoratim dudum nostram legem monasteria intraverint, in nullo posita postea lex contristatura, aut ablatura est his ea que prius eis, ut licet, data sunt), neque prius nostra legis impedimentum penitus faciente, eo quod neque possibile sit hoc fieri, ut oportuisset prius disponere, et ila ingredi monasterium. Si vero nulla tunc tali lege posila in monaslerium ingressa est, quomodo ſieri potwuerit converli ordinem legis, et exigere ut qui prius ingressi $unt monaslerium, illa faciant qu sunt, honeste vivant, et ejus benevolentiam deme- reantur, preSertim cum Dei erga bomines amor nn interitum, sed conversionem ac $aJutem velit; et eos qui alicubi offenderunt, Deus 8imul atque eriguntur et in viam redeunt, $uscipiat. Qua etiam de re oum- nes cobortamur, ut Dei timorem in animo concipiant, et ejus implorent benignitatem. Et scimus quod qui Deum diligunt, quique ejus przestolantur misericor- diam, hoe agant. Quia vero diabolica quidam insti- galione detenti, gravioribus $ejps0$ Juxuriis commi- Serunt, et ipsi nature contraria faciunt, adbortamur et hosce, ut Dei timorem et futurum Judicium in ani- mo concipiant, et istiusmodi diabolicis et illicitis 1u- Xuriis abolinezn, ne per lam impia ſacinora a justa B Dei ira vel urbes cum $uis incolis pesvum ire inve- niantur. Per sauctas enim Scripturas edocemur , quod ob tam impia facinora eliam, urbes una cum hominibus perierint. lnsuper quia, ultra predictos quidam exsecrabilia eliam verba ct juramenta de Deo proferunt, Deum provocantcs ad iracundiam, congi- militer et hos admonemus, ut taw exsecrabilibus verbis, et item per capilluw, et caput adjurationibus, et id genus aliis verbis abstineaut. Nam si convicia bominibus ingesla 8altem inulta non relinquuntur, multo magis qui divinum numen conviciis incessit dignus est qui supplicium $v$tineat. Propterea igitur omnes hujusmodi cohortamur, ut przfatis delictis abslineant, et Dei timorem in animum sumanl, et eos qui honeste vitam transigunt, imjtentur. Proper prius ignorata, poslea per 8acram nostram constitu- C hujusmodi enim delicia et ſames, et terremotus, et tionem $Sunt innovata. Sed unumquemque compelit secundum $ua lempora exspectare ea; et quidem que post legem $unt, ita quzrere fieri, Sicut lex yult. Si quid autem ante legem subsecutum est, hoc non commovere, neque perscrutari, sed in priori figura relinquere. Hc igitur lex pro interpretatione utili posila $it prioris nostrz illius constilutionis, ut illa in posterioribus lemporibus, ex quo ſacla esl, Jocum habeat; et his qui postea convertentur, viris ac mu- lieribus posita sit, sibique poleslalem in illis cust0- dial, nullo horum quz antea ſuerint perscrutando : cum licentia sit prioribus viris ac mulieribus qui ha- bitaverunt, aut etiam hactenus habitaut in monasle- riis, et ma\ime liliis existentibus, $uas res quo volunt disponere modo. Tua igitur eminentia quz placue- runt nobis, et per hanc sacram declarala sunt lege, solemniter per programmala $va omnibus facere ma- niſesta ſestinet. Dat. 1d. Octob., imp. d. n. Just. PP. Aug. ann. 11, Joanne v. Cc. cons., ind. 2. NOVELLA LXXVII. Ut qui contra naturam [uxurianiur, et per Deum adju- rant, item blasphemias 1m Deum ingerunt, affician- tur supplicio. Imperator Jusligianus Augustus Conslantinopoli- lanis, Uunibus jam hominibus.qui recle Sapiunt, maui- ſestu esse pulamus, in nullam nos rew @gque Omnia eouſerre sludia, aut perinde aliquid in yolis habere, PaTROL. LAXII peslilentiz oboriuntur. Atque hoc genus bominum propterea, ut memoralis illicitis actionibus abstineant, admonemus, ne $uas ipsorum animas conjiciant in interitum. Nam $i post banc nostram admonitionem iisdem inhzrere delictis aliquid deprehendantur , principio quidem indigno3 se prebebunt Dei erga homines amore, deinde I- -gitimas etiam $ustinebunt penas. Dedimus etenim gloriosissimo regiz urbis preſecto negotium, ut eos qui post hanc nostram ad- monitionem predictis illicitis et impiis actionibus inherere non dubitaverint, et comprebendat, et ulti-' mo $submillat supplicio : ne quando ex talium pecca- torum contemplu, per tam impia ſacinora, inveniatur tam ipsa hc civitas, quam tola civilitas et respublica D sustivnere injuriam. Si quidem et $i post hahnc no- s{ram cohortationem aliqui tales invenientes, eos oc- cultaverint, con-imiliter et ipsi a Domino Deo con- Jemnabuntur. Sed et ipse gloriosissimus preefectus, Si quos tale aliquid delinquere deprehenderit, neque illis secundum leges nostras vindictam induxerit, principio quidem Dei judicio obnoxius erit, deinde vero etiam a nobis indignationem exciviet. NOVELLA LXXIX. Apud quos oporieat litigare monachos et ascetrias, linperator Justinianus Augustus Meuuz archiepi- $copo Constantinopulitano, et universi ejus Lractus palriarchZ. Rem cognoscentes non reclam fieri-iu hac res: 1 32 4003 SECULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 4004 civitate, communi lege existimavimus hoc mederi, A bilibus monasteriis habitantium habuerit causam. De inchoantes quidem ab hac felicissima civilale, in omni vero loco ea que $subjecta 8unt distendentes. Quidam enim volentes corrumpere orthodoxz fidei honeslatem, si quidem litem habuerint quasi cum monachis aut ascetriis, civiles judices interpellant. At illi mittunt exsecutores prxsumentes accedere intra loca sancta, et monachos trahere, atque mo- nastrias, vel ascetrias inquietare forsan eas quz non videntur. Et hinc injuriam et confusionem non par- vam aiorabilibus fieri locis. Propterea igitur $anci- mus, $i quis quamcunque habuerit causam cum aliquibus yenerabilibus sanctimonialibus, aut Sacris virginibus, aut mulieribus omnino in monasteriis consistentibus, Deo amabilem civitatis illius episco- pum interpellet. Ile vero mittat, et cum omni hone- Slate que sunt, de personarum presentia disponat , sive oportet per abbates, sive per responsales, $ive per alios quoslibet hoc fieri. Ipse vero cum omni ve- neratione $aceruulali causam examinet et judicet, et civiles non sint penitus ejus judices, neque confun- dant corum honeslatem, cum idonei sint Deo amabi- les singularum civitatum episcopi , et quz de lite Sunt, et de cautela judiciorum disponere, et judicare, boneste atque sacerdotaliter, et gecundum leges n0- tras et sacralissimas regulas. Sic enim et qui aliquam ratiocinationem habere putantur, merebuntur jus(i- tiam, et honestas $acratorum inviolala, integraque ser- vabitur. Communis igitur sit lex, habeatque custo- diam a gloriosissimis prefectis, qui per cunctas exi- s$tunt dieceses (et [llyrici dicimus, et Libyz ltalizque, el Orientis totius) el a gloriosissimis prieſectis utrius- que Rome, et magnificentissimo pretore populorum, et judicibus gentium, eorumque ofliciis , et nulla eis fiat omnino corruptio, sed integra ad honorem reve- rendissimorum mopachorum cuslodiatur. Hec autem eliam tua beatitudo cognoscens , et ipsa custodiat in hac ſelicissima civilate et ejus confiniis. Utatur autem ad Deo amabiles civitalum metropolitanos, quorum ipse Suscepisti ordinationem, proponens propriis lit- teris hanc nostram $acram legem. Verum illi sub se conslitutis episcopis hec nuntient, ut ex paucis litte- ris una continuatie legis ad omnem perveniat ditio- nem. Sed etiam accelerare liies sancimus monachis illibaus, ut non mens eorum occupetur circa litis Sollicitudinem, sed velociter liberati sacris operibus obsecundent. Sciant igitur qui prater hc aliquid egerint, $i quidem judex sit qui talem proferre sen- tentiam presumpserit, quod ab administratione re- pelletur tanquam Divinitati contumeliam faciens, et pena decem librarum auri una cum officio 8u0 mul- labitur, sacratissimo nostro danda zrario. Exsecuto- res aut pr:xsumentes offerre omnino admonitionem, ab ipsis Deo amahilibus episcopis prohibeantur, et retrudantur in Jocis que decanica nuncupantur : p@e- nas competentes passuri, exactionem vullam de cx- tero agere permittendi. l!ac valente lege, $i quis cum aliquo reverendissimorum monachorum, ant virgi- num, aut mulerum cmnino Sacrarum , et in venera- C clericis etenim et ordine conventionis eorum jam le- ges conscriptratus nonnullis, quos ipsi nos probaverimus, acquisitus, qui et a cu- ria ips0s liberos reddit, is valeat etiam jure palrie aut avitz eos poteslatis liberare. Si enim lege cavi- mus ut $i $ervus aliquis sciente domino militia aut aliqua ſorte dignitate a majestate dignatus $it impe- ratoria, protinus liberetur, et ad ipsam rapiatur in- genuilalem, quomodo non justum ſuerit eum quoque qui tam amplis codicillis dignatus Sit, ab alienz po- leslatis jure liberum fieri? Ea propter amplissima hac lege usi, s8ancimus ut ordinarii consules, $i sub alterius potestate degant, una cum dicto, quod hunc dignitatis gradum ipsis largitur, ad suz poteslall arbitrium deferantur. Insuper ut his quoque qui C :1- sularibus codicillis a majestate honestantur imperato- ria, Siquidem Sub manu patrum constituti sunt, codi- cillus emancipation's loeo sit, Porro et 8i quem cuicunque harum administrationum, quibus glorio- SiSShmi proefecti $acrorum nogtrorum pretoriorum pra'sSunt , prefecerimas, aut ad urbicariam pri fe- cluram utriusque Rome produxerimus, magisterium- 1005 JUSTINIANI NOVELL SELECT. NOVELLA LXXXIL 1008 ve aliquod militum, ut hi quoque protinus $u2 po- A teslatis eſliciantny. Naim ut is qui tot hominibus prie- iturus est imperio, tolque bominibns daturus esl mandata , $ub allerius etiamnum poltestale maneat, neque inter pa'res famil;arum censeatur, legibus si- mul et sedibus nostris indignum duximus. Sane in genere (prout dictum est) sancimus ut quecunque dignitas, quicunque magistralus, qui a curia liberaudi poteslatem habet, is et 812 poteslatis jus in pra- mium ipso honoratis prebeat. Hoc certe patres quo- que venerabiliores reddit, cum talium palres gint qui ita ab imperatoria majesiate afficiuntur hovoribus. Neque evim tantopere horum. nomine precibus ma- jeslatem fatigassen! imperatoriam, nisi conjunctis Studiis una cum filiis id contendissent. Unde sive hoc tempore aliquis filiusfamilias hisce bonoribus aut magistratibus fruitur, quos ante enumeravimus , Sive etiam pos'ea fruiturus est, conSequitor omnes hosce poteslatis $12 jus, quod illis et peculium lar- gialur, et plenam arbitrii libertatem tribuat, ut et ho- nore, et imperiali de ipsis judicio digna faciant. Ita enim patribus majori ea res laudi erit, et magnam eis [el}lize ausam prebebit. Sed et illud insuper lege statuimus, ne is!iusmodi 8vZ poltestatis jura consimilia largiantur , atque alia que per emancipationes provenmnt; sed imperato- ria majestas per hujusmodi $uz poics!atis jura exi- mium quoddam munus przbeat. Neque enim volu- mus ut quj eo modo paterfamilias ſactus est, aut ſit, aliquid lezitimi juris amittat, 8ed lam famil.z ad ip- $0s quam ipsis ad ſamiliam legitima $simul et natu- Fulia jura intacta $unto ; «t filiji eorum post avorum mortem in ipsorum polesatem recidunto haud aliter quam $i horum palres morle $uorum parentum, non autem ex pra'senti forte lege patres ſamiliarum facti essent, et mwerito filios $uo0s post mortem $yorum parentum in potestate haberent, ut in nullo ea que }. a majestale proveniunt imperatoria, aliquid ipsis vi- deaniur adimere, cum quidquid $ive a Deo, Sive a majestate imperatoria Derm imitante hominibus ac- cedit, bonun Sit, et deceat es8e mansurum, et om- nis malitiz et dimin«tionis extraneum. Palam vero es! neminem exislere qui ignoret pre omnibus uti- que religiosis$imis etiam episcopis una cum ordina- lione suz poteslatis jus accedere. Nam qui omnium SPiritales patres sunt, quomodo aliorum adhuc po- testati Subditi sint? Sed convenit ips05 quoque tali honore perſrui, alque hunc ex legislatione hac no- $tra ſructum percipere. Quz igitur nobis ad reve- rentiam honoremque vestrum, amplissimi patres, placuerunt, ea in perpetuuim volumus, tum ad orva- lum vestrum, tum ad largilalem nostram, quam pa=- lribus nos1ris, consulibus et Sacerdotibus contulinus, demoustrandam , nostre decus addere reipublice. Dat. xv K. April., Const.. imp. d. n. Justin. PP. Aug., Arione v. C. cons. NOVELLA LXXXHI. Ut clerici arud proprios episcopos primum convenian« tur, et pot hoc apud civiles judices. Idem Aug'istus Joanni gloriosissimo per Orientem pretoriorum prexſecto, iterum exconsule ordinario et palricio. | Plurimas sacras $cribentes leges, et de Deo ama- bilibus episcopis, et reliquo omni 8acerdotio, nec non de reverendissimis monachis et nuper hoc agen- tes, in quibus volumus revereudissunys m-nachos apud $0los civitatis episcopos, $ub quibus sunt mo= nas(eria, conventiones suscipere peliti sumus a Men- na Deo amabili archiepiscopo hujus ſelicissimz ci- vitatis, et universali patriarcha , reverendissin!is pr ©ericis hoc dare privilegium, ut si quis habet ad- versus eos quemlibet pecuniariam causam , prius ad Deo amabilem archiepiscopum pergat, sub quo con- Slilutus es, et iuterpellet eum, et.ex non $criplo ju- dicium mereatur. Et si hoc flat, ne eum inquietet, nec trahat ad avditoria civilia, neque a $acro eum vacare faciat ministerio, sed ex non scripto examine- tur negolium $ine damnis, et accipiat formam forsan eltiam $criplam, si hoc quoque partes voluerint, et pop«8cerint, et liberentur mutuo certimine. Si yero aut propter cause naturam, aut propter quamdam ſorte difficultatem non fuerit possibile Deo amabili episcopo decidere negotium, tunc licentiam es8e et ad civiles judices pergere, et privilegiis onnibus cuStoditis, que - reverendissimis clericis 8acre pre- stent consLitntiones, et litigare, et examination-tra corroboralis. H:yreticos autem i!li dixerunt, et nos dicimus, quicunque diyersarum $ecta- rum $unt. Quibus connectimus et COnumeranus eos quoque qui Judaicam Neslorii Sequuntur vesaniam, el Eutychianistas, et Acephalos, et qui perversa Dioscori et Severi opinione laborant, qui Manichzorumet Apol- linaris impielatem renovarunt ; et iusuper quicunque membrum $anclz Dei catholicz et apostolice Ecclesize non sunt, in qua et omnes $anclissimi totius habitali orbis patriarchz, lam Rome occideutalis quam hujus regi:e urbis, et Alexandrix, et Theopolis, et Hiero- D $vlymorun, et oranes $ub iis conslituti religios:s$1m1 epi»copi, uuo ore apostolicam fidem et traditionem pra:dicant, Qui igitur jincontaminata Ccommunione 10 catholica ecclesia cum Dei amantissimis huyus sacer- dotibus non participant, optimo jure vucamus here- licos, Tametsi enim Cluistianurum $ibi nowen im- ponunt, eo lamen ip>0 quod a vera Chrislanorum lide pariter et commu:ione $eips0s Separaul, Dei 8 juilicio $8uvdi cognoscunt, Ac leges quidem quaz de batelicis promulgaiz suil, omnibus waniſesic Ccxti- Stunt. Nos vero cum cos qui orthodoxam exosculan- tur fidem, et mordicus can retinere conantur, ain- plius privilegium habere velimus, quam eos qui Scip- non est ut zqualibus privilegiis hereticos dignemur cum orthodoxis, eapropter & ad prazentem legem respeximus. Ex quo enim prerogativan mulieribus dedimus in dotibus quidem, ut antiquioribus eredi- toribus preſerantur, et meliore loco sint, quanquam - lempore vincantur; in donationibus yero propter nuplias, ut pro ratione temporym quibus ſacte sint hypothecarum jus habeant ; omnibus in pratientia per hanc $acram legem nostram notum ſacimus quod et banc prerogativam, et lacitas hypoihecas, et oninia alia quz mulieribus in diversis privilegiis a nostris concessa $unt legibus, his solis prebemus, ut ex his ſructum capiant, illorumque utantur benefi- ciis, quz diligentiam adhibent, quo magis reclain et adorandam fidem nostram (nempe cathvlice et apo- $tolice Ecclesiz ) retineant, et participent salutari in ea communione. Que enim a gsancta catholica et aposlolica Dei Ecclesia seipsas separant neque incon- laminata in ea communione cum Dei amanlissimſy hujus sacerdolibus participare $uslinent, eas neuti- quam volumus hujusmodi privilegiis perfrui. Nam si a Dei se muneribus separant, et a Sancta et inconla- minata 8e communione lienas ſaciunt, multo magis neque nos concesserimus ut privilegiis digne ha» beantur, alque ex legom nostrarum applausu ac fa- vore fructum percipiant. Quin potius beneſicia e le- gibus proſecta penitus ipsis inaccessa $unto, et omni privilegio a conslitutionibus nostris ipsis COnces80 privabuntur. Licebit autem eis, ubi meliorem $en- tentiam amplexz, et reclanf veramque fidem exoscu- late, neque non mordicus usquequaque eam retinere conalze ſuerint, istiusmodi muneribus et privilegiis perſrui. His per universam imperii nostri ditionem obtinentibus et observaudis principaliter quidem a Dei amanlissimis $sacerdolibus, deinde vero et a no- S$Iris magistratibus et judicibus, sive majores, ive minores existan!, el insuper ab excellentia tua, ad quam et presentem legem proferimus. Unde conve- niens est ut judices apud quos vel contra mulieres, vel a mulieribus quzedam sibi privilegia vindicare volentibus, alique moyentur lites, ad presentis legis respiciant vigorem, et potentiam. Et si deprehende- rint eas orthodox fidei non esse, neque incontami- nata «ct adoranda illa communione in Sancta cathvlica et apostolica Ecclesia cum venerandissimis bujus sa- cerdotibus participare, non concedant hisce ut privi- legiis e nostris constitution. bus proſectis perſruantur, Que igitur nobis placuerunt, et per hanc 8acram dectarantur legem, ea cognoscens excellentia fn2, Simul curz habeto, ut in movendis apud ipsam litibus vbservet, et efſectui ac (ni tradat, simul per SOlita edicta et proprias jussiones omuibus maniſesta faci- to, tam in alma hac urbe, quam in provinciis, ut omnes cognoscant quantum nobis cure Sit, Lum vera in Dominum Christum verum Deum fides, tum sub- Jitorum nustrorum $alus. Dat. 1 Kalend, Maii, Gun- Stant., d. n. Just. P. P. Aug., Basil. v. Cc. cons, 1011 NOVELLA CXIL. De tempore actionum qu 8acris locis competunt. Imperator Juslinianns Augustus Theodoto Orienta- lium pretoriorum prafects. Quod medicamenta morbis, hoc exhibent jura ne- gotiis. Unie eonSequitur ut nonnunquam a judicio discordet effrctus, et quod credebat conjectura pro- desopite huc lemporis $palio tam personales quam hypothecariz activnes in per- petuumn conquiescant, nibil penitus aliis exceptioni- bus derogantes , sed tam in aliis quam iriennio vim 3 oburque t-nentibus. In illis namque ( ut dictum est ) lantum negotiis religiosos contractus memorato qua- draginia annorum - priviiegio volumus perfrui, in quibus cis centum annorum pratrogativam consiitutio no-tra contulerat. Si quas plane causas ante hanc nostram conslilutionem ab eccle-iis c#zterixque sacris locis ubicunque commotas, judicialis sententia aut Iransact.onum conventio Lerminavil, nolumus refrica- Ti, sed in reliquum illis hanc objici sancltionem, quas antebac s0pitas octo lustrorum Silentio moveri hac- teuus aut motas terminari von Contigit. Hiustris jgitur et maguifica aucioritas tua, que per hanc ge- neralem legem nos(ra $taluit wternitas, edictis pro- PoSitis ad omnium notitiam ſaciat pervenire. Dat. Kilen. Juniis, Constantinop. imperii, d. n. Justiniani A. PP. anno 15, Basilio v. Cc. cos. NOVELLA CXX be aliructione et emp/ytersi rerum ecclesiashicarum. Imreryor Justiianus Augustus Petro gloriosis- imo 0:entaliun privtoriorum priefecto. Cui malice divers.eque leges de alienationibus, et SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. A emphy'tensibus, et locationibus, et reliqua rerum ec- 1012 clesiasticarum administratione promnlgstze gint, vi- $um nobis est omnia presente complecti lege. San- cimus igitur ut qui sacrosanctlz in urbe regia ma- joris ecclesix, aut orphanotrophii, aut xenodoch'i, aut ptochotrophii, aut nosocomii, aut alterius vene- r.abilis domus in regia civitate, aut ejus territorio conslitutze (exceptis venerabilibus monasteriis) res gubernant, bi nullam licentiam habeant vendere aut donare, aut permulare, aut remunerande donationis gratia dare, aut quazunque alia forma alienare vel rem immobilem, vel civilem annonam, vel rusticum mancipium, ni-i cum imperiali domo instituatur per- mutalio, et quidem $s0lum. Sed neque colonario jure dari aliquid permittimus. Emphyteuses vero a pre- B dieta sacrosancta regiz urbis majore ecclesia et me- moratis vernerabilibus demibus celebrari jubemns , tum in pers0na e&jus qui accepit, tum in aliis duobus ordine heredibus, ut tamen nitra sextam partem sionibus, neque aliqua in re fiat rele- vatio, $ed potius augmentum. Si ea suburbana ali- quem omnino reditum non habeant, licentiam pre-. bemus venerabilium locorum dispensatoribus $ub cerla quantitate (uti predictum est) dare ea in em- phyteusim. Porro $i quamlibet rem ab aliquo pre- dictorum venerabilium locorum emphyteutico jure dari, vel ad demum imperialem, aut sacrum nostrum xrarium, aut civitatem aliquam, aut curiam, aut aliam quamcunque venerabilem domum pervenire contligerit, licentiam prebemns venerabil.um locoram dispensat'ribus, a quibus initio celebrata ſuit emphy- teusis, quando ad unam aliquam praedictarum per- Sonarum hujusmodi pervenit emphyteusis, ut suam de- clarent Sententiam intra biennium, velintne apud illos cam rem ielinquere, ad quos perienit, et annuum redi'um qui pacto comprehensus est auferre, an re- Solut1 emphyteusi, hanc recipere, $i expediens hoc D ips.s esse putaverint. Si qua vero loca $unl, vel ad Sacrosanclam majorem ecclesiam, vel ad aliquam predictarum venerabilium domuum pertinentia, i" quibus antiquz domus collapsz exisiant, ex quibus nullus omyuino reditus prebeatur, memorale autem venerabiles domus, ad quas hc loca pertinent, ex- zediſicare eas nequeant, licentiam damus ut harum curatores ea loca perpetuo jure emphyleuseos tra- dant. lia tamen, ut emphyteusis aut in tertia parte penSionum ,, que ex #dibus ayhuec Stantibus collige- banur, ex primordiis emphyteutici temporis proce- dat; aut si emplyteuta ea conditione Ijca accipere maluerit, ut prius xdificet, et dimidiam pensionum pariem qur exinde estimatione inita accedunt, pre- 1043 JUSTINIANI NOVELLE SELECTE. NOVELLA CXX. 1044 gtet ci renerabili domui a qua ea ipsa loca suscipit, A conjuneti sunt, post ipsorum mortem ad venerabilem et boe fieri concedimus. Utatur aulem istiusmodi* emphyteuta ex dirutis etiam zdibus illic inventis maleriebus ac ruderibus. Czterum si quis voluerit quamcunque rem immobilem usns nomine a $acro- 8ancta regiz urbis majore ecelesia, aut una memora- tarum venerabilium domuum accipere, non aliter hanc percipito, nisi protinus alteram rem venerabili do- mui a qua eam rem £uscipit, jure dominii przebuerit, quz et tantumdem reditos habeat, quantum habet res quz illi datur, neque majoribus publicis pregra- vala sit przestationibus, ita ut post mortem, aut illnd tempus in quod usns datio pacto convenit, quod ta- men accipientis vitam non transeendat, utraque res in solidum, tam proprietate, quam usufractrd ad eam venerabilem do:!mnm perveniat. Locationes quoque ab iisdem venerabilibns domibns contrahi concedi- mns, ad quotcunque * nnos contrahentibus placuerit, qui tamen triginta annofum 8patium non transcen- dant. Quod $i usn veniat ot atiqua predictarum ve- rerabilium locorum nomine publicaram contributio- num, aut oh quamlibet aliam venerabili domui inci- dentem necessitatem indigeat pecuniis, licitum esto hujus dispensatoribus immobilem rem obligare , et in speciale pignus dare, ut creditor ipsam rem pos- Sideat, et inde fructus colligat , eosque $ibi tam- in ipsam creditam pecuniam repulet, quam etiam in u$uras, non ampliores quadrantibus legitim# cente- $imZ#. Si vero x's alienum ejus venerabilis domus an- ti-tites diss0Iverint, aut creditori $atisfactum sit ex fructibus, recurrito ea res denuo ad venerabilem do- mum unde et dala fuit. Veram enim vero emphyteu- ses, et hypothecas, et quinquennium excedentes lo- cationes contrahi volumus, a Sacrosancta quidem re- giie urbis majore ecclesia, sententia et consenu beatissimi hujus archiepiscopi et patriarchz, juran- tibus ips0 prasente et charlulariis, et Dei amantis- Sims ejus $Sarrosancle majoris ecclesie economis, quod is contractus nou ad ſraudem et circumscriptio- nem ejus jurium fiat. In aliis autem vener»bilibus domibus, siquidem chartularii $iut, juranto et ipsi consimili modo prevente venerabilis dvmus antistite. Si chartularii non $int, ipsi venerabilium domvurum antistites propositis 8acrosanclis Evangeliis contra- clum celebranto , describentes in talia instrumenta cum jurejurando, quod contractus ad |zsjonem aut circumscriptionem venerabilis domus non fiat. UEco- nomis certe, et orphanotrophis, et reliquarum vene- rabilium domuum dispensatoribus, a1que insuper om- nium chartulariis, et horum parentibus simul et liberis, et aliis vel geneye ipsis; vel jure aſfinitatis conjunclis, interdicimus ne emphyteuses, aut loca- tiones, aut hypothecas rerum iisdem venerabilibus domibus competentium, vel per se, vel per interp0- 8itam personam percipiant : 8cituris ipsis quod $i quid ejus generis factum sit, non >olum hoe invali- dum erit, $ed etiam universum palrimoninm ipsorum, lam accipientium quam @conomorum, et chartula- rivrum , et dispensatorum, quibus bi praedicto wodo domum unde rem 8vsceperunt, pervenire jubemus. Atque hee quidem de 8acrosancta majore ecclesia, | et prediclis venerabilibus domibus in regia urbe et ejus lerritorio congislentibus disposuimus. Conse- quenter aulem et in aliis sacrozanctis ecclesiis, et monasteriis, et xenonibus, et nosocomiis, ac refiquis venerabilibus domibus in omnibus provinciis nostrz reipublice positis, neque non etiam monasteriis tam in urbe regia quam territorio ejus consislentibus de- ſinire nobis visum est. Licentiam igitur prebemus prediclis venerabilibus domibus, non solum at rerum in.mobilium ad se pertinentium temporariam emphy- teusim contrahant, sed etiam ut in perpetuum eas . Jure empl:yteulico tradant volentibus. Et quidem i Sacroganclz sint ecclesix, aut alizz venerabiles do- mus, quarum gubernationem locorum episcopns vel per 8e, vel per venerabilem ejus clerum exsequatur, Senteniia ac COnSensn £jus hujusmoci contractus per- ficitor, jurantibus przsente eo ceconomis, et dispen- Saloribus, et clariulariis venerabilis ejus cleri, quod ex ea emphyteusi nihil damni venerabili inferatur domuvi. Quod $i ptochia, aut xenones, aut nosccomia, aut aliz venerabiles domus Sint, que propriam gu- bernationem habrant, siquidem $ancta ibi contingat es8e oratoria, Sententia majoris partis clericorum illic ministrantium, neque non etiam locorum anti- $litum. Si solummodo xenon, aut ptochium, aut no- SO0comium , aut alia venerabilis domus sit, antistes | locorum contractum celebrato, jurantibus earum vye- nerabilium domorum dispensator|/bus in prxsentia Dei amanlissimi episcopi, a quo vel promoventur, vel ordinautur, quod nibil ja eo contractu ad Jegi0- nem aul circumscriptionem earum venerabilium do- muum fiat. In venerabilibus autem monasteriis pre- sules eorum cuin majore parte monachorum illic ministeria oheuntium contractum perficiunto. Atque in praedictis sane omnibus jubemus ut cum jureju- rando describatur jn instrumento quod non ad I#- Sionem aut circumscripltionem venerabilium domuum negotium conficiatur, et ea observatione sic proce- dente, releva!io non vitra sextam reitus partem fiat, quem res in emphytensim data habet. Que vero de collapsis »d(bus ad venerabiles do- mus in hac regia urbe positas pertinentibus superius disposuimus , ea et illie in venerabilibus domibns obtinere volumus. Sed et hoe de venerabilibus do- mibus disponere nobis visum et, ut si qn# ex ip- sis , sive pro tributis publicis, sive ex alia necessaria ei domui causa , debitis reddanine obnoxie, neque fieri possit ut ex mobilibus rebus ea debita disgol- vantur, primo quidem loco creditori res immobilis in speciale pignus dator, ut collectis ejus ſructibus , reputet eos $ibi partim in ipsamn ereditam pecunian , partim in usuras non majores qua«irantibus legitime centesim#. Si eo modo debitam dissolvere nequeant , jubemus ut ab his quidem qui a sanctissimis ordi- nantur patriarchis, sive metropolitani, sive episco- pi, sive archimandritz fuerint, sive orphanotrophi 1015 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1016 vive ptochotrophi, sive xenodochi, aut nosocomi, aut A tent; nisi prius ostenderint quod in usus prefaie aliarum venerabilium domuum-dispensatores , apud ipsos sanctissimos patyiarchas , a quibus ordinantur aut promoventur, actorum monamenta Cconfician- tur, et cum, jurejurando digpenmatorum et consensu majoris partis eorum qui in his obeunt ministeria debitum insinuctur, quodque ex re mobili 'id ipsum diss0lvi nequeat.' Hi vero, qui a metropolitanis epi- scopis ordinantur, ive episcopi sunt;'sive archiman- dritz, sive orphanotrophi, sive piocotrophi, aut aliarum venerabilium domuum dispensatores, con- similiter apud ips0s metropolitanos episcopos hnjus modi monuments conscribunto. Apud illos item episcopos, qui vel a patriarchis, vel metropolitanis episcopis: ordimantor, et habent sub jurisdictione $ua aut movanteria, aut plochia , aut xenonas, ant no- SOCOINIA all alias Yenherabiles domos, consimili modo monumenta eonficientor. Ita tamen , ut sive apud pa- triarchas, sive apud metropolitanos, sive apud alios episcopos id genus monumenta conficiantur, nullum pro iis dispendium aut sumptum venerahiles domus suStineant. Propterea enim nolumns ut de cztero apud provinciarum przsides, ant locorum defenso- res a 'memoralis personis 8eu domibus ejusmodi monuments conficiantur, ne quod exinde gnstineant dispendium. Simul aique vero hc ita apud memo- ralos Sanctissimos patriarchas, et metropolitanos , aut alios episcopos $ecnta ſuerint, tunc predicti re alieno oppres8ze venerabitſs domus dispensa- tores per viginti dies scriptum aliquod in publico ci- vitatis loco proponunto, et eo modo rem immobi- lem emere' volentes provocants, ut qui plus przehi- turus es, is cxteris preferaiur. Que s omnia ita processerint , celebrator venditio, pretio rei omnibus modis pro xre alieno dando, ut emptor non aliter eam rem firmiter tenere possit, nisi pretium pro jipso solvatur debito, et hoc expresse cum jureju- rando in syrgrapham emptionis describatur, quod- que nmhil ad {zsionem aut circumscriptionem vene- Fabylis domus fiat. Si predict modo cjus rei vendi- tor ngn {uerit inventus, jubemus ut cui ab aliqua praediciarum domuum debefur, is eo jure, quod pro $0luto dicitur, hanc ipsam possesSionem capiat, jusla et exquisita ZStimatione inita, addila item pretio decima parle wiius zx$timationis ad eamdem quanii- latem : capiatque rem creditor pro $oluto, firmo cam dominio possessurus. Ua- lamen, ut dispensa- tores debito oppress# venerabilis domus, et major pars 4 Ca minisfrantiom hujusmodi venditionibus consentiant., Quz vero immobilis res in hoc tradi tur, ea non ad optionem creditoris, ged zquabili mediocritate partim inter ferwes, partim inter sle- riles venerabilis domus' possess: ones, et harum re- ditus\, neque non trihutorum ; et reliqui Slalus ac quatitatis detur. At si quis. episcopus , aut acono- 12125, aut dispensator cujuscumque Vvenerabilis Jo- mus, $ire in regia urbe, give iv provinciis. posilzr , pecunias wutuo desumpseri , aut posthac desumet, jubemus ut neque ipsi venerabili boe domvui hepu- renerabilis domus hec processerint ; neque creditor aut heredes ejus aliquam pro iis contra venerabilem domum actionem habeaut,''nisi prius ostenderint quod in causas venerabili domui competenies he pecuniz proſecerint.; sed actiones $uas contra eum moveankt qui pecunias mutuo gumpsit; aut heredes ezus. Hoe quoque jubemus, ut excepla Sarrosancta re- giz urbis majore ecclesia , et venerabili orphanotro- phio, et xenonibus, et ptochiis in» urbe regia aut terTitorio ejus existentibus , liceat omnibus gacro- Sanclis ecclesiis, et venerabilibus domibus, neque non eliam monasteriis, lam in urbe regia quam in diyersis- provinciis positis, permulaliones inter $e B rerum ſacere, cum utrique .venerabili domui cou- Servalur indemnitas consentientibus in hunc contra- ctuw, sive interveniente scriptura, Sive per conſes- siones apud sancla Dei eloquia proposilas , non $0- lum utriusque venerabilis domus dispensatoribus , sed etiam majore parle eorum qui ibi ministerium habent. Quz vero a domo imperiali ad quamcum- que venerabilem domum pervenerunt, aut posthac perventurz sunt, eas nullo modo vendere, aut pix gnori oppouere, aut permutare, aut omnino alienare concedimus , neque $i venerabiles id domus inter $e ſaciant. Quia vero cognovimus quod ab aliquibus monasteriorum quoque alienationes fiant in hoc, ut a Sacrata ſorma ad privatam et proſanam transſor- mentur conversationem, et hoc omnibus modis pro- hibemus. Quod si tale aliquid factum inveniatur, pr:ybemus licentiam religiosissimo ejus loci episcopo ut id monaslerium vindicet, et ad veterem formam reducat. Porro si qua predictarum venerabilium domunm tum in regia urbe, tum in provinciis ext- $tentiam, excepta Sacrosanta regia: urbis majore ec- clesia, possesSionem habeat multis prxstationibus publicis gravatam, ex qna nullns reditus inferatur venerabili domni, licentiam prebemus cjus venera- bilis domus dispensatoribus ut talem possessionem , quocunque velint modo, ad ejus venerabilis domus utilitatem alienent : monumentis videlicet et in hac alienatione apud eos conficiendis, a quibus hujus- modi locorum dispensatores promoventur, aut or- dinantur ; et ad sanctas Scripturas jurantibus, tam ejusmodi venerabilis domus antistitibus, quam ma- jore parle eorum qui ibi minisleria obeunt, quod neque per proditionem , neque ad gratiam, neque qualibet circumscriptione fiat alienatio, sed ut in- dJemnitas ei venerabili domui conservelur. Atqui economis , et dispensatoribus , et chartulariis qua- rumcunque venerabilium- domuum , neque non eo- rum parentibus, ac liberis, et aliis, qui genere, aut alſinilatis jure illis conjuncti sunt, localiones, vel emphyleuses, vel emptiones, vel hypothecas rerum immobilium ad eas venerabiles domos pertinentium Subire vel per se, vel per iuterpositam personam , quema:lwodum et iu iis qui in regia urbe sunt, iis- dew penis interdicunus. Si quis vero coloaus, aut emphyteuta ex retus 1017 JUSTINIANI NOVELLA SELECTA. NOVELLA CXX. 1018 yel ad sacrosanctam majorem ecclesiam, vel aliam A quz et tantumdem reditus habeat quantum res hg- venerabilem domurmn uhfeumquie locorum nosIra rei- publice positsm pertinentibus aliquam , quam acce- pit , aut posthac acceperit, deteriorem fecerit, vel per biennium conſessum &t pacto conventum em- phyteuticum, aut pensionarium canonem non intu- lerit, damus licentiam venerabiti domui, a quo lo- catio ant emphytensis celebrata ſuit, at tam prete- riti temporis debita, et veterern statum ac qualitatem locate $8en in emphyteusim datz rei exigat, quam emphyteusi aut locatione depellat eum qui neque meliorationum nomine contra venerabiles domos actionem aliquam movere possil. Cxterum $i depel- lere eum dispensatores harum nolint, exigi quidem ab eo preecipimus ea que ex conductione aut em- phyteusi delere cognoscitur. Tantisper autem, dun preſfinitum fempns exeat, datam 8ibi rem is obti- neat, £1 pacto conventa prestet. At si diffugiat, li- centiam prabemns earom venerabiliom domuum an- tistitibus, ut venerabilibus domibus ex illins honis indemnitatem asserant, nequennte eo ne hac qui- dem parte aliquid de meliorationibus proponere. Sacrosanc!is ecclesiis Odessi et Tomensis civita- tum permiltimus, ot res immobiles” pro captvorum redemptione alienent, ipsis possessiones datz sunt, ne ullo pacto alienen- tur. Hoc quoque concedimus , ut sacrosancla Hiero- solymorum Ecclesia licentiam habeat domos ad $e pertinentes, et in ipsa saneta civitate positas ven- dere ; sed non minore pretio quam quantum ex ipsis ' pensionibus per quinquaginta annos poss.t colligi , ut ex harum pretio meliores reditus comparentur. Enimvero si qui cuicunque venerabili domui, sive in regia civitate, Sive in provinciis positze steriles pos8essiones donaverint, modo - presliterint, aut reliquerint, jubemus ut nullum pro iis rebus damnum vener2bilis domus ad quam 4alis pervenit possessio $ustineat, aut tri- butorum nomine, vel quacumque alia de causa pregravetur, 8ed omne id onus in eos qui dederunt byredesve eorum devolvatur, cogendos recipere hujusmodi posses+iones,, et de patrimonio $y0 omne dispendium venerabili domui ex hac illi causa pro- veniens reslituere. Sed et si bujusmodi dolus in ea re $ubsequatur, ut pro eo venerabili domui certa detur pecuniz Summa , jubemus ut et hanc $ibi ea vene- rabilis domus lucro babeat. Steriles autem. res ei qui dedit aut owni modo beredibus ejus restiluant. Ad bec jubemus ut nulla 8acrosancls ecclesiis, aut aliis venerabjlibus locis, tam in regia urbe quam in om- nibus reipublice nostre provinciis posilis, Becessilas inducatur ut sleriles aut ſertiles possesSiones ubi- cunque locorum Silas emant, ne per hanc occagio- nein vel eas quas habent, obligare deprebendantur. InSuper $i quis rem immobilem velit usus nomine ab aliqua pradictarum venerabilium dowuum ( quem- admodum et superius de venerabilibus domibus in regia urbe positis disposuimus ) capcre , non aliter hanc capito, nisi protinus alteram rem venerabili domui 2a qua eam rem capit, jure dowinii prebeat , nisi ea conditione quzpiam aut vendiderint, aut alio' bet que ipsi datur, neque gravioribus preslative nibus publicis gravala sit, ut post illius mortem , aut tempus ad quod datum usum durare placuit, non transcendens videlicet accipientis vitam, utraque res lam proprielate quam usuſruetu ad eamdem ve- nerabilem domum perveniat. Atque hc quidem de Immobilibus rebus precepimus. De $acris yerv vasis que ad eamdem $acrosanclam regiz urhis majorem ecclesiam , aut ad alia oratoria ubicunque locorum nostrz reipublicz posita pertinent, generaliter dis- ponimus ut non aliter be vendantar, opponanturve pignori, quam pro captivorum redemptione. Sane si plura vasa in una nique memoratarum venerahi- lium domuum $int, que necesgariom de $e usvm B non prexbeant, et us veniat , ut ejusmudi 'veniert bilis locus zre alieno gravetur, neque $uppetant alize res mobiles , ex quibus zs aliewum revtiini de- beat, licentiam eis damus ut conſectis ( 8icut $upe- rius dictum est ) actorum monumentis, qur vasa Supervacua inveniuntur, ea aut aliis venerahilibus locis que his opus habent vendant, aut conflent, et $Imiliter vendant, pretiumque eorom ad dissotvendum #$s alienum conſerant, ne res immobiles allenentur, Si contra ea quz prexsente a nohbis lege interdicta Synt contractus aliquis in rebus mobilibus' que ad unam aliquam przdictarum venerabilium domuum pertinent celebretur, non tantum sacrosanctz ecele- ix, aut venerabili domui ea res, in qua tale quid Subsecutum est, cum medii temporis ſructibus resti- tuitor, sed etiam pretium, aut quod remunerande donationis , aut permutationis, aut alterius cujus- cunque cause nomine datum est, apud ipsam rema- neto. Quod si emphyteusis contra inlerdicla nosira peracta sit, jubemus ut et sacrosanclz ecclesiz aut venerabilibus locis ea res reddatur, et preterca em- phyteuticum , secundum quod placitum est, pr.rste- tur, finiaturque pactum Secundum virtutem emphy- leuticalium inslrumentorum. Si res ecclesiastica, aut alterius venerabilis donius donata sit., lam ipsa ei- dem $acrosanctlze mzjori ecclesie, ant aliis venera- vilibus domibus cum medii temporis fructibus red- datur, quam etiam allerum tantum, quod -8tima- tione eam rem 2#quet. Si hc contra pignus datum ſuerit, creditor et debitum amiltito, et eam rem venerabili domui reslituito, labellioniþus qui contra hanc nostram legem talibus inservire inslrumentis presumpserint, perpetuo condemnandis exsSilio, Po- Siremo $i quid ante hanc legem secundum veleres constilutiones ſactum est, jubemus ut hoc omnibus modis suum robur obtineat. Omnia vero que contra veleres ſacla sunt leges, subverti sancimus ; et res ; quz conlra earum lenorem datz fuerunt, venera- bilibus domibus restitui. De cztero autem omnija gecundum prxsentem fieri legem decernimus, va- cantibus posthac omnibus aliis constitutionibus, que in hujusmodi caSibus antea promulgatz Sunt. Qua igitur per presentem in perpetuum valituram legem nostra $anxit tranquillitas, ea 8Ludelo excelle:tja 1019 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. £ tua insaucia et inconvulsa conservare, edictis con- A placare Deum poterunt? Quod vero ordinationes ky Suetis et golemnibus locis per decem dies propo=— nendis, nullis tamen jus$ionibus per hanc causam in provincias deslinandis. Nos enim providebimus quomodo absque subditorum collatorumque l:esione omnibus presens nostra generalis constitutio insi- nuetur. Dat. vi 1d. Maii, Constantinop., d. n. Just. PP. Aug., Basilio v. c. cons. NOVELLA CXXIIL De ecclesiaslicis diversis capitulis. Imperator Juslinianus Augustus Petro gloriosissimo magisiro sacrorum nostrorum ofliciorum. De dispensalioue, et privilegiis, aliisque diversis capilulis earum rerum quz ad sacrosanctas ecclesias et alias venerabiles domos pertinent, nonnulla jam ad certam redegimus ſormam. ln presentia vero ea que religiosissimos concernunt episcopos, Clericos, et 1no- nachos, in diversis pridem disposita conslitutionibus, hac lege cum compelente nobis correctione comple- cli visum esl. Nam si leges civiles, quarum polesla- tem fidei nostre Deus pro $u0 erga homines amore concredidit, per omnia firmas ac $tabiles conservari ad subditorum <+ecuritatem $studemus, quanto plus Studii debemus circa 8acrarum regularum et divina- rum legum observationem reponere, quz pro +alnte animarum nostrarum definite et constitulz $unt? Qui enim 8acros observant canones, hi Domini Dei po- tiuntur auxilio; et qui in hosce praevaricantur, ii seip- 80s condemnationi subjiciunt. Majori auter condem- nationi obnoxii erunt religiosissimi episcopi, quorum ſidei commissa est canonum inquisitio et custodia, $i quid in his transgressum inultum reliquerint. Sacris 8ane canonibus non observalis, varias contra cleri- cos, et monachos, ac nonnullos episcopos interpel- lation's suscepimus, quod secundum SAcros Canones vitam non inslituant. Alii etiam ne ipsas quidem $a- cre oblationis et sacri bapiismatis preces scire di- cuntur. Dei itaque judicium revolventes in animo, in unoquoque horum quz renuntiata nobis sunt,. que- stionem ct correctionem canonice ju+-simus procedere. Nam si generales leges ea que perperam admiltuntur a laicis non concedunt sine quzestione et vindicla re- linqui, quomodo ea quz a sanctis apostolis et patri- bus ad fidelium hominum salutem regulariter disposita sunt, despici sustineamus ? Multos preterea ex hoe deprehendimus in peccata incidisse, quod synodi re- ligiosissimorum sacerdotum secundum ca qu: a $an- tis apostolis et sanctis Patribus prefinit2 sant non celebrentur. Namque si id observa;um ſuisset, unus- quisque reveritus Subeundam a $e in synodo redar- zulionem, sluduisset utique et sacra cdiscere mini- sleria, et honeste vivere, ne condemnationi subjice- relur $acrorum canonum. Sed et illud plerisque non parvam delinquendi occasionem prebuit, qu'd epi- $copi ac presbyteri, neque non diaconi, et reliqui clerici sine examinatione et de recta fide et vite ho- nes1late lestimonio ordinentur. Nam $i illi quibus ne- gotinm datum est orandi pro populo, ind\gni ministe- rio Dei invenli ſuerint, quomodo pro populi delictis cerdotum eonveniat cum summa fieri diligentia, docet nos inter 8anctos habitus Gregorius Thevlogus, au tos aposlvlos et sacros Secutus canones. a enim dicit in magno Apologetico :« Quis autern ad Pauli se regu- las et przscripla dimetiens quz de episcopis et pres- byteris feci!, ut s0brii sint, modesti, non vinolenli, non percussores, instructi ad docendum, irreprehen- Sibiles in omnibus, et nihil cum unprobis habeules commercii, non deprehendat mulium $e ab hac re- gularum rectitudine discrepare? » Et rursus idem ic dicit: « Mundum prius esse oportet, deinde mundare; insStructum $apientia, atque ita ad $apientiam in- slruere; lucem lieri, et illuminare; appropinquare Deo, et alios ad Deum adducere; $anclum esse, et sanclificare; deducere, sed cum manibus ; dare con- Silijum, Sed cum prudentia. » Etrursus idein in $anclis babitus Gregorius de iisdem in eadem oratione hoe $Cribit : « Quis, obsecro, quasi figlina uno eodemque die lingat veri winisterii antistitem, qui cum aliis ange- lis slationes habeat, cum archangelis laudes Deo di- cal, cum Christo sacerdolali ſungatur munere? » Et per bac quidem ostendit Theologus quales ad $:cerdo- tium promoveri oporteat, De his vero qui indigne or- dinantur, idem hac dicit in eadem oratione : « Yui cum nihil antea in Sacrum Dei alveare intulerinl, nihil antea laboris ad id quod pulchrum est assequendum SUSlinuerint, simul discipuli et magi$tri pietatis desi- guantur, et prius quam purgentur ips;, purgaat : heri Sacrorum direptores, hodie sacerdoles ; heri a sacris alieni, hodie 8acrorum principes : veleraui malitia, tyrones pietate, beneficio bumanz gratize, non spitt- tus. » Quod autem eos qui alleraimn duxerunt uxorew $acri canones clericos esse prohibeant, in 8auctis eliatn habits Basilius docens, ita inquit : « Eos qui nuplias jiterarunt, canon exclusit minislerio. » Alque hc quidem inter sanctos habitus Basilius. In tantum av- tem $avcCtli Patres pro Sacerdotjo gesserunt curam, ut hi qui Nicez convenerunt ita 8e habentem canouen ediderint : « Inlerdixit in universum magna $ynodus, ne cui vel episcopo, vel-presbytero, vel diacono, vel qui omnino in clero constitutus sit, liceat ascititian Secum uxorem habere, przter matrem, aut amilam, materieramve, aut quz $olz perso0nz $uspicionen effugiunt. » Sequentes igitur ea qu $acris definita sunt cano- nibus, pragmaticam legem facimus, per quam $anci- mus ut quoties opus ſuerit ordinare episcopum, coeant in unum clerici et primates civitatis, cui episcopus 0r- dinandas est, et propositis Evangeliis, de tribus per- s0nis decreta ſaciant; et quisque eorun; juret per $acr4 eloquia, idque ipsis decretis inserant, quod neque ef largitionem, neque promissionem, aut amicitiam 3" gratiam, aut quamcunque aliam affectionem, sed quod sciant ips0s rectz et catholicz fidei, ac honesLe vilt, esxe el Supra tri-es imum quintum #latis annum, hoc elegerint; et quod neque uxorem, neque filios quem piam ipsorum habere sciant, aut concubinam, aut 14 turales liberos noveriut ips0s habuisse, aut habere; — 1021 JUSTiNIANE NOVELL SELECTA. NOVELLA CXXI1IL ged et 81 quis ipsorum privs uxorem habverit, tamen A impedire ordinationem, differior hujuamodi ordi eam $olam, et neque viduam, neque sejunctam a viro, neque $acris canonibus interdictam habuerit ; sed ne- que curie muneribus addictum, neque cohorialem esse aliquem ex his noverim qui decretis electus est : preterquam $i curiz muneribus addictus, aut cohor- lalis, non minus annis quindecim, monachicam in monasterio vitam exira omnem calumniam transege- rit videlicet : observatione quz prius a nobis dicta esi, per facienda de ipsis decrela, et in his personis castodienda, ut ex tribus illis personis que decretis boc modo eliguntur, melior ordinetur, electioue et judicio ejus qui ordinandi jus habet. Curialis vero vel oſlicialis qui (sicut dictum esl) quindecim annis in monasterio conversatus est, et ad episcopatum pro- yocalus, liber a propria lortuna sit : ita tamen, ut li- beratus a curia, quaritam subslantiz $ua: partem $ibi relineat, reliquis ejus rebus Secundum nostram l-gem curiz et publico vindicandis. Damus autem 1.centiam decrela facientibus, si quempiam laicorum dignum memorala electione esse pulant, ut huyc cum aliis duobus clericis aut monachis eligant, quo magis $i laicus hoc modo ad episcopatum eligatur, n02 re- penile episcopus ordinetur; sed primo clericis non minus tribus mensibus connumeretur, et ita Sanctas regulas et quolidianuin rcclesia: minister; um edoctus, episcopus ordinetur. Qui enim alios debet docere, post ordinationem ab aliis doceri non debet. Si vero (ut evenit) in quibusdam locis non inveniantur tres personz ad lalem electonem opportune, liceal de- creta ſacientibus in duabus et in una persona decre- tum facere, omnes tamen dicta a nobis habentes te» $limonia. Si vero qui debent episcopum eligere cito ipsa decreta intra menses $ex id ipsum non ſaciant, tunc periculo propriz anim:y ille quem ordinare con- venit episcopum oridinet, onmibus aliits que proedixi- mus ob>ervandis. Exigatur autem prius ah eo qui ors dinandus esl, per eum qui ordinat, libellus cum pro- pria illius $ubscriplione, qu: rationem rectze ejus fidei comprebendat. Prouuntiet autem is $acram etiam oblationem que in $ancta Sit communione, et cum e#teris precibus eas quoque quz in sacro prof-runtur baptismate. Subeat insuper is qui ordinatur jusjuran- dum per sanctas Scripturas, quod neque per $e, ne- que per aliam perso0na'n quidquam dederit, aut pro- miserit, aut poslea daturus sit, vel ei qui ipsum ordinat, yel his, qui prov ipso decreta confecerunt, vel cuiquam alii omninm, conſerendz in ipsum ordinationis 1n0- mie, Si uis contra memoralam observationem epi- $copus ordinatus ſuerit, tam ipse omnibus modis epi- 6c0;-alu ejicialur, quam etiam is qui haxc contra or- divare pr:esumpserit, segregetur anno uno a Sacro ministerio, et omnis ejus $ubslantia, quz quolibet lempore aut modo in ejus dominium deducta est, propter culpam, quam fecit, dominio ecclesiz, cujus episcopus est, vindicetur. Cxterum $i quis contra eum qui episcopus aut presbyter, aut diac:nus, aut alius clericus, aut eliam presul monasterii ordinandus esl, accu>ationem aliquam instuat quacunque de eausa, quiz possit secundum leges aut canones t) urbem accesserint, cujuscunque dicece- singulos annos celebrandis : sed etiam quotiescun- que aliquis vel sacerdotum, vel clericorum, vel prie- Sulum, vel monachorum, . vel de fide, vel de turpi vita, vel quod contra $acros aliquid canones perege- rit, accusatus fſyerit. Et si quidem is qui accusatur episcopus ſuerit hujus meiropolilanus, ea quz proſe= rentur examinato; 8si vero metropolitanus beatissi- mus archiepiscopus 8ub quo censelur; si presbyter, aut diaconus, aut alius clericus, aut prasul mona- Sterii, aut monachus, religiosissimus episcopus., $ub quo hi censeutur, delata in accusationem examinato, Et veritate comprobata, unusquisque pro mado de- Jicti canonicis censuris $ubjicilor judicio ejus qui caus® exam inationem accommodat. Atque bac om- $e0S Sint, ante Omnia bealissimum archiepiscopum B nia non tantum oblinento in iis episcopis et eleri- Constantinopolitanum et patriarcham adevuino, atque ita per ipsum ad nostram ingrediuntor tranquillita- tem. Qui vero contra nostram dispositionem vel peregrinaatur, aut ultra prefinitum anni tempus ex- ira ecclesiam $suam alibi commorantur, bis primum quidem non Subministrantor ab ecclesiz $u:e con - mis $umplus : deinde citantor sacerdotum litteris, bub quibus censentur, ut ad ecclesias $uas reverian- lur. Si reverli difſerant, secundum $acros evocantor canones. El nisi intra tempus a gacerdotibus prelini- lum ad ecclesias $yuas reverlantur, ipsi quidem ab episcopatu depelluntor, alii aulem meliores in ips0- rum locum ordinantor pro tenore presevlis legis. Fodem hoe obtenturo et in clericis, cujuscunque cis, neque non pre-ulibus , qui posthac ordinabun- tur, sed eliam in iis qui modo sunl, $i quis (quod li- cet conjicece) de cerlis causis per SAcros Canones no5lrasque leges prohibilis accuselur. lis enim-ita observatis, laici quoque magnum C.rca reclam lidem et honeslam vilam profectum, alque in melius emenda- tionem prowerebuntur. Ad bac jubemus ut omnes episcopi pariter et presbyteri non lacilo modo, ed clara voce, que a fideli populo exaudiatur, gacram oblationem et preces in Sauclo baplismale adhibitas celebrent, quo majore exinde devotione in depro- mendis Domini Dei laudibus audientium animi effe- rantur. Ita enim et divus Apostolus docet, dicens in prima ad Corinthios Epistola : Enim vero $i solum- gradus ſuerint seu ministerii. Quia vero quod a $a- U modo penedicas spiritu, quomodo qui privati locum cris dictum est canonibus de sanctiss)jmorum episc0- porum $synodis, quz per 8ingulas celebrari debeut provincias, hucusque observatum non es, maxime necessarium ſuerit ad rectam id denuo viam redu- cere. Ac $sancli quidem apostoli et Patres deſinie- runt ut bis per singulos annos religiosissimorum $a- cerdotum $eu episcoporum in quaque Provincia cele- brarentur 8ynodi, et quz $Suppullularent, examina- rentur, potirenturque competenti correclione-: hoc est altera quidem quarta ſeria sanctz Penltecosles, altera vero in mense Septembri. Nos autem ex hu- jusmodi ncgligentia multos variis implicitos peccatis invenerimus, jubemus ut omnibus modis in quaque provincia per Singulos annos, vel in mense Julio, vel Septembri, una synodus celebretur, coeantque Iv unum apud bealissimos quidem patriarchas illi qui ab iis ordinantur, neque jus habent alios ordi- nare episcopys; apud religiosisSimos vero Ccujusque provincize metropolitanos hi qui ab ipsis ordinantur : quo magis motz caus2, et quz ab aliquibus denun- liantur vel occasione fidei, vel canonicarum Huzstio- num vel administrationis rerum ecclesiaslicarum, vel de episcopis, aut presbyteris, aut diaconis, aut aliis clericis, vel de monasleriorum preSulibus, aut mo- nachis, vel de reprehensibili vitag aut aliis quz cor- rectionem desiderant, agitentur juxla et convenien- ter examinentur, neque non correctio iis adhibeatur U'e Sacris canonibus et nosIris conveniat legibus. implet dicet ad gratiarum actionem tuam Deo ipsum Amen, quandoquidem quid dicas non videt? Tu qui- dem pulchre gratias agis, alter autem non zdilica- tur. Et rursus in epistola ad Fromanos sie inquit: Corde quidem creditur ad justitiam, ore autem fit conſessio ad $salutem. His igitur de causis convenit ut inter c#leras preces et ea quz in sancta oblatione dicuntur, clara voce a religiosissimis episcopis et presbyteris Domino nostro Jesu Christo Dev nostro cum Patre et sancto Spiritu proferantur : 8Ccituris religiosissimis sacerdolibus quod $i quid borum ne- glexerint, et in horrendo judicio magni Dei et Ser- valoris noslri Jesu Christi de his rationem reddent, neque nos hec cognoscentes conquiescemus, relin- quemusque inulta. Jubemus autem et provinciarum presides, $i quid eorum quz a nobis sancita Sunt ne gligenter haberi viderint, ut primum quidem meiro- politanos et alios episcopos urgeant ad celebrandas predictas S$yuodos, et ut omnia impleant que per synodos pr:rSente lege precepigus. Quod $i eos mor ram nectere et $Segnius ea peragere viderint, 1unc per suggeslionem nos ea de re ceriiores reddant, quo magis contra eos qui synodos celebrare diſſe- runt, conveniens a nobis procedat correctio: $ciluris tam ipsis praxsidibus quam cobortibus qui jllis ob- temperant, quod 5i hc minus observaverint, exire- mis subjicientur supplieiis. lasuper interdicimus re- ligiosissimis episcopis et presbyleris, neque non dia- 1027 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1128 conis, et subdiaconis, ac lectoribus, et cuicunque A uxorem (quemadmodum guperius dictum'est) sibj alii cujuslib-t venerabilis ordinis et gradus consiituto clerico, ne ad t:bulam ludant, aut tali ludo utenti- bus $e assccCient, aut spectatores sint, aut ad quod- cunque spectaculum spectandi gratia accedani. Si quis auiem eorum in hoe deliquerit, jubemus, ut in tres annos ab omni sacro ministerio prohibeatur, miltaturque in monasterium. Quod $i conaignam er- roris $0i pcenitentiam medio tempore ostenderil, li- cenlia esto sacerdoli sub quo collocatus est, et tem- pus minvere, ct proprio hune denuo restituere mi- nis(crio : scituris item religiosissimis episcopis qui ea vindicare debent, quod $i hujusmodi aliquid edo- cli non vindicaverint, ipsi rationem Deo pro hac causa reddituri $unt. Nemo lamen episcopus com- pellitor inviius qualemcu 14ue clericum $ub ipso con- Stilutum $uo dimiltcre clero. Omnibus vero episcopis et presbyteris interdici- mus ne quempiam a Sacra communione prius segre- gent quam causz monstretur quamobrem ecclesia- Stici hoc canones fieri jubent. Si quis autem hac contra a $ancta communione aliquem $eparaverit, jlle quidem qui injuste a communione $eparatus ſuit, resoluta separatione per majorem $acerdotem, $an- eta dignus h1beatur communione. Is vero qui injusle aliquemn a sancla Separare communione ausus ſuerit, omnibus modis per $acerdotem 8ub quo collocatus est a communione Separabitur, quantocnnque tem - pore jHi viswn erit, ut quod injuste alii ſecit, ipse juste sustineat. Ac neque propriis aliquem inanibus episcopo verberare licet, siquidem hoc alienum a zacerdolibus est. Cerie si quis, episcopus, cum $e- cundum ecclesiasticos canones sacerdotio ejectus est, ingredi civitatem ausit ex qua cjectus, aut locum dee relinquere in quo degere jussus «sl, jubemus hunc in monaslerium in alia provincia conslitutu:n tradi, ut que in sacerdolio deliquit, ea degens in mona- ${erio corrigal. Clericos autem non aliter ordinart concedimns, nisi litteras sciant, et recta lide ac honesta vita sinl, et neque concubinam, neque naturales habverint aut babeaut liberos, sed qui vel celibem vitam agunt, vel uxorem hahuerunt authabent legitimam, eteam unam et prima, neque viduam, neque divortio Separa- tam a viro, neque alioqui legibus aut $acris interdi- ctam canonibus. Presbyterum vero minorem annis triginta quinque fieri non- concedimus. Sed neque diaconum aut Subdiaconum minorem viginti quinque; neque item .ectorem minorem annis decem et octo. Diaconissa autem in $ancta Ecrlesia non ordizator, que minor quadraginta annis Sit. aut ad secundas pervenit nup!'ias. Ceterum $i lempore ordinationis contra clericum cujuscunque ordinis aut gradus accusator aliquis exortus ſnerit, qui dicat indignum eum esse ordina- tione, differtor ipsa ordinatio, et omnia, tam in exa- minatione quam in censuris, procedunto, quz qui- dem in episcoporum ordinationibus superius $anxi- mus. Evimvero $i is qui ordinaudus est diaconus junctam non habeat, non aliter ordinator, nisi pr-us ab eo qui ipsum ordinat interrogatns, profiteatur posse $e post ordinationem vel sine legitima uxore casle vivere : nequeunte eo qui ordinat, ordinationis tempore, diacono permittere ut post ordinationem uxorem ducat. Sin vero hoc fiat, episcopus qui id perinisil, episcopatu ejicitor. Quod $i post ordinatio- nem presbyter, aut diaconis, aut subdiaconus 1ux9- rem duxerit, ejicitor e clero, et curix civitatis in qua clericus erat cum bonis $suis tradicor; hem i lector secundam uxorem duxerit, aut primam qui- dem, 8ed viduam, aut divortio separatam a viro, aut legibus, aut sacris interdiclam canonibus, non am- plius ad olium ecelesiasticum gradum procedito. Et B $i quocunque modo ad majorem gradum provehalur, C deficiatur ab eo, et priori restituatur. Sed neque cohortlales, neque decuriones clerici fiunto, ne qua exinde venerabili domui inſeratur contumelia. Si vero tales personz reſerantur iuter clericos, perinde quasi ordinatio ſata no: esset, ita proprie fortune restituuntor, dempto, si {ut licet eonjicere) monaclicaim. aliquis ex ipsis vitam non minus quindecim annis transegerit. Tales enim or- dinari jubemns, legitima videlicet portione a decu- rione assigi.anda curie et reipublice. Sed et in cle- rum allecti, monacho decentem vitam ad finem us- que przslanto. Nam si post cleri honorem adeptum uxorem aliquis eorum duxeril, aut concubinam ha- buerit, curiz, aut cohborti, aut ſortunz , cui erat ob- noxius, redditor, ut maxime in eum gradum eccle- Siasticum allectus fuerit, in quo constitutus aliquis a 8acris canonibus et legibus uxorem ducere nou pro- hibetur. Eademque hc et in aliis omnibus mona- cbis valere 8ancimus, qui e monasterio ad quemcun- que gradui ecclesiasticum transſeruntur, et si nulli ſortunze obnoxii ſuerint. Et generaliter lege promul- gamus, ne cui liceat in quocunque ecclesiastico gradu con$tituto ab eo decedere, et sxcnlarem fieri : sciu- ris his qui ita egerint, quod et cingulo (s quod illis allributum erit) aut dignitate, aut militia denuda- buntur, et cokorii civitatis $uz tradentur. Qui vero ante hanc nostram legem e curiali ſortuna ordinali Sunt clerici, patrimonaltia munera per $ubstitutas personas implento, a personalibus iiberi conservan- D tor. Sed neque clericum cujuscunque gradus dare ali- quid il!i a quo ordinatur, aut cuicunque alii pers0- ne concedimus, $ed Solas prebere ipsum consuetu- dines, ex more percipiendas ab his qui ordinanli in n-inisLlerio $unt, quz lamen unius anui diaria non excedaut. Certe in sacrosancta ecclesia in qua con= Slituitur, ut divinum impleat ministerium, ownino ne lantillum quidem collegis suis pro insinuatione Sua dato, neque-propter hanc causam $olatiis $uis, aut aliis distributionibus deſraudator. Sed neque xe- nodochus, aut prochotrophus, aut nosocomus, aut cujuscunque alterius venerabilis d- mus dispensator, qui qualemcunque ecclesiasticam $ollicitudinem tra- clat, dato aliquid illi a quo promovelur, aut Cuculr 4029 JUSTINIANI NOVELLA SELECTE. NOVELLA GaXiil. 1030 que alii personz pro credita sibi dispensatione. Qui A comprehendimus. In omnibus autem forensibns locis autew contra he que disposuimus, vel aliquid de- derit, vel acceperit, vel mediator factus fuerit, $a- cerdolio, sive clero, Sive credita sibi quilicunque administratione denudabitur, his que data sunt vin” dicandis venerabili domui cujus ordinationem, aut »0llicitudinem, aut dispensationem talis persvna ac- ceperit. Si s:xcularis sit qui accepit, aut mediator exstiltit, quod datum est in duplum. exigetur, et ve- nerabili domui in qua ordinationem, aut sollici:udi- nem, aut dispensationem accepit, prebetor. Si quis vero cujuscunque gradus clericus, aut cu- jascunque venerabilis domus dispensator, vel ante ordinationem creditamve $ibi qualemcunque dispen- $ationem, aut sollicitudinem, vel postea, voluerit aliquid rerum $suarum offerre ecclesiz in qua ordina- lur, aut loco cujus dispensationem aut Sollicitudinem SusCipit, non solum id fieri non prohibemus, sed eliam cohorlamur eos ut pro salute anime $uz talia ſaciant. Nos enim ea $0la dari prohibemus que $spe- cialibus aliquibus pra-bentur personis, non que $an- clis ccclesiis, ant aliis venerabilibus locis offeruntur. Si servus, Scicnle domino el non contradicente in clerum allegatur, ex ipsa allectione liber et ingenuus esto, Nam si ignorante domino celebretur ordinalio, licentiam habeto dominus intra anni spatium , et quidem unius tlantum, forturam comprobare , «t gervum $SUum recipere. Quod si gervus, sive Sciente, Sive ignorante (ut diximus) domino, alle- ctione in clerum liber factus, ecclesiasticum minisle- rium relinquat, et ad secularem vitam transeat, do- mino $U0 in Servitutem traditor. A>Criptitios vero in fs $0lis posses>ionibus quarum aSCTiptiti Sunt, cle- ricos Citra voluntatem dominorum fieri concedimus, ea lamen conditione, ut clerici facti nihilominus im- posilam $ibi agricolationem adimpleant Si quis oratorium exstruxerit, volueritque in Ceo promoveri clericos, vel jpse, vel heredes ejus, $i Sunptu ipsi clericis subministrant, et dignos nomi- naverint, nominati ordinanior. Si vero qui ab ipsis electi $unt eos tanquam indignos ordinari sacri pro- hibebunt canones, tune locorum $acratissimus epi- $copus eos quos prxslantiores putaverit promoveri curam agito, Sancimus autem ut reverendissimi cle- rici $uas obeaut ecclesias, et omne ecclesiasticum ministerium ipsis competes impleant, hoc requiren- tibus tam uniuscujusque Ccivitalis religiosissimo epi- $c0po, quain ecclesiasticis, qui in quoque gradu primatum babent, atque hzc non observautes sub canonican redigentibus censurata. Enimvero neque effusas de catero ſieri reverendissimorum clericorum ordinationes conveiiit. Nam quod usque adhuc obli- nit, tametsi emendatum opurtuit, tamen propler lempus relinquimus. De c#tero auteiw nou lemere id fieri, neque in damnum sacrosanctarum ecclesiarum cedere sancimus. Que igitur in hujusmodi casibus circa $Sacrosanciam regiz hujus nostr# urbis eccle- Siam, et Sacrosancias ecclesias Sub ipsa, neque non alias bic positas, fieri oporteal, ea Speciali lege sancimus ut siquidem is qui initio incopum et economum ejus, Ccivilemque magistratum, vindicetur. Quod si ignorante locorum domino procuratores ejus, aut colonj, inquilinive aut emphyteutz huic contrarium aliquid ſecerint aut fie- ri concesserint, dominus quidem loci nullum preju- diciuim seu damnum $uslineal. Qui vero id vel ſece- runt, vel fieri concesserunt, ex provincia ubi hoc ad- missum ſuit ejiciantur, rebus ipsorum $Sacrosancle ejus loci ecclesiz vindicandis. Si quis in nomine magui Dei et Servatoris nostri Jesur Christi heredilatem aut legatum reliquerit , jubemus ut ejus loci ecclesia, in quo testator domi- cilium habuit, relictum capiat. Si quis unum aliquem e Sanclis hxredem scripserit, aut legatum illi reli- querit, neque $SPecialiter locum nominaverit, in quo veneranda domus Sit, inveniantur autem in eodem loco aut urbe plura oratoria ejusdem $ancti, jlli po- lus xdicule que pauperior Sit relictum prebelor. Sil vero in ea urbe nulla @des nominati Sancti Sit, HyYentalur autemn aliqua in terriloriv Cjus, illi datur 1041 JUSTINIANI. NOVELL. SELECTA. NOVELLA CXXXI. 1043 Si neque in territorio ejusmodi des reperiatur, turc A implere. Sed et cuivis alii licentia erit ea de re qua- ecclesiz Civitalis in qua teslator domicilium habuit relictum przxbetor. Si quis venerabile oratorium, aut xenonem , aut ptochium, aut orphanotrophium, aut nosocomium, aut aliam venerabilem domum exstrui in ultima vo- lunlate disp»$uerit, jubemus.ut oratorium infra quin- que annos perſiciatur , providentia locorum. episcopi et civilis magistratus. Xenon vero aut ptochium, aut alia venerabilis domus intra unum annum exsiruatur. Si intra annum h2redes xenonem, aut quameunque venerabilem domum quam testator exstrui disposuit, non fecerint, jubemus ut domum ii vel emant, vel conduecant, ubi jussa queant exsequi, tantisper dum ejusmod: venerabilis domus absolvatur. Ac $iquidem ipse teslator finjerit, quinam xenodochi, aut ploco- lrophi aut id genus alii dispensatores fieri debeant, aut heredibus svis lujus rei optionem prehbuerit, jubemus vt omnibus mois heredes ipsius his que ah ips0 disposita sunt salisfaciant, beatissimis loco- rum episcopis inspecturis, an dispensatio pulchre procedat. Et si depretenderint eos qui dispensatio- nem habent nequam homines et nulljus bone rei esse, licentiam habiluris ut Sine damno alios in Hlo- rum locum magis idonecs $ufficiant. Sed et «i quis pro redemplione captivorum aut alimonia pauperum hzreditatem vel legatum in re- bus mobilibus, aut immobilibus, sive semel, sive an- nuum reliquerit, et hoc modis omnibus secundunt te>tatoris voluntatem per eos qui id exsequi jussi Sun prieslator, Si specialiter non dixerit cujus loci pauperibus hc reliquerit, jubemus ut religiosissimus Civitatis episcopns, in qua teslator domicilium ha- buit, eas res ad sc recipiat, et inter pauperes ejus Civitatis distribuat. lem $i pro redemptione captivo- rum aliquid relictum.sil, neque leSlator nominatim dixerit, per quem redemptionem lieri oportcat, itidem jubemus ut res in hoc relictzx locorum episcopus ct hujus economus capiat, ct hujusmodi pium opus impleal. ly omnibus enim islis piis voluntatibus vo- lumus etiam ips0s religiosis$imos locorum episcypes providentiam accommodare , ut omnia secundum 1e- Statoris voluntalem procedant, et $1 maxime a testa- toribus aut donatoribus interdictum ipsis Sit ne quid in jis habeant commercii. Certe si illi qui hc exse- qui jussi $unt Semel aique ilerum a beatissimo Jovo- rum episcopo et ejus a:conomis per publicas persunas admoniti, ca que disposila sunt implere distuleriut, jubemus ut ii omne lucrum quod ab ev qui ista jus- Sit ipsis relicla sunt, amittant, religiosiss1mi yero locorum episcopi omnes res que quibu>cunque ( ut lictum est ) piis causis deputatlie Sunt, cum Iructbus et medii temporis accessionibus, atque itym memo- rato lucro vindicent, et quir testator disposuit afim- pleant ; scituri quod si et ips!| neglig-ntius egerint, pro omnibus his rationem Deo red(d:turi sint. Saue $1 religiosisSimius locorum episcopus aliquid eorum 112. a nobis dicta Sunt pr:elermiseril, licitum es» teligiosis8imo ejus metropolitano hc exigere atque C quinque annos colligatur : Stionem movere, dareque operam ut omnibus modis id genus pize cause exsequantur. Si vero heres ea que in pias causas relicta $unt nou impleat, dicens non s$uſlicere ad has relictum $ibi patrimonium, jubemus ut omni luero quod ex Falcidia provenit vacante, quidquid in ejus facullati- bus inventum ſuerit, providentia sanclissimi locorum episcopi totum in causas ad quas relictum est proce- dat. Quod i legatum 3b aliquo ad pias causas reli- _ ctum ſuerit, jubemus ut intra $ex menses ab insinua- tione testamenti numerandos omnibus hoc modis prestetur his quibus relictum est. Sin autem qui hoc Kravati Sunt hujusmodi legatum prestare distulerint, et ſructus, et usurz et omnis legitima accessio , ab BR ipsis jam inde a lempore mortis ejus qui reliquit exi- gentur. Si legatum annuum cuicunque venerabili domui relictum fuerit, siquidem hi qui hc dare jussi Sunt, aut locus ex quo id prxstari jussnm est in eadem aut vicina provincia esl, jubemus ne quo mo- do tale legatum alienetur. Sin loca aut personze ex quibus aut a quibus hoc dari jussum est in remotio- ribus Sint partibus, tunc integrum illis esto quibus id relictum esl, ut si obligala etiam pars consentit, I-gatum permutent, et vicinum aliquem pro hoc re- ditum capiant uberem , et cum accessione, quz non minus quarta relictze quantitatis parte conlinet , et neque multis publicis preslationibus onustum. Sed et si vendere tale legatum voluerint, non minus pre- tii nomine capiant quam ex lali legato per triginta ila tamen ut ejusmodi pretium ad utilitatem przedicte venerabilis domus procedat cui relictum est, Interdicimus item religiosissimis episcopis ne res mobiles aut immobiles, aut £eipsas moventes , qua p'st adeptum episcopatum-quocunque modo ad ips0s pervenerunt, ad cognutos $105 ant quaScunque alias personas ullo moilo translerant. Ad redemptionem lamen captivorum, ct alimoniam pauperum , item in alias pias cans:s, neque non pro- ulilitate ceclesie $1r, ex his expendere licentiam habento. Et $i quid ex lalibus rebus post illorum obitum in patrimonio illorum permanserit, jubemus ut hoc ad doininium $1crosanclarum ecclestarum in quibus gesSerunt $a- cerdotium pertineat. In i115 enim rebus tantummodo D alienandi, aut quibus tandem voluerint relinquendi jpsis licemiam concedimus, quas ant ante epiSCopte tn habnisse comprobatt ſuerint, aut pot episcnpa» tum ad ips0s ab iis pervenerint qui generis proximie late eos contingebant, quibus ab inteqtalo poterant usque ad quartum gradum succedere. Alque omnia hxc que de rebus post episcopatum ad religiosissi- mos episcopos provenientibus diximus, in reveren- dissimis item orphanotrophis, et plochotrophis , et nosgcomis, et gerontucomis, et xenodochis, et omni- bus aliis venerabilium 2dium dispensatoribus valere cancimus , et hoc quo ad res que dispensalionis SUB. - tempore pr:edieto modo ad ipsvs perveuerint. : Quod $i quis episcopus, aut clericus, aut cujuscun. que ec- 4043 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1048 elesiastici gradus minister, aut ecclesie diaconissa A enim proridebimus quatenus zine collatorum dispendio ine testamenti tabulis et legitimis decedat 8uccess0- ribus , horum gsuccessio ad ecclesiam deſertor in quam forte ordinaii ſuerant. Porro jubemus ne quisquam hz#reticus, vel per eonductionem , vel emphyteusim, vel emptionem , aut quocunque alio modo res immobiles a quacunque ecclesia aut venerabili domo capiat. Si quid vero ejusmodi delicti admissum fuerit, hereticus quidem, si quid per hanc causam prebuerit amillat. [stius- modi vero res venerabili domui a qua et datz sunt vindicantor. Dispensator autem domus qui hnjusmo- di res hzretico dederit in universum a dispensatione removetor, et in wonasterium conjicitor , et per an- num unum 2 Sancla communione segregator, ut qui Ubristianos berelicis tradiderit. Al si orthodoxus qui possessionem habet in qua Sancta $it ecclesia, vel per emphyteusim, vel conductionem, yel quocunque administrationis genere ea data, ipsam alienaverit, au! reliquerit Judzo, aut hzretico, aut Samaritano, aut Greco, aut Monlanistz, aut Ariano, Sacrosancia ezus oppiduli ecclesia horum dominium vindicato. Si quis item hexreticorum, quibus connumeramus etiam Nestorianos, et Acephalos, et Eutychianistas, speluncam ausit fidei suz exzedificare, aut Jud:ei no- van $ibi synagogam exslruere , Sancta locorum ec- clesia eas fabricas svo dominio vindicato, Cxterum si quis per emphyleusim , aut condnctionem , aut quocunque alia admigistrationis genere possesSionem $1yam hujusmodi personz dederit, Siquidem posses- sionis dominus novit quod hezretico hane commiserit, omnes reditus illius temporis quod contractui acces- vil, ecclesia civitatis $1b qua possessi0 posita est yin- dicet. Si vero possess|onis dominus ignorabat quod b:reticus esset cujus fidei hanc commiserat, ipse quidem ob ignorantiam indemnis conservetur, here- ticus vero in utroque casu et possessionibus | ejicia- tur, et subslantia ejus addicatur fisco. Sane orphanotrophi tutorum et curatorum locum obtinento : ita tamen, ut de rebus quz ad orphano- trophia vel proprietatis jure ad ips0s orphanos per- tinent, etiam sine $atisdatione actiones intentent et excipiant. Res vero quz ad quempiam forte orpha- norum pertinere contigerit, orphanotrophi prasen- tibus tabulariis publicis, et $ub actorum publicorum conſectione, tam in regia civitate apud magistros census quam in provincii- apud earum presides aut Jocorum deſensores capiunto, et orphanis reservato, aut alias res in illarum locum comparanto, Sed et tutelaribus ac curatoriis rationibus $unto obnoxii. Conservaci autem jubemus venerabili ophanotropho- regiz 1 bis, et xenoni Sancle memorix Sampsorum, et his que ejus dispensationi subsunt oratoriis atque xenod- chiis, aut aliis venerabilibus domibus onnia privilegia, qux quidem sacrosancla major Conslanti- nopolitana habet ceclesia. Que igitur per praffen'em legem in perpetuum valituram nostra 8anxit tranquil- litas, tua celsitndo edictis 8vlemniter in hac re.jia urbe propozitis, ad omnium studeat pervenire notitiam, Nos fiat etiam in provinciis maniſes!a. Dat. xv Kal. April., Constantin., dn. Justinia. PP. Aug., Basilio V. C. cons. NOVELLA CXYXH. Edictum de fide , Constantinopolitanis Precipuum summumque omnibus bominivus bo- num esse credimus reclam verz et irreprehensibilis Christian;e fidei conſessionem, in hoc ut per omnia ipsa valentior reddatur, et omnes habitati orbis reli- giosissimi sacerdotes ad concordiam copulentur, et uno ore rectam Christianorum profiteantur ac pre- dicent fidem, et omnis ab hereticis excogilata adi- matur occasio. Id quod ex orationibus simul et edi- ctis a nobis diverso0 tempore perscriptis oslenditur. B Sed quia hzretici, dum neque Dei timorem menle concipiunt, neque per legum $everitatem intermina- tas istiusmodi hominibus peenas reputant in animo, et nonnullos e simplicioribus decipiunt, preter m0- rem sancte Dei catholice et apostolice ecclesiz conventicula atque baptismata clam coneelebrant, pium arbitrati sumus per prasens nostrum edictum tales cohortari, ut et ipsi ab heretica deciscant ve- sania, neque aliorum animas per ſraudem deducant in interilum, sed potius ad sanctam Dei accurrant ecclesiam, in qua nihil antiquius habetur rectis do- gmatibus, et omnes hereses cum ipsarum ducibus percelluntur anathemate. Quin universos volumus cognoscere quod $i de cz#lero inveniantur aliqui qui improbato more ita conventicula agitaverint, aut ad ea convenerint, amplius eos non tolerabimus, sed tam domos in quibus tale quid peccati perpetratum fue- rit sanclz addicemus ecclesizr, quam iis qui ita perverso more conventicula egerint, quique ad evs convenerint, consiilutionum paenas omnibus inſerri modis jubebimus. Dat. Prid. Non. April. , Gons- tantinop., dn. Jusliniano PP, Aug., Basilio v. C. cons. NOVELLA CXXXIM. De monachis et ascelriis, el eorum conversatione. Imperator Justinianus Augustus Joanni beatissimo archiepiscopo. Solitaria vita atque in ea contemplatio res plane sacra es, et quz Suapte natura animas ad Deum ad- ducat, neque iis tantum qui eam incolunt commodet, sed etiam omnibus aliis puritate $ua et apud Deum interpellatione competentem de $e utilitatem pre- beat. Unde et olim ea res imperaloribus $studio ſuit habita, et nos non pauca de dignitate et honestale eorum legibus complexi $umus. Sequimur enim $4- cros in hoc canones et sanclos Pajres qui hc com- prehenderunt legibus, quandoquidem nibil non per- vium ad-inquisitionem majeslati existit imperatorie, que communem in omnes homines. moderationem et principatum a Deo percipit. Ac descripsimus qui- Jem j»m con-titulionem quz# vult ut monachi, et 5: magno contineniur numero, Secundum formam c@- nebiorum ( ut appellant) in commune vitam degant, neque proprias habeant possess1ones, neque opes accu» 4045 JUSTINIANI NOVELLE SELECTE. NOVELLA CXXXHI. 1046 mulc1!, neque clam testibus vivant, sed et communiter A versari sinant, qui quidem ne reverendissimorum cibum capiant, et in communi loco cubent, et undique bene composilam persequantur vitam, teslesque Sin! in- vicem muluz bones1aiis; et juniores revereantur cani- tiem eoru: qui ita inspiciunt, nonnunguam etiam dedi- la opera Ccapessant vigilias, ut ne in $0mno quidem aliquid intempeslivum aut turpe de $e 1liis edant spectaculum, sed quisque pro se honeslatem vel inter dormiendum conservet. Cum vero quazpiam nobis . renuntientur, quz et majore cura digna Sint, et fir- miore lege indigeant, merito ad praSentem legislatio- " nem ad illius perſectionem - et supplementum per- venimus , per quam $sancimus ut nullus omnino propriam habitationem habeat , neque aliqua ( ut appellatur) cellula.sit in monasterio his, qui ad vitam in contemplatione ct quiete traducendam uno for- le aut duobus utantur ministris; sed lametsi plures viri $int, nililominus unicus ipSOrum Sit conventus, sive precentur, sive nature opera faciant, quze ciira reprehensivnem tamen etabsque calumnia consislunt: et lam communiter (ut dictum est) cibum capiant, quain communiter dormiant, si modo tanta multitudo Sit quam una domus pYssit capere, alioqui duz forte aut tres domus exislant que ips0$ recipiant. Nullus au- tem omnino quidquam habcat proprii, sed diu no- ctuque in commune vivat, et noctes eamdem inter ips0s cum diebus habeant observationem. Neque enim $emper omnes dormiunt, sed manitestarium es quod dum hi dormiendo occypati 8unt, illi vigilant, et prorsus quidam dormieutes inspiciunt, Ceterum, 6 quz babilaliuncule, eu cellule in ullo mona8te- riorum ſuerint, sub generali hujus ample urbis pa- triarcha, sive in ejus conſiniis, aut sub sanclitale tua conslitutorum, vive a nobis ipsis #dificatorum, sive ab aliis, hasce omnes omnibus modis demolieris, ape- riesque ipsis muluum inter $e aspectum, ut que Vi- cissim iuter ips0s geruntur, omnes intueantur. Cur enim tandem hoc agere revereantur, qui semel $e Deo dedicarunt, et omnem popularem conversatio- nem valere jusserunt? Atque hoc quidem ea fini ob- tinere, tam hoc tempore quam in omne deinceps zvum vulumus, nullo (ut dictum est) propriam ha- bilationem habente, $seil omnibus in unum congre- gandis, et que vicissim inter ips0s gerantur Specta- luris. Illud enim constat, quod ejusmodi peragere monachorum sincera ac recta 1naneat opinio efficiaut. Es10 autem monasterium forli muro circumsepium, ne quis alia parle exitus sit quam per portas. Deinde et $1 ecclesia in,monaslerio non $it, neque sic lamen licenter pretextu ecclesiarum egrediantur, aut etiam deambulationes illic ſaciant, et cum aliquibus collo- quantur quibus cum non decet, sed tempore quidem $acri minislerii una cum presule, et primoribus ejus ac #lale provectis illo accedunto. Ministerio autem impleto, quidquid monachorum est, omnes in ca- nobium denuo concedant, et ibi resideant, Simulyue magnum Deum precibus fatigent, et 8acrarum Scri- pturarum lectioni incombant. Ingens enim sacrorum istiusmodi librorum existit chorus, et potis est cujus- B que animum emendare, ac $acris irrigare eloquiis : quz $i continue legant, rion unquam erraverint, ne- que ad humanas delabentur sollicitudines. Porro in $acrosancta ecclesia, que in monasterio consistit, quatuor avt quinque ex eadem mansione $Senes 8int, - quibus omnis jaw difficultas in 'sancta illa vite ac ſidei institutione superata et, et qui ordinationem in clero meruerunt, presbyterorum forte, vel diaco- norum, vel aliorum deinceps gradum tenentes : at- que hi adeuntibus $ui copiam faciant, et de Scriptu- ris sanctis exquisitius $ermocinabuntur, efficientque ut alii omnes tales reputentur, simul sacram aser- vantes xdem, g8imul juventutem insolescentem et lerminos $uos egredi volentem in tolerantia retineu- tes. Non ingredietur autem omnino neque mulier in monasterium virorum, neque vir in muliebre, vel obtentu memorie defuncti illic reconditi, vel ob aliam causam, Et maxime si quis fratrem ſorte, aut 8ororem, aut quempiam ex genere conjunctis $e in monasterio babere dicat. Monachis eltenim cognatio in terra non est, utpote qui celestem vitam affectent. Quid enim omnino tiidem volentes hujusmodi adi- tiones ſaciunt, nisi si quid perpetrare velint rerum interdictarum, cum et ea que viros decent, viris in virorum monasteriis eſficere, et consimiliter que mulieribus altribula suvt mulieribus liceat in mulie- bribus monasteriis peragere ? nullo alteri admisto, neque $i frater, aut $oror, aut alius cognatus esse di- catur, Neque enim per hanc causam adilum ipsis pa- tere concedimus. Nam si ipsa preciderimus principia, $tudebunt quz undique reprebensione carean!. Quod D et errorem, qui per aspectum $e animis hominum in- $i quis usque adeo impudens visus erit, ut conari audeat transgredi ea quz lege promulgata 8unt, hee Solitaris mansionis praesul examinato. Volumus enim ut ista no$tra observalio diligentius custodiatur, Et primum quidem, ne monaslerium multos habeat aditus, >ed unum 1lantum, aut duos forte. Et ut por- tz as$islant viri zelale graves, et casti, neque non ownium testimonio comprobalti, qui neque ip$08 re- verendissimos monachos permitiant Sine przesulis vo- luntale monasterio egredi, $ed intus eos contineant ut ea que Deum concernunt perquirant, nec Seips0s, actionesque ac Studia sua a Deo divellant; neque alivs quo>piam, vel interdiu, vel noctu in monasterio sinuat, et exinde ad mala lubricitatem prohibuerimus, multo clementior et facilior existet sacris decertato- ribus vite in melius emendatio. Omnes itaque huic legi oblemperanto, et neque virum recondunto in muliebrium monasteriorum $sepulcris, neque mulieres in virorum monasteriis, seu asceteriis defodiuntor. Neque enim viris mulierum domicilia, neque rursus virornm habitacula conveniunt mulierum consortiis. Nec per es qui propter deſunctos ingrediuntur volu- mns exinde inhonestas hasce commistiones fieri, ne per hanc causam nature ſenestra aperiatur, ut ea que _nefas est delicatius in se admittat, et ludos fa- ciat, sacraSque res defcede!, ac velamento pielatis, et 1947 SAECULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1948 sub specie exsequiarum, ea perpetret que neque di- A 5steria sub aliquo censeri oportet antistite, et habere cereneque in animo cogitare $0litariam vitam exercen- tibus pulchrum est. Cum vero illud re ipsa maniſestum exislat, quod necesse $it eos qui Sepulturis peragendis ministerium prebent, et maxime qui ſeretra depor- tant, quique deſodiunt, ingredi in monasteria, res sane diſficilis consislit in muliebribus, cum ob alia multa, tum propter przeſatam prohibitionem. Sancimus ta- men ut si quando tale aliquid ſuturum est, et mulier aliqua in muliebri sepeliatur monasterio (virum enim ibi sepeliri non permittimus), reverendis8im? qui- dem mulieres in $u0 permaneant habitaculo, sola au- tem ostiaria, sive ostiarie, et ipsa ſorte (s velit) antistes his quz fiunt intersit. Simul atque vero illi qu# circa exsequias fieri solent, tam $emlero ef- (quemadmodum diximus) quos dicunt apocrisiarios, viros Z?lale graves, qui et in monastiea jam disciplina impendio decertarint, neque facile corporis sustineant impetus, et rebus gerendis, atque ipsorum usibus vacarint. Neque hoc tantum, $i virorum monasterium Sit, sed etiam $i mulierum forte $it, duo aliqui viri, vel (si haberi possunt) eunuchi constituantur, qui am- plissimo teslimonio comprobati, negotia ipsarum ge- rant, et ineffabilem ipsis communionem, cum ejus rei opportunitas erit, distribuant. Quod si illi de ne- ceS$ita!e aliqua mona«terii, aut que unam aliquam reverendissimarum ascetriarum pertingat, necessarii aliquid dicere voluerint, colloquanlur ea de re cum s0la antistite, neque preterea cum ulla alia mulierum ſos80 quam corpore recondito, effecerint, statim disce- B que in eo consislant monasterio, per reverendissimas dant, neque aliquas ipsi reverendissimi $spectantes mulieruim, neque ab aliquibus earum spectati. Sed neque aliam ingres8uum occaSionem excogitanto, vel viri in mnliebria monasleria, vel mulieres in ea que viris deputala sunt, per causam eorum que peragun- tur circa exSequias, quas Scilicet memorias appelli- tant, in tertium nonumque diem convenientes, ilem cum quadraginta excesserint, aut etiam annus, cum liceat, siquidem muliebre monasterium $it, mulieres omnia peragere ; $i virile, viros, neque per hujus- modi occasionem venerabil:bus monasleriis aliquam inurere inſamiam. Quia vero nihil eorum quz inclusa Sunt legibus, uti zquum est, servari potest, Nisi COn- venientem habeat custodiam, sancimus ut qui cujus- que monasterii pro tempore przxsul ſverit, continue C ad ipsum animadvertat, et in unoquoque ad instar rei, et discipline publice operam navet. Et sicubi vel paululum quiddam contra decorum fiat, protinus hoc emendet, neque commiltat ut major exinde lapsus oriatur, et anima quz ad salutem ex sancla vitae alque ſfidei institutione provenientem conſugit, pe- reat. Ipse quoque monasteriorim summus prasul, sive in loco sit, quemadmodum in hac est urbe, sive non, enixc in eam rem operam dato, et apocrisiarios $u0s (ut nuncupantur) per monasteria dimiltito ; e vicinis etiam interroget, nunquid mali in aliquo vicinorum perpetretur monas[eriorum; atque hxc omnia coer- ceto, et competentem pro dignitale impendito pro- videntiam. Sed et cujusque Civilatis epiScopus in hoc providentiam adhibeto, sive patriarcha, sive metro- politanus, sive quicunque $it; et reverendissimos deſensores ecclesizx suz mittito, qui hzc perquirant, et observent, neque commiltant ut preter decorum quidquam fiat. Sed et si quid tale perpetretur, ut pri- mo quoque tempore hoc corrigant. Consimiliter autem et sanctissimus hyjus almz urbis patriarcha ea que monasteria hic concernunt perquirito; et ejus rel custodes Dei amantissimos defensores SACrO>Ancle majoris ecelesix, et quoscunque diligentissimos, ho- nes:issimosque esse Putaverit consliluito, ut majore adhibita custodia, amplior item observatio, et pro delictis vindicta procedat. Enimvero singula mona- tamen omnia conſicientes ostiarias. Oportet enim et hajusmodi aliquas ad fores collocari, qu consimili- ter et ingreua permaneant. Excipimus autem A presente lege rusticos, qui Samarilanorum opiniont- bus honorem habent; idque non ipsorum gratia, sed propter constitutionem pradiorum. que ab ipsis c0- luntur, propterqu? reditus et tributa que exinde in- ſeruntur publico, ut qui rusticitate seducantur. His elenim permillimus ut tam ascendenles quam descen- dentes, et ex transvers0 coguatos $uos heredes le- gatariosve scribant, lamelsi Samaritanorum errore detineantur, ut tamen ſundos recte colant, quo ma- gis et uberior exinde proventus ad prediorum domi- nos deſeratur, et per ip>0s ad fiscum. Sed et $ ne tes{lamentis predicti alter ad allerius hzreditatem pervenient propter eamdem caus3m. (uandoquidem et $i nemo horum inveniatur, nibilominus tamen Vo- lumus ut przdii dominus in quo rusticus defunctus est ab illo relicta capial, et {isci. locum teneat, uipote qui et pro illo publicis satisfacit tributis. Praterea Samaritanum omnino neque Militiam capesSere Cc9h- 1051 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1082 cedimus, neque ad civilem administrationem acce- A licentia sit in eorum 8ynagogis Grzca etiam lingua, dere, neque postulare in judicio, neque postremo in eongoriium digertlissimorum as$Umi rhetorum, neque adolescentes instituere. Sed et si qui ex iis 8alutari dignati baptismo, ad pristinum denuo errorem re- versi, observare sabbala aut etiam alia quedam agere videantur, quz coarguant per £imulationem ips0s sanctum baplisma assumpsisse, eos proscribi jube- mus, et in perpetuum tradi exsilium. lisdem quoque penis eos 8ubdimus, qui contra rectam Christiano- rum fidem impium istis patrocinium prestiterint. Perpulchrum vero nobis videtur it ad incontamina- tum accurrentes baptisma non temere $suscipiantur, ged cum quadam observatione et instructione, que initjationis tempore fieri solet. Dicimus antem ut qui omnino sensu aliquo bone doctrine langi possunl, per duos primum annos in fide inslituantur, et pro viribus Scripturas ediscant; twneque demum $acro redemptionis offerantur baptismati, tam longi tem- poris penitentia prorsus redemptionis fructum asse- cuti. Pueros autem admodum, qui per #latem doctri- nas intelligere nequeunt, etiam absque hac observa- tione sacro dignari baptismate admittimus. Porro nullus Samaritanus Christianum habebit mancipium, $ed simul atque emptum ſuerit, protinus in liberta- tem rapiatur. | Quod $i xque perversa opinione mancipium, ut ipse dominus , fuerit, licitum ei esto, $i Christiano- rum de fide sententiam exosculetur, illico et Romana jpsum liberiate poliri. Que igitur nobis placuerunt, et per prxsentem declarantur Jegem, ea proponens CG gloria tua solemnibus locis, effectui et fini contradi precipito. NOYELLA CXLVI. De Hebrais, quomodo oporieat eos Scripturas legere. Imperator Justinianus Augustus Areobindo glorio- 8is8imo pretoriorum prſecto. Aquum sane erat ut Hebrzi, cum $acris libris au- res przebent, non leviler et rebus solummodo gestis delectarentur, sed reconditos in ipsis sensus specta- rent, per quos magnum 4lli Deum et Servatorem hu- mani generis Jesum Christum annuntiant. Verum enimvero quamvis dum commentis inter ips0s inler- prelationibus se committunt, in hunc usque diem a recta Sententia aberrarunt : quia lamen didicimus habere ipsos inter 8e controversiam, non Suslinui- mus eum tumultum relinquere ipsis incompositum. Siquidem per interpellationes quz ad nos reſeruntur didicimus quod ex ipsis quidam sola lingua tenentur Hebraica, eaque utendum esse in Sacrorum librorum lectione vYolunt, quidaim etiam Grzecam assumendam contendunt, et longo jam tempore ea de re seditio- nes inter $e agitant. Nos igitur de hac controversia edocti, meliores esse judicavimus eos qui Grzcam et:am linguam in 8acrorum librorum lectione yo.ue- runt aSSumere, et (uno verbo) omnem denique lin- guam quam locus accommodatiorem et inagis ſami- liarem reddat auditoribus. Sancimus igitur ut in quibus omnino locis Hebr#i sunt, Hebreis qui yo'unt ilemque patria hac forte, nempe Italica, aut quacun- que alia pro loci ratione mutala lingua, $acros libros intelligentibus legere : quo magis per ipsorum lectio- nem intelligentibus tota dictorum series ordine ma- niſesta sit, secundumque ea et vitam et Studia $ua instituant ; neque ſacultas sit ipsorum interpretibus qui solam Hebraicam assumunt linguam ut $uo arbj- tralu malitiose hanc tractent, vulgi ignorantia $uam legentes improbitatem, Enimvero qui Greca lingua legunt utentur inler- pretatione Septuaginta, quz omnibus exactior est, et preter c#xteras multa continet occulta, pregertim vero propter id quod in interpretando accidit. Nan cum semper bini seorsim conclusi essent, et diversis locis inferpretarentur , unam tamen omnes composi- tionem ediderunt. Ad hec quis non illud in his viris admiretur, quod cum longo tempore $alutarem appa- ritionem magni Dei et Servatoris nostri Jesu Chrisli przecesserinl, lamen illam futuram quasi pr:rsentibus cernentes oculis, prophetica quodammodo gratia ip- 80s Circumſulgente, sacrorum i111 librorum interpre- lationem accommodarunt? Atque hac guidem omnes precipue utentur, Ne tamen in eam opinionem ve- niant, quasi cxleras- irterpretationes excluserimus, damus illis licentiam ut etiam inlerpretatione Aquilz ulantur, tametsi illz divers#e nationis fuerit, et in nonnullis dictionibus non mediocrem cum Septua- ginla habeat differentjam. ()uz vero deuterosis, quasi Secundaria lraditio ab ipsis dicitur, in universum interdicimus, ut quz $acris libris comprehensa nou Sit, neque desuper tradita per prophetas, sed excer- pta quzdam virorum contineat, qui terrena duntazat loquantur, neque quidquam in $e divini habeant au- minis. Sed et ipsas ulique $acras Yoces legant, cum $ eros libros evolvunt; neque celantes ea quz inibi prolala sunt, extrinsecus asSumant nusquai SCTiplas vocum inanitates, ab jpsis ad perditionem $simplicio- rum excogitalas. Unde hac a nobis prebita licentia, neque aliquibus omnino $Subdentur dispendiis hi qui Grecam et alias linguas aSSUmunt, neque item ab ullo probibebuntur. Neque qui archiphereciz , aut $eniores interim, aut eliam magistri apud eos appellantur, licentiain habe- bunt ut vaſris quibusdam commentis aut anatbema- lismis id prohibeanl, nisi velint corporalibus castigati penis, alque insuper bonis $poliati, vel inviti con- sentire nobis, qui et preslautiora et Deo magis ac- cepla velimus jubeamu>que. Cerie $i-quis impias el Sacrilegas VOCum inanilales introducere allentaveril, et vel mortuorum resurrectionem, vel judicium ex- iremum negare, aut aſlirmare quod figmentum et crealura Dei per angelos subsistat, bi volumus ut etia:n omnibus locis expellantur; neque tam waledi- cam vocem emiltant, qui in universvm ipsa etiall cognitione Dei excicerunt. Eos enim qui hujus geie- ris aliquid proloqui pertentaverint omnium acerbis* SIS SUPpliciis subJiciuus, introducto per hos errore ww_ — — oo L 4035 JUSTINIANI LEGES SELECTA. 1.18. 1, TIT. IN, LEX XLII 1034 genitem Hebrzorum depurgantes. In votis autem babemus ut per hanec et illam linguam $acris libris prebenles aures, et interpretum perversitatem obser- yeut, neque volis allendant litteris, sed res etiam ipsas degustent, et sacratiores omnino 8ensus perci- piant, quo magis et quod przxslantius est addiscant, et aliquando decipi atque ab eo, quod omnium pre- $1antissimum est, nempe in Deum fiducia, aberrare desinaut. Proplerea enim omnem ipsis linguam ad Sacrorum librorum lectionem aperuimus, ut si omnes ordine eorum scientiam amplectantur, ad meliora perdiscenda reddantur aptiores, cum in conſess0 sit mullo paratiorem ad meliora discernenda et capes- genda esse eum qui sacrorum librorum lectione in- nuiritus, non longe a correctione, et ut ad bonam ſrugem perducatur, dissidet, quam qui nihil horum jutelligit, sed ex $olo religionis nomine dependel, eique lanquam $Sacrzx adhzret anchorzx, et scientiam A Dei putat in $0la $sectie appellatione versari. Yuz igitur uohis placuerunt, et per hanc $acram decla-. rantur legem, ea observabit tam gloria tua, quam colors tibi obtemperans. Observabit autem et qui pro tempore in fasligium magistratus tui collocabitur, neque committet ut Hebrzi contra hec faciant. Sed et eos qui obsliterint, et omnino prohibere attenta- verint, corporalibus primum penis Subditos, adem- ptis etiam bonis, compellet incolere exsilium, ne quando insoJentins se et temerario ausu contra Deum pariter et majestatem imperatoriam efferant. Utetur autem et jussionibus ad provinciarum przsides, ad- jungens ipsis legern nostram, ut et ipsi de hoc edocti per singulas urbes hanc proponant : scituris quod necessario hc observanda sint, nostram indignatio- B nem melventibus. Dat. Id. Febr., Constantin., dn. Juslin. PP. Angusti, Basilio v. c. cons. JUSTINIANI =— — — IMPERATORIS LEGES SELECTA., Quibus Eecclesie res lractavit vel suam in Deum pietatem (eslalus est. LIB. I, TIT. HI. De episcopis et clericis. L.EX XL. Imperator Justinianus Augustus Atarbio preſecto prelorio. Omnem adhibentes providentiam circa $anctissi- mas ecclesias in honorem et gloriam sanctz# et in- corrupte et homousize Trinitatis, per quam ct nos,, el communem rempublicam salvos fore credidimus, jusistentes etiam doctrine sanctorum apostolorum, de creandis irreprehensibilibus sacerdotibus, qui quidem ob id potissimum ordinantur, ut suis precibus benigni- latem humanissimi Dei rebus acquirant communibus, przesenli lege sancimus, nt quoties in qualicunque civi- lale sacerdotalem sedem vacare conligerit, decretum fiat ab his qui eam civitalem incolunt, super tribus per- s0nis rectz fidei , et honestz vitz, aliorumque bo- norum, et virtutum teslimonium habentibus, ut ex ipsis idoneior ad episcopatum promoveatur ; $i enim sancti et gloriosi apostoli sacerdotium a Domino Christo et Deo consecuti, et qui bonis omnibus ter- ram repleverunt, et ejus doctrinam omnibus impar- liti Sunt, neque ipsi vitz suze, quam in hoc mundo degebant, salutis nostre causa pepercerunt, quomo- do zquum non fuerit ut qui snbingrediuntur ecorum ordinew, et instituuntur sanctissimarum Ecclesjiarum sacerdotes, purum habeant pr»positum , et pecunias conemmant, oinnenque vitam suam ad clementissi- Mun applicent Deum ? CG $1. Convenit jgitur hujusmodi eligi , et ordinari 8acerdotes, quibus nec liberi Sint, nec nepotes ; et- enim fieri vix potest ut vacans hujus quotidianz vita curis, quas liberi creant parenti maximas, omne $lu dium omnemique cognitionem circa divinamn litur- giam , et res ecclesiasticas consumal. Nam cuw quidam, summa in Devum $pe, et ut anime*eorum salve fiant, ad $Sanctissimas accurrant ecclesias, et eis omnes suas ſacultates aſſerant, et derelinquant, ul in pauperes, et egentes, et alios pivs uSus con- sumantur, indecens est episcopos in Suum illas au- ſerre Incrum , aut in propriam s0bolem et cognalos impendere. Oportet enim episcopum mijnime impe- ditum affectionibus carnalium liberorum , omnium fidelium $piritualem esse pairem. Hay igitur ob cau- D $25 probibemus habentem natos aut nepotes ordinari episcopum. $2. De his vero episcopis qui nune sunt, yel ſu- turi sunt, Sancimus nullo modo habere eos faculta- tem testandi, vel donandi, vel per aliam quamcun- que excogitationem alienandi quid de rebus $uis, quas , postlquaih facti ſuerint episcopi, possederint et acquisierint, vel ex testamentis, vel douatiogibus, vel ex alia quacunque causa : exceplis duniazat his quas ante episcopatum habuerunt ex quacungque cau- $2, vel quz post episcopatum a parentibus et theiis, hoe est, palrvis, vel avunculis, et a ſratribus ad jps0s pervenerunt, perventureque 8unt; quecungque enjm post ordinationem ex quacunque Ccausa extra przeſatas personas ad ipsos pervenerunt, ea jubemus 4085 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1056 ad $anctissimam Eecclesiam , cujus episcopatum te» A care, timore Dei contewpto. Quis enim tali curz nuerint, pertinere, et ab ca vindicari et evinci, nulla alia persona polestalem habente ex eo proprium quid auſerre lucrum. Quis enim dubilaverit eos qui ipsis proprias res reliuquunt , aut reliquerint, etsi in aliam personam {ransſerunt , aut tranustulerunt, non potius ipsum $Sacerdotium contemplantes, quain ejus personam, et cogitantes quia non solum ab ipsis relicia pie insument , sed et $Suas ipsorum res adji- cient, id ſecisse ? $ 5. Ab bac auvtem generali nostra lege excipimus ea Sola quecunque et qualiacunque in hunc usque diem fueriut Epiphanii archiepiscopi ſelicis hbujus civilatis, et sanctissimi patriarche. Nam $uper bis, quz ab hoc tempore ei adquirentur, ea quz a nobis constituta $unt , obtinere, et ipsa ad sanctissimam majorem ecclesiam pertinere jubemus. -— { 4. Post mort21 vero Deo amantisSimorum episcoporum, jube- mus ut pro tempore illarum ecclesiarum @conomi rationes reddant earum quz ab illis relictz sunt rerum , idque $anclissimis eccle>iis proficere quod ex hac nostra lege eis debetur. $ 5, Et ipsos quidem ceconomos cum judicio et dilizenti discussione creari precipimus : Scientibus ipsis quod s$ingulis annis rationem referent sanctis- $1110 episcopo $UB administrationis; et quacunque in re videbuntur res ecclesiaslicas minnisse, vel l#- sisse, vel proprium quzeslum qu:esisse, hoc ecclesia- $ticis rebus reslituent. Haque si quidem $nperslites istiusmodi rationes subierint , fiant quze Supra dicta prepositum non existimet idcireo eam $uscepisse, ut non solum quz extrinsecus ad eum pervenient, sed etiam omnia que habere eum contigerit in eam rem impendat: 37. Amplius id quoque jubemns, ut quecunque post necessariam erogationem in eos qui eorum Cu- re commissi Sunt et dehitam curationem rerum et #diliciorum $superesse contigerit, ea ad redituum comparationem proficiant; undique enim noster $co- pus nostraque intentio est, ad ampliſicationem et augmentum adducere res ad pios usus segregatas ; sic enim quisquis pro $8ua anima quidquam ſacere volet, promptius erogabit, $i crediderit ea quz ab ipso data ſuerint pie administranda esse. — { 8. Si RK aulem conligerit aliquem ab administratione $11 cessare., quam acceperat , Sancimus eum qui in ejus loco constitutus est cum timore Domini rationum redditioni 8ubjici geste $ub eo adiministrationis, $i- cut divina nostra lege continetur : 8Ciente et eo qui post iysum conslitutus est quod Domino Deo pro his rationem reddet. $ 9. Przeterea sancimus (quemadmodum et divinis canonibus deſinitum est) ne quis episcopus et chor- episcopus , aut visitalor, $Sive circuitor aut presby- ter, aut alius cujuscunque dignitatis clericus per largitionem ordinetur. Sed nec economus, nec Cec- clesiecdicus , nec xenodochus, nec nvs0comus , nec ptochotrophus, nec orphanotrophus, nec brephotro- phus, nec quisquis ptochio preliciendus es, per la- 8unt; $i vero non redditis rationibus defuncti ſfue- C lem fiat largitionem , $ed per judicium et prohatio- rint, tunc ipsorum heredes Subjiciantur tali discus- 8ioni , et conveniantur pro reslitutione omnium que ex ea causa debere illos constiterit. — & 6. Neces8a- rium quoque esse credidinus , etiam Super his ali- quid deſfinire qui curam $usceperunt, Suscepturive Sunt vencrabilium xenonum , et nos0comiorum, et ptochiorum , et orphanotrophiorum , et brephotro- phiorum ; nam et ipsis omnem licentiam auferimus de acquisitis rebus post $usceptas hujusmodi cura- tiones vel per testamentum , vel per alium quemlibet modum, vel machinationem quidquam in alias trans- ſerendi personas : exceplis que prius habuerant, vel postea a parentibus vel theiis, vel fratribus ad ipso0s pervenerunt. Omnia enim, quecunque ad $ancta pertinent loca, vel quz ad ipsorum preposi- los post susceplam hujusmodi curam pervenerunt, vel perveniura sunt, ad jipsa venerabilia pertinebunt loca; eaque pie in eos distribui et erogari volumus, qui in illis locis sunt, vel curantur. Maniſestum enim est quod quisquis derelinquit vel donat, sive in scriptis, Sive Sine scriplis xenodocho, vel nosocomo, vel ptochotropho, vel orphanotropho, idcirco dat, ut pie per ipsum dispensetur, ut qui multam de evrum pietate presumplionem et occasionem habeat, qui iis locis przſecti sunt; neque vero justum est ipsum ea que Sub pratextu eorum qui Sub ejus cura Sunk aceipit, non in jpsos vel pro ipsis impendere, Sed in propriam personam auſerre , et proprio lucro appli- nem corum qui in illis locis $unt Deo amantissimo- rum episcoporum. Si vero quis inventus fſuerit occasione pradicltarum ordinationum et adminisira- tionum aliquid dedisse, vel accepisse, Sive episcopus Sil, Sive clericus, et eum qui praebuit, et cum qui accepit, extra sacerdotium et clerum fieri jube- mus, ut post hac Domini Dei subjaceant condemna- lioni. Si autem quis propter preſecturam dedisse quid compertus ſuerit , eum qui ita przſectus ſactus ſuerit, extra clerum esse jubemus*7 si vero @conn- mus vel ecclesiecdicus seu defensor vel chorepisco- pus, id es, vel periodeuta, visitator vel xenodochns, vel nosocomus , vel ptochotrophus, vel orphanotro- phus, vel pt«chio pri positus comperietur pr:1huisse- D quid, ut $sibi cura illa commilteretur, et hunc remo-* veri ab huyju>modi cura , jubemus. — { 10. Pratterea Sancimus ut omnes clerici per $ingulas Eeclesias conslituli , per $e ips0s psallant nocturna , et malu- tina , et vesperlina, ne ex $S0la ecclesiasticarum re- rum consumplione clerici appareant, nomen quidem habentes clericorum, rem autem non implentes cle- rici circa liturgiam Domini Dei. Turpe enim es, pro ipsis SCriplos, necessilale ipsis inducta psallere. Si enim multi laicorum, ut Suz anime consulant, ad SanctisSimas Ecclesias confluentes $ludiosi Circa psalmodiam oslenduntur, quomodo indecens non ſuerit clericos ad id ordinatos non implere Sunn munus? Quapropter omnimodso clericos psallere ju* (C37 JUSTINIANI LEGES SELECTA. LIB. I, TIT. I, LEX XLIV. 1038 bemus, et ips0s inquiri a Deo amantissimis pro tem- A tum przsentia , conſestim tum proficisci jubebimus pore episcopis, et duohus presbyteris in singulis ec- clesiis,.et ab eo qui vocatur archos vel exarchos, et ab ecdico , sive deſensore cujusque $anclissimm ec- clesize, et eos qui inventi non ſuerint inculpate in liturgiis perseveranles, extra clerum consLitui. Nam qui conslituerunt, vel ſundarunt sanctissimas eccle- Sias pro sua Salute et communis reipublicz, relique- runt illis 8ubstantias, ut per eas debeant $Sacrz li- lurgiz fieri, et ut in illis a ministrantibus piis cleri- cis Deus colatur. Licentiam aulem-concedimus omni pers0nze quz quid horum pratermissum essC cogno- yerit,, ea denuntiare et publicare. — { 11. Ea vero quz a nobis sancita sunt, fini tradi , et ad efſectum perduci cum Dei benignitate jubemus; eos vero qui ips0s ; absque vero lali divina jussione, neminew proficisci concedimus. — { 2. Sciente horuy traus- gressore, et recte ac pie introductam a nobis pro Sanclissimarum ecclesiarum honore observantiam prie:ereunte , quod non parvam indignationem expe- rietur, sed et Sub excommunicatione fiet, 8i quidem melropolites Sit, a tua beatitudine; $i vero civilalis Sit episcopus , quz metropolite subjecta Sit, ah ips0 metropolita : pecuniariam namque penam definire contra contemnentes diviunam nostram dispositionem, non necessarium esse putavimus, ne inde ad sanclis- Simas ecclesias quod inde evererit damni redundet, quarum res ab omni deminutione liberas manere cupimus. — {3, Hec igitur ad $ingulorum uotitiam in Suspicivnem venerint, aliquid borum ausutemera- B Sub ipsa ordinaltorum Deo amantissimorum metro- rio pratermisisse, primum quidem ex Domini Dei judicio periculum , ac deinde positas in hac lege pee- nas Suslinere. Dat. Kal. Mart., CP., di. Just., PP. A. 11 C68. 528, LEX XLIII. Idem Augustus Epiphanio archiepiscopo Conslan- linopolitano et palriarchz. | Omnem titutz, aliqua ratione minuantur; neve quz in ipsis fiunt divine C liturgiz ex Deo amantissimorum $acerdotum absen- lia impediantur, aut non convenienter curentur : ac ne etiam Sanclis8imarum ecclesiarum consumantur res, lam propter itinerum quam eliam commeantium luc sacerdotum et comilantium clericorum impen- $a4S; unde s#Xpe et $ub fenore accipiendi necessitas emergit, et ex ea re onus ad ipsas Sanclissimas ec- clesias venil : Simul etiam ne ecclesjasticarum rerum non convenienter procedat administratio per absen- liz Deo amantissimorum episcoporum Lleimpus , his ad tuam beatitudinem divinis apicibus uti vportere existimavimus. — { 4. Per quos ipsi jubemus fieri omnibus maniſestum, per singulas metropoles unius- eujusque provinciz ipsi subjectis Sanctissimis Sa- cerdotibus, quoniam non decet aliquem ipSUrum, aut eorum qui in aliis provinciarum civitatibus Sub melropolitano ordinati sunt episcoporum, secundum propriam voluntatem absque divina nostra $peciali jussione , relinquere quidem gubernatam a. Se San- clissimam ecclesiam, in hanc vero felicem commeare civitatem , qualiscunque emergat res: sed millere oportere huc unum , aut duos ex $ibi subjecto pio clero; et ſacere inaniſesta noslrz pietali. ea qui- bus opus habent aut per $se ipsos, aut per interine- liam tam beatitudinem , Sicque perfrui jusla et compendiaria nostra 0pe; $i enim quidpiam eorum qua ad nos relata ſuerunt tale nobis visum ſuerit, 1 indigeat ipsvrum Dev amantisSumorum Sacerdo- politanorum episcoporum perſerre tua sanctitas $tu- deal, et ab unoquoque mis8as responsiones, tam per metropolitas quam per ipsarum reliquarum provincie civitalum Deo amantissimos episcopos de his quze hac de re didicerint, ad nostram religionem reſerre. Dat. x Cal. Mart., CP., dn. Justiniano PP. A. 11 cos. 528, LEX XLIV. :dem Augustus Mennz P. P. SauclisSimarum ecclesiarum et piissiImorum mona» sleriorum decori consulentes, interdicimus omnibus babitantibus mona+teria conversari cum mulieribus monastriis , aut occas:;onem aliquam excogitare, qua communicationem aliquam cum ipsis habeant (hoc enim juslam $uspicionem introducit , as8idue , aut cum volueriut, cum ipsis congrediendi); sed ita $e- gregatos esse , ut nullam partic ipattonew ad invicem ob quamcunque causam habeant ipsi, neque excogi- lari aliquam occasionem , vel illis, vel his mutuz inter se commorationis; sed goli per se homines in quolibet monasterio degant, a vicinis sibi per quam- cunque causam monastriis segregali : Sole item per Se mulieres non Commistla? viris, ut omnis SUSPIcio indecore conversationis penitus lullatur. Sed Si viri ſuerint plures, oporiet providentia singularum civitatum £eyiscoporum feminas in alium convenien- tem locum transferri, et dari monaslerium ipsis, in quo oporteat jpsas in posterum apud $se ipsas hone- sle conversari : sin plures inveniantur ſemin# , aut eliam pari numero, viros quidem transferri, ſeminas D autem in monaslerio manere, ita ut res ipius mona- slerii mobiies et immobiles, et se movenles hi qui exeunt cum his qui manent, pro rata diridant. Ne- cessariis aulem responsis apud $e degentivin Separa- tim - mulicrum, unum $Senem a Deo aimanlissimo episcopo civilalis Segregari : ad divinas vero per- agendas liturgias et sancia communione participan- das unum presbylerum ,. et unum diaconum honesle vitz dari , qui hc sola Supradicta agere debeant, non etiam convesci et conversari , aut cohabitare cum ipsis. His enim servalis , et ipsis ſelix vita erit, qui $0litariam vitam clegerint , et communis noslra reipublice res paratiorem consequentur a Deo cle- wentissimo opem. Quiz igitur super communibus 1059 SACUELI SEXTI SUPPLEMENTUY. 1060 rebus et nune recte habere existimavimus, hujus- A teris neque reverendissimis diaconis, aut Subdiaco- modi stht. Sed et credidimus non parvam hinc vi- 8um iri additam esse his ex divina nostra constitu- tjone utilitatem. $1. Sed et observatione et cautela diligenti opus est, ne ullo modo przxtereantur hec. Quod non aliter continget, quam $i Deo amantissimi cujusque civita- tis episcopi ini- 4061 JUSTINIANI LEGES SELECTA. 1B. I, TIT. MI, LEX XLVi. 1062 bile, et domum conduerre, et ivfirmos illic in lectis A sed ipso jure intellecta (quod dicitur vulgo) mora slernere, denec opus zdificationis xenonis seu ho- »pilalis compleatur. Si vero quzdam dari simul. et una prestatione in pias c2usas damnati ſuerint, con- ſestim epgere eos ſacere, hoc est, post teslamenti inzinuationem , et post adprehensam heredilatem, yel legatum ab his, qui houorati sunt. — { 1. Sin aulem transierit predictum tempus, ac neque eccle- Sia, neque hospitale zdificatum ſyerit, neque hospi- l2lis aliquis Sit qui boc ordinet, mox ipsos Deo ama- ; biles episcopos exigere ea quz pro eo ordinala Sunt, e: in id convenieuler q»zsila, et ſacere zdificationes SanclisSSiParum ecclesiarum, et hospitalium, et ge- rontocomio: um, aut orphanotrophiorum preparalio- nein, aut plochotrophiorum, aut noS0COMIOTUIN COn- preecessisse, et locum habente fructuum et aliarum rerum accessione. — { 5. Hoc eodem ohiinente, et $i non ab herede, sed a fideicommissario aut lega- lario relictum fuerit hujusmodi. pium legatum, et il- lud acceperit is qui legato honoratus est, et mox qui- dem licentiam esse Deo amabilibus episcopis poscere tales personas quibusdam rebus honoratas facere disposita. el $ 6. Si vero negligenles ſueriat locorum Deo ama- biles episcopi id agere, forte gratia corrupli a scri- plis hzredibus, ve! legatariis, vel ſideicommissariis, licentia erit aut metropolitano provinciz, aut archi- episcopo illius diceceseos, hc cognoscenti , inqui- rere, el cogere pium opus aut piam liberalitatem Slrucuionem , aut captivorum redemptionen, aut RB 0mn:modo impleri; et cuicunque civium idem etiam aliam quamlibet 2clionem piam, a ieslaltore ordina- lam”, designare etiam Seu preficere qui hbzc admini- xtrent xenodochos, vel orphanotrophes, vel brepho- irophos, gero:locomos, vel simpPeiter piarum actio- num: dieeceias et curatores : non amplius valentibus post dicti temporis lapsumn et dictam indevotionem his qui illa non fecerint immiscere $e prediciarum rerum administrationi , aut Deo amabiles episcopos impe- dice ab illarum rerum adminisiratione. — { 2. Cla- rissimis prasidibus provinciarum necesSitalem im- ponentibus bheredibus omnimodo ea perficere; nam- que et veleribus predicatum est legibus necessitatem imponi 1mplere delicientium voluntales eis qui habero permiliuntur quz .l|1 reliqueruat. ſacere licentia erit, cum sit enim communis pietalus ratio, communes et populares decet eliam affectiones constitui harum rerum exseculionis : habituro uno- quoque licentiam ex nostra hac lege movere ex lege condiclitia, et postulare relicta adimpleri : sciente qui. hec neglexerit, Deo amabili episcopo, quod et ipse, przter imminentes e clo penas, etiam impe- rialem motum $uper hujusmodi contemptu experie- tur. -- $ 7. Ut autem adbuc majore melu terreantur hzredes morientium, vel harum rerum procuranda- rum et faciendarum onere gravali, quominus harvm rerum efſectum differant, et hoc sancinus, ut $i im- petiti a Deo amabilibus episcopis, qui his rebus h0- norali sunt, postea ces8averint, 8eu distulerint, ita { 3. Sed Deo amabiles episcopi, $i quidem aliques C nut prasidum exactione opus fuerit, conſestim non dicer:c bj qui deſecerun. preposuerint rebus (veluli zenodochos, ptockotrophos, aut noS0comos, aut bre- phocrophos, aut orphanotrophos, aut gerontocomos, aut paramonarios, aut Economos , aut simpliciter [d+cendo] piarum actionum administratores), illos quidew perniiitant habere administrationem; ipsi Yero non administrevt quidem, Sed administrationem illorum 1n$piciane, aut observent, et recte quidem habentem laudent © in quibusdam autem aliquid priziergredienter corrigacs; pesSima aulem admi- nistrat:one facta etiam 60s expellant, et alios insl;- luart, qui cogi'ent 6 avito concipiant magni Dei umnorem, et terribilem magni et nunquam finiendi judicii diem ad quam ilios respicientes convenit solum ipsi 8implum (quod dicitur) exiganiur, $2d omnino duplum. Si enim apud veleres erant quedam theinala in quibus ex inliciatione dupla condemne- tionis inducebantur, quomodo utique non eliam hie eos qui non solum ne sponle ſecerint, sed tempus preterea protraxerint, et postremo impetiti a Dea amabilibus episcopis, ac deinde neque ip am Un A i. on t-3 4065 JUSTINIANL LEGES SELECTEA. LIB. 1, TIT. I, LEX Lil 1066 dibus instiwlis judicium svum oppugnandum reli- A hujusmodi gubernationibus sibimet acquisierint, vel quisse, Sancimus ejusmodi el talem jnslitutionem pietatis intuitu valere, et non es8e respuendam. — & 1. Sed et si pauperes quidem $cripserit hzredes, et non inveniatur certum ptochotrophium, vel certz ecclesiz pauperes, de quibus teslator cogitaverit, sed $ub incerto vocabulo pauperes fuerint hzredes in- Slituti , simili modo et bujusmodi institutionem va- lere decernimus. — { 2. Et $i quidem captivos £cri- pserit hzredes civitatis, in qua (eslator larem fovere ac deyere noscilur, episcopus et economus heredi- latem suscipiant, et omnimodo in redemptionem ca- ptivorum procedat hereditas, sive per annuos redi- tus, sive per venditionem mobilium seu 8e moven- tium rerum sit : nullo penitus ex hoc lucro, vel (conomo, vel episcopo, vel sacrosancle ececlesiz relinquendo. Si enim propter hoe a speciali bzrede recessum est, ut non Faicidiz ratio inducatur, quo- modo ſerendum est, hoc, quod in $sacrum venerit, per Falcidiam vel aliam occasionem minui? — { 3. Ubi autem indisLincte pauperes $cripti sunt hzredes, ibi xenonem ejus civitatis omuimodo hxreditatem nancisci, et per xenodochum in zgrotantes fieri patrimonii dislributionem, Secundum quod in captivis conslituimus, vel per redituum annalium erogatio- nem, vel per venditionem rerum mobilium, vel sese moventium, ut ex his res immobiles comparentur, et annuus victus zgrotantibus accedat. Quis enim pauperior cs. hwuminibus qui et inopia tenti Sunt, et in xenone reposili, et $uis corporibus laborantes, $i boe committi ab alio consenserint, et non gravis- Sima pena et interminatione quod perperam factum est sludeant corrigere. LEX L. ldem Augustus Joanni P. P. Cum lege Leonina viris reverendissimis episeopis, et presbyleris, et diaconis peculium habere quasi castrense concessum est, eo addito ut et in ips0 te- stari pos8int dubitabatur 8 hujusmodi testamenta debeant de inoſficios0 querela expugnari, cum de omnibus personis que hujusmodi peculium merue- runt eadem ſuerat quzstio exorla? Sancimus ilaque, viris reverendissimis episcopis , et presbyteris, et B diaconis qui tale peculium quasi castrense possident, Super his tantummodo rebus que quasi castrensis peculii sunt, non solum ultima condere secundum le- ges elogia licere (quod ex Leonina constitutione de- scendit), 8ed etiam eorum ultimas voluntates super his tantummodo habitas de inofficios0 querelz mi- nime subjacere. Dat. Non. Februar., CP., post coss- Lampadii et Orestis, auno 2, 532. LEX LI. Idem Augustus Joanni P, P. Si quis in conscribendo ins\rumento sese confessus ſuerit non usurum ſori prescriptione proper sacerdotii prerogativam , sancimus non licere ei adversus sua pacta venire, et contrahentes decipere, cum regula Sit juris anliqui : Omnes licentiam habere his que pro necessarium vietum $ibi non possunt afferre? — $4, C e indulta sunt renuntiare. Quam generalem legem in Licentia omnino danda et in priore, et in secunda specie, et action2m movere, et debila exigere, ut in caplivos vel in zgrolantes consumantur. Si enim hexredum eis ct jus et nomen dedimus, sine Falcidiz lamen legis emolumento, necesse est eos debita exi- gere, et creditoribus respondere. — { 5. Sin autem ampliores in Civitale xenones vel ptochotrophia sint, ne incerta videatur-pecuniarum datio, tunc ei xenoni vel ptochotrophio, qui pauperior esse dignoscitur, easdem res vel pecunias assignari censemus, hoc videlicet discutiendo a viro reverendissimo locorum anlistite et Sub eo conslilulis clericis. $ 6. Sin autem nullus xenon in civitate inveniatur, lunc, Secundum de captivis sanctionem, pro lempore aeconomus $Sacrosanclz ecclesiz vel episcopus he- D reditatem accipiat; et sine Falcidia ratione paupe- ribus qui in civitate $unt, vel penitus mendicanlibus, vel alia sustentatione egentibus, exdem pecuniz dis- iribuantur. —$ 7. Hzc tamen omnia Tocum habere Sancimus., quando non certi xenonis vel certi plo- chotrophii, vel cerl:e ecclesiz nominalio a leslalore Subsecula es1, sed incerius est ejus Sensus. Sin autem in personam cerlam, venerabilemve certam domum resPexerit . ci tantuminodo hereditatem vel legatum competere >aucimus, nulla Falcidia nec in hav parte intercedente. — £ $. In omnthus aviem huuSmo!; cavibnus cele>tes ifarundias Sacrosanclarum rermm o 1minjstratores cxSpectent Si qualecngque ſurruty 5 Parrot. LX XL. - emnibus casibus obtinere sancimus, qui necdum per judicialem sententiam vel amicabilem conventionem 8Opiti sunt. Dat. Kal. Septemb., CP., post coss. Lam- pad. et Orestis vv. cc. 532. LEX LII. Idem Augustus Joanni P. P. Generaliter sancimus omnes viros reverendissimos episcopos, nec non presbyteros, diaconos et subdia- conos, et precipue monachos, licet non sint clerici, immMunitatem ips0 jure omnes habere tutelz sive le- slamenlariz, Sive legilimz, $ve dalive; et non $0- lum tulele eos esse expertes, sed etiam cure, non solum pupillorum et adultorum , sed et ſuriosi, et wuti, et surdi, et aliarum pers0narum, quibus tuto- res , vel curalores a veleribus legibus dantur. — $ 1. Eos tamen clericos et monachos hujusmodi ba- ere benelicium $ancimus, qui apud sacrosanctas Cc- clesias, vel monasteria permanent, non divaganles, neque circa divina ministeria desides';; cum propter hoc jpsum beneſicium eis indulgeamus, ut, aliis om- nibus derelictis, Dei vmnipolentis ministeriis inbe- reant. — { 2. Et hoc non solum in vetere Roma, vel in hac regia civitate, 8ed et in omni terra, ubicun- que Christianorum nomen colitur, oblinere $ancimus. LEX DNL. lem Angustus Joann P. P. | SUnciuus ncminen vmnino, neque curialem, nc- 33 406? $4 CVLL SEXTL SUPPLEMENTUY. k # 1063 qve faxeolam, piscopum aint presbyteruth Te cieterd A tfr3in, Udi marime curialium Conslituta 651 pentiria, MEA"; + alfinetive hut altingente Nike Yege es hol afith "6th Wood e5cerdorid Wight habifi von : de c#tero vero neminem omnino hi Tbfradicite Sil ſortunz ad predictas condeerationes ascendere : et maxime si et jam antea mlnistraverats, ant faxeoticis gervierat junsionibus ; eum enim qui equirites es in exsecutionibus vehementibus ($eu agperis) et his que ex ea re acciduut, peceatis , non utique equum ſue- rit, modo quidem, et illico esse taxecam , et buleu- tam, et ſacere omanium acerbissima, nox Bulem $4- cerdotem ordinari, de humanilate & innocentia ex- ponentem dogmata, Prelerquam 68i ab inſautia, et nonduimn quidem ephebiam excedente #tate, ei conti- git inter reverendissimos mouachos counnmerari, et Si vero Talitanles (ut probabile +51) fant, Ticeh(iiin Jamiis cirſsfbus, $(dtim ingrefi Yes corum, ecornm both Aerinere, et '81i8 s1hi Secuhdum legeih InTe fa- cere. Hic 4ftifr $nper revercnissimis Cleriefh Eljis- enfique Fra obrinere Tn Pperpetnuin Faricinits, c& in his que Jam perpefrath Sant odfinere lege elm volentes qu# et privs erat. Quohiam autem et quam- dam Ceonvtirmibnem invenimus Je monachis disse- renteh , et volſenteth Tps08 non reliaquere propria inohasrerſa, neque Tarbare civitates, quam et ad quoddam Yancitam e886 1empus quidim guspicancur, oportere 'extstimavitns orchgioiiem inde accipientes, perfectiortm , et fi otffftie Tempis etiam hoc refor- mare, ita it netnini de "telero reverendiss/morum morari ia eo ipso0 schemate; tunc enim permillimus $ monachorum Hicenria Sit, wile quid agere , et relin- ipsi, et presbylerum lieri, et ad episcopatum venire : cum $it maniſeslum >imul atque tale quid eveuerit, et dignus sacerdotio apparuerit, quod conſestim licen- tiam babebit manere in episcopatu, et ministrare, duwmodo queriain partem $uz SubsLanue univers®B prebeat decurionibus, et (isco (secundum nuper de quarta parte posilai a nobis legem) aut soli fisco, si quidem taxeotice fortune ei &s8e contigerit. $1 vero et in reverendissimis archimandritis cengeztur, et manserit inter jps6s, et hoc etiath moto dimus for- wne lberutionem, quartym et tare partem Suz Sub santie (ut prediximus) probitero : aliter mem ne- que il)j ordinari concedimes, neque ordinfo tafe quid -agere permiltimus. Scieme tna excellemin qrifa quere guide. monachictm habſtum, circittingere amem quntemeunqure mfiſitiah, aut cingulum, aut dignitatem, aut eorum qui in fndiciis versantrr Sequi viiam, et Dei vervitio hummnas occupotiones Prixſerre ant 'copnoveere, 4d qui tle quid ſecerit datiitd rotten eivitatis jllins Ex qua ext, at etiam vert, 'th pris- divtum est, at si quidem focuples'sit, etiam porn- niaria Subitlures manera, SM "minus, corporatia 'AMtr- ner; hic ticentia dana curits (ut prediximns) $i invisibiles fant, occupare bona, et 8ihi ex his saths ſacere sceundum legem. tn omnibus autem casfbrfs 3n quibus aceipere ex his curins jubemus causis, vo- tunes mediam quitem horum partem curiales 8n$ci- pere non in aure, gd immobili posvessione, vel que hec observari debent-#b omnibus Doo mnabilibus epi- C gubsit, vel que vi -comparanda g6eumndum prius 2 SCOPis , PEnan exSpeciaturis circa ipemrm gncerdo- tium., $i quid bale fecerint; preter id, quod etiam nec ipse ordinatus sacerdoito .{ructur., lieet ſueri antea in aliquo gradu sacerdotii ordinates, sed inter privatos redigetlur, et winisteria exsequetur quibus $ubjacebat prius. Quz omnia oblinere in ſuturum vo- Iumus lempus, quoniam vanc primum a nobis inventa $unt, non pertinente ullv modo hac lege (ut diximus) ad Eos qui $emel hac dignitate Sacerdolali decorati $1, Sed liceitiatn 'baberuttbus ipsis per $ubstitutos miistrare, juxta Theodosli, et Valentiniani pia: me- mortke consitutionem, quz ad Thomam rescripta esl. — $4. Ad hc et illud justum esse, et obtinere, el in usv esse Sancimus, quod positum ab initio, et usu nobis emis3am legem, aliam vero dimidium generati meas: tux excellentie inferri; ut tus etiam thre- nus provideal vigilanier, ne quid tale (commisxum} lalval, ved., simul atqgue quid factum ſuerit, conve- niens 8&uper hoc fiat medela, preterquam $i nunc ipsi ultro et $ponle militiam reliquerint, vel $impli- ciler quod habent schema et ad monachicam rursum Serio et vere reverlantur vitam, et inter reveren- dissi4vo0s Clericus cunnumerari festinent. Si enim hoc ſecerint inra annum unum ab hac lege lata, remit- limus eis penal, Suſlicere ipsis ex exercitio pulan- les emendativnem. Hec autem oblinere in sequens \olumus lempus, neque illos extra diciaw relinquen- les penam, quutquoet a nostro priicipatu monachi observatum , nescinins quonam modo in desuetudi-® ſacti tale quid ſecerunt; id enim quod pracessit si- nem 'abiit. Meminimus enim nos in Arcadii et IHlo- norii piz meOmoria: Consiitutionem incidisse, volen- tem -dericos , s: negtexerint snum ordin.m, et in qualemeunque armatam militiam transierint, vel de- positiia Deo ameditibus episcopis, mititare 'ausi fue- rint, mitli quidem ips0s militia adepta, tradi vero ci- vitatum euriis minisrratures in posternm publico, quando et Domini Dei ervitio, quandru militarunt, $e abdicaverunt. Que oemnia obrinere ex tac nostra $ancimus lege, jubemes ipso> statim et confestim Ccivilalis iJlius ex qua gunt'Htieri curiales, nisi vehe- meuter curialibus abuadel civitas : quo caSu ViCine yel ulterivris eliai uSyque ad unam proviuciam al- mul quidem ob humanitaltem , Sunul eliam tempos verentes dimiltimus, quando nibil diserte slatutum prius erat. — { 2. liew illud Statuimus : sive pater, Sive Mater, Sive alius quis ex defectu liberorum re- S$Li/uLionem aut Substitutionem induxerit quibusdam Sive masculis, Sive ſeminis, hj autem ad nuplias ve- nire propler conversationis non elegerint moduw, rescindi tales reslitutiones aut substitutiones; et ha» bere ips0s potestalem in quem voluerint modum pium tamen que inde proficiscuntur consecrare ; et aut consumere Superstites, aut relinquere morientes : 8 cut et >i $ub conditione liberorum $usCeplionis ipsis quid relictum fuerit, oportet et hoc ipsum babery —_ 4069 JUSTINIANI LEGES SELECTE. LIB. 1, TIT. 4H, LEX LYI. 1070 eos , liberos guscipere minime coacios. Eamdem A legilimas, et juri cognitas probationes, vine ſorti _ quoque legis positionem, et in mulieribus virginita- lem professis, et uxores ducere omnimodo prohibitis reverendissimis clericis exlendimus et reponimus , el banc gratiam Deo pro nostris temporibus dignam reſerinus. — {3. Ad h#c sancimus $ive vir ad $0li- lariam vilam venire veluerit, sive muher, vire reli- cto, ad exercitationem monachicam venerit, ne boc damni causam prebeat; sed ut sua omnimodo reci- pial, ita ut liceat uxeri {et] dotem recipere 8uaim, et propler nuptias donationem ei qui cum ea cohabita- verat; et quod inde venit lJucrum , ron Secundum eam que per repudium fit disjanctionem vindicare, aut manere epud cum qui non divertit, sed gecun- dum quod in casum mortis ſactum est partum ; quasi Scriplone, durissimis penis aſficiant, et mortis con- dewnent 8upplicio. Bona auwtrm eorum, $ boc com- issum ſuerit in sanclmonialem virginem, que vel in ascelerio, vel monacletio degit, aive eadrm virgo diaconisee coaslilula Sit, give Bon, cidem monacte- rio, vel ascelerio ubi cougecrata est addicantur, ut ex his rebus et ipsa is8imus pricſectus urbi, in provincils aviem, Lol viri eminentissimi proſecti pretorio per [lyricu'!, et Aſticam, quam magislri mililum per diversas 00- $tri orbis regiones, nec n0n vir spectabilis prſectus Agypli, et vicarii, et proconsules , Cl ni: ilominus viri Spectabites duces, et viri Clat i>>114411 reclores pro- vinciarum, nec non ali; cujuslibel ordinis judices, qui in locis illis invent} (uerint, Simile SLudium cum magna $0llicitudine adhibeant, ut cvs point Ccom- yrebendere ; et comprehens0s in tali crimine, post Decemb., CP., do. Jutiniano P. P. A. m cos. 535. LEX LY. idem Augustus. Ut nou liceat parentibus impedire quominus li- beri eorum volentes monachi ut clerici fiant, aut cam ob $olam caus-.m exheredare : sed $i ipsi te- S{21nentum Cundairt, necesse habento quadraniem Wis relinquere; $:n autem hoc nou ſecerint, locus Sit ab inteslato. | $1. Quod $i iHi monasteria aut ecclesias relinquant; atque mundani fiant, omne ip$sorum jus &d monaste- rium aut ecclesiam pertinet. LEX LI. Idem Augustus Joanni PP. Deo n''bis auxilum prebeule, omaia qux pro Lo- nore $ancle Ecclesiz catholice ad Dei placitum fieri p' operamus, legibus couslituere et vperibus adim- |lere desideramus. EL jam quidetin mulla cum Cjus auxilio staluimus gue ecrlc-iastice doctrine que Slalui conveniunt : in prof>enti ver» hog pia delibe- ratione duximus corrigendun, quod bacieuus coulra Dei timorem fiebat. Cognitum elevim nobis esl, quud $i Quis $ponsus , Vel sponsa, post dalas el aceeplas arrhas, voluisset $e divino depulare $erviliv, et a $:yCulari conuversalione recedere, ac Saucliwopialem vital vivere , alque in Dei timere permancre , (am- pellebatur vir quiderw ea quz arrharum wine de- 1071 S/ECULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1072 derat amittere, $ponsa vero in duplum id quod acce- A $enti lege eripiantur; et eos tam judices provincia- perat reddere. Quod noslrz mansuetudini, religioni contrarium . esse, visum est. Unde per presentem legem in perpetuum valituram jubemus : ut $i quis sponsus \el sponsa, [desideraverit sculi istius vitam contemnere, et in sanclimonialium conversatione Vi- vere| sponsus quidem omnia quz arrharum nomine ſuturi causa conjugii dedit sine u!la deminutione re- cipiat ; 8ponsa autem non duplum (sicut hactenus), sed hoc tantummodo spons0 restituat quod arrharum nomine acceperal, et nihil amplius reddere compel- latur, uisi quod probala ſuerit accepisse. Nam et ma- Tilis el uxoribus qui sxculo renuntiant jam anteriore lege a nobis provisum est : ut, sive maritus, $iv2 uxor religionis Causa a Conjugio recesserit , et $0li- lariam vita elegeril, unusquiSque Corum res SUAS recipiat, quas pro dote vel ante nuptias donatione preslilerat, et hoc lantummodo Jucri nomine Conse- quatur ab eo qui $Solitariam vitam elegerit, quod de- buit legitime vel ex pacto per casum moriis exigere. $ 1. Hoc eliam cognitum nobis cvrrectione nostra dignum esse judicamus, ut $i quis in parentum pote- slale conslitulus vel conslilula, vel ſorsan hujusmodi jure absolutus vel absoluta, elegerit $6 monaslerio vel clero Sociare, et reliquum vitez Suz tempus $all- climonialiter degere voluerit, non liceat parentibus eosdem vel easdem quocumque modo abstrahere, vel propler hanc tantumwmodo causam quasi ingratum vel ingraiaiu a $ua beredilale vel Successione re- pellere, sed necesse vil cis omnimodo, cum ultimam voluntalem $suai, sive per Scriptvram, vive alio le- C gitimo moo perliciunt, quariam quidem portionem Secundum leges nostras cis relinquere; $in autem et amplius volucrint eis largiri, hoc eorum voluntati concedimus. Sia vero ultunam voluntatem parentes neque te>lamento, neque alio ultimo elogio decla- rasse monstrali fuerint, omnem parentum $ubstan- tiam hzredes, quibus ab inteslalo compelit, secun- dum leges nostras $ibi deſendant, nullo eis impedi- menlo ex $Sanclimoniali conversatione generano , vive Soli, sive cum aliis ad successionem Yocantur. — { 2. Hujus autem perpeluz noslrz legis beneſicia eos volumus obtinere, qui in monasterio vel clerica- lu perseveraverint. Nam $i qui eorum de quibus pre- Sentem legem poSuimus Sanctimonialem vitam ele- gerint, ad sxcularem autem conversationEln posteca remeaverint, jubemus omnes eorum res ad jura ejus- dem ecclesiz vel monaslerii a quo recesserint perti- nere. — $5. His ita dispositis, repelita lege jubemus ut nullus Jud:zxus, vel paganus, vel hzreticus servos Christianos habeat. Quod $i inventi in Lali reatu ſue- rint, Sancimus Servos omnibus modis liberos esse, ,Secundum anteriorem nostrarum legum tenorem. In presenti autem hoc amplius decernimus, ut >i quis ex predictis.Jud ris, vel paganis. aut herelticis habue- rit Servos nowium calholice fidei Sanctissimis mv- »teriis imbulo>, et prodiet servi desideraverint ad or- tholoxam lidem vevnire, puotquam catholivin ecclesig vocal! fucr int in libertatem woedis omaha cx pP' a rum quam Sacrosanct:e ecclesize deſensores, nec non bealissimi episcopi, deſendant, vikil pro eorum pre- liis penilus accipieulibus dowinis. Quo4 $i forie pogt- hac eliam ipsi domini eorum ad orthodoxam lidem conversi fuerint, non liceat cis ad gervitujem redu- cere illos qui evs ad fidem orthodoxam przcesserunt. Sed si quis lalia usurpaverit, peuis gravissimis $ub- jacebit. Hic igitur omnia. quz pietatis intuilu postra Sanxit wlernitas, omnes judices, et religiosis>imi antisliles, sive Alricane di@eccseos (in qua maxime hujusmodi vilia ſrequentari coguovimus), $ive aliarum provinciarum, gnaviter et sludiosissime observari pro- curent. Nam contemptores non Solum pecuniaria D mulla, $cd etiam capitis $upplicio ſrrientur. LEX LVII. ldem Auzustus Joanni P. P. Przsens lex in allerius legis sCripiie a nobis refer- tur mentionem, quam proculdubio et denuo confir- mare cum quadam meliore putavimus oportere ad- jectione, majorem penam contra delinquentes pro- ſerendo ; non quia augmentis delectemur penarum (nibil enim nobis lam gratum est quam humanitas), Sed ut metu penz eos qui ad peccandum proclives Sunt a peccando arceamus. Scimus igitur nos $Cri- psisse legem dicentem nullam esse licentiam sanclis- Simarum ecclesiarum a@conomis, aut antistiubus xe- nonum, aut nos0comiorum, aut ptochiorum, aut mo- nasteriorum, $ive virorum, $ive mulierum, aut alio- rum talium corporum, quorum prefſata conslitutio meminit, ea quz in perpetuum illis relicta $unt, quz annalia vocant leges, <*cundum aliquod pactum aut auro distrahere cerlo, aulalienare aliter per quemcun- que modum, et posteris adimere id quod eis obve- niret exinde solatium : el convenientes legi adjecimus rationes, ut quia non amplius propter tale commen- tun , nec appellativ quidem annui conservelur, nisi per singulos annos contingat preslari, sed semel representalum, poslea perſecte pereat. flanc iterum cum aliqua adjectione renovantes legem sancimus : SI quis aut reverendissimorum @conomorum, aut xenodochorum , aut nos0comorum, aut ptochotro- phorum, aut gerontocomorum, aut brephotrophorum, aut orphanotrophorum , aut archimandritarum , aut aliarum contentarum priore nostra divina constitutio- ne personarum, id quod in perpetuum relictum est ve- nerabilibus domibus quibus praesunt, sive in auro, sive in aliisrebus, lenlaverit lransmultare, ne videatur csSe perpetuum, $ed transactionibus aut venditionibus, aut quibusdaim aliis machinationibus , ut quod per- peluum manere debebat terminetur, tentaverit, prater vim a nobis nuper profectze in hujus modi rebus divinz legis, nullam habere ullo modo licentiam hoc facere; $ed et si fecerit, irritum essC quod ſactum funerit: et licentiam esse ei qui pot PSU eandom $1SCIpiet curamn, vel efiam vo nrg!t- Zente int her! potest) celeros doinceps. omnes a1alnm i OCare tif quot lnerit fartum, rf i inbirminy de- (ANTE, alqne > al) 11010 nom pt ene ©-'2 £4 ut cl froctus 1973 JUSTINIANI LEGES SELECTE. LIB. I, TIT. IV, LEX XXIV. 1074 medii temporis, et usuras, et omnem utilitalem ad A Quod si non sit alius administrator civilis, vel milita- pium pertinere omnimodo locum, omnibus que medio lempore atlenlata $un t quiescentibus. Homini etenim cuique curs1s unns est vite ab opiſice datus, enjus linis est omnino mors : venerabilibus vero domibns, et earum cctibus, indesinenter a Deo custoditis, non est neque secundum earum pos8es- siones inducere aliquam metam : sed quousque nti- que permanserint yenerabiles domus (manent autem in perpetuum, et usque ad hujus szrculi consumma- tionem, quousque Christianorum nomen apud ho- mines erit et coletur), :2quum itidem est manere, et in perpetuum relictas erogationes aut reditus im- mortales semper piis actionibus nunquam ces8aturis gervituros. Eum igitur qui tale quid deliquerit, et iransferre rem auro accepto, aut per aliam occasio- nem prxsumpserit, damnum quidem nullum induci (secundum ea que predicta 8unt) his contra quas lalia perpetrarunt domibns, sed illas quidem domos, et aurum, etrem lucrari, quam acceperunt ; et nibilo- mines relictum exigere absque ulla quacunque di- minutione, tam ab ipso0 qui hoc egit, quam ab ejus heredibus et successoribus, et illins res, et hona obligari ipsi qui cum eo contraxit; et ea ipse vindi- cet, lam contra illius personam quam bona ipsius, usque ad plenam et competentem ipsi indemnita- tem, ne scilicet contra venerabilem domum , quam contra fas fraudavit, ullam speret datorum recupera- tionem, ant ejus, quod ſactum est, instaurationem : quod autem ad ipsum quocum contraxit allinet, omnem habeat a legibus licentiam regredi contra ipsum, et heredes ejus, et res ejus, ct quod datum et, $i possit, exigere; ut, si minus ob Dei metum, metn saltem proprie ipsorum $ubstantir , et syvorum h:eredom tardiores fiant ad hnjusmodi pactiones; quas in conſess0 est eos nullius honi causa celebrare, sed vel pecuniis corruptos, vel affectionibus quibus- dam superatos. Quz omnia per hanec divinam legem protibentes et ipsam $acris nos1lris inscribi legibus sancimus, et offerimus ipsi Domino universorum Deo et Salvatori nostro Jesu Christo, pulchrum quoddam et conveniens ipsi sacrificium et ipsam addurentes. Datum prid. Id. Septemb., CP., dn. Justinian. P.P., A. 1v, et Paulino v. c. coss., 554. LIB. 1, TIT. IV. De episcopali andientia et dirersis Capitulis que ad jus curamque et reverentiam pertinent ponli ficalem. LEX XXI. Imperator Justinianus Augustus Mennz. P. P. Si przsens quidem sit qui pecuniam numerasse vel alias res dedisse scriplus est, aliquam vero admi- nistrationem in provinciis gerat, ut difficile esse vi=- deatur, denuntiationem eidem non numeralze pecu-. niz miltere, licentiam damus ei qui memorata exce- ptione uti velit, alios judices adire, et per eos ei ma- niſestare quia exceptionem hujusmodi objicit, ſactam a Se Super non numerala pecunia querelam es$e, ris, vel per aliquam causam ei sit difficile, qui me- moratam querelam opponit, eum adire, et ea que di- cla $unt facers : licentiam damus etiam per virum reverendissimum episcopum camdem $8uam exceptio- nem creditori maniſestare, et ita tempus $tatutum interrumpere. — { 1. Quod etiam in exceptione non numeralz doltis locum habere receptum est. Datum Kalend. Jul., Constantin., dn. Justiniano A. 1 cos. 528. LEX XXIl. Imperator Justinianus Augustus Mennz# P. P. Neminem volumus in custodiam conjici absque jussu gloriosissimorum, vel illustrium, . vel clarissi- morum magistratuum hujus ſelicissimz urbis, vel pro- B vinciarum, aut deſensorum civitatum. $ 1. De his autem quicunque conjecti aut conjiciendi sunt, Deo amabiles locorum episcopos jubemus per unam cujusque hebdomadz diem, id est, ſeria quarta, aut sexta, que et Parasceve appellatur, eos qui in custodia- habentur visitare, et diligenter inquirere causam ob quam detinentur ; et sive servi sint, sive liberi, sive pro pecuniis, $ive pro alils criminationi- bus, $ive pro homicidiis conjecti, illustrissimos, et Sspeclabiles, et clarissimos magistratus admonere, tam eos qui sunt in hac ſelicissima urbe quam qui sunt in provinciis, ut ea exsequantur circa ips0s que divalis nostra constitutio ad jillustres prafectos ea de re emissa precipit : licentia data Deo charissimis pro lempore episcopis, si quam negligentiam admissam C cognoverint ab illustrissimis et magniſicentissimis atque clarissimis pro tempore magistratibus, vel jis quz illis parent officiis, talem ipsorum negligentiam indicandi, ut conveniens adversus negligentes animi nostri motus insurgat. Datum xy Kalend. Februar., CP., Decio cos, 529. LEX XXIIlI. Idem Augustvs Mennz PP. Privatos carceres modi< omnibus in urbibus atque in vicis constitui velamns : ipsis qui custodiuntur Dei amicissimorum loci episcoporum providentia a de- tentione remissis. Dat. x1 Kalend. Feb., CP., Decio- cos. 02), LEX XXIV. Idem Augustus Demostheni P, P. D Nemini licere volumus, sive ab ingenuis genitori- bus puer parvulns procreatus, sive a libertina proge- nie, sive servili conditione maculatus expositus Sit, cum puerum in svum dominium vindicare, $ive no- mine dominii, sive 38criptitie, sive colonarize con» ditionis. Sed neque his qui eos nutriendos 3ustule- rint, licentiam coneedimus penitus cum quadam di- $tinctione eos tollere. Sed nutlo discrimine habito, hi qui ab hujusmodi hominibus edueati, vel nutriti, yel aucti $unt, liberi et ingenui appareant, et $ibi acquiran!, et in posteritatem suam vel extraneos he- refes omnia que habuerint, quo modo voluerint, transmittant. Hzec observantibus non solum preesidi- bus provinciarum, $ed etiam viris religiovissimis 4078 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUY. 4076 episcopis, Datum Chalcedone , vin Kalend. Jul., A blicarum rationum exsecutionem. Sed $i quid hujus Lampadio et Uresle vv. Cc. coss. 530. LEX XXV. Idem Augustes Demostheni P. P. | Quz de ales 8ive (ut vocant)- eoltis, ae de corum prohibitione, & nobis sancite gunt, ea liceat Dei ami- CisSimis episeopis el perserulari, ef cohibere, $i fiant, et flagitiosos per clarissimos praevides proviacierum, et palres defſengores que civiiatum ad wWydestiam reducere. Datum x Kal. Octobr., CP., Decio eos. 529. LEX XXVI. Idem Augusius Juliano P. P. De bis quz Singulis annis ad civitetes pertinent (sive civiles reditus int, give frucius, ex peblicis, aut modi nobis ignorantibus fiet, si quidem sacra forma ad aliquos per subreptionem emanaverit, licext reli- giosissimo episcopo ejus civitatis Suscipere quidem $acram ſormam, renuntiare tamen nobis, ut nos Cc0- gnoscamus an ex noslra ad illum presidem jussione, an per obreptionem facta sit, ut $i per subreplionem facta esse videatur quod factum sil, inutile fiat, el periculum subeal qui eam quzrsivit. Si vero ab ali- quo e n»stris prefectis emissum decretum aut com- monitorium Sit, aut preceptum aliquod, aut rationum scriptura, et de aliquo ex predictis capite permilla- tur, volumus ut modis omnibus non ejus urbis epi- Scopus, et primi civitatum illis rebus preliciantur, sed liceat provincie prxsidi, et ipsis pos+es8aribus privalis pecuniis, qu# 2Þ aliquibus cis, aut relingoun- B ac civibus jussiones rejicere, ac ne obolum quidew tur, a6 donautur, 2ui alie pacto etcogitnntur, aut ins!iluuntur, give ad opera, give ad rem frumenta- riam, $Sive ad publices aqueductus, give ad baineo- rum calefactionem, sive ad portus, sive ad murorum aut turrium edifiestionem, give ad pontium atque viarum relectionem, Sive ad publicas denique Ccausas perilineant), tam ex publicis quam ex privatis, ut dic- tum est, caus's, Sancimus ut in nnum conveniant re- ligiosissimus episcopus, ac tres bon® existimationis, et qui c#teris prestant in ea civitate, ac singul's annis inspiciant opera fſacta ; et curent ut et metian- tur, et rationem conficiant qui ca administrant ant qui administraverunt, el in monumentornm gestione oslendant impletionem operum, aut administratio- nem $ilOnicaram, et balneariarum pecuniarum, give quz in viis muniendis, aut aquzeductibus, aut aliis rebus consumuntur. Que omnia nunquam omnine minui volumns. In monumentorum vero gestione ap- pareat, $itye s0lutius an obligatus qui ea administra- vit, et an quod debuit solverit, atque ita erit cautum ei qui eam curam $usecepit. Milttemus enim nos, cum placuerit, quem commodnm erit, ut jnspiciat ratio- nes ab eis factas; et cum recle ſactas ee repererit, calculum feret quo ipsis haredibusque et Succes80- ribus conguletur, neque aliarum rationum aut con- troversiarum occavio relinqueiur. Omnia vero, pro- posilis $2znclis Evangeliis, diligenter fiant, nam in- quisitionern nos cum l[ibnerit fieri jubebimus. Oportet Haque $Studere religiosissimum episcopum, et qui cum eo ravtones Cconliciunt, ut opera in ingentes Sumplus precripla vingulis annis diligenter fiant ex publicis ſruclibus aique reditibus reparanda. Sin au- lem noluerit ralionibus Subrsse qui ea administrat, neque (erat ganctissimum ejus loci episcopum, et il- Jos possesS0res qui ad eam rem consliluuntur, et qui ad raliones reddendas eum vocant, cogatur id agere , per clarissimum provincie preSidem et cohortem quz eli parere solet : ac Sine ullo damno compellatur ut modis omnibus rationes submillat religiosissimo episcopo, et primis illius civilalis; quodque appareat ab eo deberi, civitali reddatur. — { 1. Omnem vero liberlatemn tollig.us nostris presidibus Milleudi inagros diSCUSSOTeS, aut ratliocinalores, aul ELaquaiores ad pu- ea de causa prestare. Si vero in. ea re ganctissimus episcopus negligens fuerit, habebit et Dominum Deum nostrum iuſensum, eb imperialem vigdictam exspectabit, $i ea $ervili sSilentio sacerdotalique licen- tia indigno, preterierit. — {& 2. Si quis autem in pro- vincia renunliaverit magistratuwnm aut consulum pro- ceses80res providere, ne locus aliquis Ci: \ilis aut publicus juxta muros urbis, aut in publicis porticibus, aut in plateis, aut in quocunque Alio I c+ ab aliquo indebile pussidealyr, neve publicus locus alicui Sine uosira Sacra forma tradalur. "Wo. . ("77 JUSTINIANI LEGES SELECTA®. LIR. 1, TIF. IV, LEX XXIX. 1078 { 5. lidem inquirant de aquarum distribwiions, A etis Scriptaris, depromat, omnia 82 recte of cum uiiti- que $a6rs MHqua forma cuique pertinent, ut ne hic plus, ille minus habeal, quam ef compelit. — $ 6. Nequs vero fidejussionis causs, aut gupra mandat; formain nostros Subjectos affici pateremur, $ed $i quidem immobiles res habeant idoneas, jusjuwrandum lantum prxstent, et conseribantur : Sin antem non haheant, nsque ad quantitatis zslimationem, fide- jussionem sine ullo damno praebeant. $i vero dubi- taverini exactores de fRidecjussorum fide, facultatibus aul cautione, in eumden locum religiosissimus epi- Scopus, et palres civitatis, ac defſensor conventiint, ac decernant, an idoneus es8e fidejussor videalur us- que ad quanlitatem de quyg agitur, et necesse habegt exaclor suscipere eum in Gdejuss0rem, qui nihil pro tate ſuriosi gerere, neque pretermillere que uiilia cage farios0 pulavenit, neque admillere. ea que non wtilia fſurios0 exze eriglimarerit.; et, inventario cum omni Subtilitale publice conseripto, res SusCipiat, et 8ecun- dum $vi opinionem disponat sub hypotheca rerum ad cum pertinentium, ad similitudinem tulorum et curatorum adulti. Sin autem testamentum quidem parens non conſecerit, lex autem euratorem, utpoie agnatum, vocaverit, vel, eo ces8ante, aut non idoneo forsitan exivtente, cx judicial electione curatorem ei dare necesse luerit, tun scilicet et in provinciis apud presides cujuscunque provincie, et virum religiosis- $imum episcopum Civitatis, necnon tres primales, crea io procedat; ita ut, $i quidem curator substan- fidejussione aut Sacramento prelabit, praterquam si B liam idoneam possidet, et suſficieniem ad fidem gu- privalg nostra, aut cujusquam magislratns majoris jus - $i0ne personam ducendam e888, fidejuszori non e380 cre- dendum decernalur. Func enim licebit exactori fidejus- SOrem n0EN Aaccipers, id vero agere Sine ullo detlrimento. Czxterum eadem muta adversus religiosissimum episco- pum et elarissimum provinciz pregidem imponitur, si quid eorum tran j. Hance autem diciam constitutionem, et in quinto libro omnium conslizntionum hujus $cilicet nosire pietatis cognominis libri, ad civiles magi- Stratus rescriptam, posuimus. Quoniam enim opor- terrarum posilis religiosissimis episcopis hxc ſacere maniſesta, propterea congreganles quz ad ipsam periinent, expositione latiore $sancita, eliam eamdem divinam conslitutionem ſecimus al yos, ut 8acerdo- talem conservantes reverentiam, et continentiz stu- diosi , hxc custodiatis, tam magni Dei metum quam imperialem indignationem, si quid borum przter- miseritis, considerantes. Dat. Kal. Nov., CP., dn. Juslin. 1v et Paulino coss. 534. R | LEX XXXIV. Idem Augustus Epipbanio sanctissimo archiepisco- po hujus ſelicissim urbis, et universali patriarche. Certissime credimus quia sacerdotum puritas , et decus, et ad dominum Deum et Salvatorem nostrum B Jesum Christum fervor, et ab ipsis miss2 perpetuz preces, multum ſavorem nostre reipublice et incre- mentum prebent, per quas datur nobis, et barbaros subjugare, et in dominium redigere illos quz antea non obtinuimus ; et quanto plus rebus iflorum acce- dit honestatlis et decoris, tanto magis et nostram rempublicam augeri credimus. Si enim hi pretulerint vitam honestam, et undique irreprehensibilem, et re- liquum populum instruxerint, ut is ad illorum hone- Slalem respiciens, multis peccalis abstineat, planum es quod inde et anime omnibus meliores erunt, et ſacile nobis tribuetur a maximo Deo et Salvatore nostro Jesu Christa clementia conveniens. $ 1. fizc igitur. nobis speculantibus nuntiatum es, preler communem rerum fidem, quosdam ex reve- rendissimis diaconis, itemque pre»byteris (nam eo amplius etiam dicere erubescimus, Deo amantissimos, nempe episcopos), quosdam, inquam, ex his non ve- rentur, alii quidem per $Seips0s cubos seu tesseras contrectare, et adeo pudendum atque ipsis etiam idiotis a nobis ſrequenter interdictum spectaculum participare; alij vero talem ludum non accusant, sed vel communicant facientibus, aut sedent spectalores actus indecori; et gpectant quidem cum aviditate omnimoda res omnium rerum importunissimas ; $er- mones vero audiunt blasphemos, quos in talibus ne- ces8e est fieri; polluunt etiam 8uas manus, et oculos, et aures 8ic damnalis et prohibitis ludis; alii vero neque obscure, aut latenter, au! equorum cerlamini- bus se immiscent, aut etiam invitant aliquos Super equorum proſligatione aut victoria, vel per $e ip80s, vel per alios quosdam , ut quia non decenter talia ludant, aut scenicorum, vel thymelitarum spectato- res fiunt ludorum, aut earum quz in theatris cer- tantium ſerarum pngnz fiun!, neque cogitant quem- admodum ipsi vel, his qui modo et recens initiati Sunt et adorandis mysteriis dignati , ipsi predicunt : Ut abrenuntient adversarii darmonis cultui', et omnibus pompis ejus, quarum non minima pars lalia specta- cula fiunt. $ 2. Sxpe quidem ipsis talia custodirs debere przedicavimus : videntes autem de his ſactam nobis relationem, in necessitatem incidimus ad praseniem veniendi legem, tum propter nosrum Super religione 4083 SFCULt SEXTI SUPPLEWENTUY, 4084 studium, tom etham propter 8acerdotii ipsins simnl A siones: facere de cPters anens frerit, erm mox a tus et communis reipuhlice utilitatem. — { 5. Et >anci- mus neminem, neque diaconum, neque presbyterum, et multo magis, neque episcopum (quod quidem et incr-dibile forte videri possit, ut quorum in ordina- tivnibus preces ad Dominum mittuntur Christum Deum nosirum, et invocatio sancti et adora::di sit Spiritus, et eornm capitibus, aut manibus imponun- lur sanctissima eorum que apud nos $Unt mySterio- rom,” ut scilicet ipsis $ensoria omnia instruments pura fant, et consecrentur Deo), nemizem igitur h0- rum audere de cztero, et post divinam no$tram leger, aut cubicare [id est tesseris 8eu al-is ludere} quocunque alee genrre, aut ludo, aut ita ludeatibus communicare, aut conversari, aut una recreari, aut vna cum eis agere, aul eis teslimonium perhibere, aut interesse plebeiis hujusmodi spectaculis, que prius diximus, aut quid eorum quz in his prohiben- tur facere, 8ed omni ad illa pariicipio in posterum abstivere. Quod enim preces-it jan, tamets} etiam inquirere oportyerat, nec participare indecenter opor- tebat, tamen propier humanitatem indulgemus, pre- $enlis legis observatio.em ommbus in pogterum in- jungenties tempus, Decel enim ipsos jejuniis et vigilits el medilationibus, seuv exercitationibus in divinis oraculis, et pro omnium $8alute fundendis yacare pre- cibus : at eos qui lalia nou reliquerint, nee cesSave- Tint omnine poltuta et prohibita contrectare. Idem enim etiam $sancimus, et in reliquos clericos (subdiaconos nempe et lectores), quando et ipsi 8a- ere mense et omnis circa sanctissimas ecclesias C ornatus constiini sunt minisiri et operarii, et 8acra contrect:nles eloquia : dum Sacras nobis ex Sacris nostris Bibliis illi quidem legunt scripturas, hi vero hymnos et odas cauunt. — { 4. $i vero quis de c#- tero lale quid faciens deprebeusns fuerit, et delatus ſrerit, id vel in hac felici civitate tur sanctitati, \el provinciis $ub ipsa positis, Deo amantissimis metro- politis et cxleris episcopis, quorum ordinationem tux beatitudinis ſacit thronus, et talis quzedam $£u- perienerit accusalio, aut diacono, aut presbytero, et multo magis episcoporum Deo amabilium cuidam, {nam hic beatitudinem, et in provinciis positos 8b te Deo amantissimos metropolitas, et qui $8ub ipsis Sunt episcopos , hc cum diligentia omni secundum ordinationis ordinem quzrere, et perscrulari, neque defunctoriam facere inquisitionem, $ed et testes fide dignos audire, et per omnem viam procedere ad eruendam verilatem. S:cut enim ipsis talia interdici- mus, ita et calumniam peti a quibusdam vetamns : et si, undique discussione divinis propositis eloquiis ſacta, vere $e habere accusatio apparuerit, et convi- cius ſuerit diaconus aut presbyter, vel aleator esse, vel aleatorum particeps, aut talibus as$idens vanila- tibus , vel predictis interesse speclaculis, aut etiam forte aliquis Deo amabilium episcoporum (quod qui- dem neque eventurum esse confidimus) prorsus lalis cujusdam particeps esse spectaculi, aut cum aleato- yibus una Sedere e disponere ac Pacisci, aut spon- D beatitudine, aut a metropolita, ant Deo amantissime episcopo $ub quo- ordinatus et, 8) quidem aliquis praedictorum $it clerieorum, a $acra Separari liturgia, imponi autern ipsi canonicam penam, et definiri tempus intra quod conveniat ipsum jejuniis et 8up- plicatjonibus utentem , magnum propitiari Neum 89- per tali transgressione. Et si per definitum tempus, qui lalem penam 8uScepit, manexnt lacrymis et pae- nitentia, et jefunio, el ad Dominum Deum orations, remisSionem dehctii exorans, econfestim eum cui Sub» jectus est hoc diligenter cognito, et sollicite requisito, communem quidem pro ips9 orationem tfieri curabit, et cum omni diligentia injunget ipsi ut postea a tali 8acerdotii dedecoratione absiineal : et si pulaverit ipsum $ufficienter ad penitentiam venisse, Luuc $a- cerdotali eum restituere diguetur clementiz ; si verq el post excon vera PEnitentia usus, et alias etiam aspernatus cam rem , el manifeste ab adversario [diabelo| mente inescalns , ipsum quidem gacerdos sub quo degil 8- cris eximat cat::Jogis, omnino enum deponens. Ille auiem non amplius ullo modo licentiam hbabeat ad $acerdotalem venire gradum; sed si quidem habeat ſacultates, Civitalis illius curiam , in qua CouSecratlus est primum ; aut $i non habeat curiam ea Civi- tas, alia curia provincie, que marime indiget cu- riali, accipiet illum in posterum curiz cum $uis ſacultatibns 8erviturum : $i vero ſacullales nou habet, ollicialis iu poslerum fiat provincialis officii pro ev quod ante ſuit 8acralug, et eam ob rem quod Dei of- licium dereliquit, erit officialis proviucialis, hanc sibi turpitudinem pro prislino honare imponens. CALL $ 5, Ilec igitur omnia sancimus in hac 'quidem ſelici civitale tuam cnstodire sanctitatem, et singula- rum ecclesiarum d-fensores et ceconomos, quibus curz# erit hare inquirere, et denuntiare, et convictos privare date eis a $anctis ecclesiis annone eroga- tione : in provinciis autem qui sub tua ordinati sunt beatitudine, Deo amantissimi metropolite, ad h:rc etiam qui illis $ubsunt religiosissimi episcopi, et e0- rum ecclesiecdici et ceconomi, et ips}i ad eumdem modum qui predictus est re utentes, et sacram Ve- nerationem vuadique irreprehensibilem et inculpabi- lem custodientes, conservabunt quidem isla : ut et gloriosiss\mi $acrorum nostrorum pratoriorum pre- ſecti (dicimus autem Orientis cum $ubditis gentibus eorum jurisdictioni, item Iyrici, atque etiam Afro- rum preeminentes dicecesi) et parentia eis oflicia, et clarissimi_. provinciarum presides et civitatum de- lensores, ipsi quidem qui maximos magistratus ge- runt, iudiguationem nostram subvyereutes; officia au!rm non obsecundaulia ipsis, decem auri librarum expertura penam : pra'sides vero provinciales ma- jores pariter et minores, et obtemperantia ipsis of- licia, el iusuper Civititum deſensores, quinque auri libraru :1 penam metuenles, $i hac cognoscenles, non anniuntiaverint el ips4 Sacerdulibus (id est, au! Deo amabilibus episc0pis, aut Sagclissimis metropo- 4085 triarchis, Secoundun am cuique regionem, nt ipgi hiec intelligentes, secundum quod afilea definitum est, omnibus «e opponant et resistant); ef pus{quam ab eis is qui haram rerm convietus fuerit depositus fuer, non ecnrie etvitatis ant officio emn tradi ene rverit ; et gloriosigshmns preſectus hnjms ſelicis ci- vitatk hare enusfodiet, si quidem in hac percetur re- gia nos8ra civitate, un2 erm obediente ipsi officts, ipse quidern indignationem nostram 8nhveritns, ip- Sus wtcm officium decem librarum auri metnens penam. — { 6. Verum isla quidem nos legislationis modo eonſeeimus. Wind rers in confess0 es1, quia no- bis qnidem congseerata gunt Deo pro $acerdotum ipsius honeslate. $4 vero ipsi transgressi ſuerint ca que $unt ordinata, et dissimulent, el non vindicent, 50d quadam videlice! humanitate non hudahili capti ſueriat, provier cevicstes parnas habebunt et illine condemnationem, quz illis in ipso Dei reprazenta- bitur tribunali, que indecentem dissimulationem ar- guel et vindicabit. Si vero et aliquis civilium ma- gisiratuum majorum, aut minorum, officialium, ant defensorum, aut, cum ha&c didicerit, non judicave- rit, aut, cum \indicare liceret, neglexerit, aut rem mercede prodiderit, sciai quod, priter interminatas a nobis penas, habebit et a maxima Deo nostro pA» nam Sequeniem, et obnox'us erit ex+ecrationibus omnibus quz# +acris contiventur libris. — { 7, Sic ut autem hac nolis ob nihit aliud quam ob Domini Sancila Sunt cultium, $ic et hoe addimus, ut Inquisi- 1USTINIANI LEGES SELFCT A. 1B. k, WT. V, LFX XV. 4086 litis, amt nnincrfmonne Eipeegccs manetiegimris pa- A rite probibenter magiglratum gerers, of dignilatem habere, aut jus dicere, aut deſensores, aut pulres Ci- vitatum fieri (ne hnbeant licentiam vexare, aut ju- dicare Christjanos, aut episc»pos). Nem mititare quo- que prohibentur, prelerquam $i ex genere coborta- linorum $vunt; hi enim manent, onera quidem $usti- nentes, non offendentes autem, neque in orthodoxos quid ex8equentes in publicis vel privatis capsis, Qui autem (entaverit quid hgrum ſacere, preterquam quod artum pro infecto erit, dabit etiam xx libras, el qui publicis ipsvs descriptionibus insererg conati ſuerint, ctiam xx, et Prezides L, 6 omges he priva- tis rebus inferuntur, Excipiuntur Gothi, qui fiunt ſ{ederati, et aliter, prout yigum imperatori fuerit, honorantur, B Alia ejusdem pars ex Theodgrg Hermoyolita. $ 1. Pareulibus diversz lidei $xigtentihus & reli- gionis, illius sententia przvaleal, qui ad wrthodoxam illos elegerit perducere lidem, et quamvis paler Sit qui coniradicit, ne exinde succensendt materiam cap - lans, necessariis eos priyet alimentis, aut »liis neces- $41 iis eypensIs. LEX XIII. 13. Greca conslitutio Justini, vel Jugtiniani. Ejus epitome, Hzeretici patres nilil habentes legitimum quo Ac» cusent orthodoxos filios, coguntur preter facultates Suas etiam aliu.enta erogare illis, et reliqua neces- $:ria, et conjungere (42 matrimoninm) orthodoxis, et dare dotes el antenupliales donativnges, providen- liones Cum suwmma diligentia fiant, et ne quis ca- C tj; pr;esidum et episcoporum. — { 1. Ortholoxi filii Jumniator insurgat in aliquos ant fals0 accugaturus, aut falsum testimonium laturus his de rebus ; sicnut enim Sacerdotibus, $i quid tale egerint, tales impo- SU'Mus Pens, ita et his qui calumniari ips0s tenta- rint, ex c@lv et legibus nostris parnas imminere *v0- luwus, Si, accusalione e@epla, $24 aununtiatione, aut persequi noluerint, aut perseverare in hujusmodi ae- cusalionibus non quieveriat, D. Pr. Non. Nov., C.P., Justiniano ÞP. P. A. iv et Paulino v. ec. coss. 5+, LIS. 3, TH De horeticis et manicha is et Samaritis. LEX Xl. Greca conslitutio Anazsiasii, aut Justiniani. Ejus epitome, Ubicunque Manjch#i inveniantyr, capite damnandi SUN, Alia epitome ex Eclog, Sag:'), hb. 1, (it. Nepi Many JL ww, cap. 25. Manichzo in loco Romano degere deprehenso , caput ampulalor. F F LEX XIl. Greca constitutio Justiniuni. Eyus epitome ex collec- tions Greca Consitultienum ecclesiaslicirim. Manich@i undique expelluntor, el capile puniuntoy, Reliqui autem heretiei (bereticus ext omnis von or- thodoxus) et Greei |6cu pagani| et Judzi, et Sama- hareticorum, qui nihil deliquerunt iu parenies, iIIi- baium eccipiuut, et indeminutum, quod eis ab in- le>talo compelit, et adverxus hc facta yitima YO- luntas infirmatur : counervalis liberlatibug, nisl ali- qua lege probibeantur. Si vero quid deliquerint in parentes, accu-aulur, et puniuntiur, Habent aulem, el cum deliquerint, quartain ſacvliatum ipsorum [par tem| teslamento facto. — { 2, Kailem et in Judzis el Samaritis oblineut. LEX XIV. Greca constitutio ejusdem imperatoris. H—_— ex (reca collectione Conslituttonnm ecclestascarum el Numorcan., lit. 13, cap. 2. Heretici synacieria, eu colleclas ſacere nan POg- D $unt, aut parasynaxes, aut synnd-s, aut gridinatio- nes, aut baplismala, aut exarchos babere, aut pa- ternitales Seu abbatias, aut defensianes insUlvere, aut curare $eu adminis(rare villas per 88ips0s, aut per interpasilas personas, aut quid proþibiwrum lty- cere, Qui transgressus hace fuerit, ultigum $uppli- cum [uit. LEX XV. Greca constitutio. Epitome ex indice Bagiticorum FATE TTLY £10V., Manich#i liberos quidem habentes orthodorxes, in eos ef $0103 ab intestato (transmillant : nulh) autem ali: viventes aut morientes alienanto (seu per institu- . tivnem, 5eu per legatum, $eu per donationem), 0m- 4087 SACULL SEXTI SUPPLEMENTUM. 1088 nimodo eorem facultatibus ad fiscalem reddituris ra- A presidibus referunt principi, pen vero fisco appli- tlonem. LEX XVYL. Grece constitulionis epitome , ex collectione Greca ecclesiasticarum Constilutionum. Ex Manich#o ſactus orthodoxus, si inventus fue- rit ea quz [pristini] erroris erant ſacere, aut saltem una degere duntaxat, et conversari cum Manichzis, nec conſestim prodiderit illa competenti judici, ulli- mo supplicio punitur. — { 1. ldem qui in dignitati- bus et militiis sunt sollicite eos qui in $u0 consortio gunt ejusmodi inquirant , et prodant : quia si com- prehensus Manichzvs dixerit sciri 8e et nosci lalem a quibusdam, congrue jilli puniuntur, ut qui cadem deliquerint, tametsi non 8int tales; eadem enim de- linquere videntur scientes quidem delinquentem, non ſacientes autem illum maniſestum. — { 2. Qui habet libros Manichaicos, et non maniſeslat eos, ut comburantur, punitur. LEX XVII. Grece conatitulionis Justiniani epitome ex eadem collectione. ; Sancl#, elc. Samaritanorum $synagog?e destruun- tur; et, $i alias lentent ſacere, punjuntur. — { 1. Non pos8unt $successores habere ex leslamento, vel ab intestato, przter orthodoxos ; neque donant, aut aliter alienant hi qui non $uet orihodoxi , sed fiscus ipsa vindicat providentia episcoporum et preidum. LEX XVII. Grace conslitutionis ejuedem Justiniani eptome ex eadem collectione. Quz de Samaritis lege slatuta Sunt circa 8ynagogas et successiones, obtinent et in Montanislis, et Asco- drogitis, et Ophilis. Soli enim orihodoxi succedunt ipsis ex testamento, et ab intestato, et legata ca- piunt : c#teri autem haretici, id es, qui non sunt orthodoxi, et Greci, seu pagani, et Samarit:zx, non militant, neque ulla dignitate decorantur, neque pu- blicam adipiscuntur curam , neque docent, neque advocationibus ſunguntur. Si vero quis ad ea obti- nenda Simulet se orthodoxum, et appareat uxorem habens, aut liberos h:rrelicos, et non adducat ips0s ad orthodoxiam, ejicitur. Si vero eliam lateat, non potestl quid suarum rerum donare, aut aliter alienare canlur. LEX XIX. Idem Augustus Juliano P. P. Cognovimus multos egse orthodoxos liberos qui- bus nec pater nec mater orthodoxz sunt religionis. Et ideo 8ancimus ut non tantum in casu ubi alter [non] orthodoxz religionis est, 8ed etiam in his casibus in quibus uterque parens alienz 8ectz 8it, id est, paler et mater, hi tantummodo- liberi ad eorum SUCCeSSIONeM, Sive Cx lesStamento, $ive ab intestato vocentur, et donationes, $eu aliz libertates his ac- cedere possint, qui orthodoxorum venerabili sunt no- mine decorali : cz#leris liberis eorum qui non Dei omnipolentis amorem, sed paternam, vel mater- nam impiam affectionem secuti sunt , ab omni bene- ſicio repellendis. Liberis autem orthodoxis non exi- stentlibus, ad agnationem, vel cognationem eorum (orthodoxos tamen) easdem res, vel successiones pervenire. Quod $i [nec agnatio] vel cognatio recta invenialur, tunc easdem res fisci nostri juribus vindicari. —{ 1. Sed ne videamur morientibus quidem genitoribus liberis providere, viventibus autem nullam inferre provi- dentiam (quod etiam ex facto nobis cognitum es1), necessilatem imponimus talibus genitoribus orthodo- x08 liberos secundum vim patrimonii alere, et om- nia eis prestare, que ad quolidianz vite conser- vationem suſliciant : sed et dotes pro filiabus et nep- tibus dare, et ante nuptias donationes pro filiis, vel nepotibus perscribere, in omni casu sSecundum vires pa!rimonii hujusmodi liberalitatibus #$stimandis, ne propter divini amoris electionem, paterna, vel ma- terna Sint liberi provisione defraudati. Omnibus videlicet quz nostre consttutiones de penis paganorum, et Manichzorum, et Borborita- rum, *et Samaritarum, Monltanistarum, et Tasco- drogitarum, et Ophitarum, c#terorumque heretico- rum.jam con$tituerunt, ex hac nostra lege conſir- mandis, et iu perpetuum valituris. Dat. Const. x Kal. Dec., Lampadio et Oreste vv. cc. coss. 5-0, LEX XX. Constitutionis Grace epitome ex eadem collectione. hxretico, sed hc et hereticam delatam ipsius $uc- D Horetici communicantes, aut 8ynaxes, aut baplis- cessionem vindicat fiscus. In universum enim qui par- licipes Sunt militie, aut dignitatis, aut advocationis, aut publice liberalitatis, aut applausus, solos ortho- doxos habent successores, el res ipsorum quocunque modo ad hzreticum delatas, fiscus vindicat. — & 1. Si alter conjugum orthodoxus sit, et alter h:ereticus, oportet lieri liberos eorum orthodoxos. Quod si ex his alii orthodoxi flant, alii h-relici maneant, $oli succedunt utrique parenti orthodoxi. $i vero omnes Sint hzrelici, cognati orthodoxi succedunt, aut iis non existentibus fiscus. — { 2, Habet (conslitutio) diver- $3$ PEenas contra neglectores, et non persequentes aut indicantes przesides et officia civilia, vel milita- ria et episcopos, qui quidem et de neglectoribus mata ſacientes puniuntur, ut qui leges transgre- diuntur, et qui domos ipsis ad hoc przbent, jam san- citis penis Subjiciuntur. — F 4. Soli orthodoxi in- trz sacra Septa habentes ergasteria, utuntur privile- giis, non item hretici, qui nec intra 8acra $epta negotiantur, ne divina audiant mysteria. — { 2. Montanis|# vero, neque commorantur cum his qui ex his orthodoxi facti sunt ; et qui dicuntur ex ipsis episcopi, aut clerici, expelluntur urbe Constantino- politana. $ 5, Yetantur mercari mancipia, neque erogationes percipiunt qui ex his egentes sunt eas quz dicuntur honoraria ex judiciis vel ecclesiis; et qui tribuit es irrationabilem prefecturam , decem libris multatur, 1089 JUSTINIANI LEGES, SELECTE. LIB. 1, TIT. XVII, LEX 1. et decem quoque libris presides ex negligentia, et A et mundi totius elementa processerunt, et rerum dis- comes privslarum, et officium eorum. LEX XXl. Idem Augustus Joanni P. P. Quoniam multi judices in dirimendis litigiis nos interpellaverunt, nostro_indigentes oraculo, ut eis reseretur quill de testibus hereticis statuendum sit, ulrumne accipiantur eorum testimonia, an respuantur, $ancimus, contra orthodoxos quidem litigantes nemini bzretico, vel his etiam qui Judaicam $uperstitionem colunt, esse in testimonia communionem, sive utra- que pars orthodoxa sit, sive altera. Inter se autem hzrelicis, vel Judzis, ubi litigandum existimaverint, concedimus ſcedus permixtum, et dignos litigatoribus eliam testes introducere : exceptis scilicet his quos vel Manichaicus furor (cujus partem et Borboritas esse maniſestum est) vel pagana $u} ersitio detinet ; Samaritis nibilominus, & qui illis non absimiles Sunt; Montanislis, et Tascodrogitis, et Ophitis : qui- bus pro reatvs Similitudine omnis legitimus actus interdictus est. Sed his quidem, id est, Manichzis, Borboritis, et paganis, necnon Samaritis, et Monta- nislis, et Tascodrogitis, et Ophitis omne testimo- nium, $sicut et alias legitimas conversationes, sanci- mus esse interdictum. Aliis vero hereticis tantum- modo judicialia testimonia contra orthodoxos, $e- cundum quod constitutum-est, volumus esse inhibita. Czterum lestamen(aria testimonia eorum, et quz in ultimis elogiis vel in contractibus consistunt, propter utilitatem necessarii usus eis $ine ulla distinctione permittimus, ne -probationum facultas angustelur. Dat. v Kalend. Augusi., Conslantinop., post consu- ſatum Lamp. et Oreslis vv. cc. 532. LEX XXII. Idem Avgustus Joanni P. P. Divinam nostrain $anctionem, pet quam jussimus neminem errore conslrictum bereticorum, heredita- lem, vel legatum, vel ſfideicommissum accipere, etiam in ultimis mililum voluntatibus locum habere preci- pimus, Sive communi jure, $Sive militari Llestentur. Dat. Kal. Septcmb. post consulatum Lampadii et Orestis vv. cc. ann. secundo | imperii Jusli- niani ] 532. — LIB. I, TIT. XVII. De veteri jure enucleando, et de auctoritate jurispru- deniium qui in Digestis reſeruntur. LEX PRIMA. Imperator Justinianus Augustus Triboniano viro - eminentissimo quzslori sacri palatii. Deo auctore nostrum gubernante imperium, quod nobis a colesti Majestate traditum est, et bella ſeli- ciler peragimus, et pacem decoramus, et slatum rei- publice suslentamus : et ita nostros animos ad Dei Omnipotentis erigimus adjutorinumn, ul neque armis conlidamns. neque no»tris militibus, neque bellorun aucibus, vel nostro ingenio, Sed omnen Sper ail $6- Lp providentian reſeramus SUmmme Trinitatis, unde positio in orbem terrarum producta est. 1. Cum itaque nibil tam $tudiogsum in omnibus rebus inve- nitur, quam legum auctoritas, quz et divinas et hu- manas res bene disponit, et omnem iniquilatem ex- pellit, reperimus autem omnem legum tramilem, qui ab urbe Roma condita et Romuleis Jescendit Lempo- ribus ita es8e conſusum, ut [in] infinitum extendatur, et nullius humane naturz capacitate concludatur, primum nobis fuit studium a sacralissimis retro prin- cipibus initium 8umere, et eorum conslitutiones emendare, et vie dilucide iradere, qualenus in unum Codicem congregatz et omni supervacua sitqilitu- dine, et iniquissima discordia absolutz, universis lominibus promplum $uz sinceritalis prebeant.pr.c- B 8idium. — $ 2. Hocque opere consummato, in uu0 volumine, nostro nomine preſulgente, coadunalo, cum ex paucis et lenuioribus relevati ad svmmam et plenissimam juris emendationem pervenire propera- remus, et omnemn Romanam ganctionem et c»lligere et emendare, et lot auctorum dispersa volumina uni Codici indita ostendere, quod nemo alius neque spe- rare, neque oplare ausus esl, res quidem nobis diſli- cillima, imo magis impossibilis videbatur, sed mani- bus ad celum erectis, el #terno auxilio invocalo, eam quoque curam nos1Iris reposuimus animis, Deo ſreti, qui et res penitus desperalas donare, et con- Summare $uz virlulis magnitudine poltest. — { 5. Et ad tuz sinceritatis optimum respeximus minizterium :; libique primo et hoc opus commisimus, ingenii tuj documentis, ex nostri Codicis ordinatione acceplis ; et jussimus quos probaveris, lam ex facundi>simis antecessoribus quam ex viris diserlissimis logalis ori amplissime $edis, ad sociandum laborum eligere. His ilaque colleclis, et in nostrum palatiuw wntroductis, nobisque tuo lestimonio placitis, lulam rem laciendais permisimus : ita tamen, ut tui vigilaulissimi animi gubernalione res omnis celebretur. — { 4. Jubemus jgitur vobis antiquorum Prudentium, quibus auctori- tatem conscribendarum intlerpretandarumque legum Sacratissimi principes prezbuerunt, libros ad jus Romanum perlinentes et legere, el elimare, ut ex his omnis materia colligatur, nulla (secundum quod pos- Sibile est) neque similitudine, neque discordia dere- licta; sed ex his hoc colligi, quod unum pro omnibus suſliciat. Quia aulem et alii libros ad jus periinentes scripserunt, quorum $criplure a nullis auctoribus receplz, nec usitatz Sunt, neque nos eorum volumina nostram inquietare dignamur Sauctionemw. — þ 9. Cumque bzc materia $umma nostri numinis libera - litate collecta ſuerit, oporiet eam. pulcherrimo opere exslruere, et quasi proprium et SancusSimum len.- plum Justiliz consecrare, el in libros quinquaginta, et certos litulos totum [jus] digerere, lam Secundumu nostri Codicis conslitutionem, quam edicli perpetui imitationem. prout hoc yoh1s coimmodum es palin rit, uit pihil extra memoratatil CONSUMNIBALIONEWM pU>- Sil ere Jereliceum : cd hits quinquazinla libris Lulu 14> antiquum pet mille t quadripgentys PLit anvls why SACULA SEXTI SUMPLENENTOM. 1092 confusxam, et a nobis pargatum, quasi quodam muro A oriatur atiquid in tali prate spinosum. -— { 40. Sedet vallatum, nikil extra se habeat : omnibus auctoribus juris zqua dignitate pollentibus, et nemini quedem pra: ogatliva Servanda, quia non omnes in omnia, sed certi per certa, vel meliores, vel deteriores invyeniun- tur. — <6. Sed neque ex mullitodine 2uctorum, quod metius et equius es, judicatote, cum pogsit unius [forsitan | &t deterioris seutentia, ot multas, &t majo- res in #liqua parte 81perare. Et ideo ea quiz awntea mn nots Amili Papiniani ex Uipiano, «& Pauls, necnon Mwcimo ascripta gyunl, qua: entea nullam vim obti- nebant propter honerem 9plendidissnni Papiniam, non Ratim respuere; ed si quid ex Ws ad reptetic- nem srmmi ingenti Pepiniani laboran, vel imenpre- lationem mecessarium ee perspexeritis, et hoc pi- $1 quz leges in vetentbes Mbris positz, jam in devne- ludinem abierunt, nulls made vobis easdem ponere permiltlimus, cum hxc @nwmmodo oblinere velimus que ve) judiciooum frequentissimus orde exercuil, vel langa conguelnds bigus alme irbis comprobavil, Secundam Salvii Julian scripluram, quz indical de- bere emues BIVikakes Coraunmdibem Rome 5equi |et leges|, quit capul £6 FS LENFANM, NOR IPSAM Alias civitates. Romam aniem inlelliginus nou gGlum ve- Lerem, Sed eliam Fegial ag-kram, gue Deo propitic can melioribus couding ext Auguriis. $ 11. Ideo jubewus duobys istis Codicibus omuia gubernari : uno ConsLilulienum, allere jaris eaucleati el iu (uturum Codicem componendi, vel si quid aliud nere, legis vicem obtimens, non-moFemiul : #4 omnes, B a nobis ſuerit promulgatum instutionum Vicew Ob- qui relati tue'int im hunc Codicem prudentigs) nt viri, habeant anctoritalem, 1anquam $i corum Studia ex principalibus conslitutionibus profſecta, ot a nosiro divino ſuerint ore profusa: omnia enim merito nostra faciums, quia ex nobis ommis cis impertietur aucts- ritas ; ne&m qui |non | $ubtilter facium emrndat, lau dabilior -est eo qui primus invenit. — {4 7. Sed et hoe $tudiosum vobis esse volumns, wt si quid in'veleribus non bene positum libris in veniatis, vel aliquid super- fluum, vel minus perſecton | supervacua Jongitudine semota, et quod imperfectum | est repleatis, et oinne opus moderatum, vt quam pulcherrimum o8tendatis. Hoc -etiam nihilominus observando, ut si atiquid in veteribus legibus, vel constilutionibus, quas antiqui in $vis libris posuerunt, mon Tecte SCTIptum inveniatis, et hoc reformetis, et ordini mnoderato tradi4is, ut hoc videztor esse verum; et optimum, et quasi ab milio scriptum, quod a vobis electurn, et ibi pesitum ſuerit. Et 'nemo ex comparatione veleris voluminis, qua>i vitiosam 8crripturam arguere audeat. Cum enim lege aniiqua, que Regia nuncupabatur, -vmne jus omuis- que potestas popult Romani in impermoriam ranslala Sunt poteslateny, nos VerFO SANCLIONEM CMMCM NOR dividimus in atias, et alias condftorum partes, sed tolam nostram esse volumus, quid possit antiquitas nostris legibus abrogare ? El in tamtun eadem omnia, cum reposita $unt, obtinere, ut eLsi aller ſuerintapnd veleres conscripta, in conwerium autem in posrione inveniantur, nullom erimen scripwurz 4mputetur, sed noir electioni hoc ascribatur. — 4 8, Nulla itaque in omnibus predict Codicis menebris antinomia (sic enim a veiustate Graco vocabuloy nuncupalur) ali- quem $ibi vindieet tocum, sed sit una concordia, una consequentra, adversario nemine conStituto. — I 9. Sel el vimilitndmem secundum quod dictum est) ab hujusmodi congummatione volumus exsulare, et ea que Sacratigsimis conStitutionibus quas in Codicem nosrum redegimus caula Suntl, Herum poni ex Veleri jure nan -concedimus, cum divalium congtilutionu Sancuo eufliciat ad eorum ancioritatem, nisi forte vel propter divisienew, vel propter repletianem, vel pro- pier pleniorem indaginem hoc contigerit; et hoc la- Men perrarv, ne ex continualione bujusmodi lapsus tinens ; ut ruidis animus eludiosi gimplicibus enulri- lus, ſacilius ad alioris prudenliz cedigatur scien- liaw. — $ 12. Noslram aulewm COnSUmmaiionem, que a nubis Deo annuentle componetur, Digectormm vel Pandeclanum pomen habere sangimus, nullis guris perilis iu poglkerum audealibus commentarios illi ap- plicare, et verbositale $ua Supradich Codicis com- peudium conſundere : quemadmodut 31 antiquiort- bus [lemporibus] ſactum egt,, cum per 00pLrarias it- {crpretanlium 6cnlentias Lulum jus pene canwyrbaium esl ; sed sulliciat per indices (antummede et tilulogum Sublilitatem [que Taperithc DUNQupaniu| quedam admonitaria gjus facere, pulls ex interpretalione eo- rum vilio oriundg. — { 43. Ne aukew per $Criphuram C aliqua fiat iv poslerum dubilatio , jubemus' pan 42r Sliuplorum capt.ones et compeudiogs Znigmnala, que mullas per $e et per $uum vitiune antinomias indu- xerunt, ecjusdem Codicis textum conscribi, etiamsi numeris lbrorum Significetur, aut aliud quidquam ; nec enim per specialia Signa numerorum maniſestari, sed per litterarum consequentiam explanari conce- dimus, — { 14. Hec igitur omnia Deo placido ſacere t1a prudentia una cum aliis facundissimis viris stu- deat, et law gublili quam celerrimo fini trafere ; ut Codex con>ummatus, et in quinquaginta libros dige- Stus nobis offeratur in maximam et #lern1m rei me- moriam, Deique omnipolentis prudentix argumentum, nostrique imperii, vestrique mini-terii gloriam. Dat. xvi" Kalend. Januariis, Lampadio et Oreste viris ® clarissimis coss. 530. Feliciter. LEX III. In nomine Domini et Dei nostri Jesu Christi. Imperator C:esar Klavius Ju>linianus, Alemannicus, Gomiicns, -Francicus, Germameus, Anticus, Mlanicus, Vandalicus, Africanes, pins, ſelix . inclytus , victor, triumphator, semper colendus Augustlus ad magnum $enalum el pupulum, el omnes orbis nostri Civitates. Dedit nobis Deus post -pacem cum Pergis inilam, pos Vandalica trophea, et lolam Libyz acquisitionem, postque noninaliss nam Carthaginem nogtro ilerum unperio Svciatam, ut velerum legum renovationis opus ad oplatum ftinem perduceremus; quod nemo P! kucipum able nolrum Jmperium, aut in menlem Ln a* A a ow am an WW A © © © -— Pre __—_ —_ 2 —— — — 4093 JUSTISIANE LECKS SfLECTE. Lin. 1, 14T. XViI, LEX Il. induoi pos8e, aul humano ingenio possibile es8e exi- A waritimfs, et de probmiemibes que pregmptioni- Stimavit. Erat enim mirabile omnem Romanam $an- ctionem a condita vetere Rma usque ad nostri m- perii lempora, quze pene it mite 'et (recentos amnos concurrumt, non Solum vecam Th Yarfis &tris partthus, ed in imperialſbus quoque presertith Sanctionitns inter omneth hutare consonamtiar pier ac figcor- diam ; non Tamen id sotum tad vecam pagnabm, {oflere, 82d elinih quod 1dem, ati Yittfle reperieha- lur, expeſlere, Yariamque ipsios paotchritadinis idearh ſribuere, ita ut pro Singulis rebas 'singutz feges con- Stitte> Yiderenttr. Quod proveldebio (uperioris Nu- minis &t flaenris inde benignitatis fait, fon humane cogitatſonts, tt fac-pti, aut potestutis, Nos itagque, more sotito manibus ad Deum 'erectis, eoque, ot nos bns in nnam Ifhrum ; bis »utem ibs monobib)is, sin- gttaribus fibres post tractotum de rebus $ibi #nviem proximris depositis, et riroum ea que de gponsatibus, et miptiis, et de dote legibns die'a swnt eongregantes, Is etiam 4ria habere m hac ordinmione volumina concessimus. De wtoribus autem minoris z1atis ge- 11168 libros, <0s, ingqoeam, qui de wtelis apud om- nes nonmmmantur, et hic etiam in compendium concidi- mus memoratam oeto fibrorum ordinationem, et mediam (ut dictum est) hanc partem totius aperis conſecimus, pulokerrima et utilissima jura in bis de- »eribonte>, — 4 6. Þe 1estamentis avtem, et legatis, ot fidercommisets, 01G COngrogavimus in Rove Iibrovum numerum : quorum principatum ovl4inent complecti dignaretur, mvocato, et rem apgressi $4- B ca que $unt de tesiamenns, et codicillis, cum om- args, &t omnia tandem confecimus, Triboniano glo- riosissimo migivfro, et exqueStiore Bacri NOSLNE pal 4- th, «1 exconsttÞt., ud omne 'ministeriun us, necnon afiis quibostam fInaribus '&t prodertibus viris, in- Yuirentes $entiper en que #b (vis componebantur ; & 4d, quod. eral dwbinm perecrutarrtes, omnibus quoque s«ecundum tatam nobis a Domino Deo et Salvatore nosLro Jean Chivto 8ciemiam et imetiectus vigorem Tmponentes competemenm formam. — { 1. kt plissi- mas igitur Constitutiones Jam ante in duodecim libris comprehensas, Contieem mov1re pictatis cognomize ſulgentem composuimus : mimc vers omniom vete- rum joris conditorum sententias ex -muttitudine, que ad duo millm -pene librorum et trecentas *myrindas verzuum pertingebat, in motieratum 6: perspicuum coltegimus compendium. Quinquaginta 'igitur libris omnia'commplexi nunc sumus Coles! favore, eolhgen- tes omne id quod erat nite, et omnes ambiguilates deeidentes, mullo seditios0 relicto. Quos libros Dige- ta 8eu Pandectas appellavimus, ex eo quod legum habeant divisiones et decisiones ; itemque ex eo quort omne in unum -congregatum Feceperint, hanc eis appellationem imponentes : nec ultra quiudecim myriadum versuvum numerum-eis dantes, et in $e- ptem eos disponentes lractatus. :\dque non perperam, neque'sine'ratiour, 8ed -ad numerorum naturam et barmoniam-respicientes. — { 2. ka igitur, qua apud omnes mnpory, id est primordia, -nuncupantur, in qua- luorlibros seposuimus. — { 5. Deinceps ea que de ju- d:ciis tractaul, in alios £rptem libros. — {$ 4. Hem ea quz de rebus, nou in plures quam octo libros. —þ 5. Sequeniem vero operis partein, quz quarta et iedia est lolius operis ( pico foti rw navrs;), in aliis octo libris deposvimus, in quibus est quidem hypothecaria, non longe admodum a pignoratilia actione dislans; esl et Adilitium edictum, et de evictionibus slipulauo : qguz duo accessoria, et conSequentia consliluta ven- ditionum, longe tamen admodum in veteri juris ordi - natione ab his devaganlia congregavimus propius propter mutuam inter se cognalionem, ne que de eodem pene loquuntur longe a 8 distarent. Post hc iutroduximus post duos illos libros ea qui s' nt scCri- pla de usuris lam terreslribus quaw trajecliliis Seu Hum, tum eliam militum, qui ea, ut voluml, ſaciunt, duobus 'hbris ordinate, et de testamentis ingcripia ; quinque aulem $equ tinentur va que elega- li>6l ide! commissis,et omn! eorum ambiguilate dispu- lala Sunt : ct quaniam Falcidix narratio continens, &t cons91:1anea eral legatorum et lideicommisgo0rum! pro- prio tractaiui, praptereaet ip$au! continue legalorum >UppoSUNmus 4rachationi , libro integr- rei applicato, cum brevi quadam adjecuone; et cursum quia ad Falcidie Mnilationen | inroductum| erat Trebellia- 1Um Senabuscontubtum jn fideirommissis, ef huic ul Uinum hyujus> ordinatlionts ribuimus locum, 44um jus Super hs poStun, Trebelliano genatu It buentes, et supervacuam ee Pegasiani Senaluseon- 4; hors 004 altri- C »ulti povitionem invevicntes, et absurdas borum -8e- Nalusconsullorum inker 5e difſerentias, el communic- nes, quas Sane elyeleres perosi Capliosas el damnosas appellarunl, Simpliciore quadam narratione , Gnne . -huc schema c0uregantes, et ad unius SenalusconguNi Trebelliaui ordinationem applicaules, et hanc quin lam partem totius ordivationis vovem his perſecimus libris : io quibus novem |:bris mbil de quoudam ca- ducis dictum a nobis esl, quia propler ugum quem- Jam nop prosperum, cum increbuissent in republica, et luciuosum monumentum bellorum civilium essent, non oporiebatl in his manere lemporibus in quibus et Deus dedit pacem agere dom et foris, et, cum oportuit bellum gerere, ſacile cum ipsius ſavore ho- S$Ies -Superare el capere. — { 7. Sequitur deinde ct ID 8xoritur nobis et sexia pars lolius composilions, vcto conclusa libris. Pulchre autew jucipit ab his que p08>eS510Nes NOminantur, guas As Simililer, wt Cit- lera diligenler cousilerantes , Lan eas qu ad inge- nuos quam qui ad libertinos periinent, ex mulla an!eriorum lemporum confusicne 4 olscurilalte in purum deduximus compendium, gemiuorum illis lj- brorum. numerum suſlicere arbitranles, Ajplicavimus aulem jpsis et omues ab inteslato appellatas Succes- $iones, et ips0s generum oardines, eorum gradibus eliam libro in>criplis, et Circa omnium linem Tertul- lianum etOrsicianum composuimus seualuscapsullum, ex quibus maires el liberi invicem SUCCea>0fes liutl. Procedit autcw pol hc ahus liber, qui de adilicio- od SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. rum operibus et de ea quz vb ruinosa et diruta #di- A mus, si conferatur ad totam consumiationis perſs- ficia | datur | satisdatione, et his qui in his aliquid insidiarum aut ſraudis admiserint, et de his qui ex aquarum impetu vicinos lzserint, et de publicorum vecligalium coactoribus, atque insuper de donationi- bus tam indeſinitis [seu simplicibus], quam in cogi- lationem mortis relatis leges ac jura ordinant. Rur- Sum autem quidquid de quacunque manumissione exstat, vel de his quz super ipsa agilantur causis, et hoe uni traditum est libro. Amplius autem ea que de possessione, et per ipsam acquisitione, et de cau- Sis cam introducentibus sunt, in unum Seposuimus iraclatum [seu librum|. Et quidquid etiam de judicia- riis exslat sententiis, et his qui in eis aliqua contra 8eipsos conlessi sunt, et de bonorum cessione, et creditorum detentione, et venditione, et de bonorum Separations et curatione, et ne quid patiantur credi- lores ſfraudis, et id in unum $imiliter collatum est librum. Sed et Interdictorum modum non pluribus quam uni dedimus libro. Inde autem et ad prascri- pliones |[sen exceptiones] et in his ordinata tempora venimus. Et obligationum quidem, et actionum $e- posuimus modos, et coegimus omnem hanc parſem cui pra'sunt possessiones (ut dictum es:) octo libro- rum numero d-scriplam, Sexlam hane partem totius voluminis seponentes. — { 8. Totius autem extrema pars, que et septima est totius tractationis, ex li- brorum numero demandala est, incipiens quidem a Slipulationibus, procedens vero ad ea que $cripta Sunt de lidejussione, et debitorum numeratione,, $0- lutione et liberatione ipsorum, et de introduciis ex pratorum jurisdictione $stipulationibus, quz omnia duobus a nobis contracla sunt libris, cum »pud vete- res nec dici posset quot esSent libri [ea de re}. Pro- cedit et deiuceps ad deliciorum narrationem, et 0m- nia recenset quz ad majora delicta pertinent, quz vocaut privala; el jtem que ad ea que necdum or- dinaria appellant, ed ipsis extraordinariorum appel- lationem imponunt : descendit etiam et ad publica crimina, quz atrocissima $unt, et magnam Sibi advo- cant penam. Duo antem et hic $unt libri, qui illa quidem quz ad delicla et crimina pertinent comple- cluntur : quibus permixta $unt et ea que de reis criminum qui $e celare tamen conantur $cripta $unt, et de eorum bonis, et de ea quz infligitur condena- tis pena vel indulgentia, Initium autem nobis alte- rius rursum libri fit narratio de appellationibus, qua communis est proſecto ad rescindendas tam pecunia- rias [eu civiles] Sententias, quam criminales. Qua- cunque autem de civibus [seu municipibus], et decu- rionibus, et muneribus, ct publicis operibus, et nun- dinis, et redituurn pollicitationibus, et variis cognitio- nibus |seu interrogationibus], et publica descripiione, veleribus inventa Sunt, et quecunque de verborum exsSlant significatione, *t de his quiz pro repnlis api veteres dicla +unt, hac omnia in $eS6 recipit ultimns liber. Hujus igitur composilionis, cujus inivinn 61 4 »lipulationibn<, hic liber est $8ex1us quidemn $1 il pry 17am principinm comparetur; >cd ext quinyuazr'>i- ctionem |seu harmoniam]. — { 9. Quz omnia com» posila sunt, et elaborata peroptime, et ut nostra jussione dignum ſuit, per Tribonianum illustrissimum, ' nec non prudentissimum, magistrum, et exquzstorem nostrorum palatiorum, et exconsulem, virum et in ipsis rerum experimentis, et in eloquentia, et in le- gibus scribendis 8atis spectatum, et qui nibil unquam nostrarum jussionum conlempsit, necuon per alios [viros] qui $ub ipso noVis hoc opus elaborarunt, id est Constantinum magnilicentissimum comitem Sacrarum largitionum, et antigrapharium [seu magisirum] sacri $crinii, et $acrorum libellorum et cogunitionum impe- rialium, qui nobis bonam de $e opinionem in omni- bus prebuit ; necnon Theophilum magnificentissi- B mum magistrum, et leges [seu jura} in regia hac ( urbe laud-biliter, et cum Summis vigiliis, et ut ma- gisl-ria Sedulilale dignum esl, docentem ; et Doro- theum magniſicentissimum qu:eslorem, et douctorem in legum civilate designatum; dicimus autem veren- dam et splendidam Berytiensium metropolim, quem de ipso0 optima opinio et gloria, et ad nos deduxit ipsum, et ut hujus operis participem faceremus, hor- lata est ; sed et Anatolium maghificentissimum ma- gislrum, qui et ipse apud Berylienses ca quz cx le- gibus [proliciscuntur] pulchre docet, vir ex tertia slirpe laudabili juris apud Phcoenices interpretum descendens ; reſert enim genus ad Leontium, et Eu- doxium, homines in legibus optime memoriz , post Patricium inclylz recordationis, quzstorium et an- ticensorem, et Leontium gloriosissimum, expreſe- cluin et exconsulem atque Palricium ejus filios, (summe admirationis viros) ; et Cratinum magnili- cenlissimum atque prudentissimum comileiu Sacra- rum largitionum [et optimus quoque est is legum enarrator in regia hac urbe], et preter hos etiam Stephanum , Menam, Prosdocium, Eutolmiam, Ti- motheum, Leonidem, Leontium, Platonem, Jacobun, Conslantinum, Joannem, viros prudentissimos, qui universi rhetures quidem $unt gloriosissimorum pre- ſeclorum Sacrorum nostrorum pretoriorum ; gluriam autem seu laudem apud omnes prudentie jusle ha- bent, et a nobis merito judicati sunt digni ut elige- rentur tanti cerlaminis participes. Hec igitur nobis circa Digestorum elaborala sunt conscriptionem per jam dictos gloriosissimos viros. — { 10. Tanla auten nobis reverentia antiquilatis fuit, ut neque mulart nomina velerum jurisconsultorum $ustinuerimus, sed uniuscujusque illorum appellatonem legibus inscri- psimus, mutantes quidem , $i quid jam habere viszum est non recte, parlos vers illas nunc tollentes, has nunc addentcs, ex mullis denique optimum eligentes, et unam [alque parem| omnibus prxbentes potesla- lis vim [$ev robur], ita ut quidquid scriptuin est in eo libro, id nostra Sit Senlentia : nemine audente Comparare ea quz nunc facta Suni his quaz privs erant. qua mnita et numeratn non facitia transPO- Sits in melts, cliamsi quidetmperiali aligua anti- 110rum Japcratorum Cconsuwutivic in aliam Ji lum -v 1097 JUSTINIANI LEGES SELECTA. LIB. I, TIT. VII, LEX 1]. 1098 ſuerat formam, Nam nomina quidem veteribus ser- A et similium assumpsimus positionem, vel rebus $ubje- vavimus, legum autem verilatem nostram ſecimus. Jiaque $i quid erat in illis- seditiosum (mulla autem tal-a erant ibi reposita), hoc decisum est et definitum, et in perspicuum finem deducta est quzque lex. — $11. Sed cum oportebal et aliquam mediocrem isa- gogem ſacere in eorum gratiam qui recenter leges altingunt, nec majorem doctrinam portare possunt, neque hoc extra nostram providentiam reliquimus, scilicet Triboniano gloriosissimo, qui et ad totivs operis legitimi gubernationem electus est, necnon Theophi!o, et Dorotheo magnilicenti-simis et pruden- tissimis anticensoribus accersitis mandavimus, ut seligerent ex his quz apud velercs erant isagogarum modo composita, ea quz essent aplissima, et in ipsis rerum argumentis obtinentia; utque colligerent, el nobis offerrent, et ut mentionem etiam ſfacerent no- strarum Constitutionum , quas pro emendatione ve- teris juris promulgavimus, et ita componerent libros quatuor futuros prima elementa totius isagnges, quos vocari Instituta visum est; quam $ane legitimi operis partem compositam nobis ohtulerunt, et nos, eam totam consideratam « nobis, et perpensam, recteque habere visain, nostris sensibus non indignam esse judicavimus, et pro nostris haberi Constitutionibus , et nostrarum Conslitutionum robur habere jussimus : quod et ex his quz in procemiis ejusdem voluminis disseruimus, omnibus manif-stum ſecimus. — { 12. Sic itaque omni Romani juris dispositione ordinata, et in iribus integris et voluminibus et annis tanto opere perſecto (quod nobis ab initio omnem $spem excedere, circa finem autem, cum jam penetrabilem esse rem docuimus, ne in decem quidem annis totum absolvi posse videbatur), tanta ergo rium annorum celebritate consummato opere, et hac opera Domino Deo oblata, qui dedit ct pacem agere, et bella ſelici- ter dirigere, el leges ponere pr:vterito, praysenti, et ſuturo tempori, justum esse putavimus omnibus ho- deinibus ſacere maniſestum nostrum in his rebus btudium simul et providentiam, quomodo nempe priore $s0luti perturbatione, et confusione, et nullum finem babente-juris positione, usuri Sunt posthac le- gibus rectis, compendiosis, et omnibus ad manum promplis, et litium compendium afferentibus, et pa- ratis, atque expositis omnibus [hominibus] ad facilem acquisitionem, nec amplius egentibus multis pecuniis, ut illorum inutilium librorum congerant mult'tudinem, Sed vilissima pecunia, tam ditioribus quam ex 1e- nuiore profectis patrimonio, copiam Sui comparandi prxbentibus. — {& 13. Si quid autem ex mullitudine ea que minc corgesla est, et ex tantis myriadibus collecta, videbitur esse simile | et geminatum | ( hoc autem putamus ratum esse), atlamen humanz# nalu- re [imbecillitatem] considerantibus, non extra justam apologiam ne hoc quidem videbitur esse; in nullo enim aberrare [seu in omnibus irreprehensibilem seu inemendabilem e>se], divinz utique Solius, non au- tem mortalis est constantix [Seu roboris], quem- admodum et a majoribus dictum est : deinde est ubi PaTkoL. LXXIL. ctis id exigentibus, ut oporteret idem pluribus appli- cari titulis, vel quia cum extraneo Joco esset com- mixtum id quod simile superiori videbatur, impossi- bile ſuit eam $imilitudinem detrahi ; vel etiam quiz $:Ppe Cuslodienda ſuit integra totius theoriz [eu vi- $:0nis] continentia, nec separanda |aut divellenda] mens et intellectus [legentium] per eorum quz jam Scripla ſuerant ademptionem : quin et hoc sicubi as8umptum est propter rei necessilalem , tamen id breve est, nec ullum fere $i $ensum prebens. — $ 14. Hoc etiam ipsum, et in Constitutionibus jam inter imperiales Constitutiones relalis, et jure quod ex his resuliat, observavimus : nam quz in illis jam cauta erani, ea nec in hoc volumine poni concessi- B mus, nisi ob aliquam interdum circumstantiam simi- litudinis aliqua causa relicla est. — { 15. Contrariam autem aliis legibus legem ex his quz in hoc volumine posit:ze 8unt non facile quis repererit, si modo ad omnes contrarietatis lines animum intendere ſfestinet, $ed inest aliquid diversum, quod as8umptum alterius generis forte hanc et illam legis positionem apparere ſaciet. _ $ 16, Sed et si quid forte pretermissum est eorum quz poni debebant ( forte enim et aliquid tale con- ligit propter humanz imbecillitatem nature), multo Sane melius est nostris snbditis multis inutilibus liberari [legibus/, dum privatur forte paucis quibus- dam que videbantur jdonea, myriadibus prope in- ſin-tis defossa ct deposita, &t nemini ſorte mortalium C animadversa. — $17. Hance enim ob causam tot Iibr,s quos antea scribi oportebat deslituti judices, ſacilius ex paucissimis juris auctoribus et libris ad ſinem litium perveniebant, ct judicia decidebant, vel propter inopiam librorum, vel quia non suſliciebant mulltis laboribus ad invenienda multa utilia neces- Sariis, et virihus erant impares. In presenti autem conSummatione maximus legum obtinentium con- geslus es numerus ex libris raris, et qui vix inveniri potuerint, et quorum nec nomina nec erudilissimi quidem in legibus complures homines noverant. Quo- rum $ane Copiam [seu materiam] nobis uberrimam dictus gloriosissimus Tribonianus prebuit multorum librorum, el qui vix numerari possunt, suppeditata multitudine, qujibus omnibus perſecte lectis, con- D gesta Sunt hc valumina ; $ed ex horum multis et variis hi qui a nobis ad hoe congregati erant, cum nibil invenissent idoneum, aut noyum ab bis quz jam congregata erant, illationem ex his in hoc opere fa- ciendam optimo avimo respuerunt, $ 18. Si vero poslea aliquid novi controverteretur, quod non apparebit legibus his inscriptum (multa enim novyare novit natura), Sed imperium Deus pro- pter hoc imposuit hominibus, ut emergentia et legis egentia lege definiat, et humane naturz incertum repleat, ct certis concludat legibus ac regulis, neque hoc nostrum nunc dicimus, sed jam omnium juris conditorum qui olim claruerunt, prudentissimus Ju- lianus hoc ipsum videtur dixisse, qui et ab imperiali 39 4 099 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1100 auctoritate implorat fieri legum repletionem in A torum paralitlorum (ut conveniens est) ascribere vo- emergentibus ambiguitatibus et quz$tionibus; sed et D. Adrianus pie memorie, quando ea, que a pretoribus quotannis edicla ſuerant brevi complexus est libello, assumptoad id op imo Juliano, in oratione quam in commune habuit in «eniore Roma, hoc ipsum quoque ait : ut $i quid przter id quod jam ordinatum estemerserit, conveniens est eos qui in magistratu sunt illud conari decidere, et remedium imponere Secun- dum eorum quz jam ordinala $unt consequentiam [ſimit#tionem]. — { 19. Hee igitur omnes (dicimus autem vos, magni senalus et omnes no-tr@ reipubli- cx bomin's) cognoseentes, gratiam quidem confite- mini Deo, qui nostris temporibus lantum bonum Servavit; utimini vero nostris legibus, nulli earum que veteribus libris inscriptze sunt attendentes, ne- que ad ea quz nunc posita sunt illas comparantes; quia etsi videantur quzdam invicem non consonare, tamen prius i!!! ! ot vetustius nobis at imperſectam displicuit, nunc autem hoc visum est debere obtirere. Nam prohibemus illis in posterum uti : hc antem sola observari in republica et obtinere concedimus et sancimus; ila ut qui conatus fuerit ex prioribus libris, et non ex bis duobus solis et Constitutionum [libro] a nobis compositis, vel factis, uti quibusda legibus, vel cas in judiciis legere, vel $i qui> judica- veritex his apud $e recilari eas passus, falsi reus erit, et publicorum criminum judicatus, et peve addictus : quod etsi nou diceremus, vel ex hoc ips0 manilestum egsel. — { 20. Sed et hoc optimum fore judicavi- mus, preponere Digeslorum volumini et velergs C juris conditores, et illorum volumina, et unle col- leatio facta Sit legum nunc a nobis congestarum : quod et lieri jussimus , et ſactum esl; et $imul ea quz de his rebus conscripla sunt, Supponi huic di- vine nostre Consitutioni precipinus, ut omnibus fiat manifeslum, et quid prioris inexperienlie simul, el incerlitudinis esset, et quid a nobis sit adinventum. Legislalores aulem Seu legum ivulerpreles illos con- gessimus, qui apud omies probali et recepli erant, et prioribus jm peratoribus placuerant, et qui ab his nominari wmeruerunt. Si enim aliquis nondum vele- ribus legislatoribus coguitus est, nos et huic inter- diximus luju> voluminis communicationem. Omnibus Sane hic pesitis unum ordinem et dignitalem parem dedimus, nulli cuipiam majore quam cxteris Jala prerogativa. Si enim his quz ab illis scripta $unt om- uibus imperialium Constitutionum dedimus robur, quid est quod in his amplius quodque minuus haberi debeat? $ 21. lilud autem, quod statim, cum banc com- positionem legum congregari mandaremus, ju>sSimus, iierum et nunc sancimus illud confirmaiudo : omnibus Similiter interdicimus ne quis audeat bominum qui *unt nunc, aut in posterum erunt, commentarios scribere liarum legum, prat-rquam $1 velit quis in Gracam linguam hc transferre, quemetiam volumus Sola Secundum pedem $eu zara nyda nuncupala uti legum interpretatione, et si quid secundum nomina= , luerint usum ; aliud autem nihil omnino ne tlantillum quidem circa ea facere, necrursum dare seditionis, el dubitationis, aut infinite multitudinis legibus occasivnem, id quod antea in antiqui edicti fa- clum cst ordinatione, ita ut illud brevissimum con- slitutum ex differentium commentariorum difſerentia Seu diversitale in infinitam extenderetur multitudi- nem. Si quid enim forte ambiguum ſuerit visum, vel litium cerlatoribus, vel his qui rebus judicandis pre- $unt, hoc imperalor interprelabilur recte : nam hec ſacullas illi s0li a legibus permissa est. Naque quisquis ausus fuerit ad have nostram legum compositionem commentarium aliquod adjicere , aliter atque nv>tra hujus jussionis fornia praescribit, is sCial quod et jj-Si B ſalsi reo legibus ſuluro, «ct quod composueril, er:picy tar, et modis omnibus corrumpetur, — { 22, Eadem pena imposita et adversus eos qui notis (eu $ignis) quibusdam ig scriptura utentur (que signa Siglas vocant) et qui per ea conturbare $8cripturam Lenta- verial, nec per lolam conSequentiam litlerarum ul- meros, et nomina velerum prudentum, et tolam legum positionem $cripserini. Sciant etiam librorum ita Scriplorum comparatores $e inutilis fore libri domi- n0s; neque enim damus licentiam talibus libris m judiciis uti, et aliquid ager”, etiaimsi contingat librum in ea ipsa Pparle quz recilatur nullum habere tale Signum [aut notam], sed in alia quacunque $ui parle, quainvis seimel tantum id admissum Sit. Ntaque ipse quidem eum librum pro non scripto prorsus habebit. Is autem qui eum ias Suis perlidiis maculabaut , aliquas yero Cv eis slabula ſecerunt. Vidimus venerabiles viros qui absci-is radicitus linguis $4vas penas miserabiliter loquebantur, alii yero post divers4 tormenta per di- diz postulamus, ut provincias quas nobis restituere dignatius est firmas ct #lrsas custodiat. et faciat 108 eas Secundum voluntatem $Suam ac pl.icitum guber- ware, ut universa Airica >ential | ownipotentis ] Dei misericordiam , et cognoscant ejus habitatores a quam durissima captivitale et jugo barbarico libe- rali, ia quanta libertale 8ub ſelicissimo nostro imperio degere meruerunt. Hoc etiam deprecantes exoramus Sanclz el glorios2 semper virginis et Dei genitricis Mariz precibus, ut quidquid minus est reipublic nostrz per nos ultimos servos $10s resti - luat in $Uu0 nomine Deus, et dignos nos faciat ser- vitium ejus adimplere. { 1. Deo itaque auxiliante, pro ſelicitate reipu- B blics: nosire, per hanc divinam legem sancimus, ut C omnis Africa, quam nobis Deus przxs1itit, per ipsius misericordiam optimum $uscipiat ordinem , et pro- priam habeat preſecturam : ut sicut Oriens, atque Ilyricum , ita et Africa pratoriana maxima potestate specialiter a noslra clementia decoretur. Cujus $e- dem jubemus esse Carthaginem, et in prfatione publicarum chartarum prxſecturis a1ii> ejus nomen adjungi, quam nunc tvam excellentiam gubernare decernimus. & 2. Et ab ea (auxiliante Deo) septem provi-cis cum suis judicibus disponantur : quarum Tingi et quz Proconsularis antea vocabatur, Carthago et Byza cium ac Tripolis rectores habe-ant cons-lares ; reli- que vero, id est, Numidia et Mauritania, et Sardi- nia a presidibus cum Dei auxilio gubernentur. — { 3. Et in officio quidem tuz magnitudinis, ne non pro tempore viri magnifici preſecti pretorio Aſrice trecentos nonaginta $ex viros per diversa $Crinja et ollicia militare decernimus. In officiis vero consula- rium ac presidum quinquaginla homines per sin- gula officia esse $anc'mus. $ 4. Quz vero» emolumenla, sive magnilicentia tua, sive consulares, et prievides, et quod unus- quisque ex officio eorum de publico consequ1 de- beat, notitia svbter annexa declarat, £ 5. Oplamus ergo ut omnes judices nolata. Nunc vero Deus per suam misericordiam non $o0lum Aſricam, et onines ejus provincias nobis tradidit , sed et ipsa imprrialia ornawenla , que eapla Roma ſuerant ablata novis roliwit, Ergo poet lanta benelicia, quz nobis Divi inſerat, vel judicibus aut officiis eorum, aut quibus- cunque aliis collatoribus inſerre permittat. Licet enim per omnes provincias nostras ( Deo juvanle ) ſestinemus, ut ill;rs0s habeznt collatores, maxime tamen tributariis diceceseos Aſricanz consulimus , qui post tantorum temporum captivitatem merue - run! ( Deo juvante ) per nos lumen libertatis as: - cere. Ergo jubemvus omne+ violentias et omnem ava- ritiam ce-sare, et juslitiam alque veritalem* Circa omnes nostros tributarios reservari. Sic enim et Ieus placabiiur, et ipsi po>$unt celerius, sicut col- latores alii nostre reipublice, relevari atque fNlo- rere. — { 6. Sportulas etiam ab officio tam viri 1103 S/AKECULI SEXTI SUPPLEMENTEM. 1104 maguiſici , przeſecti | pretorio] Aſricani, quam re-A Fiunt solid. 27. In scrinio ab actis hominibus 10, liquorum judicum sic exigi jubemus, quomodo in nostris legibus esl dispositum, et ab omni republica nostra cusloditur, ut nullus audeat quocunque lem- pore , vel quocunque modo, earum 2xcedere quan- litatem. — { 7. Hoc etiam presenti sanctione Cre- dimus ordinandum, ut non mulla dispendia pro completione chartarum , vel codicillorum, vel in nostro laterculo, vel in scriniis prefecti pretorio per Aſricam judices $sustinere videantur, quia $i ipsi dispendiis lzsi non ſuerint, nullam habehunt necessitatem ejusdem noslr;£e Africe tributarios pregravandi. Jubemus ergo ut judices diceceseos Africane tam civiles quam militares in nostiro la- terculo pro codicillorum alque chartularum promo- tionis 8v@e consuetudinibus nihil ultra sex solidos prebeant, at vero in scrinio preſectorum non ulira duodecim 8olidos cogantur inferre. Quem modum si quis excesserit, ipse quidem judex triginta librarum auri dispendio subjacebit ; officium vero ejus non solum simile dispendium, $sed ct capitale periculum sustinebit. Nam si aliquis ex quacunque parte ausus ſauerit jussiones nostras excedere, ct non ſeslina- verit cum Dei timore eas servare, non Solum digni- latis aut substantiz periculum $ustinebil, sed eliam ultimo supplicio $ubjacebil. — {F 8. Et est notilia Deo auxiliante. Pro aunonis et capilu pro tempore prieſecto praetorio per totam Aſricam, auri libras centum. Pro annonis consularium, auri libras 20. Pro annonis cancellariorum auri libras 7. Item offi- ciis ejus ita, In scrinio prin.0 hominibus decem pro C annonis {8; pro capit., s0l. 12. Fiunt $ol. 148. lem numerario, pro annonis, Solid. 5; et pro capit., $0l., 4. Fiunt sol. 46. Secundo pro an. 5 annuos $0l. 5; et pro capit. 7 cap. $ol. 5, et pro capit. 2 cap. solid. 4. Fiunt solid. 16. 3 vero et 4, ad ann. 50, ann. solid. 5; ct ad cap. 50, capit. Solid. 4. Fiant 24. Reliquis 3, ad ann. 50, ann. solid. 5; et ad capit. 50, capit. solid. 4. Fiunt Solid. 28. In scrinio secundo, ut supra £criptum es. In scrinio terlio, ut supra scriptum est. In scrinio quarto, ut supra scriptum est. In scrinio primi $scri- nii, quod est subadjuve hominibus 10, an. 14, cap. 12. Fiunt solid. 116, scilicet. Ita primi scrinio pro ann. 5, ann. Solid. 5; et pro cap. 2, capitu Solid. +. Fiunt solidi 25. Secundo pro ain. 2, ann. SOlidi, ut Supra scriplum es1 ; et pro CAP. Capit $0- lid. , ut Supra scriptum est,, et fiunt solidi 146. Ter- tio et quarto, pro ann. 1, annona solidorum, ut Supra Scriptum est ; et pro cap. 1, cap. Solidorum , ut Supra scTiptum esl. Fiunt s0l, 25, Reliquis homi- nibus 6, ad ann. 1, annona solidi 5; et pro capitu, capit.' Solid. 4. Fiunt solidi 58. In scrinio commenta- riensis hominibus 12, ann. 17, cap. 4. Fiunt solidi 155. Primo commentariensi ann. 5, Solid. 5; pro capit. 2, capil. $01. +4. Finnt $olidi 25. Sequentes homines 5, ad ann. 2, ann. Solid. >; pro cap. 2, capit. Solid. 4. Fiunt solidi 48. Reliqui homines $, ad ann. 1, ann.-solid. 5; et cap. 1, capit. solid. 4, ann. 14, cap. 12, solid. 118, Jia primo, ann. 3; pro ann. 4, solid. 6; cap. 2, capit. solid. 4. Fiunt $0lil. 25. Secundo et terlio, ad an. secund. , ann, $0lid. 5; et ad capit. 2, cap. $0lid. 4. Fiunt solid. 32. Reliquis 17, ad ann. 1, solid. 5. ad capit. 1, capit. Solid. 8. Fiunt $0lid.-64. In scrinio (ibellorum hominibus 7, ann. G6, cap. 6. Fiuat solidi 5. Pro cap. 2, cap. $0lid. 4, Fiunt golid. 16. Secundo, 2 pro ann., Solid. 10; pro capil. 1, solid. 4. Fiunt Solid. 12. Reliquis hominibus 4, ad ann. 1, ann. $0lid. 5 ; et ad capil. 1, solid. 4. Fiunt $olid. 56. In schola exceplorum hominibus 60, ann. 74, ca- pit. 62, solid. 618. Ita primo et secundo, ann. 5, pro ann. $0lid. 5 ; et ad cap. , capit. $solid. 4. Fiunt B solid. 46. Aliis hominibus G6, ad ann. 2, ann. $0- lid. 5; ad cap. 1, capit. $olid. 4. Fiunt solid. 116. Reliquis hominihus 10, ad ann. 41, ann. Solid. 5; et ad capit. 1, capit. solid. 4. Fiunt solid. 115. Reli- quis hominibus 44, ad ann. 1, solid. 5; et ad ca- pit., Solid. 4. Fiunt solid., 586. In schola singula- rium hominibus 50, ann. 5, cap. 1, solid. 473. Ita 1, ann. 2, ann. solid. 5; capit, 1, capit. s0lid. 3. Fiunt solid. 34. Secundo, lertio et quarto, ad ann. 5, ann. $olid. 5, et ad cap. 1, capit. s0lid. 4, Fiunt Solid 34. S. Reliquis 46, ad ann. 1, $o0lid. 5; et cap. 1, cap. Solid. 4. Fiunt solid. 418. In schola miltendariorum hominibus 50, an. 52, S. capit. 50, SOlid. 442. Nta primo, ann. 2, ann. Solid. 5, et ad capit. 1, cap. $olid. 4. Fiunt $olid. 14. Secundo, tertio et quarto, ad ann. 1, ann. solid. 5; etad8$, cap. 1, cap. s0lid. 4. Fiunt solid. 34. S. Reliquis hominibus 46, ad ann. 4, ann. $0l. 5; ct ad cap. 1, cap. Soli-l. 4. Fiunt solidi 524. In schola cursorum hopinibns 30, 2nn. 22, S, cap. 30, solid. 232. lis primo, ann. , ann. Solid. 5, cap. 1, cap. $olid. 4. Fiunt s0lidi 17. Secundo, tertio et quarto, ad ann. 1, S. ann. s0lid, 5; et ad cap. 1, capit. Solid. 4. Fiunt SOlid. 54. S. Reliquis hominibus 26, ad ann. 1, ann. Solid. 5: et ad cap. 1, capit. $olid. 4. Fiunt $olidi 254. In schola nomenculatorum hominibus 22, ann. Solidi 5, capitu 12, Solid. 4. Fiunt $olidi 415. Ita primo, ann. , ann. solid. 5; capit. 4, S. capit. $0- lidos 4. Fiunt $solid, 16. Reliquis hominibus 91, ad ann. 1, ann. Solid. 5. et ad capit. 1, capit. Solid. 4. Fiunt solid. 99. In schola s/ratorum hominibus 6, ann. 7, capit. 6, Solid. 59. Jia primo, aan., ann. Solid. 5; cap. 1, capit. Solid. 4. Frunt Solidi 14. Reliquis hominibus 5, ad ann. 1, ann. Solid. 5; et ad cap. 1, capit. s0lid. 4. Fiunt solid. 45. In schola pretorianorum hominibus decem, ann. 42, capii. 11, Solid. 97. Ita primo, annong, pro ann. 2; Solid. ©, pro capit. solid. 4. Fiunt solid. 16. Reliquis homi- nibus 9, ad ann. 1 , pro ann., Solid. 5; capit. 1, pro capit, solid. 4. Fiunt solid, 71. In schola draco- nariorum liominibus 10, ann. 11, cap. 10, S. $0- lid. 246. Ha primo, ann., pro ann. $olid. 14; ca- pit. 1, pro capit; solid. 4. Fiunt solidi 16. Reliquis howinibus 9, ad aun. 1, pro ann. Solid. 5; capit. 1, 1105 JUSTINIANI| LEGES SELECTA. LIB. 1, TIT. XXVYII, LEX II. 1106 pro capit. 80lid. 4. Fiunt 801, 80. In scrinio operim A per ipsum Africam delendere et sub nosirum impe- hominibus 20, ann. 24, cap. 21, $0lid. 224. lta pri- mo, ann. 5, pro ann. $solid. 5; cap. 2, pro capit. Solid. 8. Fiunt 80lid. 24. Reliquis hominibus 3, ad anu. 2, pro ann. $olid. 5; ct ad capit. 1, pro capit. Solid. 4. Fiunt solid. 62. Reliquis aliis hominibus 6, ad ann, 1, pro ann. $olid. 5; et ad capit 1, pro ca- pit. s0lid. 4. Fiunt $s0lid. 99, In scrinio arce homi- nibus 20, ann. 28, capit. 21, solid. 224. lia primo, ann. 3, pro ann. solid. 5 ; capit. 2, pro capit. $0- lid. 4. Fiunt s80lid. 23. Keliquis hominibus 4, ad ann. 2, pro ann. $01. 5; et ad cap. 1, pro cap. 801. 4. Fiunt $s0lid. 42. Reliquis aliis hominibus 6, ad ann. 2, 80lid. 5; et ad cap. 1, pro cap. $0). 4. Fiunt solid. 68. Reliquis aliis bominibus 110, ad rium redigere nobis concessum est, per ipsum quo- que ut nostro mederamine recte gubernetur et firms custodiatur conlidimus. Unde per ejus gratiam etiam civilium administrationum judices et oflicia singulis Alricanis provinciis constituimus, altribuentes qui- dera cmolumentum quod unnsquisque percipere de- beat. Ad ejus igitur providentiam etiamnum animum nostrum referentes et armatas militias, et duces mi- litum ordinare disponimus. — { 4. Sancimus itaque ut dux militum Tripolitanze provincie in Leptima- gens} civitate 8edes interim habeat. Dux vero By- Zacena? provincize [et] in Capsa, et altera Lepte civi- talibus interim $edeat. Dux vero Numidie provincie in Constautinensi civitate sedes interim habeat. Dux ann. 1, pro ann. $ol. 5; et ad capit. 4, pro cap. RB avtem Mauritaniz provincie in Czsariensi civitate S0iid, 4, Fivnt Solid. 90. In schola chartulariorum homirabus 51, ann. 58, cap. 2, pro capil. solid. 4. Fiunt solid. 24. lta primo, ann. 3, pro aun. $olid. 5; cap. 2, pro cap. $olid. 4. Fiunt $solid. 25. RKeliquis hominibus 3, ad ann. 2, pro ann. solid. 5; et ad capit. 1, pro cap. $0lid. 4. Fiunt solid. 48. Reliquis allis hominibus 6; ad ann. 1, pro ann. $olid. 5; et ad capit. 1, pro capit. s0l. 4. Fiunt solid, 49. Reli- quis hominibus 40, ad ann. 4, pro ann. $0l. 5; et ad cap. 1, pro capit. solid. 4. Fiunt solid. 560. Fiunt homines 396, ann. 499, solid. 2, 390, ca- pit. 420. Fiunt 80lid. 4, 75, 5, 682. Item pro ann. et cap. censualium $olid. 449. Officiorum ejus $0- lid. 160. potest medi hominibus 5, ann. 48, ca- pit. 18, solid. 418. Ha primo, ann., pro ann. 15; capit. 5, solid. 5. Secundo, pro ann. 10, capit. 5, S0lid. 70. Reliquis hominibus 5, ad ann. 8, et ad cap. 2, solid. 150. Grammaticis hominibus 2, ad ann. 10, et ad cap. 2, ad solid, 70, sortitas. Orato- ribus hominibus 2, ad ann. 1V, cap. 5, ad $0- lid. 70. — 9. lizc igitur, quiz pro dispendiis Ci- vilibus judicibus Aſfrice , eorumque ofliciis, id est, tam $scriniariis amplisSim2 cus prefecturz quam cohorlalibus , per hanc divinam constitulionem $ta- twimus, tua magnitudo cognoscens, ex hal. Sep- temb. futurz tertie decime indictionis effectui man- cipari, observarique procuret, atque edictis publicis omnibus innotescat, his, scilicet, qui ordinati fue- rint a tua Sublimilate Secundum presentem divinam conslitultionem , firmitatem $vui Status in perpetuo habiluris. Nam Deo juvante de militaribus judicilus, et de officiis eorum, et de alio nostro exercitu per aliam $anclionem slatuemus. Dat. Conslantinop. Domino nostro Justiniano P. P. LEX Il. Idem Augustus Belisario magistro militum per Orientem. In nomine Domini nostri Jesu Christi ad omnia consilia omnesque actus semper progredimur; per ipsum enim jura imperii suscepimus, per ipsum. pa- cem cum Persis in eternum confirmavimus, per ip- $Um acerbissimos hosles et ſorlissinos Lyrannos de- Jecimns, per ipsum mullas diſlicultates Superavimus, C D interim $edeat. — { 2. Jubemus etiam ut in trajectu, qui est contra Hispaniam, qui septa dicitur, quantos providerit tua magnitudo, de militibus una cum tri- buno suo homine prudente, et devotionem servante reipublice nostr#, per omnia constituas, qui possint et ipsum trajectum semper $ervare, el omnia, quze- cunque in pariibus Hispaniz, vel Galliz, sen Fran- corum aguntur, viro $pectabili duci denuntiare, ut ipse luz magnitudini referat. In quo trajectu etiam dromones, quantos provideris, ordinari facias. — $ 5. In Sardinia autem jubemus ducem ordinari, et eum juxla montes, ubi barbaricxz gentes videntur $e- dere, habentem milites pro custodia locorum, quan- tos et ibi tua magnitudo providerit. $ 4. Et omnes diligenter pro commissis $U:P CU- $todiz provinciis invigilent, et ab omai hostium in- cursione $subjectos noslros tweantur ill s0s, ct ſesti- nent die nocleque Dei invocando auxilium, ect dili- genter laborando, usque ad illos lines provincias Alricanas extendere, ubi ante invasionem Vandalo- rum et Mauroru:» respublica Romana lines habuerat, et ubi custodes antiqui servabant, sicut ex clausuris et burgis ostenditur; maxime autem civitates que prope clausuras et fines antea tenebantur, cum Ces- Sent Sub Romano imperiv conslitulz, auxiliante di- vina misericordia, cum hostes per partes expelluntur, ſestinent comprehendere, atque munire; et in illis duces et milites per partes accedant, ubi anlea fines et clausure provinciarum erant, quando integrze Afri- eanze servabantur $ub Romano imperio provincie, quod Deo annuente (cujus auxilio nobis restitutie Sunt) Speramus cito nostris provenire temporibus; et ut in $ecuritate et pace provincize cum antiquis linibus integr® serventur, et vigiliis ac laboribus devolissi- morum militum, et cura spectabilium pro tempore Ducum custodiantur illzsx, quoniam ita convenit ut Semper custodes fines provincie servent, ne detur hostibus licentia incurrendi avt devastandi loca qua nostri $ubjecti possident. — { 5. Quantos autem mi- lites, sive pedites, sive equites, per unumquemque limilem collocari oportet ad custodiendas provincias et civitates, tua magnitudo, prout consideraverit, Or- dinet et nobis reſerat, ut si previderimus suſficien 1107 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. 1108 tem esse ordinationem , eonfirmemus eam; sin au- A necessit1s emerserit, viri spectabiles 4dnces invieem tem perspexerimus, et aliquid amplins fieri, ut earn angmentemus, — { 6. Quid autem dux stipendiorum nomine pro se suisque hominibus, et quid ejus offi- cjium consequetur, hoc in 8nbdita declaratur notitia. —F& 7. Sicut ergo predictum est, interim nune duces ac milites secundum nostram dispositionem locis, zeu civitatibus, in quibus jussimus, sedeant, donec Deo auxiliante nobis ac reipublice nostrx per labo- res nostros in illis locis const_tni possint, in quibus unjusenjusque provincie antiquus limes conslitutus erat, quando florente Romana republica memorale provinciz integrz tenebantur. — { 8. Pro limitaneis vero ordinandis necessarium nobis esse videtur, ut extra comitatens6s milites, qui per castra Sunt, mi- 8ibi, quando usus exegerit, anxiliam prebeant, ut provincie, sen limites eorum vigilits et Iaboribus (Deo juvante) il1zzsi enstodiantur; — { 11. Sicut a0- tem jubemaus audaces et ſeroces contra inimicos ju- dices ac milites nostros es$e, $ic volatmus ens mites et benevolos circa collatores nostros existere, et nul- lum damnum, nullamque I#$jonem in eos efficere. Sin autem quisquam de militibus ansus ſuerit quam- eunque |Ixsionem tributariis nostris inferre, periculo viri spectahilis ducis gen tribuni et principis digrta vindicta afficiatur; vt indemnes tributarii nostri ctt- $t{odiantur. — $ 12. $i veto pro quibusdam causis interpellatio apud no$tros judices facta fuerit, jube- mus non amplins sportularum nomine quam nostris lites limitanei constituantur, qui possint et castra, et B legibus definitum est exsecutores accipere, penitn eivitatis limiles defendere, et terras colere, et ut alii provinciales videntes eos per partes, ad illa loca 8e eonſerant. Et exemplum ſecimus unius numeri limi- tHneorum , ut secundam exemplum quod nos misi- mus per castra et loca quz providerit tua magnitudo, eos ad similitudinem nostri exempli ordinet; $iec ta- men, ut si inveneris de provinciis idonea corpora, aut de illis quos antea milites habebant, limitaneo- rum constituas in numero, in unoquoque limite, ut si aliqua ſorsitan commotio ſuerit, pos+int ipsi limita- nei sine comitatensibus militibus, una cum ducibus Suis adjuvare loca, ubi disposi1i fuerint, non longe Iimitem exeuntes, nec ipsi limitanei, nec duces eo- rum, ut nullum etjiam dispendivm a Qucibus, vel ducianis predicti limitanei sustineant, nec aliquas C $ibi consvetndines de eorom $tipendiis per ſraudem ad svum fucrum convertant. Hec autem non solum in limitaneos volumns observart, $ed etiam in comi- tatenses milites. — { 9. Et nnumquemque ducem et tribunos eorumdem militum jubemus, ut semper milites ad exercitationem armorum teneant, et non coneedant eos divagari, ut si quando necessitas con- Uzerit, pos, Aliis 11. ad anu. 16. $unt et ad ea3pit. 5. fiunt cap. 20. — {\ 20. Notitia con>uetwdinum , quas in $acr0 lalerculo, et in preiorio amplissime prefe- cturzx per Aſricam, et in officio magis|ri militum , pro tempore dnx przbere debet uniuscujusque limi- tis, Sic : In sacro lalerevule $0l. 6. In officio magiste- rie militum potestalis pro insinuandis adiministratio« nis Suz divinis nostrz $erenitatis affalibus 8olid. 12. la officio amplissime prefecture per Alricam pro insinnandis ejesdem Chartis, Solid. 12. { 21. Gloria itaque tus, qu per hanc pragmati- cam 8anctionem nostra slatuit #ternitas, effectui ea mancipari observarique precip.at. $ 22. Emissa lex ldib. Aprilis, CP., d. n. Justi- niano P. P. A. iv, et Paulino v. c. conss. — {þ 25. Et hc notitia, Deo volente, debet delegari judicibus, et eorum ofliciis in Aſrica coustitutis pro annonis, et capitu per $ingulos annos prabendis. Item viro clarissimo duci Tripolitanz provinciz, et hominibys ejus anno nonagesimo singula annona solidos qu.n- que capit, centum quinquaginta novem S$ingulis cap. s0lidos ducentos octoginta duos : assess0ri ducis, et officio ac hominibus ejus quadraginta annis nona- ginta et septem. tem viro clarissimo daei Byzacenz, et hominibus ejus «<1militer. Item viro clarissimo duci Numidie, et hominibus ejus similiter. liem viro cla- riss\'mo duci Mauritanize provinciz et hominibus ejus Similiter. lem duci Sardinie, et hominibus &jus 8i- militer. $ 24. liem notitia consuetudinum, quas in 8acro laterculo, et in pretorio amplissimz prefecture per Aſricam, et in officio magistri militum pro tempore dux przbere solet unjiuscujusque limilis, sic : In 8a- cro laterculo sex solidos. In officiis magisterie mi- litum potestatis pro insinuandis divinis administra- tionibus, eu divine Serenitatis aſſatibus, solidos duodecim; pro officio amplissime prefecture per Africam pro insinuandis ejus chartis solidos duode- cim. — { 25. Gloria itaque tua que per hauc pra- gmaticam $auctionew nostram statuuntur #lernitatis efſectui nancipari observarique precipiat. Ww. JUSTINIANI EPISTOLA AD PATRES (Hanc epislolam videsis Patrol. tom. LXIX, col. 30.) JUSTINIANI EDICTUM CONTRA ORIGENEM (Hoc edictum videsis Patrol. tom. LXINX, col. 171.) JUSTINIANI EDICTUM CONTRA THEODORUM MOPSUESTENUM. (Hoc edictum videsis Patrol. tom. LNIX, col. 273.) CLYCERITS INPERATOR. | GLYCERII IMPERATORIS EDICTUM CONTRA ORDINATIONES SIMONIACAS. (Hoe edictum videsis Patrol. tom. LVI, col. 896.) II THEODORICUS, REX GOTHORUM. THEODORICT, GOTHORUM REGIS, PRECEPTIO , MISSA PER GERMANUM ET CAROSUM EPISCOPOS. Dominis $sanctis et venerabilibus patribus, Lauren- A merum convenire, qui dudum ſuerat convocatus. rentio, Marcellino, et Petro, et cunctis episcopis in Urbe residentibus, Theodericus rex. Vos quidem rem fecistis proposito congruentem , nos potius de reditu vestro secundo consulere, quam indictum concilium alienz facilitatis imitatione deserere; ne discedentibus universis sub manifesta deserti dispositione judicii major urbem regiam $edi- tiosis motibus turba concuteret. Sed non optavimus commisisse, $2nctZ congregationis examinis sub hac protrahi dilatione negotium, nec univer>itatis animos gravius przejudicio pendere 8uspens0s. Quia nec {ranquillitati urbis definitionis mora, nec Sacerdotali proposilo sententia potest convenire discordize. Mo- lesta igitur accepta conſusione, que nata est, cxte- Ergo ingravalis $anctitatem vestram reliquorum presentiam convenit opperiri, ut compress0 tumultu et dissensione $8ubmota, quie ab omnibus orta est, ab omnibus causa peragatur. Nam Ravennam, quem- admodum $peralis, non putavimus revocandum esse concilium, dum aliorum labore, aliorum permove- mur #tale, parati ut nisi secundo conventu caus# ſinem judicium synodale posuerit juxta desiderium vestlrum, quo nos poscitis esse presentes, occupalio- nibus nostris Rome quietis amori postposilis, nos potius Romam Deo auctore veniamus, ut presenti- bus saltem nobis citra confusionem atque discordiam, Secundum Dei timorem, tanta causa terminum $0r- tiatur. Ut non diutius urbs regia turbarum tempe- rorumque discessu, qui propter turbam quz aut B tate fatigetur, sed vestri zquitate judicii redeat ad ausu aut vitio aliquorum conligit, iterala quiz coepe- runt reliquere judicia (qui tamen, $i quid dixerit, potius cogitassent exeimplo vestro in urbe residere, ex- Spectantes de his quz illic facta de nostrze providentie ordinatione remedium), cum in mullas $e vias c0- gilatio nostra disperserit, ad hunc se tramitem con- Silii cura convertit, ut rursum ad Kalendas Septem- bris diem, eumdem censuerimus $Sacerdetum nu- * Hz preceptiones regiaz: antecedunt synodum 1v palmarem. Eas, cum prius mendis essent inquinatis- quietem. Ne mora vobis videatur onerosa, ſas est vestre xStimare providentie, si commodo sit, aut sub nostrorum temporum tranquillitate tolerandum, solitumve in aliqua deſinitione concilio sub incerto Ecclesiam $ub hoc certlamine Romanam perdere ci- vitatem. Alia manu. Orate pro nobis, domini ac venerabiles patres. Datum sub die vi [dus Augusli Ruſo magno, Fausto Avieno v. C. cos. (Anno Chr. 591). Sime, emendatas ad Collectionem ms. Canonum in Bibl. Paris. s0c. Jesu damus ex Harduino, THEODORICI, GOTHORUM REGIS, PRECEPTIO ALTERA MISSA AD SYNODUM. FI. Theodericus rex universis episcopis ad s8yno- A multuosam expectat? Intentioest vobis servande justi- dum convocatis. Romanz Ecclesix pacem, episcopo Symmacho eriminosis propositionibus impetito, $ub ea quam cernitis conſusione turb#e , quemadmodum magis po- tuit providentia nostra consulere, quam ut juxta pelti- tionem Senatus et cleri, ad congregandos ex diversis provineiis causam revocare antistites, et de religio- $# 8anctione personz $anctum ſacere judicare con- cilium? In oculis sunt dudum ad universam 8ynodum destinata, ct conscientiz r.ostre astipulantur oracu- Ia, quibus $olius inlegritatis affectu hoc jus pontiſi- cibus commisimns evocatis, ut 8ub synodalis zxqui- late Sentenliz, aut propter objecta convictus, reatui Subjaceret. Post hujusmodi constituta, quis finem ti iN cognitione, libertas remotis omnibus occasio- nibus integra $it vesIrz voluntatis; objectorum crimi- num causa examinale judicium, dummodo $tudiosa cerlamina deſendi amore, et omne confusionis am- putetur ambiguum, maxime cum hane vobis pro reli- gionis reverentia, consideratione justitiz nostrz, 0ra- cula tribuant facultatem, ut sicut vohis est inquirende in hoc negotio voluntas et cura veritatis, personis illic omnibus conslitutis, per quas potest fides rerum quzsita przstare, vos noveritis, et Deus, quid in ipsa causa judicare debeatis, pacem modis omnibus clero, Senatui et Romano populo post judicium reddituri , ne qua turbatio, nulla discordia in civitate remaneat. Si vero vullis ut quod propositum est, transeat sine tanto dandum duhitarit esse negotio? quis de tam RB discussione judicium, vos sciatis, et Deus, qualiter numeros0 concilio s$acerdotum magis nasci credide- rit confusionis ambiguum ? quid profuit * sine vi tam de prolixo itinere c#tera ad nos imposuisse negolia ? quid tantarum Ecclesiarum absentibus sacerdotibus ſuisse suspensnm? quid supererit reliquum, si de tanto exitu non datur imperare | Forteimpetrare|con- ventum ? Sed transacta sufficiant, que ad hoc tan- tum in memoriam satis est revocare, quod desinant. Bona est preteritorum recordatio, $i que displicent, Secnta cura correptionis emendet. Non saltem dis- cedentibus aliquibus dilatoque negotio ad secunde congregationis venientis repelita judicia, pro fide, pro innocentia, pro #quitate concordis, remotis $tu- diis aliquibus dissentiat integritas. Hoc pelitione no- stra Romanz conſertur civilati ut sacerdotali consi- C deratione proposito delegato terminum detis sine contentione negotio, Scientes examen vestrum de his Securum esse judicium. Cogitate matrem confusionis esse discordiam, et quemadmodum consensu dubia Solidantur, ita etiam firma dissensione diss0lvi. Nun- quid laboriosa , nunquid conscienlize veslrze gravia, nunquid inimica proposito ab antistitibus suis pacem poscit Ecclesia, et ab his quibus per rationem pro- ſessionis vestr# cura debeat esse propensior fidem tu- a Locus in Ms. immedicabilis. — ordinetis, dummodo pax clero, senatui, populoque Romano sub vestra ordinatione reddatur. Ecce coram Deo et hominibus arbitrio vestro commiltentes uni- versa, conscientiam nostram, sicut decebat, absol- vimus. Tantum est sub justa ordinatione rem ſuisse finitam , et unitatem redditam discedentibus incidet. Neque enim tolerabile est ob hanc negligentiam regiz Civitatis amorem quo lenemur adremilti, aut rebus omnibus Deo auctore pacatis s0la tranquillitate erigi, et in media urbe confundi, ut desidoratur ci- vilitas in archilatiora Þ, quz est sub hostium vicini- latis cura. Et ne quid omisisse videamur, cum ne- cessariam credideritis episcopi Sy:mmachi in cogni- tione presentiam, Gudilam et Bedeulphum sublimes viros, majores domus nostrz , quos de przsente mi- simus cum Conzatrierno | Ms, cum illum com. Arierno; forte, cum illusiri comite Arierno] ne quid dabitatio- nis habeat jussio nostra, sacramenta preslabunt satis- facturi designato-episcopo, quemadmodum Z#$limave- rit ordinatio vestra : sufſecerit ut vocatus ad conc + lium citra Urbem et molestiz metu securus occurrat. Orate pro me, domini sancti et venerabiles patres. Datumestsub die v1 Kal. Septemb., Ravenna, regnanle Supradicto ſeliciter; Ruſino Avieno Fauslo v. Cc. Cos, b Locus Sine ope aliorum Codicum insanabilis. AD THEODORICUM REGEM RELATIO EPISCOPORUM. Agimus Deo gratias, qui regum corda pietatis suz D (Joan. xv), quod utique boni intelligendum est. Ideo- manu et guberaat et temperat, quando ah ipso venit quod clementia vestra ex amore $uo preceplis ad nos moderatissimis per majores domus Gudilam et Bedeulphum $ublimes vestros missis ostendit. Sic enim mansuelos principes celi Dominus fecit esse quos diligit; et propitiala Divinitas eos in causis omnibus mandatis $uis ordinat obedire; quod $scri- ptum est, dicente Deo : Sine me nihil poleslis ſacere que nostro toto afſectu et obsequio jus8i0ni Vestri2 pas rere voluimus, et ad papam, qui impetebatur, quater cum $acerdotes nostros ex secunda synodo direxi- mus, ut ad judicium conveniret. Sed occurrere $e au - dentie nostr#e penitus non posse slaluit, mandans : Primum ad conventum vestrum, quando Rome ve- nistis, Sine aljqua dubitatione properavi, et privile- gia mea voluntati regi:e Submisi, et auctoritalem £y0- 1445 SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. I 1116 odi dedi; sicut habet cecclesiastica disciplina, re- A congruebat. Quia confusione tantz civitatis et gemi- $taurationem ecclesiarum regulariter poposci, sed nullus mihi a vobis effectus est. Deinde eum venirem cum elero meo, crudeliter mactatus sum. Ulterius me veslro examini noa commilto : in poteslate Dei est, et domini regis, quid de me deliberet ordinare. Post episcopos lamen ei majorem domus vesire illus!rem virum Arigernum direximus, cui quid responsi de- derit sua suggeslione renuntial; et intimamus tamen Serenissimo domano, quia nobis quid possimus ſacere non remansil, nec invitum ad disceplationem nostram adducere po-sumus. Ipsi per canones appellationes omnium episcoporum commiss2 8unt ; et cum ipse appellat, ecquid ſaciendum? cum nec in absentem valeamus ſerre sententiam , nec contumacis locum depulare, qui $e judicibus occurrisse preclamat; maxime quia res nova est, el pontilicem sedis islius apud nos audiri, nullum conslat exemplum. VYolui- mus quod reslabat pacem juxla preceptum et volun- lalem vestram reddere civilati, quz res et proposilo noSiro amica es!, et beatitudini vestrorum lemporum — mus, et horreacimus : ad amplissimum $senatum col- legasque nogtros secundo direximus, orantes ex verbis Apostoli, qui monet : Quod er vobis est, cum omnibus pacem habentes, non vosmetips0s vindicantes, charissimi, 8ed date locum ir. Scriptum ent etiam : Mihi vindictam , ego retribuam, dicit Dominus (ſtom. x11). Nec admonitioni clericorum deſuimus, quibus regulariter volumus $subvenire. Quia etiam 8alutare monitum contempserunt; ideo veslri erit imperii nulu Dei respicere Ecclesiz redinlegrationem, Ro- mane Civitalis et provinciarum quietem. Nunc roga- mus ut infirmitatibus et deunitatis | Forte indemni- lali] noslre, quemadinodunm pii domini, 8uccurratis; quoniam calliditati seculari sacerdotum simplicitas B non sullicit, et jam diutius nostrorum mortes, et pe- ricula propriarum pati non possSumus : 8ed conce- dile 10bis optalissimo precepto vestro, ut ad ec- clesi3s nostras liceat nos reverti, quia post hee que Sugges5imus, nihil est quod a nobis possit ordinari. Et alia minu ; Uplamus vobis salutem, domine princeps. THEODORICI, GOTHORUM REGIS, PRECEPTIO TERTIA, Flavius Theudericus rex , universis episcopis ad C vente, optala per vos concordia redderetur. Nune synodum convocalis. Decuerat quidem beatiludinem vesiram divine corsiderationis reverentia exortum jam finis-e ne- gotium, ut yobis ordinantibus submoveri potuisset de lanta civitate conſusio : maxime cum preetentis afſe- clibus jusserimus , quemadmodum vestrum visum ſuisset arbitrium, memoratum vos terminare debere certamen ; dummodo sub justa ordinatione fivitum, disseutientes unilati et concordiz redderentur. Quam mirawur denuo ſuisse congsultum : cum $i nos de presenti ante voluissemis judicare negotio , habito cum proceribus nostris de inquirenda verilale tra- clatu, Deo auspice, potuissemus invenire juslitiam , quz nec przsenti s:rculo, nec future forsitan displi- cere potuisse: #tati? Sed quia non nostrum judicavi- mus de ecclesiaslicis aliquid censere negotiis : ideo vos die diversis provinciis ſecimus evocare; ut sub divini timore judicii, totius certaminis vobis dispo- nentibus causa tfansiret, urbique nostre, Deo ſa- vero eadem que dudum presentibus intimamus ora- culis, nos coram Deo et hominibus absolventes , ut causam Dei, quam vestre congregalionis amplissimo Senatui, et pacem clericis sperantes, commisimus , quemadmodum visum vobis ſuerit , ordinetis ; nec a nobis vestri exspecteturſorma judicii,sed vos qualiler vultis ordinate, Sive discussa, Sive indiscussa Causa, proferre sententiam, de qua estis rationem divino judicio reddituri; dummodo, sicuti sxpe diximus , hoe deliberatio vestra provideat, ut pax Senatui popu» loque Romano, submota omni conſusione reddatur, ne qua, quod absit, post judicium turba , ant aliqua remaneat in civitate discordia. Sin autem secundum mandata nostra concordia $aeratissime urbis a vobis ſuerit reslitula , tunc universilas agnoscere potuerit justum $acri ordinis vestri exstitisse judicium. Orate pro nobis, domini sancti ac venerabiles Patres. Datum Sub die Kalendarum Octohbris. SYNODO ECCLESIASTICX VIR SPECTABILIS ANAGNOSTICUS REGIS. Primum salulandi epistopi, & dicendum eis causa que agitur, Si mih{ vieum foigset , ant justitiam habnisset, ut ego debuissem audire cum proceribus palatii mei , potueram tractafe quomodo et Deo placuisset, et po- Steritat} ingratum non ſuisset, 8ed quia causa est Dei et clericornm , ideoque modo ad petitionem 8e- natns vel cleri ex diversis civitatibus convenere an- tistites, velut Deo medio , secundam quod legitis in Evatgelio, et Apostolo ad Corinthios , hoc sequami- ni. Nam si meum animam requiretis, ut $uperius dizi, quz precipit Deus in Evangelio, hoe $equa- mini. Si vero vohis visum foerit sine discussione causam finire, ant diseussam, quemadmodum visum fuerit, judicate. Meam personam nolite metnere, red- dituri rationem ante conspectum Dei : tantum est ut senatum, clerum et populum pacificam dimittatis, et - quod judicaveritis scribatis. Nos amem hoe probahi- 1117 CLODOVEI REGIS PR ACEPTUM AD EPISCOPOS. 1118 mus yos bene ordinare, si populo, -senatui; elero A proponnit 8imilitudinem : Xliqharid6 ilt Is Neret im- pacem integram reddatis. Quod si minime feceritis , oslendetis yos uni parti ſavisse. Nullius ergo pers0- nam ante veulos habeatis : quamvis si vobis aliquis violenter vellet que injusta 8unt imponere, missis rebus vestris justitiam custodire debeatis. Nam mnt et vesire et nostre regionis epizeopi propter Dei eausas, et de Eeclesiis et de rebus svis jactati sunt , et tamen vitunt. Ego nem 80Jum impono, sed ettam rogo, nt ſaeiatis que Devs preecepſt , et quz legistis in Erangelis et Apostold. Si atttem discutitis causaw, vel 8ub aliquo colors melfus causam judicatis. Si au- tem indiscussam dimiseritis, datis exemplum sacer- dotibws ottinins male conversandi. Hzc cum diceret, * Locus hic depravatus Sic reslituendus est ex perator, Aspari a senatu dicebatur; qui tale fertur dedisse responsum : Timeo ne per me pectandi con- 8vetndo in regno nascatur. Ita dico et th6do, ne irascantur s8ancti Patres nostri, ne per eos, cuin non discusserint et ita judicaverint, consnetado peccatidi omnibus sacerdotibus generaliter fiat. Item si Y0- lverit disevtere causam, ut Securus egrediatur, Ari- gernns, Gudila, et Bedeulphus $acramenta ei presta- bun1i. De area vero vel de domo Lateranensl , prout judiertum ſueri!, eidem synodus reddat. De vindicia, que $sperant discussionem si eis placuerit , aut ipsi vindicent atit quos depultemus legibus exsequantur culpas *. Cod, Colbert, Ballerinis indicantibus :. aut 1p81 vin- dicent, aut nos deputemus, qui legibus ex8equantur culpas. _—_ THEODORICI, GOTHORUM REGIS, PRECEPTIO QUARTA , Sive lex data a gloriosissims Fege Theodorico [Thiederico| contra illus sacerdotes, quisubstan- tiam Ecelesic ſure directo aut rendere, aut donare preumuntl. Domitori orvis , prasuli et reparatori libertatis , BR enirh ſrustrafi sola pontiſicis voluntate vel cleri pe- Senatui urbis Rome, Flavius Theodoricus Rex. Pervenit ad nos, patres conscripli, de ecclesix missa utilitate Suggestio , et nostre mansueludinis grala Sacri ccelus vesiri ordinatio corda pulsavit. Et licet post venerabilem synodum ad hijusmodi de- creta vestri Sulliciat ordinatio sola judicii, tamen pro vestra hujusmodi pr:esentibus oraculis dedimus con- 80!/Mtione responsum; ut nulli fas sit Ecclesiz cujus- tib8t @titistiti ub qualibet alienatione de proprie- te contractus usum ſructum plane Suum cui salva voluerint [Al., voverint] zquitate prestabunt. Neque regrinis debita omnibus vel statui Ecclesiz res delala. Quid enim tam profſanum, quam ut hac largientis parie violetur arbitrium? Dum quod ad ecclesiam quisque voluit pertinere, privatz [prave] sive vindi- cent per usuſructuariz personz contractum. Ergo 8i quis scelestis ausibus interdicta presumpserit, et ultra usumſructum retinere cupit, episcopo vel clero largiente , alicnata res protinus cum ſructibus a ve- nerando prasule vindicetur. Et cztera. Data v [dus Martias Ravenne, Venantio v. Ce. consule (anno Christ, 507). Sthtinwwwwwnm www I I III IIA IU. ATHALARICUS, AMALASUINTHA , THEO- DATUS, vz. THEODAHADUS, VITIGES. (Horum pietatis et fidei raria monumen(a exstant apud Casstodorum, in Varinrum (i- bris vin, 1x et x. Legesis presertim libri vin epis!. 8, 24, 33 [ Pairol. tom. LX IX, col. 739, 757, 763]; libri 1x eptst. 5, 15, 16 [Ibid., coll. T0, [1bid., eof!. 198, 808, 815, 822].) — — ———— 78, 781]; libri x epist. 3, 15, 26, 3b CLODOVELUS, REX FRANCORUM. C— tk Sn CLODOVEI REGIS PRAECEPTUM AD EPISCOPOS POST BELLUM GOTHICUM. : De captivis tum clericis, tum laicis, episcoporum arbitrio et lestimomo relarandis. Doininis sanctis et apostolica Sede dignissimis epi- C— Enuntiante fama, quid actum ſuerit vel preceptim $covis Chlotovechus rex. omni exercitui noslro, priusquan in patriam Gotbo SACULI SEXTI SUPPLEMENTUM. rum ingrederemur, beatitudinem vestram preterire A caplivis laicis, qui extra pacem $Sunt captivati, et non potuit+ In primo quoque de ministerio Ecclesia- rum omnium precepimus, ut nullus ad 8ubripiendum in aliquo conaretur, neque de sanctimonialibus , ne- que de viduis , quz in religione domini devolz- esse probarentur. Simili conditione et de clericis , vel fliis supradictorum , tam clericorum , quam vidua- rum, qui cum illis in domo i1psorum consistere vi- debantur. ldem et de servis ecclesiarum, quos de ec- clesiis tractos per episcoporum $acramenta constite- rit, preceplum est observare, ut nullus ex ipsis aliquam violentiam vel damnum pateretur. Quod ita ad integrum est agnoscendum, ut ex his Supradictis , si aliquis vim captivitatis pertulisset, sive in ecclesia, sive extra ecclesiam , omnino sine aliqua dilatione reddendos esse precipiamus. De c#teris quidem ſuerint approbati , apostolica cuj volueritis arbitrii vestri est non negandum. Nam de his qui in pace nostra, tam clerici quam laici , subrepli ſuerint, si veraciler agnoscitis, vestraz epistolas de annulo ve- $tro infra signatas sic ad nos omnimodis dirigatis, et a parle nostra preceptionem latam noveritis esse lir- mandam. Sic tamen populus nosler petit, ut cuicun- que epislolas vestras przslare fueritis dignali , cum Sacramento per Deum , et benedictione vestra dicere non tardetis rem istam quz poscitur veram es8e , quia multorum varietates vel falsitates inventz $sunt, ut comprehendatur , sicut scripium est : Perit justus cum impio (G enes. xvin). Orate pro me, domini san- cti, et apostolica sede dignissimi pave. UI. CLOTARILUS, REX FRANCORUM. CLOTARII REGIS CONSTITUTIO GENERALIS. Ch.odacbarius [Clotharius] rex Francorum omnibus B negotia causarum Romanis legibus precipimus ter- agentibus Þ, Ugas est clementiz principalis necessilatem pro- vincialium vel subjectorum sibi [omnium] populo- rum provida s$ollicitus mente tractare, et pro quiete eorum quzecunque juste $Sunt observanda indita in titulis constitutione conscribere ; quibus quantum plus fuerit juslitie alque inlegritatis impensum , tantum pronius amor devotionis incumbit. Ideoque per hanc generalem auctoritalem precipientes jube- mus ut in omnibus causis antiqui juris norma | ſorma]| servelur, et nulla sententia a quolibet judicum vim firwitatis oblineat, quz modum legis alque Xquitatis excedit. In parentum ergo successionibus quidquid legibus decernitur, observetur, omnibus contra im- pelrandi aliquid licentia derogata : que $i quolibet C ordine impetrala ſuerit vel obtenta, a judicibus re- pudiata, inanis habeatur et vacna. . Si quis in aliquo ordine ſuerit accusatus, non condemnetur penitus inauditus; sed $i in crimine accusatur, et habita discussione ſuerit ſortasse convictus , pro modo cri- minis $sententiam excipiat ultionis. Inter Romanos « Duo hujus conslitutionis exemplaria vidimus : unum e monasterio Corbeiensi, quod in editione nosira Seculi Sumus; alterum e bibliotheca Tiliana quod ſuerat olim monasterii Corbionensis, id est, Blesensis $ancli Launomari * Jac. Sikw b Tilianus, emnibus comilibus. lHlem paulo post, 816i omninum populorum, et rursus, quecumque jusla sunt; et luſra, incumbent. Item, et inanis habeatur. Jac. Sinw, minari. Si quis auctorilatem nostram subreptitie contra legem elicuerit ſallendo principem, non vale- bit. Si judex aliquem contra legem injuste damnave- rit, in nos(ri absentia ab episcopis castigetur; ut quod perpere judicavit, versaltim | Forte, vel statim, Haro. ] melius discussione babila emendare procu- ret. Nullus per auctoritatem nostram matrimonium viduz, vel puellze, sine ipsaram voluntate priasu- mat expetere; neque per suggestiones $Subreptitias rapiantur injusle. Sanctimoniales nullos sibi in con- jugium audeat $ociare. Ut auctoritates cum justitia et lege competente in omnibus habeant stabilem ſirmitalern, nec subsequentibus auctoritatibus contra legem elicitis vacuentur ; ut oblationes deſunctorum ecclesiis depulatz nullorum competitionibus auſe- rantur, prasenti constitutione prestamus. Agraria, pascuaria, vel decimas porcorum, ecclesiz pro fidei nostrze devotione concedimus ; ita ut actor aut deci- mator in rebus ecclesie nullus accedat, ecclesix vel clericis nullam requirant agentes publici funciio- nem, qui avi, vel genitoris, aut germani nostri © im- © Hzxc absunt a Tiliano. Ambigi autem hoc loco jure queat, $i ad Clotarium | referatur constitulio, quemnam avum $uum vocet, qui clericis immunila lem concesserit : $i ad Clotarium I, ecquem dicat germanum. JAc. SIRkM * Delenda esse verba illa Sirmondum alias monuimns. ABB. » o ks. 4121 RECCAREDI REGIS EDICTUM. 11V munilalcm merverunt. Quzcunque ecclesi;e vel cle- A repetitione consurgat , ricis, aut quibuslibet personis, a gloriose memorize prefatis- principtbus muniſicentiz largitale collata Sunt, omni firmitale perdurent. Quidquid ecclesia, clerici, vel provinciales nostri, intercedente tamen juslo possessionis initio, per triginta annos incon- cuss0 jure possedisse probantur, in corum ditione res possessa permaneat ; nc actio lantis vi spa- liis 8epulla ulterius contra legum ordinem $ub aliqua posses8ione in Pos88e880Tis jure Sine dubio permanente. Provideat ergo strenuj- tas universorum judicum, ut preceptionem hanc sub omni observatione custodiaut ; nee quidquam alium agere aut judicare, quam ut hac preceptio secun- dum legum Romanarum seriem continet, vel sexus quarumdam gentium juzta antiqui juris constitutione olim vixisse dignoscitur, sub aliqua temeritate prz- SUMmant. VUIL. CHILDEBERTLUS, REX FRANCORUM. CHILDEBERTI, FRANCORUM REGIS, CONSTITUTIO. DE ABOLENDIS RELIQUIS IDOLOLATRIE , ET DE SACRORUM DIERUM FESTIVITATIBUS CASTE CELEBRANDIsS. (Ex Labbei appendice tomi V.) Epistola clementissimi et beati regis nostri Childeberti B de Evangelio, prophetis, vel Apostolo fuerit annun- data per ecclesias 8acerdutum, vel omni populo. Credimus hoc, Deo propitio, et ad nostram mer- cedem, et ad $alutem populi periinere , $i populus Christianus relicta idolorum cultura, Deo, cui inte- gram promisimus fidem, in quantum inspirare di- gnatus ſuerit, pure deservire debeamus. Et quia ne- cesse est ut plebs que sacerdotis preceptum non ita ut oporiet custodit nostro etiam corrigatur imperio, hanc charitam generaliter per omnia loca decrevi- mus miltendam, precipientes ut quicunque admoniti de agro, ubicunque ſuerint simulacra construcla , vel idola demonibus dedicata ab hominibus , facto non slatim abjecerint, vel $sacerdotibus hac de- $truentibus prohibueriat , datis (i:lejussoribus non ciatun, in quantum Deus dat intellectum , ad nos querimonia processit multa sacrilegia in populo fleri, unde Deus Iledatur , et populus per peccatum decli- net ad mortem; noctes pervigiles cum ebrietale , scurrilitate, vel canlicis, etiam in ipsis sacris diebus, Pascha, Natale Domini, et reliquis ſes1ivitatibus, vel adveniente die Dominico dansatrices * per villas am- bulare. Hec omnia , unde Deus agnoscitur ledi , nullatenus fieri permittimus. Quicunque post com- monitionem sacerdotum , vel nostrum preceptum , Sacrilegia is1a perpetrare presumpserit, si gervilis persona es, centum jictus flagellorum ut suscipiat jubemus; $i vero ingenuus, aut honoratior ſorlasse persona es, districta inclusione digna. Sunt hi autem aliter discedant , nisi in nostris obtulibus prisen- C in penitentiam redigendi, ut qui salubria et a mor- tentur, Qualiter in sacrilegos Dei injuria vindicetur, nosirum est pertractandum. Et quia fides nostra, ut verbum de altario a sacerdote faciente, quodcunque tis periculo revocantia audire verba conlemnunt , cruciatus sallem corporis eos ad desiderandam mentis valeat reducere $anitalem. * Dansalrices, hoc est sallatrices , verbo illo sxculo et hodie in Gallia usitato, inquit Holslenius. RR —EDEREREEREEEE vii. RECCAREDUS, REX VISIGOTHORUM. RECCAREDI REGIS EDICTUM DE CONF{R MATIONE CONCILII TOLETANI. Gloriosissimus et piissimus dominus noster Rec- D caredus rex. * Hard, ex Ms. : Universorum $ub regni nostri potestale consisten- tivm amalores nos $uos divina * faciens verilas , Universis sub regqimine nos!r@ potestatis consislentibus. Amatores nos sui diving, etc. SACULI SEXTI SUPPLEM. — AD SIGEBERTUM EPIST. CONCILIH PARISIENSIS. 112 nostris principaliter seasibus ingpiravit, ut eausa in- A ventur et maneant, Id esl, primum , de observatione slaurande (idei ac disciplingz ecclesiasticz, episcopos omnes Hispania roslro preveniandos culmini jube- remus. Precedenti autem diligenti et caula delibe- ratione, sive que ad fidem conveniunt [pro lide vera faciunt}, $eu quz ad morum correctionem respiciunt; cum enim $ensus malurilate et intelligentie gravi- late constant esse digesia, nostra proinde auctori- las id omnibus hominibus ad regnum nostrum perti- nentibus jubet, ut s| qua definila sunt in hoc sancto concilio, habito in urbe Toletana, anno regui nostri ſeliciter quarto, nulli contemnere liceat, nullus prx- lerire presumat ; capitula epim que postris sensibus placita et disciplinz congrua a pregentj conscripta Sunt synodo , in. omnj auctoritate , sive clericorum , give laicorum, $ive quorumcnque Qmnium obser- c—_ priorum canoaum ; alterum , de symbolo prolerendo a populis in ecclesia (Vid. Mansi Con. t. LN, col. 993). Has omnes conslitutiones ecclesia$ticas, quas $um- matim, breviterque perstrinximus (sicut plenius in cavone continentur) manere perenni $tabilitate 8an- cimus., Si quis vero clericus, aut laicus harum . san- ciionum obediens esse noluerit [obediens obser vator esse noluerit, superba fronte majorum s$tatulis re- pugnans]; si episcopus, presbyter, diaconus, 'aut clericus ſuerit,, ab omni concilio excommunicationi $ubjaceat; si vero laicus ſuerit , et honestioris loci persona esl, medietatem facultatum suarum amillil, fsci juribus proſuturam ; $i vero inſerioris loci per- $0na es, amissione rerum $Suarum mullatus in ex- $ilio deputelur. Sequuniur Subscriptiones. IX. SIGEBERTUS, REX FRANCORUM. AD SIGEBERTUM REGEM EPISTOLA CONCILII PARISIENSIS, ANNO CHRISTI 573 HABITI ". Ut Promoti causam non deſendat. Domine gloriosissime , atgque Sanctz Ecclesiz ca- B lam obscena et Ecclesiz universe contraria consen- tholice lilie , Sigeberiq regi , Sapaudus , Philippus , Priseus, Gonslitutus, Laban, Felix, item Felix, Ger- manus , Lucreiius , Clementinus , Syagrius , Gallo- maguus, Opiatus, Salonius, item Selogius, Quinidius, Promotus, Silvesler, Genesius, Polemius, Palladius, Yieior, Sagittarius, Aunacharius, Hesychius, Claudia- Rus, Desiderius, Heraclius, Teiradius, Pappolus, Li- Qerius, al Leudvbaydis, episcopi. Quaytum ivefſabili gaudis 8ynedali concilio nun- latur, quandoquidem a catholico principe res nova pro dil-ciione Chrisl concipilur, tantum lamentabile exSecrandumque censelur, cum in Ecclesia sancla contra Doum et conira canonum disciplinam dissensio generatur. Nuper etenim non absque conniventia glorize vestre , sicut credimns, evocati Parisios ve- nientes, n0vam inauditamque ordinationem in Caslro Dunensi, parochia denique Carnoltina, factam ſuisse cognovimus. Quam rem licet yjx credere pos8umus cum consensu glorie vesuz Gerj polyisse, lamen $i cujuscunque prava Suggestione preventi, in hac « Id ipsum videtur, cujus a Gregorio Luronensi lib. , cap. 41, tit mentio his verbis : « Cum autem, inquit, contentio inter Guntramnum et Sigebertum reges verteretur, Guntramanus rex apud Parisios omnes episcopvs reg Sy) congregal,ut intep ulrg>que, quid verilas haberel, ediscerent, etc. Sikwovnprs. —Cum in Gallia bellum civile recrudesceret, Guntramnus rex procreaverat ut Parisis concilium celebraretur, $i ſorie per $auclissimos epi>copus res absque bello compoui posset. Verum ubi Semel res arm's agi cCepla fuit, ecclesiasuce {eges omnino $iluerunt, Ait Gre- Sis1is, ab hujusmodi scandali deſensione S$inceritlatis ves[rze conscientiam expietis, quia satius est nt ille qui ambitionis instincty rem tam nefariam dol»sa ambitione competiit , per satisfactionem peanitentie reatum $uum abluere conpellatur, quam vestra puri- las (quod avertat Diviniti's) hnjus ſacinoris conta- gione maculetur. Et quia nobis necesse fuil ut juxta canonum constituta persone# temerarie deberet pre- sumptio coerceri , ideo salutis obsequium digno in Christo officiositatis et reverentiz cultu prebenlies , poscimus ut vos , quos Deus et culmine pracipuos et $inceritate preclaros esse precepit, non quocum- que, ant quorumcunque temerato concilio ad defen- Sanda hujusmodi scaudala misceatis, quia Deum $uf- C ficit nosse, vos nequaquam penitus velle contra vos divigam iracundiam promoveri. Annis multis glo- riam regni veslri potentia divina cum omni felicitate conservet, domne gloriosissime , et precellentissime domne Sequuntur subscriplones. gorius de gestis Francorum lib. 1v cap. 47 et 48, h':+ tempori'us accidisse ut Chilpericus per filium $1.1 Theodobertum Turcnensibus , Pictaviensibus, alqi:e aliarum civitatum ecclesiis magnam cladem jnlylepi. Il.yc ille paucis perstringens , Sic ait : « Vaslal, everlit, ecclesias incendit , ministeria deirahit , cle- ricos interficit , monastcria virorum dejicit , puellas deludit, et cuncta devaslat ; fuitque ilio tempore pe jor in ecclesiis gemitus, quam tenmjore persecutoris Diocletiani. » (Vide Barunium, anno 070.) SEY. BDINiUs, - oa. on. a a. ae Gn at «_i_ £©sr .Þ oc a Tod - = RERUM ET VERBORUM QUA IN LIBRIS LITURGIA GALLICANA CONTINENTUR. (lu hoc jadice citaotur numeri in texty crassiori charactere a nobis expressi.) A Abutinentia 2 carnibug et a conju- gio, a ntali Sancti Martini ad Natale dominicun, 100, 101, 439. Aco'ythi ordinatio, 301, 302. Acla $:U pas+ivues Sanclorum in 11584 rec lan'ur, 20, 26. Afalbero episcupus Rhemensis, 183. Adyeulus nomen ante annos mille rarius, lametsi res in us?, 98, 99. Quando vlim incoeptus, 99, 100. In Aſrica et Gallia, 438 et 8eqg. Adventus lempore, hoc est a festo sancti Martini abslinent'a a carnibus et a conjugio, jejunium t-r in hebdon.ada, et Sacrili- cia ves ertina, 100, 101, 102 Xgvpliorum cursus, 382. Amiliani abbatis Acta iu missa reci- Lala, 20, 21, 163. Affectare osculis, 298. Alricaua liturgia, 14. Aſrieanus cur- $US Seu alterua p$ilmorum modulatio ab Augustino e Mediolanensi typo in- vecla, 389 Agannensium mariyrum natale, 21. Agnes seu Agnelis virginis et mar- tyris uatale, 215 et $eqg. Agnorum Dei cereorum origo , 142. Agobardus episcopus Lugdunensis, 400, 401. Albis 1 eSlibus usi sacri ministri, 61. Non extra rem sacram, ibid. Alcuini locus iusiguts de Eucharistis, Al-xandrinus cursas, 381. Alredi regis Anglorum pietas, 438, Alleluia quando recitatum, 14. Alle- Inia laudes dictum, 35. In Quadrage- Sima De canilor, ibid. Alleluia in missa Dominice prime in QYuadragesima , 124 Allocutiones, conciones, 44. Allocu- tio ad populum in diaconorum, (-resby- Lerorum et episcoporum ordinatione , 503 ef 5eq 1. | Altarium con>ecratio, 72. Forma, T3, 74, 314 Altaria sxuper crypltas posila, 75. [1 eorum gradibus orabant fideles, tbid. A'ltaria plura in una Eeclevia, 35, TU, 73, 74. Altari in evdern nul4 licet plur+s missas eodem die celebrare, 55, Allare anle erucem dominicam, +2. Altaribus colombe impo$it# ad reSer- vandan Euch riStam, 89, 90. Ad dewi- grnandun Spiritun sanc um, 91. Alari a'j quod lempus imponende Sancto- rum r-liqui:e, 85, $4. Aliare Seu menus 1 altaris lectulus diet, 70, TI. Altare cum oblationibus opertum velo Sarinatico, 42. Alltare pallio Serico quo ad imniszan Sacra nunera legebautur coopertwn , 41: Altari a imovertur etiam mulicres coumuni-atursn, 45, 351. Secus apud Hispanos, 1614. Aliaris miuistri atlis ve>ti:ws us, bt. Ambrosiaua Seu Mediolanensis litur- gia, 7 el $'qq. Ambrogiana ConSecra- tionis formula qui immulata , 27. Am- brovianus canon, 26. Ambrosiauus Seu Medivianeusis curs's , 581. Ambrosius psalmo lie in Occidente non inum Coder 'n panyro Eeypliaca Seu charia +Criplus, 1584, An,us.iu loci insignes de eantu fn Affica recept®- 388 et 09g. Augustini loeus de Nurs gia, 14, 15. Auguztini pseudoepistoR ad Bibranum eptscopum Santonensem 48. Augus$tino an tribuendus Sermo in _— Domini a Hodie, fra- tres charissimi, cali desuper ror runt, 106, 107.” hs __—_ ritus officii divinj, 406, Aurer# officium ante Primam apud Mo-arabes, 395. Authentica hebdomada, sancts, 1W, Aviti episcopi Viennensis in$ignia fragmenta, US, 128, 239, 245, 265 $68, , 402. . Baculis innixi clerici et alii fnter orandum, 435. Basilicarum forma yetus apnd Fran- cos, 65 el 8eqq. Basilii Magni vitze locuy de aureg columba, in qua Domini corpus Serve- tum, 90. Raptismi ritus, 362. Bapitivmum pereipiendo nomen indi- tum, 248. | Bajaistieriis appense columbe, 90. Baptusteriis illate eu condilz gat ctorum reliquiz, 835. | Baptizlerio jmmersa aqua, que I- _ corporalibus pallis adbibule ext, Baudacharius defensur, 465. Beatus et Etherius * | $cripte- res, 5, 10, 2, 24, 93, 304. Benedictinus cursus, 381. Benedictiones varies, 301 & b Ben@lictiones novarum frugum, 161, 162. Renedictio cere, id es cerei pa- SChalis, Augustino Iribula adbuc dia- coao, 140 el my 241. Alias Leoni, ibid. Benedictio lucerne , ibid. Bene- dictio episcopalis in fine matutinorumn et vesperarum, 425, 426. Benedictis episropalis 1N MiSS2 COMMUNION pre vis, 13, 34, 51, 189 of 8ceqg. Berno abi-as Augiensis, 7, 396. Bertericus noges illuvris matrone Ermeutrudis, ; fHustris malrony Bertigisilus ne Ermentrudis, 46d. Bertovara nurus Ermemntrudis illu- $tr.s matronz, 465. Ribiauo we oh 82otonensi epiztola fictitia Augustini nomine directa de Adveutu igc:piendyo, 99, 100. B.bianus epigcopus Sanonenss, 459 el . | £2 biduam ante Pasehs, 339. Bobus 'racta carruca mulronis nobt- libus ig us, 463. B -beri! locus ig%ignis, $0. Bonisiacensis Ecclevia, 463, 464. Brachio abbas, 404. Br aulio episcopus C rSarauguclanus, 21, 163. : Breviarium cursns dicum, 579. Bre- vierii recii and que obligatio prevcrt- pla ab Ecclevia, 426 el 8699. 1197 Britannorum comes s=cvlo v1, 63. C Czeilie virginis et martyris natale, Cesarii episcopi homilie per Italiam et Hispaniam «istribute , 32. Ejus loci insignes, M8, 34,36, 3s, 40, 51, 64, 169, 170, 377, 405, 404, 405, 406, 497, $25, 424, 425. Calensis $ancti Georgii basilica, 464. Calices non plures in allari ponendi, $2. An plures posili, 38, 59. Calices ansati, 66. Aurei et chrystal- lini, 67. Calix Eucharistie $eu panis conse- crati contactu non consecratur, 47, 48. Calix coopertus cum filijola post con- 8ecrationem elevatur, 42. Calix imaginatus cum urricula, 4£6, Calix vacuus cum palena in ordina- tione subdiaconi adhibita, 302. Cambutis innixi clerici in officio di- vino, 435. Cancellis munita altaria, 74. Psal- lentium chorus, 77. Sepulera, ibid. Cancelli argentci, ibid., 78. Canaa argentea, 462. Canon $Sacerdolalis Seu miss? , 39. Antiquus, ibid., et 40. Canon miss# tacile recitatus, 416. Canon miss# Gallicanus pro ſestis varius, 46. Rrevissimus, 189 cf 8eq9. Canonis Scripturarum assertores Martyres, 467. Om_ cu$todia episcopo debita, Cantare, recitare etiam privatim, 411, 416, 417, 428, 429. Cantiavorum martyrum passio, 467 el 8eqq. Cantorum officio diaconi ne fungan- tur, 387. Cantus alterni origo, 385, 384. Cantus Romanus Pippino rege a Gallis receptus, 16. Capite obtecto in exsequiis uxorum viri, 167. Capite nudo $acra a viris ſacta con- tra profanorum morem, quorum capti- ra capila velabantur, 62. Capitilavius dies dicta Dominica Pal- marum, 127. Cappa Romana, 186. Capsa cum qua et calix offerendus est quid, 47. Capsa $acerdotalis, $cu cappa, 62. Capsum pars ecclesize qualis ? 69. Capsa navis pars ima navis, ibid. Ca- psum aliquando idem cum ecclesin capilio Seu presbyterio, 1b1d., et 70. Caraxare, pingere, 75. Carinus imperator ex Aniciorum ge- nere, 468. Caro et sanguis Christi in Eucharistia, 229. Corporis veritas, 256. Carruca bobus tracta et Strata nobi- libus matronis in usu , 465. Castitas Subdiacono dum ordinatur commendala, 303. Casula $acerdotalis, 62. Casula pro- ces80ria, 63. Catbedra sancti Petri Rome in men- 82 Januario Gallis antiquissima , 120, 121. Per eam confessio et primatus Sancti Petri designatur, ibid. Cathedra episcopalis, 310. Cato presbyter Arvernus, 164, 170. Caucum argenteum, 462. Cautinus , episcopus Arvernorum , $23, 59, Celebrare missam, audire, 34, 58, Alio $ensu, 182. Cerainia nobilis matrona, 186. Cerz Seu cerei paschalis beauedictis AugvuSliuo auctori tributa, 241, 357. Alias Leoui, 241. INBEX RERUM ET VERBORUM Cerei benedictio in Sabbato sancto, 140, 141, 142. Cerei particule contra procellas de- cerptze sxculo y, 142. Cereis impressa nomina, 165. Cherubin alosa, 31G. Chilperici regis hymni Seu miss® , Chrisma in feminino, 248, .364. Chismal dictum ministerium corporis Christi gerulum, 316. Christi presentia reals in Euchari- slja cerlis LtesLlimoniis asseritur, 2 ef 8099. = - | Christi corporis verilas in Euchari- stia, 256, 369. Christi corpus pro nobis crucifixum, et sanguinem pro nobis effucum in Eucharistia Sumimus, 500, Christi corpus non in imaginario or- dine $ed sub crucis titulo ciborio im- positz compositum seu pendens, 92, Christi corpus in altari linteamini- bus involutum, 315. Confectum in Pa- tena, ibtd. Chrivti corpus et sangnis immaculata benedictione transformatur, 597. Christi corpus in Eucharistia immo - latum, 325. Hoc vescuntur lideles, 331. Christi corporis conſractio et Sangui- nis effusio ir Lucharistia, 297. Christi Sanguis in vitro, corpus in lizno, 68, Christi cruor gustatus in Euchari- Stja, 347, 3:0. Christus in cona Sacrilicii oblatio- nem jnastilwuit, 297. Chrodegangus episcopus Mettensis, 429, 430, 455 Chrysostomi locus insignis de Eu- charistia, 88. Ciboriis 8evu turritis ediculis insLru- cta allari», 74. Eorum forma, ibid., 75. Cicindelis, lampas, 78. Claudianus monachus, Mamerti epi- $c9pi Viennensis germ3nus et vicarius, Clausum Pasche, 147, 148, 149, 259, 375, 378. Clementis episcopi et martyris na- tale, 217. Actorum ejus antiquitas, 218. Clerici itinerantes recitando Brevia- rio obstricti, 430: Clerici purpareis vestibus ne utan- tur, 62. Clericorum recitandi cursus eu Bre- viarii obligatio que, et qua lege pre- Scripta ab Ecclesia, 426 et 8eqq. Coemeleria Sacerdotali benedictione $acrata, 165. Corna Dumini, natale calicis dicta, Collects, dictz orationes in Mis8a recitari $olitz, 6. ] Collectio post nomina, 181, 138 et 8eqq. ('ollectio 3d pacem, 188 ef 8eqq. Collectio post Eucharistiam, 196. Collectioues, dictz# oratioues miSSP, 23, 25, 36, 45. Colum $seu colatorium, vas Sacrificij, 185, 186. Columbe tribus in ecclesie locis ad quid appens#, 90, 91, 92. Columba et periSterium ad repositorium Seu E1- charistiam reservandam, $9. Columba Sepulcris et ciboriis Superposita, T4. Columns ad altare, 69, 73, 74, 75, 78 Communicantes hostiam in manibus accipiunt, 52. Communio in triduo ante Pascha, 136. Communione non exspeclala qui communicaturi non erant in missa olim discedebant, 55. Communio Sub altera Rempe Vvini Specie, 59. Coummunio Sub una $Specie Sacramenta corporis et 1138 Sanguinis Christi appellata, 141. Competentibus symbolum quandu traditum, 127. Concio sacra non nisi a Stantibus excepla, 81. Confessores proposilo castigationis a | icli, 290. Confractorium, antiphona ad hostie confractionem, 8. Consecratio altaris, 314. Consecrationis corporis Christi for- ma antiqua, 46, 47, 192. Consummatio miss#, Seu oratio pot communionem, 19t. Contestari beneſlicia Dei, B. Contestatio, immolatio miss#, 24. Prefalio, 28, 45. (onversio vini in 8anguinem Christi, 208. ſa sacrilicium, 209. Transmutatio et translatio, 214, 228. Cophanum, 210. Cornelii et Cypriani martyrum na- tale, 278. Corporale pallium, 41. Eo contectus calix, 42. (.orporales palle, 303. (orporatio dicla una e novem parti- culis hostiz fracte, 15. Corporis Christi veritas in Eucha- Tis(ia, 369. Corporis Christi vera immolatio in Eucharistia, 56. Corpus Christi conſractum in remis- Sionem peccalorum, 192. Corpus Christi in Encharistia immo- latum, 3253. Hoc vescuntur fideles, 531, Corpus Chris i pro nobis crucitixum et $anguinem pro nobis effusum in Eu- cheristia $umimus, 500. Corpus et sanguis Christi immaculata benedictione transformantur, 307. Corpus Christi in altari linteamini- bus involutum, 315, In patena conſe- c um, ibid. Corpus Domini super allare ad viati- cum infirmis in buxida reservatum, 84 et xeqq. Ejus usus in Ecclesia antiquis- Simus, 8 ef 8eqq. Corpus Domini non in imaginario or- dine, sed $ub crucis titulo cumpona- tur, 92, 93, 94. Crucifixi imago velata, 77. Crucis (S.) basilica Parisiensis vel _ Vincentii, nunc Sancli Germani, 463. Crux et signa $evu vexilla in suppli- cationibus premissa, 154. Crux ipsa tiltulus crucis, 93. Crucis in modum disposite particule novem hostiz ſra- cle, 13, 449. Crux argentea arz im- posila, 186. Crux in summo ciborio, 74, 93. Crux ad pedes infirmi agentis in extremis posita, 93. Crux in pro- cessionibus delata, 265. Crucis in mo- dum condite Ecclesiz, 68, 69, 70. Cucullus cappe asSutus amiciendo capiti, 62. Cursu de Gallicano digquisitio, 379 - 00y. Cursus Gallicanus unilformis, Cursus dicla divina officia, 379, Cur- Suum ecclesiaslicorum varia genera, 380. An idem cum liturgia, 381. (ursus $en breviarii recit>ndi que clerieis obligatio pre$cripta ab Ercie- $13, 426 et 8eqq. Cypriani episcopi et martyris nalale, 278. Ab eo die numerate Dominicr, 1b.d. Ejus loci insignes de Viatico et Eucharivtia, 85, 86. De Trinitatis per- SOLarum commemoratione in epistolz l Joannis versu vn, 476, 477. D Damasi falsa epistola decrelalis, 25. Decim# quales et quibus solyendz, 4129 Decimis pro solvendis misss, 169. Nefunctis re'rigerium per jejunan- tiam preces et $acriiicium, 23, B35, 256 Denumerationis iustantia, 282. Deorovaldus dive memories filius Ermeantrudis malronz#, 4E2 et 8eqq. Beorovyara neptis iHNustris matrone Ermentrudis, 463. Diaconii sacramenta, 171. Diaconi ordinatio, 305. Diacoin cantorum officio ne fungantur, 387, Dia-onorum in or- dinationibus cons1'ta populi Suffragia, 503, Diac -norum in ordinetione miS52A, 170. Eorum #las, 1bid. Diacono aut snh{liac-no pist acreptum cibum vel poculum missas tractare illicitum, 60. DionySiane basiyice in agro Pari- Siens; Hatres et mensa, 465 Dipty: ha ecclesjarum, 18?, 183. Diptychorum forma, 43, bt. ive memorie Carins imperator paganus, 468. liem Deorovaldus Fran- cus, 462 et 8eqq. Dominica ad carnes tollendas, an Sexagesima, 123. Dominica in Palmis dicta in Symboli traditione, 255, 346. Dominica Palinarum passio oliin non lecta in missis privalis, 46 i, Dominic:e - natal: Savcli (.ypriani numerat#, 8 Dominicum cellariam, 414. Donatio ecclesiz facta $xculo vi aut vil jneumte, ut oblata quotidie ibi mi- nis'retur, et pro defuucto offeratur, 464. Ut ligna tantum ad oblatam ja- rentur, 465. Dulcidius preses Aquilegie, 468 ef 3e untaxat particula non excluslva, sed explicativa pro Scilicet, 54. Duodecima, hora Gallis assignata pro divino officio, 409, 421. A ve>peris distincta, 394. A completorio, 4B. E Eadgari Anglorum regis $latuta, $16, 431. Eberulfus Guntchramani cubicularins, Ecelesiz ſundator Petrns, 266. Ca- put, 236. Ecclesie ſundamentum in confſessjone Petri, 227. Ecclesie mos psallendi primitivus, Ecclesiarum forma vetus apud Fran- cos, 68 et 8eqg. Ecclesiarum dedica- tionis ritus, 72. Eeclesize domus epi- Scopalis, 80. Ecclesix absolute dictir cathedrales; monasteriales, basilicz, 103. Ecclesiarum $eu basilicarum mo- nasticarum descriptio, 69, 70, Tl. Ge- meticensis et Wiremuthensis descri- ptio, 70, T1. Ecclesia sancti Benedicti arisfersis aliis dissimilis, 68. —_ episcopi Hi-panjensis li- Eligii episcopi mos inter miS$arum S0emnia populo predicandi, 40, $17. o Rge versus preclari, 76, 170, Eonins epigcopus Arelatensi-, 63. Epiphaniz in vigilia $ermo de inno- centibusab Herode occizis, 460 et $299. Epiphaniz die principium Quadrage- Slime nuntiatum, 116 Epi; hanjius episcopns T:cinensis , 433, 4348. Anno #tatis xvi diaconus ordinatus, 170. Episcopalis cathedra, 310. Episco- palis in miss2 benedirtio ante commu - niouvem, 34, 33. In fine matutinormn et vesperarum, 425, 426. Episcopi ord:nat o, 308. Episcopo- rum mos clericos ad officium divinum pulsato signo excitandi, 411, 412, 425. Episcopi mortui corpus expositum, 167. PaTRoL. LXNNIL. QUA IN LIBRIS DE LITUKGIA GALLICANA CONTINENTUR. Epivtola in mis%a non Semper a Sub- diacono, seJ quandoque a $Sacerdot: vel episco,.0 recitata, 21. Ermentrudis matrone teStamentum, 184, 462 et 8eqq. Etherius et Beatus Hs avici Scri- ptores, 5, 10, 22, 24. Enchari>tia comnmunio in miss3, 25. Encharis 1 sacriticium a Christo in ca oblatum, 297. EuchariSti;e «eu realis Chri>t! in Eucharis:'ia proventice Iulem Semper tenuit Gallicana eccle- Sia, 5, 4, 93, 96.. Euchari$tia in corpus et Ssangumem Domin trans ormata , 209. Permutala et transata, 214, 238. EuchariStiz vinum jn Chris'i $angui- nem conversum, 208, 214, 2B. Eucha- ridtize particnla, communicanti data in manus, 532. Eucharistie nomine sola =_ species designata, 52. Eucharistia n viaticum data intirmis, penitentibus et martyribus, 84, 85, 83, Reservata, 87, M8, 89. KuchariStize particula, nou forma integra communicantibus data, 183, 184. Euchariviia de revervals, uando deeraut infirmi quid liebat, 96, Eucharisticus panis mutaius in Chri-ti carnem, poculum vers m in Sangui- nem, ille sumitur jn calice qui l:uxit in cruce ex ChriSti latere, 300, Eugemus, Hildefonsus et Juliauus episcopi missarum Mozarabicarum an auctores, Il. Eugippius presbyter, 4538. Eulolia martyr Barcinonensis, 2:5, tulalie virginis Emeritensis natale, Eulalius comes excommunicatus, 51, Eulogiz iis dale qui non commeni- cabant, I. Eustasius episcopns Macviliensis, 24. Eutherius male pro Frofuturo dictus episcopus Bracarens1s, 32. Evang: lium mis, Fulmenta Aquitanica, colunat mar- moree, 80. Gal jeana liturgia, 16 & 8eqq. Eo- dem ritu celebrata ac Morarabica, 20. Diverso a Romana, 2). Gallicane Ee- clesiz «e Eucharistia lides, 3 et 4, US, 96. Gallicanz Ecclesie Lectionarium, 97 et 5eqq. Gallicane litanie of Sup plicutiones varirs diebus, 154. Galli- cana vers» antiqua Scripturz, 471 ct $99. Gallicanom P$4lterium ex emen- datione Sancli Hieronymi, 395 ot 8eqq. (allica1us ordo Mozaralico antiquior, 27 el 8299. Gallus Arveruorum episc pus, 1.5, 167, 421, 433. (avata argentea, 463, 461. Gazelum Seu Gazelicum vinum 2 (ara Pal: Slinwr, 538, 81. Gelasianus ordo migSP, 6 ef 8099. GelaSiauum Viale, 17. Gelasii iulgatum de libris authen i- cis derreium an Hormisde i(ribuen- dum? 38:3, 386. Gennadii lo-us insignis de Musey presbytero Mawiliensi, 28, Genovelr virgins ſectum in ve- tuntisSimo Lectionario Gallicano, 114. Acta ejus interpolala, ibid. Genallexio populi et cory oris jncur- \atio ad mis<® oraijiones, 38. Georgi (S.) Calz basilica, 464. Germani (S.) episcopi Antissiodo- rens's natule, 329). Germanus (5.) episcopus Parisien- Sis, $11, 412, 425. Gloria in excel-is bymnus ab Hilario auctus ct conSuaninatus, 29, Gloria Patri, etc., vervus primum a Gallis in fine p$almorum adbititus, 405, 407, i0s8, 423. Gloria &t hovor Pa- tri, ctc., non Gloria Putri, in fine p5almorum dici volunt Tuletani Patres, 33, 34. Glorta una e novem particulis hostiz! ſracte; c:rteris major , Sumpla a $a- cerdote omnium prima, 15. Gotescalcus epixcopus Anicienvis , 13. Grace ct Latine pros « ef antipbon:e $eculo vi decantatic a laricis in veele- Sia Arelatensi, 405. Gregorii (5.) Sacramentarium, 16, 17. Gregoriahus or:40 nuss%e, 6 &f 599. Gregor Mayzni locus de reServalo (.hriSti corpore, 5). Gregor eprwror Turonengs loci insigpes , 21, 29, 3:3, 36, 37, 3K, 39, 40, 41, 42, 85, $7, 48, 44, 50, 51, 82, 55, 37, 38, 39, 60, 61, 62, 63, 64, 66, 67, 68, 69, 72, 75, 74, 75, 77, 18, T9, 80, +2, 85, 90, 101, 104, 108, 119, 114, 142, 145, 170, 176, 184, !87, 212, 25, 248, 152, 14, 153, 164, 161, 16s, 165, 166, 1657, 215, 379, 380, 396, 397, $04, 408, 499, $21, 4B, 42, 453, 475. Gregorius episc.'pus Lingonensis , Gundobagus Burgun liz rex, 399. Guutchramnus rex, 38, 44, 51. Guntchrammis Boso, 53. Guthberctus abbas Anglus, T1. 36 1131 H Hwreticorum miniteria SU vasa, rl templa, 63. An catholicis in uvm con- rrteuda, bid. Hariiuinns Fontanelle recluvns, $26. tlelciarii, 81. Helias Scotigena an episcopus? ZO1. Heraclia, TS. Hermanuus monachus Tornacensis, 183 - Hieronymi locus insignis de epistola | Joannis, 476, 477. Hilarii (S.) episcopi Pictavensis na- tale, 318. Auctwr Lbri Hymnorum et wyxteriorum, 2). Hilarii eptscopi hymni m__ ab Hispan's, 32, Abyecti, 33, 0. Hildeſonsus episcopus aucior missa- rum, ete., 30. Hildegarivs $ancli Hilarii decanns, | 411. Hilduini locus insignis, 00, 29 Hippolyti martyris natale , 278, Hipponeregienss ecclesie ordo , Hispanicus sen Mozarabicus corsns, 591, 592. Honorali episcopi Massiliens s lita- nie, 154. Honoralus episcopus Novariensis , Hor orandi, 427. Hor canonice :1 re: ibus persolul#e, 438. . Hormisda- an iribuendum decretum d caronicis libris , 385, 785. Hovtia in wovem particulas lracts apud Mozarabes, 12 et 13, $49. Hos i communicantivnm minibus immixss4 , Hymni Ambroviani, 381, Hymnos Je- cantari concilium Tol-tanu'n concedit, 35. Velat Bracareuse, ibid. Hymn s vinm pucrorum in omminn mixgarum slemnitaie decantatus, 108, lehriarium argenteum , 465. lconice® apostolorum in ecclemis , 160. Ignatius an auctor allerni cantus in Vriente ? I83. ll tio seu Iulatio, priefatio miss#, 1 , (yrici liturgia $eu missa Latina, au Gallicana? 17, 18. Fn ca ordo, imaginum locus, Imagiaatus calix cum Lurricula, 466. Imagivez figure, 157. Imagines argenieZ in tabula altaris, 186. Imagines martyrum et sanctorum a(lbuc viventium in baplisterio depictz, 76. Nou posite in allari, ibid., 92, W, Iumolatio miss# , 188 et 829g. Iumolatum fn sacriticio miss#e Chri- $tj corpus, 525. lnclia9tio populi in missa ad oratic- nes, 38. Inferni et tartari tenebris ac suppli- ciis qui per fidelium preces et $acrili- ejum mnigse anime liberatx, 292. batirmi cursum seu Breviarium reci- tare vlim goliti, 432. Infirmi $oli non saGi ex aS$ervala Eucbharistia commu- n.catant, 96. es$2, miss2 introjitus, 7. Injuriosus episcopus luronensis, 409, loterdictus cursus Seu divina officia in ecclesia ob pravos presbyleri mvu- res, $17. laventio sanclz crucits, 26:). lSidorus episcopus Hispaleusis, 14, 18. An auctor liturgiz Mozarabier, 50, Hibernica et Britannica liturgia, 15. - INDEX RERUM ET YERBORUM 0, Cursus e;us, 392, 393. ltine: antes clerici et wonachi reci- tando t revi»rio astricti, 430, 433. Li- bri ad hoc. dispositi, 454. ltinerarie tabulz vice HAlaris J Jacobi apostoli ſeslum natali sancti Joanuis evangelis' conjunctum anti- quitus, 196. Jacobi a Viiriaco loci invigues, 41, 42, 431. Jejonium quadragesimale, 238 ef $eqg. Ad vesperam, 230. Jejunium tri- duanum Rogationum, 263, 377. Jeju- nium in vigitia Peutecostes, 1356, 157. ,- Joaunes presbyter Cowpostellanus, - Il. -t. Joaunes monachus et abbas Raven- nensis, 16. WH Rona cardinalis, 18, 19, 20, 2 Joannis Baptis!# idem conceplus el mortis dies, 160, 275, 438. Joannis apovtoli epiztola pt ima ca- nonica, 476, $77. Testimonium de uni- late trium.personarum divinarum in ea a$8er: mn, tbid. Joaunis et Pauli natale, 279. De iis- dom epigramm:a, tbi Joarnns Eleemovnarii vile loci in- Signs, 49, $0, 432. Judi io planctu lampades accen- dJunt, 1GT. Juliani martyris, Ba>ilisse ejus u x0- ris, et ocioram passio, 115. Ju>tioa preposita sanciz Crucis Pi- claviers1s, 42. K Kyri: elz-tson litaniarum inivum, 153, In missa ad oblationem, 164. Ab omni- lus in misSa recitatum, 37. Ad matu- _ mis$as et yesperas dicendun , 407. L Laici in Ecclesia psalmos et Lymnos decantant, 403. Laici dominicis ac festi- vis diebus vesperas, matutinas et missas CONS Soliti etiam $xculo 1x, 17. Latina lingua preces ad Duminum ſus in Gallia $eculo vi etiam ab ejus _ ignaris, 408. tinjiacum ju _Lerritorio Meldensi, $62, 165, 464. Lavari oullum lintewnen debet cum pal'is corporalibus, 303. Lavatio pedum in ritu baptismatis, Laudes dicte matutinum, 120, 421, Laudum nomine Alleluia intelligunt Toletani Paires, 33. Laurentii martyris nalale, 276. |. eander epi>copus, an auctor litur- giz Mozarabice, 30, 18 Lectiones dict» s#culo vi miS$8r , $06. Lectiones in ecclesia a (idelibus Stanlibus in pedes augcullate , 405. Lectionarium Luxoviensi t.celesie Gal- licanze, 97 et 8eqq. Lectionarii Gallica- ui variantes lechones, 471 et 8eqq. Lectoris benedictio, 3''2. Lectulus $eu lectus in ecclesia quid, Td, T1. Leodegarii martyris nalale, 285. Leoui pape tribu'a benedictio corel paschalis Seu preconium, 2F1. Leonis pap iv homilia, 451. Levare Evangelium , id es! librum, ) Lex nostra, catholicorum commnio, 65 Licinius episcopus Andegayensis , Sb. {1z2 [.inleamen bullum cum pallis curpo- ralibus layari debet, 303. Litanie dictz Rogationes, 152. An ob sanetlornm nomina commemorala, ibid, Litanie iriduane post Ascensio- nem in ecclesia Mediolanensi, 153. Alie, 158. Liturgie niilesad eucharis ie fdem, | el 8eqg. Liturgie varie apud Lati- nos, © et 8eqq. Vide Mig. Liudgerus episcopus, 431 Lotio pedum S»bbato $ancto pot ba, tizmum, 179, 180, 249. |,vcernt benediciio in Sabbato an - cio, 140, 111, 142 Lucernarium in vesperis , 322, 395. Lucernarium , Serotine preces aali- quissime, 408, 417, $24, 425. X Ludovici IX Francorum regis pietas, Lugdunensis Keclesie cursus, 399, 400. Lugdunensis Ecclesi#z ritus anti- qui, 401. Luxoviense Lectionarium Feclesie Gallicane, 97 et 8699. M Macula, nentro in genere, 296. Manicationes, 422. Marcus evangelisla an auctor curus A'\exandrini? 381. Marie virgiois Deipare festum as- sumptionis mense Januario celebra- tum, 118, 119. As$umplio in corpore, 212 et 5eqq. Asumptio et Nativitas Boniſaci» martyri notate, 104, 105. ltem concilio Narbonensi anni pax ix et Gregorio Turonensi, bid. Martini (S.) episcopt festum per om- nem Galliai celebre, 103, 104, 290. Ab ejus ſe$tivitate Ailventus a nognul- lis incceptus, 100, 101, 458 et 8eqg. Inde ad natale Christi abslinentia a carnibus et uxoribus, ibid. Jejunia et miss® quadragesimales, 102, 439. Ejus basilica Parisiis $eculo vi aut vi ineunte, 461. Martyra in ſeminino, 215 ef $eqg- Martyris natale, 319. Martyres cauo- nis Scriplurarum 3sSertores, 467. Mar- lyrum passiones lecliie in Ecclesia, 405, 4V7. An etiam in Ecclesia Romana, 385. Martyrum reliquiz in collo non defe- rende, 164 M :$eus. Vide Museus. Maxsiliensis Ecclesiz ritus antiqui, 40%, 406. Matricularii, 414. Matutinum, Sumptum pro nocturno oflicio seu nocturnis vigiliis, 110, 409, 410, 420, 421, 422. Szpivs pro laudi- bus, ibid. Pro prima, 420, 423. Mauricii et Sociorum martyrum na- tale, 251. Maximus abbas, 67. | Mediolauensis liturgia. Vide Ambru» $1ana. Messis Lempore miss2 nou intermit- tend, 421. os: M inisterium corporis Christi geru- lum Chrismal, 316. Novum sepulcrum, ibid. Ministerium ecclesiz gacra supellex, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 79. Ministeria izereticorum , 65. Alia Supellex, 66, 67, 71. Minigterium altaris, 40 el $eqg. 44 altar non nisi post lectum Evan celium et concionem peractam alla- tum, ibid. In domuncula Ecclesie ad- juncta vel in armario $servatum, ibid. [n twurre, tid. ef $eqq. Missa. Vide Liturgia Missa sacriticium spiritale, 237, Mis revocata, 57 et $eqq. Missam revocare Seu celebrare et spectare, 38, 59. Te- nere, 60. Missz ritns qua ratione - dem, qua diversi, 5 et seqq. Missa anie communionem expleta , 35, 36, 1. 1135 Misse Gall cane - 1 R mane Spabum Seu duratio, 3%, 187 Misa diebus 1:n0- tum festis precejta, 6. Hinc mi-54 0 ſesto, ibid. An non eliam dirbus = oihrngh , ibid. Mizsz» asantes ron $emper communicabant, 38, Missa quo- tidie cantata ab episcopo, 55. Misse lures uno die in uno allari celebratz, 3. Missa unica in Natal: Domiui olim in Ordine Gallicano, 103. Item in aliis, ibid., 190. Mizs# trcs in Natali Dowini non eadem in ecclesia Rome olim ce- lebratz, 109. Nec ab eodern Sacert6, tbid. Misszx tres in Natali Domini, Pa- schate, Pentecoste et Transſiguratione, 108. Misse publice distinclze a missis matutinis, quadragesimalibus $eu ve- $pertinis, et deſunctorum, 46, 34. Missx Gothicogallicana ordo, 188 et 8eqq. Missa, dicta oraltio post miss2 ofler- torium, 11. Miva p$salmorum, collecta Seu cra- tio, 593, Missx dominicales, 292 et 8eqq., 299. Mi>se feriales in Quadragesima, 125, 126. Mixsa malutinalis Lempore paschali, 372. Missa matulinalis pro parvulis re- natis temy-ore paschali , 254. ?i>sa de Adrentu Domini, 355. Mivsa in diaco- worum - 0: dinat one, 170. Missa cate- chumenorum ,-11. Migsa mortuorum, 60. Missx et orationes pro mortuis, 164, 165. Mis j«junii, 231 et 899. In Symboli Lraditione , 235. Missa pro decimissolvendis, 169. Missz tempore messis, 422. Mis>a quolidiana Romen- sis, 300. Missa pro requie sancti oblata quo Sensu, 57, 58. Missa de excepla:o an de exgpectalo, 99. Misse s:zxculo yv! dicie lectiones , 406. Missale Gothicogallicanum, 174 ef 849. Francorum et Gallicagum velus, 101.1. Missale Gregorianum , T9. Missale Mozarubum, 440 et $eqq. Missorium argenteumn ecclesiz lega- tum, 4635. Monachi litul » $ui monasterii ordi- nati, 171. Monasterium Agaunensium, 161. MonaSterium auch (ytiaci, T9, Monasterium $ancti Petri Hornba- cense, 17. Mortui episcopi cadaver | lures per dies venerationi expositum, 167, Mortuus ablutus veSliiusque Sepul- lurz lraditur, 167. | Mos catholicus in consecratione Cor- poris et sanguinis Domim Servatus, 47. Mozarabica liturgia Seu missa, 10 ef $eqq. Mozarabum Missale , 440 et 829g. Mozarabice cousecralionis COT poris Christi ſorma qui innautata, 27. Moza- rabicus scu Hispanicus cursus, 321. Mukeres communicature ad 3ltare accedunt, 45, 51. Secus apud Hispa- nos, ibid. Mulieres cum linteo dominicalj com- municabant, 52. Mummolus comes , 465. Munegisilus optinar, ibid. Musz#us presbyter Massiliensis, le- ctionum qu# in miss2 aliisque ofliciis legebantur ordinator, 28. Item Sacra- mentarii, ibid., 406. Mysterium, consec: alio in missa, 25. N Namatii episcopi Arvernenss eccle- Sia, 69, 80. Natale episcopi , anniversarius con- Secratiouis dies, 165, 166. Natale ca- er pap Ecclesiz, et natale calicis, ' Niceth episcopi tractatus de Psalmo- QUE IN LIBRIS DE LITURGIA GALLICANA CONTINENTUR. eqgq. Ordines, etiam minores, olim certo Sub Litulo collati, 171. Ordo Germanicus, 155. Ordo miss# Gothicogallicane, 188 et 8eqq. Ordo Hipponeregiensis Ecclesiz, 10). Ordo Romanus in 1issa , 7 &t 8eqq. Ambro- Sianus, ib:d. Ordo Romanus in Gallia tempore Caroli Magui receptins, 16, 17 Orjentales cursus, 381, 382. Urientem versus Sepulli cujuslibet ordinis Christiani, 167. Osculum in missa, 209, 236 P Pavia allaris, pallium dicta, 41. Se- rica Sepe, thid. Ea involuta purri Dev oblati manus, tbid. Non teuvis Seurara, 4, 217, 234, _,Palladivs episcopus Santonensis, 21, Palle corporales majores et mino- res, 66. Palle in $Substraturio , 309. Palle corporales, tbid. Nihil cum 4li1s la ari debet, ibid. Panis et waqium in cores of <£ang'it- 1133 nem (hrivi transormats, 208. Ferum- Lala et tra Slata, 214. Panis Euchari- $t cus mutatus in Christi carnem, p0 - culun rerxum in $anguinem , \He 8u- mitur in calice qui fluxit in cruce ex Chrivi latere, 300. Panes proposilio- vis dicte oblationes in al ari, 303. Pa- - rotu'z, obla'e, 184. apa, primus Sacerdutuar, 276. Pa Romensis, 11. *s Papyro in MXgvptiaca Seu charta Seripius Codex et textamentinm, 186. Parasceves die Sacroy passio lecta ex quatuor evangeliviis ad divervas hc- ras, 129 el 8e19. Jrjunium Para ceves Sine cibo, 157. Pari>jensi+s Ecclesig ritus antiqni, {11 & 8eqg. Parisienses basilice, 463, $64. Sacr-$ancta Eccleva in civiime, 3. Particula host #, communicanti data, Paschate anui inition, 420, Pascha anuotioum , BY. Pavha langum ru (lausum Pasche, 1i?7, 1138. Pascke hebdomada feriata, 148, 259, 373, 378, Paschales mivsx, 566 et 8eq7. Passio Jie Palinarum non in privatis missis, 8d Juniaxat in publics dicta, 127, 466. Alias Svla feria Parasceves recitata, 128. Passiv unica, ex Mat- theo lecta in Al jca temp re Sancti Augustini, 136. Passio die $acro Pa- rasceves ex quatuor evangelistis con- lata, lecta ad Singulas horas, 129 et $eqq. Pa'ena et cilix Yacuus in ordina- tio.e $Subyiaconi porrecta, 302. Pate- we altaris capacissimewr, 47, 62, 63. Pa- [ena cal c.s major vitrea, 137. Pateua velo jauvoluta, 185. Patientis episcopt Lugdunenss ec cewe des THINR 80, Patriarch# Oriecut > albis veSlibus ui, G1. Pat um tractors in ginctorum pro- priorum fes1t1s lect defects Actorum, 387 Pauli apestolt couve: wo, 225, Paulus capite plexus, geutibus caj ut lidet comprobatur, 273. Pauli et Stephani regula, 33. Paul Sileutiarn devrriptio cibocu Sant» Sophie, To. Paulus epis v; us Virdunentis, 413. Paulus Graumnaticus Seu Warnelridi, 16. Paisa Lium $p ritus, 1d cst conf s- SOTes 1 1niSS3 cCommemorati, 12. Pavimeulum ecclesie ex muivo, 79, Pedatura vjar:#, 462, {63. Pedum lavatio post bapltivna, 36i, 9 Pentecoves i4 \igilia jejunum, 136, 157. Nulis octave, ibid. Pente oxtes ties Quinquage>iius abwolute dictus, 102. Perpetui cpiscopi Turonens 8 ba$i- lica, 6). 1] eSlatentum, 89, $10, Peti'io in m2 quid ex Auguvtiue, 26. Petri et Pauli apostolorum passio in eorum miss4 lerta, 129. Imagines eo- rum in eccless (Galiicanis, 160. Petrus Fecl-$ir turdatr, 265. Caput, 26. Petrus [r@ n>$i5 veSligiis, Seu pedi- Iw:$ Sublatis in altuw, capite deor>um cruciiixus, 275, Petri cathedra Rome, 23), 226. Callis antiquizsima, 120, 121. Ob rrimatum ac contessionem, hid. Petrus epizcupus Herdensis, nj $4- ru'w emend tor, 31, Pictavieus $ EccleSie ritus antique, $19, $11. Pictin@ cur in eccleSiarim panels. IbysS, 75, 76. Nen in altari, 294d., 1»6. Plaama in feuinjuv, 227, [In ws, in gs, 306. 4175 INDEX EORULM QUA Podia, 78. Penitentium genera 0uo, 241. Pie- nitentes non Sine viatico moriantur, 85 el 3eqq. EY Polycarpus an auctor cursus Asiatici, Pontiſfices $ummi qui, 316. Summum Sacerdotium, 3'9. Populi votum an consensus in ordi- natiembus diaconorum. presbyterorum et epis« oporum, 503, 305, 3 Pre'atio, prima sacerdotis oratio ad miszam, 24, 37, 193. Precem pro canone mis82 uSurpalt Cyprianus et Gregorius Maguus , 26. Item Vigilius, 32. Precis alia notio, Bl. Presbyieri seu $3cerd..es dicti $e- niores, 337. Fresbyteri, s cundi orvfi- nis \iri. 306 $Secundi merili, wid. Presbvie j ordinatio, 3 5. Presbyt-ro non liceat eo i1 altari missam cele- trare eodem die quo bi episro, us celebraveri!, 55. Prime officium, 420, 427, 428. In aq Secul » vi quando uvilatum, 465, Primiccrius $Sacerdutum et $ cundus ejus, 386. Privilegia $acerdotum in orcinatio- nibus, 303. Pro'uturus ep'scopns Brararengis, $1, 32. Euther.us perperam dictus, iid Prophetize lectio, item Apostoli in mi-$1, 37, 3s. P:o'us Cantianorum martyr:im pe- dayovns, 464 e! 899 Prud- wii locus de ncens0 Jucern®e yel cereo, 141, L122. Ps .llendumn, dem cum misse gra- duali, 11. Paalni comm nnion's nomine Can!ati apad A ros et Gallos, 33. Pealmi ante Sancu ram reliqias cantandi, $15. Ps8#lmi in Feelesia ciam a laicis el mulicribus decantati, 588, 389, 405. Psilmodiz ori, 0 et progressus in ec- clesiis G-lijcanis, 398 2t :e q. Psalmus respoasorius in miss3, 38. Pezalterium memoria lenendlum A clericis, 435. Feallerium Gallicanum ex emenda- tionue $ancti Hiervaymi, 395 & $eqq. Romanum, 396, 398. Q Quadragesime ca;-ut non a die ci- nerum, Sed a Dominica $equente du- cendum, 18. Quadragesime dies je- juajorum s »culo v1 in Gallia, 125, Uua- dragiusima pro Quadragesima , 228. Mie quadragevimales, ibid. &! $097. Jejunia, iid. lnitium, ibid. Quadrage- Simales miszx ſferiales, 1253. Ab eis abesse religio, 36. Uuirites, optimates Galli, 465 R Rn episcopus Parisjieusi,, Regnum, una e novem hostiz fractie -—qp—_ ex ritu Mozarabum, 131, $49. Religuiz sanctoram quo loco positz®, 82 et 8eqq. 92. Columbis incluse, 91, v2. UQuales in ded-.cat onibus adhibite, 72 —_— martyrum 3d collum an defereadzy, 164. Remigii (S.) Rhemensis episc opi te- ARamentum, Remigius monachus Antissiodoren- Sis, $16 Retifer, 220. Revocata missa, quid, 57 of $094. IN LIBRIS DE LITURCIA GALLICANA CONTINENTUR. 1136 Rhemenses clerici ad communem vitam adducti, 414. Ricomagensis vicus Civitatis Ar verne, 39. ,—_— episcopus Suessionensis, \ Nigoberws episcopus Rhemensis, Rogationum triduo lecta ad Singulas horas epictola et Evang-lium, 149 ef _ Rogationum ancior Mamertus, 152 Dicte Litaniz, ib1d., 153 Roga- Lwnum Ltempore mis+i$ populus fnte*- eve Mber, 536. Rogationum collectio- nes, 176. Rogationum jejunia triduaua uhique Seculs vi recepla, 263, 377. Roma Garonne, Tolnsa, 220. Rome an et quando I-cla Sauctorum Acta, 385, 386 Romana liturgia, 6. Romane $eu Gelagiane liturgie ri- lus 8eculo v1 in provincia Rracareusi receptus, 31, 32, R. manum Pxallerinm, 396, 398, Ro- manus cur-us, 381, Psallendi modus, Romensis quotidiana missa, 300. Kosa dominici corporis $:n;uis in Eucharistia dictus ab Ambroxio, 41. Rothomagensis Ecclesiz Status et ritus antiqui, 408. Rur.cius episcopus Lemovicens's, 184, 189. 5 Sabbatis etiam Quadrage>:mie 3lti- qu+ndo a jejunio relaxatum, 125. Sah- bati Sancti ofticium, 137 et 3eqq. Sab- bato Paschze post bay tiamum lotio pe- dum, 179. 180. Sabbatum exita Pasrha, id es ex- eunte Pacha, 372. Sacerdos jejunus et impolluto anj . © (ebet consecrare, 60. Sacerdotes fe- rialis hebus ab alio $4cerilole commit- nionem accipiebint, $5. Sacerdotes in Via conStiiut calicem cum patena ge- Stare $uliti, V7. Hem +acrum chrigma, oleum benedictun et Sacram Euchari- ${jam, 68. Sacerdos ali jrando in missa Solemni prophetiam canebat. 38, Apud Mozarabes nuSquam C01v er>us ad po- pulum, 13. Sacerdotun uncle mains in ordinatione, 707. Sacerdotum pri- viirgia in ordinat jonibus, 505, Sacer- dotes etiam in ftinere constituli noctu rurgere S0liti ad nocturnos recilandos, 4128, 429. Sacerdotis apologia in missa, 251. Sacerdolum primus, Romanus ponti- fex. 27G. Sacra pari modo Galli Hispanique celebr ent, 25. S-cram«nla dictum dominice mens# $arriticium, 23, Sacramentarium Gregoriaanm, 16. Sacrameutorum volum:-n a Muxro composiwm, B. Aliud a Vocouo epi- Scopo Castellanensi, ibid. Sacrarium, locus altaris, 78. Locus in quo residu# oblationes servantur, 303 Sacrata Deo vasa profani; usibus non aptanda, 63, 64. Sacrilicinm corporis Chris'i, 49. Sarrilicing mize ij invtitutione EuchariStize a ( hristo oblatum, 180, 181, 237, WT, 184, 185. Miva sacriti- cium $piritale, 237, Sacrificii oblatio, 59, 40, 66. Pro defunciis, 58 Sacrilicium, dictum offertorium miss®, | Sacrificium vesertinum, 12: Sacrilicium, misza a Cypriano dicta, 3 Salutmorium, locus in quo Sacerdo- tes vestes induchbaat, 79, 8). Salvianus presbyter Mawilicavs, Sa- cramentorum homilias composuit, 29. Salvus abbas Abeldensis, 31. Sanctorum quales reliquiz ad dedi- caltione;m ecclesiarum adhitite, 72. Quo loco positze, 82. Allari qui impo- S$i1:e, 85, 84, in oratoriis villaribus qui coleude, 415. Columbis iuclusxe, 91, 2. Sanctorum vita iQ missa recilala, 2, 21. Ante Evangelium, 39. Ante EjpiStulamn, bid. ( ompendium in con- toxtatione Seu prefatione recitaturn, $5. Sanciorum Acta que in vigilits no- clurnis legebantur, ad previdentis nutum breviata, 116. Sanctorum fesla antiquitus in Gall a reve; ta, 102, 103, 104, Sanguis Ch isti in Eucharistia ca- 12110 hanstns, 186, Sanguts Christi in vitro, 64. Sarmalicum coopertorium, 42. Saluruini episcopi et marlyris nv lale, 219, Scrip'ur \ersſo autiqua Gallicana, 471 et 8eqg. Si riplurarum canonis martyres as- sertores, 467. Scrutinium baptizandorum 3358, Scrutamen, 334, Scupilio Spatarius, 465. S. utella argentea cri Ciolata, 463. Secrelaria duo juxla ecclesiz absi- dom, 79. Senior, dictus presbyler $eu $acer- dos, 307, 337. Sepulcris appense columbe aurere et lignez, 90, 91. Sepulcrum rovum corporis Christi, dictuin vasculum in quo Eucharistis continetur, | Sepulti ad Orient m cujuslibet or- dJinis Christiani, 167. Sequentize $xculo ix iu missa diclz, ). Sergii martyris reliquiz Burdigal:, 3 Sermo ad populum in miss3 post Ev angeliu.n, 34, 35, 40. Servus manu mis$1us ut ligna al oblatas ſaciendum | rocurel, 184. S. rvyus cum bubus duobus Sulum occu1j atus ad ligna laciend:z oblale quotidian:r co:mparanda, 495. Sexagesima et YUninquagesima anle Pasch « prohibita, 123. $10nius episcopus Arveriorum li- bri Mis%arum auctor, 29, 79. Ejus lo- cus insignis, 80, 81. Silentium indictum at lectiones in Ecclesia, 9. Ter in miss3, ibid. el 8eqq., 21 et 8eqq. A diacono, 38, Silyeslri poniilicis acta, 386. Sinsurianus. Vide Symphorianus. Sisenandus episcopus Compostella- nus, 27. Sisinnius et Theodora a Sancto Cle- mente convyersi, 218. Sisinnivs comes, 468 ef $99. Si:ti pape et mariyris Natale, 276. Sonus, vesperarum pars apud Mou- zarabes, 398. , Species, m teria $acriticii, 26. Spicarum novarum benedi tlio +64 missa de n01vis Iructibus, 161, 162 Spiritus carorum, 188 ef »eqg. Stabat in Ecclesi2 populus inter col- tandungy 590. Subdiaconi © Jinatio, 30L. Sub#tratorium in quo pallz | ovle Sunt, 303. Suppl.cationes Rogationum et alio- rom dierum in Gallia, 132, 133, 15t. Surswm corda, avtiquiStmum in miss2, 45. Symbolum (onsantinopolitanum re- cilatumn pos! canmem a Sacerdote le- ne1.t2 corpus Christi Super calicem, 2 et 12 Simhbolum cur a Romanis non tecitolum 40 mia amy Henrici 1] un- 1137 __—_—_ #latem, 7. Symabolum a Gal- is antiquitas in missa recitatuin, 7. Symboli decantatio in missa ante orationem Dowinicam $#culo vi in Hispania, 31, Symbuli expositio $*u traditio in Dominica Palmarum, 127, 235, 339, 346. Symbolum «von in tabu- bis scrilbviur, 8ed in corde aneceptum memori'er retinetur, 330, 347, 368. Symboli apo-tlorum non unus, Sed multi conditores, 341. Symb lum publice in ecclesia com- tentibus traditum ante orto dies ewrrectionis Dominicr, 23, 127. Sy mphouia pop uli in Sacrilicio mi>s2, 3, Sym boriani martyris natale, 280. Sym horia'n (S,) seu SiuSuriani ba- w#ica, 463, 46t. T Tabilz arzentem ante altaria, 186. Tectum ecc esiz ex cupro, 79. Tertie ac $e\t;z» horarum oflicium ad Iniurioso episcopo in ecclesia Tu- ronensi invtiivium, 409, 423, 124, 428. TertiIlliavi loeus de Trinitatis uni- late, 477. Testament»m Erm -ntrudis matrong#, 462 et 8eq4q Sanrti Remigii, 465. nas cus episcopus Antissivdorensis, TheoJemari abba'is Caxinensis epi- S$t'vIa ad {arolum Magann, 385, Thymiamatre um, 186. Toletani canons de offici s divinis, 418, £'9. T: l-Hanj Patres mis8arum Mozarabicarmm auctores, 31. Tolos, di ta Kowma Garonne, 220. Tra:iSformatio, Seu conversio panis Fr, vini in corp4s et Sanguinem Do- mii, 180, 285, 507, 349. Transformala ORDO REKUM QUE IN HOC TOMO CONTINENTUR. Euchari«tia in corpus et $anguinem Do «ini, 202. Permwtata et translata, 214, 28. Tronsitorwn, antipbona post com- munionem, 8. Tribuna quoticiana ante altare, 66. Tribunalia qui, 66, 67. Trinitatis teStunonijum in 1 Joinnis ag8ertum, 476, 477. 'Trojanux di -conus Santonensis, 438. Trop us jum-mormn, I6E, Tunice nomine an alba vel casula Jegignata? 61, 62. Turoneust> Ecclesize ritus antiqui, 409. Tut on n$is concil | 1 locus &* cann- nes explicati, 9!, 93, 94, 4AM, 421, 422. Turonense Antiphonarion, ibid. Turricula et imazinatus calix, 466. Turris in qua mnisteriom dominici corporis Servabatur. 41 & seqq. Turres in quibus clices, 66, 67. An 1is inclu- Sum corpus Domini? 94. U Ugo epigcopus, 301. Unorum wm exSequiis mariti capite vblecto, 167. Vasa Deo sacra profanis usibus non aplatnla, 63, Gi. Vasculum seu chri-m +l in quo Eu- charivtia continetur, dicium $epulcrum 101 1m corgoris Chrivti, 316. Vela ad os ia eccleSjarum, 66, 78. Quatuor in ciboriis, ibid. V« lo involuta calix et ampullie ad altare deferuntur, 185. Velo involuta patena unde, 185. Velumn altaris, calicis et oblationum, 1138 non Llenue, zed dengum, 42. —_— —_— episcopus Maxziliensis, W, \ eritas 8acramenti Eucharistici, 192. Vespertina reſectio in jejuniis, 30. Vesp-riinum, vesperarum pars, 394. Viaticum infirmis reservatum, 84, 85, 87, 88, 89. Martyribus datum et penit-ntibus, 85, 86. >, i-(ricius episcopus Rothomagensis, 8. Vida» vestimentorum benedictio, 313. Vilualis prefatio, 332. \ji-nnem>is Ecclesize r.tus antiqui, 401, 402. Vixilie n cturne matutinum dicize, 420, 421, 422. \igiliarum nocturna _ hora in Ecelesia Parisieusi, 412, 3. | Vinum Gazetum $eu Gare'icum a Gaza Galile v, 38, 81. Vinum rubeum ad altare melins tum ob myvterium, tum ob periculum, 40. Virginis $acr# contecratio et bene- dictio, 116, 311. Virginis benedicen- de pr #fatio, 332. Vitri ſactores ab Anglis in Gallia queviti, 71.- Vitrum prasinum in ecclesja, 80. Voconius Castellani in Mauritania epiis, 8, 33, 35, 396. Walburgis virginis miracula cur ces- $arunt, 83. Wido abbas Fontanellensis, 186. Z Zoelus grammem martyrym $epuleri curator, 470. ORDO RERUM QUA IN HOC TOMO CONTINENTUR. JOANNES PAPA IIT. Via cer Libro Pontifica/t. $ Ep-$tola Joannis | ap ad episcopos Germanize et Me” 3 Epistola ejusdem ad Edaldum Vienne antixStitem. 18 S. MARTINUS BRACARENSIS EPISCOPUS. Nutitia. I bid. OYUSCULA SEPTEM. Ibi1. Oro-cri uy PrRinuoUn, — Formula honeSLe VIP. Ibid Quinam (alli ane anciores Orvacotr a Hee Libellus d» mor: bus. 29 (av Orv oien HI. —Derepellenda jactantia. 31 Orrscriow IV. — De >uperhia. 3:3 Orcs itn V.—Extortat i humilitatis. 39 Orescrivm VI —Þe ira. Oro-cvLuUM Vil. —bÞe Þ: scha. Nounul'j i ersus, S. GERMA VUS PARISTENSIS EPISCOPUS. | Notuia ex Gailtia Christiana. V ut4, auctore V enantio Fortunato. Ejpi-tola ad Brunichildem reginam. Privilegium monasterii S. Germani. Exposilio brevis antique liturgize Gallicanz. APPENDIX AD OPERA 3. GERMAN]. DE LITURGIA GALLIC\NA LIGKI TRES, bil:onio. Epistola dedicalor-2. Prefatio. LtBER PRIMLS. Carty ennmcy. — |iurgiarum coustderatio quam wil s ad film Ecclesie catholice de: Eucharis ia couliemanaam nl Cap I. — Varize | irurgi# apud Lati:108, earumque ron yenientia et differentic. i112 Cay. I. — Que «1 qualis fuerit quondam Litu gia G-l- licana ; an ea que a Malthia Ilyr ico edita ext. Cerie cjuy note; h»c integra landemn reperta. Nh Cap. IV. — Golleane Liturgiz cum ahliis ].atinis, maxi- me com Mozar alic: compa! abu. An Mozarabica autiquior, Ld '2 Y, — Mi*ss+e Gallicane partes singillatim explican- tur ex Gregorio Turonens episScopo, aliigque monumentis, 131 Cap. VI. — Mis Sol-moers et private, matuline et ve- 41 S$pertin;ze Sen quadrages'males. Unde missa pro levto? Quid 47 miss1 revocala ? Nispoitiones ad missam. 142 (Cap. VIE. — Ministrorum in missa vesles et apparatus; ministerium id et $zcra Supeliex, SCU yasa SACTa Cl orDa- 3.3 menta. ; 146 3 Cae. VIIE.—Ecelesiar wm $en basilicarum 'orma et _ ri $.1t'0 apud Francvs, varieq..e cjus partes explicantur, 50 MI Cay. IN. — Quo in loco posite sanctorum reliquiz ; an tides. an lore Ma- LIBER II. Wl ©L ubi Eucbarisli2 ad V jaticum reservata ante SPCU um vin ? Ou © tne temp ris Eeelesie Gallicance de —— 38 167 Anti quissmam 1ect.ovarium (all canum, cum _— Iltg. vbser + 2: jonibus, 11 LIBER II. 247 lil Missale Guthicogal:1carun. 225 Miszale Franc vr! um. 517 4459 Vetus mizs2le Gallicanum. 339 DISQVISITIO DE CURSU GALLICANO, eodem Mabil- anctore. 381 $1.—Qvordam premittuntur de divinorum offic:orum ori- fine, progressu et incremento apud Orientales el — es. d. $ 11.—Psalmodie origo et progressus in Gallicanis Ec- clegiis, Lugdunensi, Arclatens,, Viernensi et Maxxiliensi. Ubi de Psalterio Gallicano. 391 $ [11.—De origine et propagatione divinoram officiorum oF Lugduneusi Secunda, tertia et quarts, et in —_— 98 -$IV. Divinorum officiorum iastitutio jn parochialibus, alibsque ecclesiis. V.—Divinorum officiorum in Gallicanis ecclesiis anti- -qua prdinat jo Jescribitur. 40i $VI—De obl igatione clericorum ad cursum privatim 7 ow de pr wo a inlirmis. . 409 S ad pracedentia li/urgie monumenta. 415 Appendix prima, continens prodati nes quasdam —_ Gal'icanc el cus: Gallicani. I bid. Appendirz altera, in qua varianies Scripture sacre lectio- nes precipue ex Lectionario Ga'licano exhibentur. 441 SACRAMENTAR UM GALLICANUM, $eu LIBER SA- > 56 foams ECCLESIZE GALLICANE, auctore Mu- 447 Pexfatio. Ibid. Mis: Romensis quolidiana. 451 Lectiones de adventu Domin:. 457 idianes. $17 Lectivnes Donainjcalon $85 Benedictiones et exorcigmi 567 Judicius penitentjalis. 373 Ratio i'*titutjonis cursuum ecclesiast $77 ANTIPHOYARIUM Monasterii Be $79 ONIGO CURSUUM ECCLESIASTIC w_ 603 MARTYROLOGIUM GALLICANUE, 607 CALENDARIUM ANGLICANUM. 619 EITANLE ANGLICANE. 623 8. DOMNOLUS CENOMANENSIS. Notitia Vitaque duplex. 629 TESTAMENTUM. 4 649 S. RADEGUNDIS. Vita. 651 TESTAMENTUM sive episto'a ad epis60pos. 679 Decxeron episcoporum, quod, Suscepls beate Radegun- dis epistola, conscripserunt. oy 681 BENEDICTUS PAPAI. Notitia. Ibid. In epis/olam em J. D. Mansi censura. 683 Epi>tola Renedicti 2d Grand-nsem patriarcham. 7bid. Epistola ejusdem ad David episcopum. 685 KS LICINIANUS. Eoin L wo a Liciniani ad sanclum Gregorjum papam. 6W9 Epistola ejusdem aq Epiph+nium diaconum. Gs 691 Epistola ejusdem ad Vincentium episcopum. 699 S. FERANUS Observatio Sirmondi in sequens fra tum. Ibid. Sancti Verani sementia de caxtitate sacerdotum. 701 1 PELAGIUS PAPATIT. " Novtitia tbid. Epistola Pelagii IT ad Gregorinm diaconum. 703 Epistola e/usdem ad Aunarium episcopum Antissjodo- ren-em. 705 Epistola ejusdem ad Fliam et episcopos Istriz. 706 Epislola «jusdem altera ad episcopos Istriz. 710 Epivtola ejusdem tertia a4 Eliam et episcopos —_— b) Epistola ejusdem ad Joannem episcopum Constantinopo- litanum. 738 Exemplar litterarum Pelagii pape urbis Rome ad Au- narjum. 744 Decagrs PeLacu 1. 745 Appendix ad epistolas Pelagn [[. a Kpintots Pelagio attribata ad Renignum rehiep—_—_ p i ORDU RERUM QUA IN HOC TOMO CONTINENTUR. FINIS TOMI SEPTUAGESIMI SECUNTI. 1440 Epistola Pelagii, eliam adulterma, ad epizcopos Italie. 72% _ altera Supposilitia, ad episcopos Germanie et alli. 78 S. AUNARIUS. _ Notitia. | 1.9 Relatio concilii Autissiodorensis ab Aunario celebrati. 761 Epistola Aunarii ad Stephannm abbatew. 767 Epulola Slephani ud Aunarinm. 769 SEDATLUS. Notitia | Ibid. Homilia de Epiphania. 771 Sermones duo Sedato attributi (jc tantum nes. - 773 S. AREGIUS. Vita et Testamentum (hic 1antum memorata). [ bid. COGITOSUS. Notitia. 773 VITA S. BRIGIDE. [bid. MARIUS AVENTICENSTS. Notitin. 791 CHRONICON cum appendiee. 793 LUCULENTIUS. COMMENTARI! in aliquot Novi Textamentt partes, $S 3 JOANNES EPISC. ARELATENSIS. Epistola ad virgines monasterii Sanctz Marie. 8:9 | JOANNES BICLARENSIS ABBAS. Notitia. I bid. CHRONICON. 861 S. LEANDER HISPALENSIS. Notitia $6) REGUT.A sire Liber de Insiitutione virginum et con- temptu mundi. 871 Caror enter, —Ut vitentur lice milieres. 881 Cap, I.—lt viri gancti vitentur. Cae. II.—Ut declinare virgo debent juy=nes. Cap. IV.—De abstinentia. | | Cap, V.—Ut virgo $'n;ula now loqn: tur cum singulo. 8%3 Cay. VI.—Ut juziter virgo oret el legat. Ibid. Cae. VIL.—Ut carualiter nou legi debeat Vetus Tela- menium. > K4 Cap. VIIE—De jejunii modo I bid. Cap, IX.—De uw vini. 853 Care. X.—Quatenvus vti virgo lavacro debeat. I = Cay. X[.—Yuod peccatum sit virgiai ridere. Cap. XI[.—Qualiter habeantur ancillz virgiaitatem pre » fessm. Ibid. Cae. XII.—De discretione senioris erga pers0nas Kin- gnlas. 887 Cay. XIV.—Ut virgo zqualis sit et in paupertate cl in abundanlia. I bid. Cay. XV.—De indulgentia et prohibitione carnium. 889 Car. XVI.—UL io monasterio quo crepit virgo pormns- id. Cay. XVIL—Qualiter vila fugiatur privata, Cay. XVI.I.—Ne peculare virgo in mona$terio quid pos- Sideal. Ibid. Cay. XIX.—Ne virgo jurare debeat. - Wl Cie. XX.—Ne $ols virgo cum $ola loquatur. Ibid Cay. \XI.—Ne velit + irgo reve li ad sxculnm. Ibid. Homilia in laudem Ecclesiz. x93 ANTONINUS PLACENTINUS. ITINERARIUYM. $98 FLORIANUS ABBAS. 917 Epistola ad 5. Nicetium. ANONFYMUS RN Appendix ad Eusebii Chronicon (hic tantuw A SUPPLEMENTUM SACULI SEXTI. Syn'agma lequm, preceptionum, decrelorumque preci- puorum, quibus sive reges 8ire imperatores, prozertim ae- ' cult 8exti, 5ege rebus ecc'esiafticis nges8erwil, aut guam pietatem m Deum teslatt 81nd. 918 _